chương 1 Nội dung chính của chương này nhằm đánh giá một cách tổng quan về các nghiên cứu khác nhau trong nước cũng như ngoài nước có liên quan trực tiếp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 cũng như gián tiếp đến những nội dung của luận văn mà tác giả thực hiện. Từ đó giúp tác giả nhận thấy khoảng trống cần nghiên cứu và làm nền tảng thực hiện các bước tiếp theo của luận văn Việc tổng hợp và đánh giá các công trình nghiên cứu được tác giả trình bày theo hai phần lần lượt trong nước và ngoài nước trên cơ sở chọn lọc các công trình tiêu biểu đã công bố có liên quan đến nội dung của luận văn. Qua những nội dung đã trình bày trong chương này cho thấy kiểm soát nội bộ trong hoạt động của các DN có vốn đầu tư nước ngoài tại KCX Linh Trung là cần thiết cho hướng nghiên cứu của luận văn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Tổng quan về kiểm soát nội bộ 2.1 Khái niệm về KSNB Có rất nhiều định nghĩa khác nhau khi nhắc đến hệ thống KSNB.
Tùy theo từng lĩnh vực hoạt động cũng như yêu cầu quản trị khác nhau mà mỗi tổ chức có cách định nghĩa riêng - Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VAS 400) KSNB là các quy định và thủ tục kiểm soát do đơn vị được kiểm toán xây dựng và áp dụng nhằm bảo đảm cho đơn vị tuân thủ pháp luật và các qui định, để kiểm tra, kiểm soát, ngăn ngừa và phát hiện gian lận, sai sót; lập báo cáo tài chính trung thực và hợp lý nhằm bảo vệ và quản lý có hiệu quả tài sản của đơn vị - Theo quan điểm của Liên đoàn kế toán quốc tế ( IFAC) “KSNB là một hệ thống gồm các chính sách, các thủ tục được thiết lập tại đơn vị, đảm bảo độ tin cậy của các thông tin, đảm bảo việc thực hiện các chế độ pháp lý và đảm bảo hiệu quả của hoạt động” (Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC)) - Theo quan điểm của AICPA Kiểm soát nội bộ “… là các biện pháp và cách thức được chấp nhận và được thực hiện trong một tổ chức để bảo vệ tiền và các tài sản khác, cũng như kiểm tra sự chính xác trong ghi chép của sổ sách” (Hiệp hội kế toán viên công chứng Hoa kỳ (AICPA) - Theo báo cáo COSO 2013 “KSNB là một quá trình bị chi phối bởi ban giám đốc, nhà quản lý và các nhân viên của đơn vị, được thiết kế để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm đạt được các mục tiêu: + Sự hữu hiệu và hiệu quả của hoạt động + Sự tin cậy của BCTC + Sự tuân thủ các luật lệ và quy định” Theo khái niệm trong báo cáo COSO 2013 trên thì hệ thống KSNB có bốn nội dung cơ bản là quá trình, con người, đảm bảo hợp lý và mục tiêu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 + KSNB là một quá trình: KSNB bao gồm một chuỗi các hoạt động kiểm soát hiện diện ở mọi bộ phận trong đơn vị và được kết hợp với nhau thành một thể thống nhất. Quá trình kiểm soát giúp cho đơn vị đạt được mục tiêu của mình + KSNB được thiết kế và vận hành bởi con người: Chính con người đặt ra mục tiêu, thiết lập cơ chế kiểm soát và vận hành nó. Họ gồm những con người trong tổ chức như Hội đồng quản trị, Ban giám đốc và các nhân viên chứ không chỉ đơn thuần là những chính sách, thủ tục… + KSNB cung cấp một sự đảm bảo hợp lý: KSNB dù được thiết kế và hoạt động tốt tới mức nào cũng chỉ có thể cung cấp một sự đảm bảo hợp lý về việc đạt được các mục tiêu của đơn vị bởi những hạn chế tiềm tàng trong hệ thống KSNB. Như vậy, KSNB không đảm bảo tuyệt đối là các mục tiêu sẽ được thực hiện + Các mục tiêu của KSNB: Để hệ thống có thể hoạt động hiệu quả nhất, mỗi đơn vị phải đặt ra mục tiêu, lập kế hoạch nhằm đạt được các mục tiêu chung cho toàn đơn vị và các mục tiêu cho từng bộ phận cụ thể.
Bao gồm: Mục tiêu hoạt động: KSNB giúp đơn vị bảo vệ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, bảo mật thông tin, mở rộng thị phần, thực hiện chiến lược kinh doanh…nghĩa là nhấn mạnh đến sự hữu hiệu và hiệu quả của việc sử dụng các nguồn lực đơn vị Mục tiêu về sự tuân thủ: KSNB phải đảm bảo hợp lý việc chấp hành các quy định của pháp luật và quy chế của đơn vị Mục tiêu về báo cáo tài chính: KSNB phải đảm bảo tính trung thực và đáng tin cậy của BCTC Như vậy, thông qua báo cáo COSO 2013, khái niệm hệ thống KSNB được chuẩn hóa phát triển thành một hệ thống lý luận tương đối hoàn chỉnh. Nêu được các khái niệm nền tảng cho cách thức tổ chức, thiết kế và vận hành hệ thống KSNB. Cung cấp nền tảng lý luận cho các ứng dụng giữa các tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực, các khu vực, các quốc gia khác nhau 2. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống kiểm soát nội bộ Từ khi có hoạt động kinh doanh, các nhà quản lý phải luôn đề ra các biện pháp để kiểm soát và sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực.
