Những cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn của các tác giả nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Khám phá những cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn của nữ tác giả từ 1986 đến nay qua luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hồng
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Văn Đức
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Văn học việt nam
• Đề tài: Những cách tân về nghệ thuật trong truyện ngắn của một số cây bút nữ thời kì 1986 đến nay (Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thuý)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của luận án
• 0.6. Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu lí thuyết về truyện ngắn và xu hướng cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn Việt Nam thời kì 1986 đến nay
• 1.1.1. Lí thuyết về truyện ngắn
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG CÁCH TÂN TRONG NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG VÀ KẾT CẤU TRUYỆN
• 3.1. Những cách tân trong nghệ thuật xây dựng tình huống truyện
• 3.2. Những cách tân trong nghệ thuật xây dựng tình huống trong truyện ngắn Việt Nam từ 1986 đến nay
• 3.3. Những cách tân nghệ thuật thể hiện qua việc xây dựng các kiểu tình huống
• 3.4. Những đổi mới trong kết cấu truyện ngắn
• 3.5. Các kiểu kết cấu tiêu biểu
• 3.6. Các thành tố bổ trợ kết cấu
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG CÁCH TÂN TRÊN PHƯƠNG DIỆN NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU
• 4.1. Những cách tân nghệ thuật trong ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
• 4.2. Những cách tân nghệ thuật trong ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ
• 4.3. Những cách tân nghệ thuật trong ngôn ngữ truyện ngắn Đỗ Bích Thúy
• 4.4. Giọng ngậm ngùi, xót xa, thương cảm
• 4.5. Giọng hài hước, châm biếm, mỉa mai
• 4.6. Giọng trữ tình, suy tư, chiêm nghiệm
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay

Truyện ngắn nữ Việt Nam từ năm 1986 đến nay đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ và đa dạng trong cách tân nghệ thuật. Các tác giả nữ như Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc Tư, và Đỗ Bích Thúy đã mang đến những góc nhìn mới mẻ về con người và cuộc sống. Sự đổi mới này không chỉ thể hiện qua nội dung mà còn qua hình thức nghệ thuật, phản ánh những biến chuyển trong xã hội và tâm tư của người phụ nữ Việt Nam.

1.1. Đặc điểm nổi bật của truyện ngắn nữ Việt Nam sau 1986

Truyện ngắn nữ Việt Nam sau 1986 thường mang đậm dấu ấn cá nhân và sự nhạy cảm với hiện thực. Các tác giả đã khéo léo lồng ghép những vấn đề xã hội vào trong tác phẩm của mình, từ đó tạo ra những câu chuyện vừa gần gũi vừa sâu sắc. Sự phát triển của thể loại này không chỉ dừng lại ở việc kể chuyện mà còn mở rộng ra nhiều hình thức biểu đạt nghệ thuật phong phú.

1.2. Xu hướng cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ

Xu hướng cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ Việt Nam thể hiện qua việc sử dụng ngôn ngữ, hình thức kể chuyện và cách xây dựng nhân vật. Các tác giả đã mạnh dạn thử nghiệm với cấu trúc truyện, từ đó tạo ra những tác phẩm độc đáo, phản ánh chân thực tâm tư và nỗi niềm của người phụ nữ trong xã hội hiện đại.

II. Những thách thức trong việc phát triển truyện ngắn nữ Việt Nam

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng truyện ngắn nữ Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Sự cạnh tranh từ các thể loại văn học khác và áp lực từ thị trường xuất bản đã tạo ra những khó khăn nhất định cho các tác giả nữ. Hơn nữa, việc khẳng định giá trị nghệ thuật và vị trí của truyện ngắn nữ trong bối cảnh văn học Việt Nam cũng là một vấn đề cần được quan tâm.

2.1. Áp lực từ thị trường xuất bản

Thị trường xuất bản hiện nay đang có xu hướng ưu tiên cho các tác phẩm thương mại, điều này khiến cho nhiều tác giả nữ gặp khó khăn trong việc phát hành tác phẩm của mình. Sự thiếu hụt các nhà xuất bản sẵn sàng đầu tư cho các tác phẩm nghệ thuật chất lượng cao là một thách thức lớn.

