CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Hiện nay, diện tích cà phê toàn cầu khoảng 10 triệu ha, được sản xuất tại hơn 79 quốc gia. Tổng sản lượng sản xuất bình quân hàng năm trong những năm gần đây khoảng 151,005,25 triệu bao2 (1 bao = 60 kg), tương ứng khoảng 9,06 triệu tấn. Phần lớn các quốc gia sản xuất cà phê dành phần nhiều sản phẩm làm ra để xuất khẩu. Một số quốc gia khác ưu tiên tiêu dùng trong nước, phần còn lại xuất khẩu (đơn cử Brazil).
Sản phẩm cà phê được chế biến thành các dạng khác nhau nhưng phổ biến là cà phê bột và cà phê hòa tan. Nhiều chủng loại cà phê được sản xuất, song hai chủng loại được chọn làm nền tảng giao dịch trên thị trường thế giới là cà phê Arabica và cà phê Robusta. Mỗi chủng loại cà phê được giao dịch trên một thị trường chuyên biệt. Cà phê Arabica giao dịch tại Sở giao dịch hàng hóa New York (NYBOT), cà phê Robusta giao dịch tại Sở giao dịch hàng hóa London (LIFFE).
Hai thị trường này vừa giao dịch hàng thật và vừa giao dịch các sản phẩm phái sinh. Từ nhiều năm nay, Việt Nam là quốc gia sản xuất cà phê đứng thứ hai trên thế giới (sau Brazil), sản lượng bình quân hàng năm trong những năm gần đây khoảng 1,3 triệu tấn/năm – chiếm tỷ trọng 16,1% sản lượng thế giới. Đối với cà phê Robusta, Việt Nam là quốc gia sản xuất đứng đầu thế giới. Diện tích trồng cà phê của Việt Nam hiện nay khoảng 641,7 nghìn ha3.
Theo số liệu điều tra thực tế năm 2014 của Bộ NN&PTNT thì diện tích trồng cà phê của Việt Nam hiện tại khoảng 653,35 nghìn ha4. Trong đó: cà phê Robusta khoảng 608.000 ha, cà phê Arabica khoảng 45. Phần lớn sản lượng cà phê của Việt Nam dành cho xuất khẩu. Sản phẩm xuất khẩu chủ yếu ở dạng nguyên liệu - cà phê nhân.
Năm 2014 sản lượng xuất khẩu của Việt Nam là 1,6906 triệu tấn, với kim ngạch xuất khẩu đạt 2 USDA. 3 Niên giám thống kê 2014 -Tổng cục Thống kê - Nhà xuất bản Thống kê năm 2015. 4 Cục Xúc Tiến Thương Mại.vn/ca-phe/4321-nganh-hang-ca-phe-viet-nam-mua- vu-201415-va-mot-so-du-bao-phan-1. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 khoảng 3,5569 tỷ USD5, chiếm tỷ trọng khoảng 2,37 % trong tổng kim ngạch xuất khẩu.
Tuy mặt hàng này có đóng góp rất đáng kể cho nền kinh tế nhưng cũng chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố rủi ro. Thêm vào đó, công tác quản trị rủi ro của các tổ chức, cá nhân trong sản xuất và kinh doanh cà phê của Việt Nam còn bộc lộ nhiều hạn chế do thiếu nền tảng. Cụ thể là: các yếu tố rủi ro trong sản xuất và kinh doanh cà phê chưa được các nghiên cứu trước đây đề cập đầy đủ, cơ sở lý luận để kế thừa còn hạn chế và chưa có thang đo hữu hiệu để đo lường sự tác động của các yếu tố này cho nên nền tảng của công tác quản trị rủi ro chưa được xác lập rõ ràng. Do đó, cần phải bổ sung cơ sở lý luận, xác định rõ các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê, đồng thời xây dựng thang đo lường rủi ro phù hợp nhằm đưa ra hàm ý quản trị, trên cơ sở đó các nhà quản trị đề ra những giải pháp quản trị rủi ro tối ưu để khắc phục hạn chế và phát huy lợi thế.
Chính vì vậy, nghiên cứu đề tài “Các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam” mang tính cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.2 Mục tiêu nghiên cứu Đối với mục tiêu tổng quát: xác định các yếu tố rủi ro, xây dựng thang đo mới nhằm xác định mức độ tác động của các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam trên cơ sở đó đưa ra hàm ý quản trị để từ đó giúp các nhà quản trị rủi ro đề xuất giải pháp quản trị rủi ro hiệu quả nhất. Đồng thời, góp phần bổ sung cơ sở lý thuyết về rủi ro và quản trị rủi ro nói chung, trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh cà phê nói riêng. Đối với các mục tiêu cụ thể: Một là: Xác định các yếu tố rủi ro, xác định "khe hổng" của nghiên cứu là khi xem xét rủi ro phải toàn diện (đề cập cùng lúc với tất cả các yếu tố rủi ro), xuyên suốt và chi tiết cho từng yếu tố, đề cao tính hai mặt của rủi ro là không chỉ có bất lợi mà còn cả thuận lợi. Trên cơ sở đó đề xuất mô hình nghiên cứu về các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam.
