Phần mở đầu - Chương 2: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu - Chương 3: Phương pháp nghiên cứu - Chương 4: Kết quả nghiên cứu - Chương 5: Kết luận và kiến nghị Kết luận chƣơng 1 Trên đây là nội dung tổng quan của nghiên cứu, bao gồm mục tiêu, câu hỏi, dữ liệu, phƣơng pháp nghiên cứu và kết cấu chính của luận văn. Kế tiếp chƣơng 2, tác giả sẽ trình bày các lý thuyết liên quan, khảo sát các nghiên cứu trƣớc có liên quan đến vấn đề nghiên cứu mà đề tài này sẽ thực hiện. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Các nghiên cứu thực nghiệm trƣớc đây 2.
Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới Abreu và Mendes (2002) nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng với dữ liệu ở 4 quốc gia (Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp và Đức) giai đoạn 1986 – 1999. Biến phụ thuộc đại diện cho tỷ suất sinh lợi là ROA, ROE và NIM; các biến độc lập là chi phí hoạt động, vốn chủ sở hữu, tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản, thị phần trên thị trƣờng tín dụng, tỷ lệ thất nghiệp, lạm phát, tỷ giá hối đoái. Tác giả đã tìm thấy NIM có quan hệ cùng chiều với chi phí hoạt động, tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản đại diện cho rủi ro có một tác động tích cực đến ROA, ROE và NIM. Ngân hàng có vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản cao sẽ đối diện với chi phí phá sản thấp hơn vì vậy tỷ suất sinh lợi sẽ cao hơn.
Thị phần trên thị trƣờng tín dụng không có mối quan hệ với NIM. Tỷ lệ thất nghiệp và tăng trƣởng GDP, lạm phát có quan hệ ngƣợc chiều với tỷ suất sinh lợi ngân hàng. Tỷ giá hối đoái không có bất kỳ tác động nào vào tỷ suất sinh lợi ngân hàng Nghiên cứu của Staikouras (2004) về các yếu tố quyết định lợi nhuận của ngân hàng bao gồm 685 ngân hàng châu Âu. Phân tích của họ tập trung vào các biến sau: lợi nhuận trên tài sản ROA, rủi ro cho vay, an toàn vốn, rủi ro vốn, lãi suất biến thiên, kích thƣớc của các ngân hàng, hiệu quả làm thƣớc đo chi phí, lãi suất, tỷ lệ tăng trƣởng GDP, và thu nhập bình quân đầu ngƣời của mỗi quốc gia châu Âu.
Cuối cùng, các tác giả kết luận rằng an toàn vốn của các ngân hàng quy mô ảnh hƣởng đến lợi nhuận tích cực của ngân hàng, trong khi nguy cơ của các khoản vay và rủi ro vốn có liên quan tỷ lệ nghịch với lợi nhuận ngân hàng. Đối với các biến kinh tế vĩ mô, lãi suất có tác động tích cực trong khi sự thay đổi của tỷ lệ lãi suất và tăng trƣởng GDP đã có một tác động tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng. Athanasolou và cộng sự (2006) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến lợi nhuận của NH Hy Lạp (1985-2001). Tác giả đề xuất mô hình với biến phụ thuộc là ROA, ROE và biến độc lập là : trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, tỷ lệ vốn chủ sở 7 hữu/tổng tài sản, chi phí hoạt động.
Bằng cách sử dụng dữ liệu bảng, FEM. REM, 3GLS, tác giả đã đƣa ra kết luận: Các yếu tố nội tại trong ngân hàng nhƣ: trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu/ tổng tài sản, chi phí hoạt động đều có tác động đến lợi nhuận ngân hàng. Các tác giả (Alexiou, Sofoklis, 2009), nghiên cứu các yếu tố xác định lợi nhuận ngàn hàng và hiệu suất lợi nhuận. Họ đã tiến hành một nghiên cứu phân tích các dữ liệu từ sáu ngân hàng lớn nhất Hy Lạp trong giai đoạn 2000-2007.
