phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo thì nội dung của luận văn bao gồm 3 chƣơng chính: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận chung của cải cách thủ tục hành chính Chƣơng 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại Ủy ban nhân dân thành phố ào Cai Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp tiếp tục cải cách thủ tục hành chính tại Ủy ban nhân dân thành phố ào Cai 8 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Khái quát về thủ tục hành chính 1. Khái niệm thủ tục hành chính Nói đến thủ tục là nói đến quy trình và cách thức giải quyết công việc. Trong thực tế để thực hiện hiệu quả một công việc nhất định cần tiến hành một loạt các hoạt động theo thứ tự trƣớc sau và cách thức thực hiện từng bƣớc theo những quy định chặt chẽ thống nhất.
Theo cách hiểu chung nhất về thủ tục là phƣơng thức, cách thức giải quyết công việc theo một trình tự nhất định, một thể lệ thống nhất, gồm một loạt nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau nhằm đạt đƣợc kết quả mong muốn. oạt động của các cơ quan nhà nƣớc cần phải tuân theo pháp luật, trong đó có các quy định về trình tự, cách thức sử dụng thẩm quyền của từng cơ quan để giải quyết công việc theo chức năng nhiệm vụ đƣợc giao. Khoa học pháp lý gọi đó là những quy phạm thủ tục. Quy phạm này quy định về các loại thủ tục trong hoạt động quản lý nhà nƣớc nhƣ: Thủ tục lập pháp, thủ tục tố tụng tƣ pháp, thủ tục hành chính.
Về mặt nguyên tắc, để tiến hành quản lý hành chính nhà nƣớc có hiệu quả, cơ quan hành chính phải đảm bảo tuân thủ một cách nghiêm túc những quy tắc, chế độ, phép tắc đƣợc pháp luật quy định. Việc chấp hành này chính là những quy định về trình tự, cách thức sử dụng thẩm quyền của cơ quan hành chính khi thực hiện chức năng quản lý hành chính công. Những quy định trên đƣợc gọi là thủ tục hành chính. Vậy TT C là một loại quy phạm pháp luật quy định về trình tự về th i gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy Nhà nƣớc, là “cách thức giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nƣớc 9 có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ của hành chính và giữa các cơ quan hành chính nhà nƣớc với các tổ chức và cá nhân công dân” [ 34,tr.7] TTHC đƣợc đặt ra để các cơ quan nhà nƣớc có thể thực hiện mọi hình thức hoạt động cần thiết của mình trong đó bao gồm cả trình tự thành lập, giải thể các cơ quan, đơn vị, trình tự bổ nhiệm, điều động, biệt phái, kỷ luật.
đều tuân thủ theo trình tự, đúng quy định để đảm bảo các quyền và nghĩa vụ của chủ thể liên quan trong quá trình tổ chức các hoạt động hành chính. Đó chính là các quy tắc phải tuân thủ trong quá trình ra các quyết định hành chính của các cơ quan quản lý nhà nƣớc. TT C là một bộ phận chế định của uật hành chính. Nói cách khác, TT C là một loại hình quy phạm mang tính công cụ để giúp các cơ quan nhà nƣớc thực hiện các chức năng của mình.
TT C do các cơ quan Nhà nƣớc ban hành để thực thi iến pháp và Pháp luật nhằm thực hiện chức năng quản lý của nền hành chính và hoàn thành nhiệm vụ của mình, đồng th i các cơ quan hành chính nhà nƣớc có trách nhiệm thực thi các thủ tục đó. Nhƣ vậy TT C là công cụ, phƣơng tiện để các cơ quan nhà nƣớc thực hiện các chức năng quản lý nhà nƣớc của mình, thông qua đó để ngƣ i dân thực hiện những nghĩa vụ và quyền lợi hợp pháp của công dân. Đặc điểm của thủ tục hành chính TTHC bao gồm quy phạm pháp luật vật chất hành chính và quy phạm thủ tục hành chính, chúng ta nhìn dƣới góc độ nội dung và hình thức của thủ tục hành chính thì chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau, cụ thể: Quy phạm vật chất là quy phạm trả l i cho câu h i cần phải làm gì, cần tuân thủ quy tắc hành vi nào; c n quy phạm thủ tục trả l i câu h i phải làm nhƣ thế nào, các quy tắc đó phải thực hiện theo trình tự ra sao. Khác biệt với thủ tục lập pháp và thủ tục tố tụng tƣ pháp, thủ tục hành chính có những đặc điểm, cụ thể nhƣ sau: Thứ nhất, thủ tục hành chính đƣợc điều chỉnh bằng quy phạm thủ tục, là cơ sở pháp lý cho các cơ quan nhà nƣớc thực hiện chức năng của mình.
10 Thủ tục hành chính là một bộ phận cấu thành của hệ thống quy phạm thủ tục. ệ thống quy phạm thủ tục là toàn bộ quy tắc pháp lý quy định về trình tự, trật tự thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nƣớc trong việc giải quyết công việc nhà nƣớc và thực hiện nghĩa vụ hành chính đối với các cơ quan nhà nƣớc, tổ chức và công dân. Đó cũng chính là các hệ thống những nguyên tắc quản lý và điều hành bắt buộc các cơ quan nhà nƣớc cũng nhƣ các công chức phải tuân theo trong giải quyết công việc thuộc thẩm quyền của mình. à quy phạm thủ tục, thủ tục hành chính có chức năng làm cho các quy phạm nội dung của luật pháp đƣợc thực hiện thuận lợi.