2.2. Khó khăn trong việc khẳng định giá trị nghệ thuật

Việc khẳng định giá trị nghệ thuật của truyện ngắn nữ trong bối cảnh văn học Việt Nam hiện đại vẫn còn nhiều khó khăn. Các tác phẩm thường bị đánh giá thấp hơn so với các thể loại khác, điều này ảnh hưởng đến sự công nhận và phát triển của thể loại này.

III. Phương pháp cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ

Các tác giả nữ đã áp dụng nhiều phương pháp cách tân nghệ thuật để làm mới truyện ngắn của mình. Từ việc thay đổi cách kể chuyện đến việc sử dụng ngôn ngữ độc đáo, họ đã tạo ra những tác phẩm mang tính sáng tạo cao. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao giá trị nghệ thuật mà còn phản ánh chân thực cuộc sống và tâm tư của nhân vật.

3.1. Sử dụng ngôn ngữ độc đáo và sáng tạo

Ngôn ngữ trong truyện ngắn nữ thường được sử dụng một cách sáng tạo, với nhiều hình ảnh và biểu tượng phong phú. Điều này không chỉ giúp tăng tính thẩm mỹ cho tác phẩm mà còn tạo ra những cảm xúc mạnh mẽ cho người đọc.

3.2. Thay đổi cấu trúc và hình thức kể chuyện

Nhiều tác giả đã mạnh dạn thay đổi cấu trúc truyện, từ việc sử dụng nhiều điểm nhìn đến việc lồng ghép các câu chuyện khác nhau. Điều này tạo ra sự mới mẻ và hấp dẫn cho tác phẩm, đồng thời giúp phản ánh đa chiều về cuộc sống.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ Việt Nam không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của thể loại này mà còn mở ra những hướng đi mới cho các tác giả trẻ. Những kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc giảng dạy văn học và phát triển các chương trình đào tạo văn chương tại các trường học.

4.1. Tác động đến giảng dạy văn học

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong giảng dạy văn học, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về sự phát triển của truyện ngắn nữ và những cách tân nghệ thuật trong thể loại này. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu văn học.

4.2. Khuyến khích sáng tác văn học mới

Nghiên cứu cũng khuyến khích các tác giả trẻ mạnh dạn thử nghiệm và sáng tạo trong việc viết truyện ngắn. Những cách tân nghệ thuật sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho các tác giả trong việc phát triển sự nghiệp văn chương của mình.

V. Kết luận và tương lai của truyện ngắn nữ Việt Nam

Truyện ngắn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay đã có những bước tiến đáng kể trong việc cách tân nghệ thuật. Tuy nhiên, để tiếp tục phát triển, cần có sự hỗ trợ từ các nhà xuất bản, các tổ chức văn học và sự quan tâm từ phía độc giả. Tương lai của truyện ngắn nữ sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và sáng tạo của các tác giả trong bối cảnh văn học hiện đại.

5.1. Tầm quan trọng của sự hỗ trợ từ các nhà xuất bản

Sự hỗ trợ từ các nhà xuất bản là rất cần thiết để giúp các tác giả nữ có cơ hội phát hành tác phẩm của mình. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị nghệ thuật mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho các tác giả trẻ.

