CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH VÀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG 1. Khái quát về cải cách hành chính 1. Khái niệm cải cách hành chính Theo từ điển Tiếng Việt: “Cải cách là sửa đổi những bộ phận cũ, không hợp lý cho thành mới, đáp ứng yêu cầu của tình hình khách quan”; là sự sửa đổi căn bản từng phần, từng mặt của đời sống xã hội theo hướng tiến bộ mà không đụng tới nền tảng của chế độ xã hội hiện hành. Theo Nghi quyết Hội nghị lần thứ Tám, Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản cộng sản Việt Nam (Khóa VII): Cải cách hành chính ở nước ta là trọng tâm của công cuộc tiếp tục xây dựng và kiện toàn Nhà nước Công hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong thời gian tới.
Mục tiêu của cải cách hành chính là nhằm xây dựng một nên hành chính trong sạch, có đủ năng lực, sử dụng đúng quyền lực và từng bước hiện đại hóa để quản lý có hiệu lực và hiệu quả công việc của nhà nước. Trên cơ sở khái niệm đã nêu có thể thấy đặc điểm của cải cách hành chính như sau: - Cải cách hành chính là một sự thay đổi có kế hoạch, theo một mục tiêu nhất định, được xác định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cải cách hành chính không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành chính, mà chỉ làm cho hệ thống này trở nên hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân được tốt hơn; - Cải cách hành chính hướng tới sự điều tiết những mâu thuẫn trong cơ cấu, tổ chức và cơ chế quản lý của bộ máy hành chính nhà nước. - Cải cách hành chính nhà nước không chỉ tập trung vào việc định rõ trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân mà thông qua đó nhằm thiết lập một hệ thông hành chính chặt chẽ từ trên xuống dưới; - Cải cách hành chính không phải là cải cách chế độ chính trị- kinh tế- xã hội mà là quá trình khắc phục mọi trở lực trong cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động của 5 nền hành chính,làm cho nó phát triển một cách năng động và phù hợp với sự biến đổi kinh tế-xã hội; - Tùy theo từng quốc gia, từng thời kỳ lịch sử mà cải cách hành chính có thể hướng tới sự hoàn thiện một hoặc một số nội dung của nền hành chính như: cải cách thể thế, bộ máy, tài chính công, hiện đại hóa nền hành chính, nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức… 1.
Sự cần thiết phải cải cách hành chính ở Việt Nam Cải cách hành chính ở nước ta diễn ra trong khuôn khổ cải cách nhà nước theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là tiền đề quan trọng để thực hiện thành công quá trình đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng. Những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến việc đẩy mạnh cải cách hành chính ở nước ta hiện nay là: - Quá trình chuyển đổi nền kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Sự mở cửa hội nhập của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cùng với công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi Nhà nước mà trực tiếp là nền hành chính phải hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý theo cơ chế mới để bảo đảm cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đặc biệt phải điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan hành chính trong việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước.
- Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế là một quá trình khách quan có ảnh hưởng sâu rộng đến tất cả các quốc gia. Quá trình này khiến cho các quốc gia trên toàn thế giới trở nên gần nhau hơn, tăng cường hợp tác, quan hệ với nhau chặt chẽ hơn, phụ thuộc và cạnh tranh mạnh hơn để giành cơ hội phát triển. Bên cạnh đó toàn cầu hóa cũng đòi hỏi các quốc gia phải tận dụng các cơ hội, bộ máy hành chính phải vận động nhanh nhạy hơn để tăng cường khả năng cạnh tranh trong quá trình hội nhập và phân công lao động toàn cầu. Điều đó đòi hỏi bộ máy hành chính và đôi ngũ cán bộ công chức phải thích ứng với pháp luật và thông lệ quốc tế, đồng thời giữ vững độc lập, tự chủ và bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia.