Các tác giả nêu trên đã xây dựng mô hình của họ để xác định lợi nhuận ngân hàng và hiệu suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) đƣợc coi là một đại diện của lợi nhuận, mặt khác một yếu tố quan trọng để phân tích là: rủi ro cho vay, đƣợc định nghĩa là nguy cơ thiệt hại tài chính từ không tôn trọng các nghĩa vụ của khách hàng vay, vốn ngân hàng, kích thƣớc của các ngân hàng, rủi ro thanh khoản, hiệu quả chi phí và năng suất. Mặt khác, yếu tố quyết định kinh tế vĩ mô đƣợc coi là tỷ lệ lạm phát, lãi suất, GDP và tiêu dùng cá nhân. Từ phân tích này, các tác giả kết luận rằng kích thƣớc của ngân hàng và năng suất đã có một kết nối tích cực và có ý nghĩa với lợi nhuận ngân hàng và rủi ro cho vay, hiệu quả đƣợc đo bằng chi phí và rủi ro thanh khoản đã có một mối quan hệ tiêu cực đáng kể với khả năng sinh lời của ngân hàng. Dựa vào biến kinh tế vĩ mô, tỷ lệ lạm phát và tiêu dùng cá nhân đã có mối tƣơng quan tích cực trong lợi nhuận ngân hàng và câu hỏi về nghiên cứu GDP, kết quả chứng minh ảnh hƣởng là không đáng kể trong lợi nhuận ngân hàng.
Andreas Dietrich, Gabrielle Wanzenried (2011) nghiên cứu hầu hết các yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ suất sinh lợi ngân hàng với dữ liệu là 372 ngân hàng ở Thụy Sĩ giai đoạn 1999-2006 và 2007-2009 để kiểm tra ảnh hƣởng của giai đoạn khủng hoảng kinh tế đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng. Các tác giả sử dụng 3 biến phụ thuộc để nghiên cứu là ROA, ROE, NIM. Biến độc lập gồm vốn chủ sở hữu, chi phí hoạt động, chất lƣợng tín dụng, tăng trƣởng tiền gửi, tăng trƣởng tín dụng trên tăng trƣởng tín dụng toàn ngành ngân hàng, quy mô ngân hàng, thu nhập từ lãi, chi phí trả lãi, độ tuổi ngân hàng, hình thức sở hữu, yếu tố ngân hàng thuộc ngân hàng nhà nƣớc hay ngân hàng nội địa, tốc độ tăng trƣởng GDP thực, thuế thu nhập doanh 8 nghiệp, cấu trúc kỳ hạn của lãi suất, chỉ số Herfindahl – Hirschman-Index (thể hiện cấu trúc thị trƣờng ngành ngân hàng). Nghiên cứu cho thấy rằng ngân hàng có vốn chủ sở hữu lớn và tỷ lệ tăng trƣởng tín dụng nhanh hơn tỷ lệ tăng trƣởng tín dụng thị trƣờng có tác động tích cực tới tỷ suất sinh lợi của ngân hàng.
Chi phí trả lãi cao dẫn đến tỷ suất sinh lợi thấp. Các ngân hàng có thu nhập lãi cao thì tỷ suất sinh lợi thấp hơn các ngân hàng có nguồn thu nhập đa dạng hơn. Tăng trƣởng tiền gửi có ảnh hƣởng tiêu cực tới tỷ suất sinh lợi của ngân hàng. Độ tuổi của ngân hàng thì không tác động đến tỷ suất sinh lợi ngân hàng.