5.2. Khả năng thích ứng và sáng tạo của tác giả

Khả năng thích ứng và sáng tạo của các tác giả nữ sẽ quyết định tương lai của truyện ngắn nữ Việt Nam. Việc tiếp tục đổi mới và khám phá những hình thức nghệ thuật mới sẽ giúp thể loại này phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cuộc nói chuyện bằng nhận xét về “đặc thù” của người phụ nữ sáng tác văn chương: “Hình như do sự nhạy cảm riêng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của mình, phụ nữ bắt mạch thời đại nhanh hơn nam giới”. Phạm Xuân Nguyên khẳng định: “Các nhà văn nữ hiện nay khá đa dạng, mỗi người có một gam riêng chứ không thuần bản năng như có người nghĩ”. Văn Tâm tin ở sáng tác của họ có sự đóng góp “cái mảng khá bí ẩn là tâm hồn họ”. Bên cạnh đó, cũng có ý kiến chỉ ra mặt còn hạn chế của văn chương nữ ở chỗ họ thường “không viết được cái gì khác mình”, “lặp lại mình, đơn điệu trong các kiểu của mình.[200] Trong số các bài viết về các tác giả nữ, nổi bật là loạt bài viết của hai tác giả Bích Thu và Bùi Việt Thắng.

Bích Thu qua các bài viết Những dấu hiệu đổi mới của văn xuôi từ sau năm 1975 qua hệ thống mô típ chủ đề, Những thành tựu của truyện ngắn sau 1975, Văn xuôi của phái đẹp đã đánh giá cao sáng tác của những nhà văn nữ trẻ. Tác giả cho rằng đội ngũ sáng tác là “một lớp trẻ dồi dào bút lực”[198], và bằng tầm nhìn bao quát của một nhà phê bình, Bích Thu nhận định “Sự xuất hiện rầm rộ của các cây bút trẻ đã làm thay đổi bộ mặt và dáng vẻ của văn xuôi hôm nay. Không chỉ quan sát sự xuất hiện của đội ngũ sáng tác nữ như một hiện tượng, Bích Thu còn có những ý kiến đánh giá về giá trị văn xuôi phái đẹp rất tinh tế: “Văn chương của phái đẹp hiện nay sắc và sâu khi khai thác đề tài thế sự đời tư với nội dung nhân tình thế thái bằng lối viết dịu dàng mà bén ngọt, riết róng mà đồng cảm, sẻ chia với những thân phận, những con người sống quanh mình”[200]. Ý kiến này thể hiện người viết tỏ ra hiểu rõ văn chương của phái đẹp cả ở bề rộng của đề tài được phản ánh, cả ở chiều sâu của nghệ thuật được thể hiện.

Nếu Bích Thu viết về các tác giả nữ để thấy đóng góp của họ đối với văn học thời kì đổi mới trên phương diện tổng thể thì Bùi Việt Thắng lại dõi theo họ khách quan và cụ thể như một người trọng tài trong mỗi sân chơi. Là người chứng kiến những cuộc thi của Tạp chí Văn nghệ Quân đội trong thập kỉ 90, Bùi Việt Thắng nhận xét về sự xuất hiện và dấu ấn của các cây bút nữ : “Họ là những gương mặt làm sáng giá “thể loại nhỏ”[188]. Trong hai bài viết Khi người ta trẻ 1 [193] và Khi người ta trẻ 2 [194], ông cũng ghi nhận sức sáng tác dồi dào, khỏe khoắn, “cách lí giải những vấn đề muôn thuở phù hợp với nhân sinh quan của con người hiện đại” của đội ngũ sáng tác nữ. Bùi Việt Thắng cũng là người tuyển chọn, viết lời giới thiệu cho nhiều tập truyện có sự hội tụ của các cây bút nữ như Truyện ngắn bốn cây bút nữ (NXB Văn học, 2002), Mùa thu vàng rực rỡ (NXB Quân đội nhân dân, 2006), Có một thời yêu (NXB Quân đội nhân dân, 2007).

