Chương 1: Cơ sở lý luận về cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực y tế. Chương 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. Chương 3: Nâng cao chất lượng cải cách thủ tục hành chính tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC Y TẾ 1.
Khái quát về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính 1. Khái quát về thủ tục hành chính 1.Khái niệm thủ tục hành chính Nhắc đến khái niệm thủ tục hành chính, từ trước đến nay có rất nhiều các quan điểm, cách hiểu khác nhau. Có quan điểm cho rằng TTHC là trình tự giải quyết bất kỳ vụ việc nào do cơ quan quản lý nhà nước thực hiện; quan điểm khác lại cho rằng: TTHC là trình tự thực hiện mọi hình thức hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, bao gồm cả trình tự hoạt động xây dựng pháp luật; có quan điểm lại cho rằng: TTHC là trình tự mà cơ quan quản lý nhà nước giải quyết các tranh chấp về quyền và xử lý vi phạm pháp luật. Trong cuốn “Thủ tục hành chính, Lý luận và thực tiễn” do các tác giả Nguyễn Văn Thâm và Võ Kim Sơn đồng chủ biên đã nêu định nghĩa về thủ tục hành chính là “một loại quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy nhà nước, là cách thức giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nước trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân”.16-17] Giáo trình Thủ tục hành chính định nghĩa “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ của hành chính và giữa các cơ quan hành chính nhà nước với các tổ chức và cá nhân công dân”.7-8] Trong cuốn Thuật ngữ Hành chính tác giả lại hiểu về thuật ngữ thủ tục hành chính là: “Toàn bộ quy tắc, thể thức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định theo đó cơ quan hành chính nhà nước, các tổ chức, cá nhân phải tuân 8 theo trong khi giải quyết các công việc giữa các cơ quan nhà nước với nhau và giữa cơ quan nhà nước với các tổ chức, công dân”.184] Như vậy, có thể thấy rằng có rất nhiều ý kiến, quan điểm, cách định nghĩa khác nhau về thủ tục hành chính.
Nhưng tựu chung lại, tất cả các quan điểm trên đều có đặc điểm chung, thống nhất ở một điểm đó là TTHC là trình tự, trật tự thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước, các tổ chức, cá nhân được ủy quyền hành pháp trong giải quyết công việc của Nhà nước, các yêu cầu chính đáng của công dân hoặc tổ chức nhằm thực hiện nghĩa vụ hành chính, bảo đảm công vụ nhà nước và lợi ích của công dân. Để thống nhất cách hiểu về TTHC dưới góc độ quản lý nhà nước, Nghị định 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 của Chính phủ về Kiểm soát TTHC đã đưa ra khái niệm về thủ tục hành chính như sau: “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức”.2] “Trình tự thực hiện” là thứ tự các bước tiến hành của đối tượng và cơ quan thực hiện TTHC trong khi giải quyết một công việc cụ thể cho cá nhân, tổ chức.2] “Hồ sơ” là những loại giấy tờ mà đối tượng thực hiện TTHC cần phải nộp hoặc xuất trình cho cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết TTHC trước khi cơ quan đó thực hiện TTHC giải quyết một công việc cụ thể cho cá nhân, tổ chức.2] “Yêu cầu, điều kiện” là những đòi hỏi mà đối tượng thực hiện TTHC phải đáp ứng hoặc phải làm khi thực hiện một TTHC cụ thể. Có thể nói, đây là một khái niệm khá rõ ràng, đầy đủ, cho thấy ý nghĩa, vai trò của TTHC trong quản lý nhà nước, tạo điều kiện cho việc tìm hiểu nhu cầu, định ra phương hướng, biện pháp thích hợp để cải cách TTHC nhằm xây 9 dựng nền hành chính hiện đại đáp ứng nhu cầu quản lý nhà nước trong điều kiện hiện nay. TTHC là thuộc tính của hoạt động quản lý, là phương thức phục vụ công quyền.
TTHC tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình quản lý của nhà nước, thuận tiện cho người dân trong quá trình tham gia vào các hoạt động. Ngược lại TTHC rườm rà, phức tạp sẽ cản trở các hoạt động, là ke hở cho các đối tượng xấu lợi dụng gây phiền hà, sách nhiễu nhân dân, từ đó làm giảm lòng tin của người dân đối với nhà nước. Đặc điểm của TTHC TTHC được coi là một công cụ đắc lực trong quản lý hành chính nhà nước, giúp các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện tốt vai trò, nhiệm vụ quản lý nhà nước của mình. TTHC được thiết lập trên mọi lĩnh vực quản lý nhà nước với mục đích nhằm thiết lập trật tự trong hoạt động quản lý.