5 Niên giám thống kê 2014-Tổng cục Thống kê - Nhà xuất bản Thống kê năm 2015. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Hai là: Xây dựng thang đo lường rủi ro nhằm xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố rủi ro đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam. Ba là: Đưa ra các hàm ý quản trị đối với quá trình sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam. Bốn là: Bổ sung cơ sở lý thuyết về rủi ro và quản trị rủi ro nói chung và trong sản xuất, kinh doanh cà phê nói riêng.3 Câu hỏi nghiên cứu Thứ nhất là: Những yếu tố rủi ro nào ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam và những "khe hổng" nghiên cứu nào sẽ được giải quyết thông qua nghiên cứu này? Thứ hai là: Mối quan hệ giữa các yếu tố rủi ro với kết quả sản xuất và kết quả kinh doanh cà phê tại Việt Nam? Thứ ba là: Hàm ý quản trị nào đối với quá trình sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam? Thứ tư là: Những đóng góp nào từ kết quả của đề tài cho khoa học trong lĩnh vực nghiên cứu về rủi ro và quản trị rủi ro? 1.4 Phương pháp nghiên cứu 1.1 Quy trình nghiên cứu Vấn đề Cơ sở Xây dựng thang đo, xây nghiên cứu lý thuyết dựng mô hình lý thuyết Nghiên cứu định Khẳng định mô Đưa ra hàm ý tính, định lượng hình nghiên cứu quản trị Hình 1-1: Quy trình nghiên cứu các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam.
(Nguồn: Theo quy trình của Nguyễn Đình Thọ và Nguyễn Thị Mai Trang - 2007) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng được áp dụng để thực hiện đề tài này. Các bước tiến hành như sau: nghiên cứu định tính bằng kỹ thuật Delphi nhằm xây dựng thang đo; nghiên cứu sơ bộ bằng phương pháp định tính và phương pháp định lượng để kiểm định thang đo; nghiên cứu chính thức bằng phương pháp định lượng nhằm kiểm định lại và khẳng định thang đo. Cụ thể là: Thông qua kỹ thuật Delphi, tiến hành phỏng vấn sâu các chuyên gia nhằm xây dựng thang đo và mô hình nghiên cứu. Tiến hành nghiên cứu khám phá thông qua nghiên cứu sơ bộ bằng phương pháp định tính với công cụ là bảng câu hỏi và dàn bài thảo luận nhóm tập trung (hội thảo).
Đánh giá, điều chỉnh thang đo và mô hình nghiên cứu thông qua nghiên cứu sơ bộ bằng phương pháp định lượng với công cụ là bảng câu hỏi chi tiết. Đánh giá lại và khẳng định thang đo, mô hình nghiên cứu trong nghiên cứu chính thức bằng phương pháp định lượng với công cụ là bảng câu hỏi chi tiết. Phương pháp nghiên cứu được trình bày cụ thể tại chương 3.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Các yếu tố rủi ro tác động ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam là đối tượng của nghiên cứu này. Đối tượng nghiên cứu sẽ được xác định dựa trên cơ sở lý thuyết, các nghiên cứu trước có liên quan và thông qua việc khảo sát thực tế với các chuyên gia, các nhà sản xuất và các nhà kinh doanh cà phê tại các tỉnh Tây Nguyên và thành phố Hồ Chí Minh của Việt Nam với thang đo được xây dựng mới.
Thang đo này sẽ làm sáng tỏ mức độ tác động của các yếu tố rủi ro này ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê.2 Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến kết quả sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam dựa vào cơ sở lý thuyết, các công trình nghiên cứu trước có liên quan và thông qua các đối tượng khảo sát với mốc thời gian chính là từ năm 2010 đến năm 2015. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.6 Đóng góp mới của đề tài nghiên cứu - Xây dựng được thang đo đối với các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến sản xuất và kinh doanh cà phê tại Việt Nam. - Góp phần thay đổi cách nhìn nhận, đánh giá rủi ro trong sản xuất và kinh doanh cà phê phải toàn diện (đề cập cùng lúc với tất cả các yếu tố rủi ro) , xuyên suốt và chi tiết cho từng yếu tố. - Làm sáng tỏ tính hai mặt của rủi ro là không chỉ có bất lợi mà còn cả thuận lợi.
Trên cơ sở đó góp phần thay đổi cách nhìn nhận, đánh giá và quan niệm về rủi ro phải xem xét cả hai mặt là nguy cơ và cơ hội. - Góp phần bổ sung thang đo cho ứng dụng nghiên cứu khoa học và thực tiễn công tác quản trị rủi ro; bổ sung cơ sở lý thuyết rủi ro và quản trị rủi ro.7 Kết cấu của luận án: Luận án gồm có 05 chương, cụ thể như sau: - Chương 1: Tổng quan nghiên cứu Đề cập lý do nghiên cứu; mục tiêu nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu; đối tượng và phạm vi nghiên cứu; đóng góp mới của đề tài; kết cấu của nghiên cứu. - Chương 2: Cơ sở lý thuyết, mô hình nghiên cứu Trong chương này sẽ giới thiệu các khái niệm của các tác giả thuộc các trường phái khác nhau; giới thiệu khái niệm của tác giả đề tài này; lược khảo các công trình nghiên cứu trước có liên quan; đề xuất mô hình nghiên cứu. - Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Giới thiệu nền tảng các phương pháp để thực hiện nghiên cứu.
- Chương 4: Kết quả nghiên cứu, đánh giá thực trạng Thực hiện kiểm định, khẳng định thang đo và mô hình nghiên cứu. - Chương 5: Hàm ý quản trị Xác định khoảng trống từ các nghiên cứu trước có liên quan. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.