Trong các hoạt động kinh doanh, khâu kiểm soát luôn giữ một vị trí quan trọng. Thông qua các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 hoạt động kiểm soát, nhà quản lý đánh giá và điều chỉnh quá trình thực hiện nhằm đảm bảo đạt được các mục tiêu đã đề ra. Để thực hiện chức năng kiểm soát, nhà quản lý sử dụng công cụ chủ yếu là hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB). Trải qua hơn một thế kỉ, khái niệm KSNB lúc đầu được sử dụng như là một biện pháp bảo vệ tài sản không bị gian lận bởi các nhân viên đến việc giúp cho kiểm toán viên xác định phương pháp hiệu quả nhất trong việc lập kế hoạch kiểm toán đến chỗ được coi là một bộ phận chủ yếu của hệ thống quản lý hữu hiệu.
Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống KSNB trên thế giới được chia làm 3 giai đoạn: + Giai đoạn tiền COSO (từ năm 1992 trở về trước) + Giai đoạn ra đời của Báo cáo COSO (năm 1992) + Giai đoạn hậu COSO (từ năm 1992 tới nay) - Giai đoạn tiền COSO (từ năm 1992 trở về trước) Năm 1929, công bố của Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ - tiền thân của hội kiểm toán Hoa Kỳ đã đưa ra khái niệm về KSNB lần đầu tiên và nêu bật vai trò của hệ thống KSNB trong doanh nghiệp (DN). Khái niệm KSNB lúc này được hiểu đơn giản như là một biện pháp giúp cho việc bảo vệ tiền không bị gian lận, tài sản không bị thất thoát, ghi chép kế toán chính xác, nâng cao hiệu quả hoạt động và khuyến khích tuân thủ các chính sách của nhà quản lý Những năm thập niên 1940, các tổ chức kế toán công và kiểm toán nội bộ tại Hoa Kỳ đã xuất bản khá nhiều báo cáo hướng dẫn và đưa ra tiêu chuẩn về hệ thống KSNB trong các cuộc kiểm toán Năm 1977, sau vụ bê bối Watergate, quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua Luật hành vi hối lộ ở nước ngoài. Điều luật này nhấn mạnh việc KSNB nhằm ngăn ngừa những khoản thanh toán bất hợp pháp. Lần đầu tiên, khái niệm KSNB được đề cập trong một văn bản pháp luật Năm 1985, sự đổ bể của các công ty cổ phần có niêm yết làm cho các nhà làm luật Hoa Kỳ quan tâm đến KSNB trong doanh nghiệp, nhiều văn bản hướng dẫn về KSNB được ban hành bởi: Ủy ban chứng khoán Hoa Kỳ năm 1988, tổ chức nghiên cứu kiểm toán nội bộ năm 1991, Ủy ban chuẩn mực kiểm toán Hoa Kỳ năm 1998 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 Cùng lúc đó, AICPA đã soạn thảo và ban hành nhiều chuẩn mực đề cập đến những khái niệm và khía cạnh khác nhau của KSNB như SAP 29 (1958), SAP 54 (1972), SAP 55 (1988)…tập trung vào các bộ phận cấu thành hệ thống KSNB, phân biệt KSNB ở cấp độ quản lý và cấp độ kế toán… Các thành tố cấu thành hệ thống KSNB trở thành chủ đề tranh luận trong việc hướng tới mục tiêu hình thành một hệ thống lý luận có tính chuẩn mực về KSNB - Sự ra đời của báo cáo COSO năm 1992 Trong thời gian này, sự phát triển hưng thịnh và lớn mạnh của các công ty ở Hoa Kỳ đi kèm với nó là hệ lụy của việc mở rộng cả về quy mô lẫn tốc độ của gian lận dẫn đến thiệt hại đáng kể cho nền kinh tế.
Nhiều ủy ban đã ra đời kịp thời để khảo sát và tìm cách khắc phục nhằm ngăn chặn các gian lận, trong đó có Ủy ban quốc gia về chống gian lận báo cáo tài chính Treadway Commission được thành lập vào năm 1985. Ủy ban này có nhiệm vụ là xác định các yếu tố gian lận trên Báo cáo tài chính và đưa ra những giải pháp giảm thiểu phạm vi ảnh hưởng của các gian lận đó đến thông tin trên báo cáo tài chính COSO là một ủy ban gồm nhiều tổ chức nghề nghiệp được thành lập nhằm hỗ trợ cho Ủy ban Treadway như: Hiệp hội kế toán Hoa Kỳ (AAA), hiệp hội kế toán công chứng Hoa Kỳ (AICPA), Hiệp hội các nhà quản trị tài chính (FEI), Hiệp hội kiểm toán viên nội bộ (IIA) và Hiệp hội kế toán viên quản trị (IMA). Thông qua việc tìm hiểu các gian lận, COSO nhận thấy rằng KSNB có ảnh hưởng rất lớn đến khả năng xảy ra gian lận. Do đó, việc nghiên cứu và đưa ra một khuôn mẫu chung về KSNB được đặt ra.
Đây là hệ thống lý luận về KSNB đầy đủ nhất cho tới thời điểm hiện tại Theo báo cáo COSO 1992 gồm có 4 phần: + Phần 1: Bản tóm lược dành cho các nhà quản lý cấp cao về KSNB. Trong phần này trình bày tổng quan về KSNB ở cấp độ cao dành riêng cho các nhà quản lý cao cấp, giám đốc điều hành và cơ quan quản lý Nhà nước + Phần 2: Khuôn mẫu chung về KSNB. Đây là hệ thống lý luận cơ bản nhất của báo cáo COSO, định nghĩa về KSNB, mô tả các yếu tố cấu thành KSNB và các tiêu chí cụ thể để đánh giá hệ thống KSNB LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 + Phần 3: Báo cáo cho các thành viên bên ngoài.