PHẦN MỞ ĐẦU 1. Vấn đề nghiên cứu Trong suốt hai thập niên qua, sự quan tâm đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các định chế tài chính ngày càng gia tăng bởi đây là một thƣớc đo quan trọng thể hiện “sức khỏe tài chính” và khả năng sinh lợi của các tổ chức này. Nếu một ngân hàng có khả năng sinh lợi kém chứng tỏ những nguồn lực chƣa đƣợc sử dụng một cách tối ƣu và ngân hàng chƣa tận dụng hết những cơ hội để gia tăng lợi nhuận. Vậy những yếu tố nào ảnh hƣởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng và chúng ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến việc sử dụng các nguồn lực và việc tận dụng những cơ hội đó? Nói cách khác, những nhân tố nào hỗ trợ và những nhân tố nào gây trở ngại cho ngân hàng đạt mức lợi nhuận cao nhất? Trong số các định chế tài chính, ngân hàng thƣơng mại (NHTM) là một phần cốt lõi trong hệ thống tài chính ở Việt Nam nói riêng và các nƣớc đang phát triển nói chung.
Nó giữ vai trò quan trọng trong việc thu hút vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế nhằm cung cấp tín dụng cho những ngƣời đi vay, tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế. Do vậy, việc nắm rõ những yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng nói chung và tỷ suất sinh lời nói riêng là thực sự cần thiết và quan trọng, không chỉ đối với các nhà quản lý ngân hàng mà còn đối với các nhà đầu tƣ cũng nhƣ những ngƣời làm chính sách. Trong các tài liệu nghiên cứu về vấn đề này, những yếu tố ảnh hƣởng đến khả năng sinh lời đƣợc nghiên cứu khá tỉ mỉ mặc dù mỗi bài nghiên cứu xác định các yếu tố khác nhau. Hầu hết chúng không quan tâm đến việc đo lƣờng lợi nhuận mà đều chú trọng đến các tỷ số cơ cấu vốn, các khoản vay không có khả năng thu hồi và việc kiểm soát chi phí là những yếu tố quan trọng quyết định lợi nhuận cao hay thấp.
Bên cạnh những yếu tố nội tại bên trong ngân hàng, tỷ suất sinh lời của ngân hàng còn chịu ảnh hƣởng từ các yếu tố kinh tế vĩ mô nhƣ tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP), lãi suất, tỷ lệ lạm phát, mức độ cạnh tranh của thị trƣờng… thể hiện đặc điểm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 của môi trƣờng kinh tế mà nó đang hoạt động. Những yếu tố này phụ thuộc vào các chính sách kinh tế và định hƣớng phát triển thị trƣờng tài chính của mỗi quốc gia. Đối với ngân hàng trung ƣơng ở nhiều nƣớc, việc kiểm soát sự ổn định tài chính chủ yếu đƣợc dựa vào các chỉ số an toàn tài chính (FSIs) đƣợc đƣa ra bởi Quỹ Tiền tệ thế giới (IMF), bao gồm các chỉ số lợi nhuận, hiệu quả sử dụng vốn, chất lƣợng tài sản, an toàn vốn,. Trong khi FSIs rất có ích trong việc đánh giá tình hình “sức khỏe” hiện tại của các định chế tài chính, chúng không thể định lƣợng đƣợc mối quan hệ liên kết tiềm ẩn giữa hoạt động của các định chế tài chính với nền kinh tế vĩ mô và những cú sốc có thể làm cho những tổ chức này rơi vào khủng hoảng.
Từ thực tế trên, để hiểu rõ mức độ tác động của các nhân tố ảnh hƣởng đến tỷ suất sinh lời của các NHTM Việt Nam, từ đó có thể xây dựng chính sách, định hƣớng trong hoạt động kinh doanh cuả ngân hàng, tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ suất sinh lời tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam” để thực hiện luận văn thạc sĩ. Mục tiêu nghiên cứu Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam có những chuyển biến tích cực cùng với việc mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy vậy, nền kinh tế trong nƣớc cũng chịu không ít những tác động tiêu cực của cơ chế thị trƣờng, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Ảnh hƣởng từ khủng hoảng kinh tế đã làm cho khu vực sản xuất kinh doanh bị trì trệ, nhiều doanh nghiệp bị thua lỗ và thậm chí phá sản.
Điều này tác động tiêu cực đến hoạt động tín dụng của ngân hàng, làm giảm lợi nhuận của ngân hàng kéo theo tỷ suất sinh lời của các ngân hàng cũng giảm đi. Mục tiêu của bài nghiên cứu này là xác định những yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ suất sinh lời tại các NHTM Việt Nam thông qua những cơ sở lý thuyết về tỷ suất sinh lời của ngân hàng cũng nhƣ kết quả nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nƣớc. Căn cứ vào mô hình các yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ suất sinh lợi tại các NHTM Việt Nam đã xây dựng cùng với kết quả hồi quy, tác giả đề xuất những giải pháp cũng nhƣ những kiến nghị nhằm nâng cao tỷ suất sinh lời tại các NHTM Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Từ mục tiêu trên, các câu hỏi nghiên cứu đƣợc đặt ra nhƣ sau: Những yếu tố nào đặc trƣng bên trong ngân hàng tác động đến tỷ suất sinh lời của các NHTM Việt Nam? Những yếu tố kinh tế vĩ mô và cấu trúc thị trƣờng có tác động đến tỷ suất sinh lời của các NHTM Việt Nam? Mức độ và chiều hƣớng tác động của các yếu tố trên, gồm cả những yếu tố bên trong và bên ngoài ngân hàng, đối với tỷ suất sinh lời của các NHTM Việt Nam. Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu Bài luận văn tiến hành nghiên cứu các yếu tố tác động đến tỷ suất sinh lời của các NHTM Việt Nam trên mẫu gồm 23 ngân hàng (bao gồm cả NHTM nhà nƣớc và NHTM cổ phần) mà tác giả có thể thu thập đƣợc đầy đủ các số liệu từ các báo cáo tài chính của mỗi ngân hàng trong giai đoạn từ năm 2006 đến 2013.