Quyền sở hữu ngân hàng có ảnh hƣởng tới tỷ suất sinh lợi, các ngân hàng cổ phần do tƣ nhân nắm giữ có tỷ suất sinh lợi cao hơn các ngân hàng nƣớc ngoài và ngân hàng do nhà nƣớc sở hữu. Các yếu tố bên ngoài nhƣ tốc độ tăng trƣởng GDP thực có tác động tích cực tới tỷ suất sinh lợi, cấu trúc kỳ hạn lãi suất cũng tác động tích cực lên ROA, ngƣợc lại thuế có ảnh hƣởng tiêu cực tới tỷ suất sinh lợi ngân hàng. Syfria (2012), nghiên cứu các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng tại Indonesia, tác giả đã sử dụng biến phụ thuộc là tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản (ROA) để nghiên cứu và khảo sát dữ liệu của các ngân hàng giai đoạn 2002 – 2011 với 7 biến độc lập. Kết quả nghiên cứu ROA có mối tƣơng quan đối với dƣ nợ, tổng vốn chủ sở hữu, tỷ lệ lạm phát và hiệu quả hoạt động, mặc dù các biến khác nhƣ quy mô ngân hàng và rủi ro tín dụng cũng có tác động lên tỷ suất sinh lợi nhƣng tác động của nó trái với giả thuyết nghiên cứu, các biến tăng trƣởng kinh tế và thu nhập ngoài lãi không có ý nghĩa thống kê đối với khả năng sinh lời của ngân hàng.
Vicent Okoth Ongore và Gemechu berhanu Kusa (2012) đã nghiên cứu các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời của 37 ngân hàng ở Kenya. Biến phụ thuộc đo lƣờng hiệu quả sinh lời của ngân hàng đƣợc tác giả sử dụng các chỉ số ROA, ROE để đánh giá và mức độ tác động của 6 biến độc lập gồm tỷ lệ an toàn vốn, chất lƣợng tài sản, hiệu quả quản lý của ngân hàng, khả năng thanh khoản, tổng sản lƣợng quốc nội và lạm phát. Kết quả phân tích hồi quy cho thấy tỷ lệ an toàn vốn, hiệu quả quản lý và lạm phát tác động tích cực đối với ROA và chất lƣợng tài sản 9 có tác động ngƣợc chiều, hiệu quả quản lý của ngân hàng có tác động tích cực đối với ROE trong khi tỷ lệ an toàn vốn, chất lƣợng tài sản và lạm phát có tác động ngƣợc chiều đến ROE. Đồng thời khả năng thanh toán và tổng sản lƣợng quốc nội không có ý nghĩa thống kê đối với cả hai biến phụ thuộc ROA và ROE Trong nghiên cứu về khả năng sinh lời của ngân hàng, các tác giả (Ayanda, Christopher, Mudashiru, 2013) đã tiến hành ở Nigeria cho Ngân hàng Đầu tiên, trong giai đoạn 1980-2010, đã thiết kế mô hình này để nghiên cứu: biến phụ thuộc là tỷ lệ lợi nhuận trên tài sản (ROA), tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) và lãi suất cho vay cận biên (NIM), và các biến độc lập là: an toàn vốn, quy mô ngân hàng, rủi ro thanh khoản, rủi ro cho vay, hiệu quả quản lý và hiệu quả của công việc.
Các biến kinh tế vĩ mô đã đƣợc đƣa vào mô hình là: tốc độ tăng trƣởng thực GDP, cung tiền và lạm phát. Thông qua nghiên cứu thực nghiệm của họ, các tác giả kết luận rằng tình trạng thiếu vốn, rủi ro thanh khoản và rủi ro cho vay đã có một mối quan hệ tiêu cực với khả năng sinh lời, kích thƣớc ngân hàng không có ảnh hƣởng đến lợi nhuận của ngân hàng, trong khi hiệu quả của việc quản lý đã có một mối quan hệ tích cực với khả năng sinh lời của ngân hàng. Trong bối cảnh kinh tế vĩ mô của các biến chỉ cung tiền có thể đƣợc tính là yếu tố quyết định bởi vì nó đã có một mối quan hệ đáng kể vào lợi nhuận, trong khi hai biến khác, tỷ lệ lạm phát và GDP không phải là yếu tố quyết định lợi nhuận. Muhammad Bilal, Asif Saeed, Ammar Ali Gull và Toquer Akram (2013) đã nghiên cứu ảnh hƣởng của các nhân tố bên trong ngân hàng và các nhân tố vĩ mô đến khả năng sinh lợi của 25 NHTM tại Pakistan giai đoạn 2007 – 2011.
Các tác giả sử dụng biến phụ thuộc để nghiên cứu là tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản (ROA) và tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu (ROE).