TTHC có một số đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, TTHC được xác định bới các quy phạm thủ tục hành chính. Quy phạm thủ tục là những quy tắc pháp lý quy định về trình tự, cách thức khi sử dụng thẩm quyền của từng cơ quan để xử lý công việc.7] Các quy phạm thủ tục bao gồm: thủ tục lập pháp, thủ tục tố tụng tư pháp và thủ tục hành chính. Mọi hoạt động quản lý hành chính nhà nước phải được tiến hành theo những thủ tục nhất định, nhưng không có nghĩa là mọi hoạt động trong quản lý nhà nước đều phải được điều chỉnh bởi quy phạm thủ tục hành chính. Bởi lẽ, về mặt lý luận, pháp luật không thể và cũng không cần thiết phải điều chỉnh mọi quan hệ xã hội, chỉ các TTHC quan trọng mới phải được quy định bởi pháp luật nhằm đảm bảo sự tuân thủ chặt chẽ.
10 Thứ hai, TTHC là thủ tục thực hiện các hoạt động quản lý nhà nước hay TTHC được thực hiện bởi các chủ thể quản lý hành chính nhà nước là: các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, cá nhân được nhà nước trao quyền, trong đó quan trọng nhất phải kể đến các cơ quan hành chính, các cán bộ, công chức trong hệ thống cơ quan này. Vì các cơ quan hành chính có chức năng quản lý hành chính nhà nước nên các chủ thể trong hệ thống cơ quan đó không chỉ thực hiện phần lớn các TTHC mà còn thực hiện các thủ tục liên quan đến các hoạt động quản lý hành chính quan trọng nhất. Ngoài các cơ quan hành chính, các cơ quan nhà nước khác cũng tiến hành các TTHC khi thực hiện các hoạt động quản lý hành chính nhà nước như: khi xây dựng, củng cố chế độ công tác nội bộ, các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện TTHC khi tiến hành các hoạt động quản lý hành chính được nhà nước trao quyền trong những trường hợp cụ thể do pháp luật quy định. Thứ ba, TTHC rất đa dạng, phức tạp.
Sự đa dạng, phức tạp đến từ sự đa dạng, phức tạp của hoạt động quản lý nhà nước. Chủ thể và khách thể của TTHC đều đa dạng, phức tạp. Quản lý hành chính nhà nước chủ yếu là hoạt động định hướng cho phép, nhiều trường hợp phải ra mệnh lệnh có tính chất đơn phương đòi hỏi thi hành kịp thời nhằm giải quyết nhanh chóng, có hiệu quả. Vì vậy, quy định TTHC phải kết hợp những khuôn mẫu ổn định tương đối, chặt chẽ với các biện pháp thích ứng cho từng loại công việc, vừa chặt chẽ, vừa linh hoạt với các tình huống xảy ra.
Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi nền hành chính nhà nước đang chuyển từ nền hành chính cai quản sang nền hành chính phục vụ. Thứ tư, so với các quy phạm nội dung của Luật Hành chính, TTHC có tính năng động hơn và đòi hỏi thay đổi nhanh hơn. TTHC phụ thuộc đáng kể vào nhận thức chủ quan của chính những người xây dựng. Nếu nhận thức đó phù hợp với đòi hỏi của thực tế khách quan thì TTHC sẽ mang nhiều tiến bộ, 11 thiết thực phục vụ cho cuộc sống.
Nhưng nếu nhận thức không phù hợp với yêu cầu khách quan sẽ xuất hiện những TTHC lạc hậu, thậm chí làm hạn chế quyền của các tổ chức, công dân. Phân loại thủ tục hành chính TTHC rất đa dạng, phức tạp; để xây dựng và áp dụng TTHC một cách có hiệu quả cần phải có phân loại một cách khoa học. a) Phân loại theo đối tượng quản lý hành chính nhà nước Theo cách phân loại này các TTHC được xác định cho từng lĩnh vực QLNN và được phân chia theo cơ cấu chức năng của bộ máy QLNN hiện hành. Cách phân chia này giúp cho người quản lý xác định được tính đặc thù của lĩnh vực mình phụ trách.
Từ đó đề ra yêu cầu xây dựng những TTHC cần thiết, phù hợp với từng lĩnh vực. b) Phân loại theo các loại hình công việc cụ thể mà các cơ quan nhà nước được giao thực hiện trong quá trình hoạt động của mình Cách phân loại này đơn giản, có khả năng áp dụng rộng rãi, giúp cho các chủ thể TTHC định hướng dễ dàng và chính xác hơn trong giải quyết các công việc liên quan. Theo cách phân loại này, TTHC có thể bao gồm các loại như: - Thủ tục thông qua và ban hành văn bản trong các cơ quan; - Thủ tục ban hành quyết định hành chính; - Thủ tục thông qua và ban hành văn bản hành chính; - Thủ tục thông qua và ban hành công văn; - Thủ tục tuyển dụng cán bộ, công chức; - Thủ tục khen thưởng, kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức… c) Phân loại theo chức năng cung cấp các dịch vụ công và các hoạt động mang tính chuyên môn đặc thù trong quản lý nhà nước 12 Cách phân loại này thường áp dụng cho các cơ quan có chức năng quản lý chuyên môn thực hiện các hoạt động của mình phải đảm bảo những thủ tục cần thiết theo yêu cầu của nhà nước. Theo cách phân loại này có các loại TTHC như sau: - Thủ tục cung cấp các dịch vụ thông tin; - Thủ tục cho phép xuất khẩu các nguyên liệu hiếm; - Thủ tục kiểm tra mức độ an toàn trong lao động….