Thiếu thủ tục hành chính việc thực thi luật pháp sẽ gặp nhiều khó khăn, thậm chí không có khả năng đi vào đ i sống thực tế của ngƣ i dân. Ví dụ: Nhà nƣớc muốn quản lý đƣợc nhân khẩu thì cần có thủ tục nhập khẩu, tạm trú, tạm vắng hay muốn quản lý đƣợc quy hoạch đô thị phải có thủ tục cấp phép xây dựng. oạt động quản lý chủ yếu là hoạt động áp dụng pháp luật mà ở đó, hành vi áp dụng pháp luật liên quan chủ yếu đến việc xác định trình trạng thực tế của vụ việc, lựa chọn quy phạm pháp luật tƣơng ứng và ra quyết định về vụ việc đó. Các hành vi áp dụng pháp luật này đƣợc tiến hành theo những thủ tục hành chính nhất định.
Nhƣ vậy nếu thiếu các thủ tục cần thiết thì quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia trong hoạt động quản lý sẽ không đƣợc đảm bảo thực hiện. Thủ tục hành chính là một nhân tố bảo đảm cho sự hoạt động chặt chẽ , thuận lợi và đúng chức năng quản lý của các cơ quan nhà nƣớc, vì nó là chuẩn mực hành vi cho công dân và công chức nhà nƣớc để họ tuân theo và thực hiện nghĩa vụ của mình đối với nhà nƣớc. Dựa vào các thủ tục hành chính, các công việc hành chính sẽ đƣợc xử lý và đạt đƣợc những hiệu quả pháp luật đúng nhƣ dự định. Thứ hai, thủ tục hành chính diễn ra theo trật tự, theo các bƣớc nhất định là “trình tự thực hiện thẩm quyền trong hoạt động quản lý nhà nƣớc trong hoạt động chấp hành, điều hành.
Nghĩa là thủ tục hành chính đƣợc phân biệt với thủ tục tƣ pháp, khác thủ tục tố tụng tại t a án” [34, tr.9] 11 Xét trong quá trình giải quyết công việc của các cơ quan hành chính thì thủ tục hành chính là cách thức, trình tự mà các cơ quan hành chính nhà nƣớc áp dụng để giải quyết các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật. Trình tự này có thể thực hiện từ dƣới lên, từ trên xuống mà cũng có những trình tự thực hiện song hành. Nhƣ vậy có nghĩa là thủ tục hành chính đƣợc phân biệt với thủ tục lập pháp và thủ tục tố tụng tƣ pháp. Thủ tục lập pháp là trình tự, cách thức xây dựng iến pháp và ban hành luật thuộc thẩm quyền của cơ quan lập pháp; thủ tục tố tụng tƣ pháp thuộc thẩm quyền của cơ quan tƣ pháp liên quan đến những hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, định tội.
Thứ ba, “thủ tục hành chính rất đa dạng và phức tạp. Tính đa dạng và phức tạp của thủ tục hành chính đƣợc quy định bởi hoạt động quản lý nhà nƣớc là hoạt động đƣợc diễn ra ở hầu hết các lĩnh vực của đ i sống xã hội” [ 34,tr. Sự đa dạng, phong phú và phức tạp của TT C ở nƣớc ta đƣợc tạo lên bởi: Do nhiều cơ quan và công chức nhà nƣớc thực hiện; quy định quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia mối quan hệ hành chính, trong đó bao gồm cả công việc của Nhà nƣớc và công dân; việc quy định TT C phải kết hợp với những khuôn m u ổn định tƣơng đối và chặt chẽ với các biện pháp thích ứng cho từng loại công việc và từng loại đối tƣợng; “nền hành chính nhà nƣớc hiện nay đang chuyển từ hành chính cai quản (hành chính đơn thuần) sang hành chính phục vụ, từ quản lý tập trung sang quản lý theo cơ chế thị trƣ ng có sự điều tiết của Nhà nƣớc” [34,tr.11]; thực hiện chủ yếu ở công sở nhà nƣớc, gắn liền với công tác văn thƣ và tổ chức ban hành, quản lý văn bản, giấy t ; do chủ thể cơ quan hành chính nhà nƣớc xây dựng để giải quyết công việc nên phụ thuộc rất nhiều vào ý chí chủ quan của chủ thể ban hành; đất nƣớc ta đang trong bối cảnh hội nhập khu vực và quốc tế ngày càng mạnh mẽ, các TT C đ i h i phải thay đổi đảm bảo phù hợp với thông lệ quốc tế. Thứ tƣ, thủ tục hành chính có tính năng động hơn so với các quy phạm nội dung của luật hành chính, đ i h i phải thay đổi nhanh hơn để thích ứng và 12 phù hợp với nhu cầu thực tế của đ i sống xã hội.
Đây chính là yếu tố cần nhận thức đúng đắn giúp cho các nhà ban hành các quy định thủ tục hành chính ban hành các quy định phù hợp với thực tế khách quan và tiến trình phát triển kinh tế xã hội. Với việc chỉ ra các đặc điểm của thủ tục hành chính giúp chúng ta phân biệt rõ giữa TT C với các thủ tục của cơ quan lập pháp và tƣ pháp. Vai trò của thủ tục hành chính Thủ tục hành chính với tƣ cách là bộ phận của thể chế hành chính ngày càng có vai tr quan trọng trong hoạt động quản lý hành chính nhà nƣớc.