Trong đó, 4 ngân hàng thƣơng mại cổ phần (TMCP) gồm ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam (BIDV), ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam (Vietcombank), ngân hàng TMCP Công Thƣơng Việt Nam (Vietinbank) và ngân hàng Phát triển Nhà Đồng bằng sông Cửu Long (MH ) dù đã đƣợc cổ phần hóa nhƣng nhà nƣớc vẫn nắm quyền kiểm soát chính với tỷ lệ cổ phần lớn nhất nên vẫn đƣợc xếp trong khối NHTM nhà nƣớc. Các ngân hàng còn lại thuộc khối NHTM cổ phần với quy mô khác nhau (chi tiết xem phụ lục 1). Bên cạnh việc thu thập số liệu từ các báo cáo tài chính của ngân hàng, tác giả cũng thu thập số liệu về các chỉ số kinh tế vĩ mô nhƣ tốc độ tăng trƣởng GDP, lãi suất thực, tỷ lệ lạm phát cùng với các chỉ số tài chính khác của Việt Nam theo số liệu thống kê của Ngân hàng thế giới (Worldbank). Phƣơng pháp nghiên cứu Bài luận văn sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng với sự hỗ trợ của phần mềm Eview 8.
Tác giả sử dụng kỹ thuật phân tích hồi quy đa biến trên cơ sở dữ liệu bảng cân đối (Balanced panel data). Kỹ thuật này cho phép nghiên cứu ảnh hƣởng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 của sự phát triển kinh tế vĩ mô đến lợi nhuận sau khi kiểm soát các đặc tính của ngân hàng, giúp giảm thiểu sự đa cộng tuyến giữa các biến, bậc tự do cao hơn và hiệu quả cao hơn. Đặc điểm chung trong các nghiên cứu về tỷ suất sinh lời của ngân hàng là sử dụng dạng hàm hồi quy tuyến tính để phân tích. Do đó, trong bài nghiên cứu này, mô hình tuyến tính đƣợc sử dụng.
Ngoài ra, tác giả còn sử dụng một số phƣơng pháp khác nhƣ phƣơng pháp so sánh, phƣơng pháp thống kê tổng hợp nhằm phân tích sơ lƣợc về tình hình hoạt động của các NHTM Việt Nam trong thời gian 2006 – 2013. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ suất sinh lời của NHTM ở Việt Nam là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Về lý thuyết, nghiên cứu này góp phần bổ sung những kiến thức bổ ích trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng và cung cấp một mô hình định lƣợng nhằm đánh giá sự tác động của các yếu tố đặc trƣng bên trong ngân hàng, cũng nhƣ các yếu tố kinh tế vĩ mô và cấu trúc tài chính đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng. Về phía các ngân hàng, nghiên cứu này có thể hỗ trợ cho các nhà quản lý trong việc đánh giá tỷ suất sinh lời của ngân hàng trong mối tƣơng quan với các yếu tố nội tại trong ngân hàng và các yếu tố từ môi trƣờng kinh tế vĩ mô.
Vì vậy, họ có thể nhận diện đƣợc những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân ngân hàng. Bên cạnh đó, họ cũng có thể xác định đƣợc những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động của ngân hàng dƣới tác động của các yếu tố vĩ mô. Qua đó, các nhà quản lý có một cơ sở vững chắc hơn trong việc hoạch định chiến lƣợc hoạt động và phát triển đúng đắn cho ngân hàng. Về phía các nhà làm chính sách, nghiên cứu này có thể giúp họ giải thích đƣợc sự tác động của những thay đổi trong môi trƣờng vĩ mô đến tỷ suất sinh lời của các NHTM một cách thuyết phục hơn.
Từ đó, giúp cho họ có cơ sở trong việc hoạch định những chính sách kinh tế hợp lý nhằm nâng cao tỷ suất sinh lời của các NHTM, ổn định thị trƣờng tài chính và thúc đẩy phát triển kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kết cấu của luận văn Luận văn gồm 4 phần chính: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về tỷ suất sinh lời của ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Mô hình, dữ liệu và phƣơng pháp ƣớc lƣợng mô hình nghiên cứu tỷ suất sinh lời tại các ngân hàng thƣơng mại việt nam.
Chƣơng 3: Sơ lƣợc tình hình hoạt động của ngành ngân hàng tại việt nam và kết quả nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ suất sinh lời tại các ngân hàng thƣơng mại việt nam. Chƣơng 4: Các giải pháp nhẳm nâng cao tỷ suất sinh lời tại các ngân hàng thƣơng mại việt nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 CHƢƠNG 1 – CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TỶ SUẤT SINH LỜI CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm về tỷ suất sinh lời và hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Tỷ suất sinh lời là chỉ số tài chính thể hiện khả năng tận dụng các nguồn lực sẵn có của một doanh nghiệp để chuyển hóa thành lợi nhuận trong một thời kỳ nhất định.