Theo ông, thực tiễn văn học, đặc biệt trong lĩnh vực truyện ngắn, những cây bút nữ đã góp phần quan trọng, làm cho văn đàn sôi nóng lên, hấp dẫn hơn nhờ vào sự đa hương sắc của tác phẩm 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gắn liền với tên tuổi nhiều thế hệ từ Lê Minh Khuê, Trần Thùy Mai đến Nguyễn Ngọc Tư: “Dù họ viết khác nhau nhưng điểm chung dễ nhận thấy là các cây bút nữ thường vắt kiệt mình trên trang giấy, mỗi tác phẩm như một trận chiến đấu ngôn từ nhằm làm phát lộ cái đẹp”. Về lĩnh vực này, ông như một người “trang điểm khéo” để sự xuất hiện của các cây bút nữ được nhiều hơn sự mến mộ của bạn đọc. Ngoài ra còn có một số tác giả viết về các cây bút nữ như Phạm Xuân Nguyên: “Một nét đặc biệt của mùa truyện ngắn hôm nay là sự xuất hiện đông đảo, tự tin của đội ngũ viết trẻ và nhất là các cây bút nữ (…). Trên các trang viết của họ, nỗi buồn, nỗi đau nhân thế luôn được nhìn nhận ở khía cạnh tinh tế rất phụ nữ” [142].

Vũ Tuấn Anh trong bài viết Đổi mới văn học vì sự phát triển cũng ghi nhận các cây bút nữ có được “những dấu ấn cá nhân trong tư duy nghệ thuật và cách thể hiện”[7]. Cuối năm 2012, Viện Văn học tổ chức tọa đàm Văn xuôi nữ trong bối cảnh văn học Việt Nam đương đại. Gần 30 tham luận của tọa đàm đã đề cập và phân tích một số vấn đề lí thuyết và thực tiễn sáng tác của các cây bút nữ trong văn học đương đại, trong đó có bộ phận quan trọng là truyện ngắn. Bên cạnh việc khẳng định đóng góp của các nhà văn nữ vào đời sống văn học, phân tích một số đề tài, chủ đề, những đặc sắc nghệ thuật trong sáng tác của họ, một số tham luận đã đề cập đến vấn đề “nữ quyền”, đề xuất áp dụng “lý thuyết nữ quyền” trong nghiên cứu bộ phận sáng tác này.

Sáng tác của các cây bút nữ thường đi sâu vào bi kịch, những nỗi đau với sự trải nghiệm sâu sắc. Các chị đã đem đến cho văn chương một diện mạo mới “đằm thắm, tinh tế và khoan dung hơn”. Hiện thực cuộc sống với sự tha hóa đạo đức, những xói mòn về nhân cách được thể hiện khá rõ nét. Nội tâm nhân vật được được đào sâu khai thác với cái nhìn đa chiều, sâu sắc: Hậu thiên đường (Nguyễn Thị Thu Huệ), Bức thư gửi mẹ Âu Cơ (Y Ban)….

Không chỉ có những khám phá mới về nội dung mà các cây bút nữ còn có những cố gắng trong tìm tòi nghệ thuật nhằm xây dựng cho mình một phong cách riêng: Y Ban với chất giọng nữ trầm trong văn chương, Võ Thị Hảo có lối viết pha màu sắc huyền thoại, Nguyễn Ngọc Tư với lối viết văn đậm màu sắc Nam Bộ, Đỗ Bích Thúy với những tác phẩm văn chương đậm tính chất vùng miền…Tất cả đã tạo nên diện mạo của truyện ngắn đương đại với những tác phẩm rất tiêu biểu của nữ giới. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình nghiên cứu về cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn của các cây bút nữ: Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc Tƣ, Đỗ Bích Thúy Trong nền văn học Việt Nam thời kỳ từ 1986 đến nay, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy là những cây bút có tên tuổi. Số lượng các bài viết, những công trình nghiên cứu về các tác giả này rất nhiều.

Những công trình đó đã đánh giá được tài năng cũng như những đóng góp của họ trong nền văn học dân tộc. Nguyễn Thị Thu Huệ Nguyễn Thị Thu Huệ sinh ngày 12/8/1966. Quê quán: Xã Thạch Phong, huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre. Trú quán: Hà Nội.