- Nền hành chính nhà nước của Việt Nam trong quá trình đổi mới vẫn còn 6 tồn tại nhiều biểu hiện tiêu cực, chưa đáp ứng được những yêu cầu của cơ chế quản lý mới cũng như nhu cầu của nhân dân trong điều kiện mới, hiệu lực, hiệu quả quản lý chưa cao: + Chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của bộ máy hành chính trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chưa được xác định thật rõ và phù hợp; sự phân công, phân cấp giữa các ngành và các cấp chưa thật rành mạch; + Hệ thống thể chế hành chính chưa đồng bộ, còn chồng chéo và thiếu thống nhất; thủ tục hành chính trên nhiều lĩnh vực còn rườm rà, phức tạp; trật tự kỷ cương chưa nghiêm; + Tổ chức bộ máy còn cồng kềnh chưa tinh gọn, nhiều tầng nấc; phương thức quản lý hành chính vừa tập trung quan liêu lại vừa phân tán; chưa có những cơ chế, chính sách tài chính thích hợp với hoạt động của các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, tổ chức cung ứng dịch vụ công; + Đội ngũ cán bộ, công chức còn nhiều điểm yếu về phẩm chất, tinh thần trách nhiệm, năng lực chuyên môn, năng lực hành chính; phong cách làm việc chậm đổi mới; tệ quan liêu, tham nhũng, gây phiền hà, sách nhiễu người dân còn phổ biến trong bộ phận cán bộ, công chức. + Bộ máy hành chính ở các địa phương và cơ sở chưa thực sự gắn với nhân dân, không nắm chắc được những vấn đề nổi cộm trên địa bàn, lúng túng, bị động khi xử lý những vấn đề nhạy cảm, phức tạp. + Chế độ tài chính chưa phù hợp với cơ chế thị trường. Việc sử dụng và quản lý nguồn tài chính công chưa chặt chẽ, thiếu minh bạch, lãng phí và kém hiệu quả.
- Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ có ảnh hưởng tới mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có hoạt động quản lý. - Đòi hỏi của người dân đối với các hoạt động của nhà nước ngày càng cao. Điều đó đòi hỏi nhà nước phải phát huy dân chủ, thu hút sự tham gia của người dân vào hoạt động quản lý và giám sát hoạt động của nhà nước và phải công khai, minh bạch, đảm bảo trách nhiệm giải trình trong các hoạt động của mình. Nội dung cải cách hành chính Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020 có các mục tiêu cụ thể: - Xây dựng, hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm giải phóng lực lượng sản xuất, huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển đất nước.
- Tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thông thoáng, thuận lợi, minh bạch nhằm giảm thiểu chi phí về thời gian và kinh phí của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế trong việc tuân thủ thủ tục hành chính. - Xây dựng hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương tới cơ sở thông suốt, trong sạch, vững mạnh, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, tăng tính dân chủ và pháp quyền trong hoạt động điều hành của Chính phủ và của các cơ quan hành chính nhà nước. - Bảo đảm thực hiện trên thực tế quyền dân chủ của nhân dân, bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, của đất nước. - Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có đủ phẩm chất, năng lực và trình độ, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân và sự phát triển của đất nước.
Trọng tâm cải cách hành chính trong giai đoạn 2011-2020 là: Cải cách thể chế; xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, chú trọng cải cách chính sách tiền lương nhằm tạo động lực thực sự để cán bộ, công chức, viên chức thực thi công vụ có chất lượng và hiệu quả cao; nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính và chất lượng dịch vụ công. Vai trò và mục đích của cải cách hành chính nhà nước Hoạt động hành chính nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm trật tự của xã hội, duy trì sự phát triển xã hội theo định hướng của nhà nước, qua đó hiện thực hóa mục tiêu chính trị của Đảng công sản Việt Nam, đại diện cho lợi ích của nhân dân và người lao động trong toàn xã hội. Chính vì vậy, nâng cao chất lượng hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước là yêu cầu và mong muốn của mọi quốc gia. Cải cách hành chính nhà nước, 8 xét cho cùng, không có mục đích tự thân mà nhằm tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý của bộ máy hành chính nhà nước trong quá trình quản lý các mặt của đời sống xã hội, trước hết là quản lý, định hướng và điều tiết sự phát triển kinh tế - xã hội và duy trì trật tự của xã hội theo mong muốn của Nhà nước.
Cải cách hành chính nhà nước đã trở thành một trong những đòi hỏi khách quan của sự phát triển và đổi mới. Khẳng định tầm quan trọng của cải cách hành chính nhà nước với tư cách là một bộ phận không tách rời và quyết định thành công của đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã xác định: cải cách hành chính là nội dung trọng tâm của công cuộc đổi mới và cải cách nhà nước theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Khái quát về phòng, chống tham nhũng 1. Khái niệm tham nhũng và phòng, chống tham nhũng Luật phòng chống tham nhũng năm 2018 định nghĩa: Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi (Khoản 1 Điều 3).