Tốt nghiệp đại học tổng hợp Hà Nội, khoa Ngữ văn. Chị là một trong số những tác giả nữ gặt hái được rất nhiều thành công khi tuổi đời còn khá trẻ: - Giải thưởng truyện ngắn Hội văn học nghệ thuật Hà Nội 1986 - Giải nhì cuộc thi truyện ngắn Tác phẩm tuổi xanh Báo Tiền Phong 1993 - Giải nhất cuộc thi truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ Quân đội 1994 - Tặng thưởng Hội nhà văn 1994 - Giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam năm 2012 Tác phẩm: Đến nay, Nguyễn Thị Thu Huệ đã ra mắt bạn đọc nhiều tập truyện ngắn được độc giả và giới phê bình đánh giá cao như: Cát đợi, Hậu thiên đường, Phù thủy, Nào ta cùng lãng quên, Thành phố đi vắng. Vừa mới xuất hiện, Nguyễn Thị Thu Huệ đã gây một tiếng vang lớn khi giành giải nhất cuộc thi truyện ngắn lần thứ 5 (1992-1994) do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức với hai truyện ngắn Hậu thiên đường và Mùa đông ấm áp. Không dừng lại ở các giải thưởng, chị tiếp tục khẳng định mình bằng một loạt các sáng tác có giá trị khác.

Đại hội nhà văn Hà Nội nhiệm kì XII (2017-2020) diễn ra vào ngày 8-9/8/2017, nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ đã trúng cử vào Ban chấp hành và được bầu làm Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội. Nhận định về phong cách nghệ thuật, lối viết cá tính, đặc sắc không thể trộn lẫn của Nguyễn Thị Thu Huệ, nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra nhận định xác đáng. Nhà nghên cứu Nguyễn Văn Lưu phê bình về tập truyện Cát đợi nêu ấn tượng: “Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ có một chất gì đó vỡ ra ào ạt, khuấy đảo sôi sục cảm xúc trong người đọc. Cùng cảm nhận ấy, Đoàn Hương (1996) cũng cho rằng: “Huệ có lối viết văn như bị lên đồng, trong truyện ngắn của mình không phải là cô kể cho chúng ta nghe mà là cô lôi chúng ta đi theo nhân vật.

Đó là phong cách 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] độc đáo của Nguyễn Thị Thu Huệ. Lý Hoài Thu chỉ qua một số truyện dự thi của Nguyễn Thị Thu Huệ đã rất nhạy cảm và đầy tiên đoán nhận ra trong văn của nữ tác giả này: “những cuộc săn đuổi, tìm kiếm ý nghĩa đích thực của tình yêu dường như được đưa lên và đẩy đến tận cùng của ý đồ.” Phát hiện này thực chất có thể coi là đã chỉ ra nội dung chủ đạo trong các sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ, đồng thời cũng chỉ ra điểm mạnh nhưng đồng thời cũng là điểm yếu của Nguyễn Thị Thu Huệ, đó là “đẩy đến tận cùng của ý đồ”.[202] Đánh giá về đóng góp nổi bật của Nguyễn Thị Thu Huệ khi nhà văn nữ này đạt giải nhất của cuộc thi truyện ngắn lần thứ 5 do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức, Hồ Phương trong bài viết Ngẫu hứng du ngoạn nhận giải thưởng Văn nghệ Quân đội đã bày tỏ sự thán phục: “Trong các tác giả trẻ, Thu Huệ là một cây bút sắc sảo. Đọc Huệ tôi ngạc nhiên lắm. Sao còn ít tuổi mà Huệ lọc lõi thế.

Nó như một con mụ phù thủy lão luyện. Nó đi guốc trong bụng mình, ruột gan mình có gì, hình như nó cũng biết hết. Kim Dung trong Đọc Hồi ức binh nhì và Bến trần gian có nhận định về những cách tân, sự đổi mới trong lối viết văn của Nguyễn Thị Thu Huệ: “Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ luôn có hai mặt vừa bụi bặm trong tả chân, vừa trữ tình đằm thắm, văn chị cũng vừa táo bạo, vừa thanh khiết. Một cái gì đó không thuần nhất, không đơn giản, thậm chí có khi còn đối chọi nhau trong văn Nguyễn Thị Thu Huệ”.