CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Hệ thống ABC đã được biết đến từ những năm 1980 và được chứng minh là cung cấp thông tin chi phí chính xác hơn hệ thống kế toán chi phí truyền thống (Kaplan & Atkinson, 1998). Thông tin từ hệ thống ABC giúp nhà quản trị đưa ra các quyết định chính xác hơn.
Do đó, từ khi hình thành trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về hệ thống ABC ở những góc độ tiếp cận khác nhau như là nghiên cứu các nhấn tố tác động đến áp dụng hệ thống ABC, triển khai hệ thống ABC vào một tổ chức cụ thể. Sau đây tác giả thống kê các nghiên cứu được thực hiện trong khoản thời gian gần nhất mà tác giả đã sưu tầm được để thấy được xu hướng nghiên cứu hiện tại cùng với sự phát triển của hệ thống ABC tại các quốc gia trên thế giới. Nghiên cứu của (Brown et al., 2004) “Technological and organizational influences on the adoption of activity-based costing in Australia” (những ảnh hưởng của yếu tố kỹ thuật và yếu tố tổ chức trong áp dụng ABC) được công bố trên tạp chí Accounting and Finance, năm 2004. Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp.
Đầu tiên, với phương pháp nghiên cứu định tính nhóm tác giả đã kế thừa, tổng hợp, phân tích, từ các nghiên cứu đã được công bố trước đó. Nghiên cứu lựa chọn nhân tố tác động dựa trên ba yếu tố ( hiển nhiên là liên quan đến ABC như một sự đổi mới, hỗ trợ đáng kể trong các tài liệu đã được công bố và xuất bản của ABC, đo lường được ). Thực hiện phương pháp nghiên cứu định lượng. Nghiên cứu được khảo sát trên các doanh nghiệp có đơn vị kinh doanh chiến lược.
Kết quả nghiên cứu đưa ra được 7 nhân tố tác động đến từng giai đoạn chấp nhận ABC (3 nhân tố thuộc nhóm công nghệ: Mức độ của chi phí sản xuất chung; Sự phức tạp và đa dạng của sản phẩm; Lợi thế tương đối, 4 nhân tố thuộc nhóm tổ chức: Hỗ trợ của quản lý cấp cao; Hỗ trợ của người đứng đầu nội bộ; Qui mô tổ chức; Người tư vấn. Nghiên cứu được thực hiện dựa trên lý thuyết khuếch tán sự đổi mới và được thực hiện nghiên cứu theo chiều ngang. Tuy nhiên, nghiên cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 cũng chỉ ra những hạn chế còn tồn tại như: hạn chế do cách thức thu thâp dữ liệu, mẫu không đại diện cho toàn ngành, chỉ nghiên cứu theo chiều ngang chưa nghiên cứu, phân tích kỹ trong từng giai đoạn của nghiên cứu cho cùng một số lượng mẫu. Nghiên cứu đã khắc phục được vấn đề của các nghiên cứu đi trước là thiết lập được một tập hợp các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến vận dụng hệ thống ABC.
Xây dựng các biến một cách nhất quán (Brown et al. Theo nghiên cứu của (Al-Omiri & Drury, 2007) “ A survey of factors influencing the choice of product costing systems in UK organizations” (khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn ABC ở Vương Quốc Anh) được công bố trên tạp chí Management Accounting Research, năm 2007. Bằng phương pháp định tính và định lượng nhóm tác giả đã xác định được sáu nhân tố ( trong chín nhân tố được đưa ra) tác động tích cực đến việc chấp nhận hệ thống ABC của các doanh nghiệp tại Anh gồm: Tầm quan trọng của thông tin chi phí và qui mô doanh nghiệp là có mức ảnh hưởng quan trọng; mức độ cạnh tranh và ngành nghề kinh doanh theo nhóm tác giả là có ý nghĩa trong việc phân biệt giữa người chấp nhận và không chấp nhận ABC; mức độ sử dụng các kỹ thuật sáng tạo trong kế toán quản trị và mức độ sử dụng các kỹ thuật sản xuất tinh gọn có ảnh hưởng đáng kể đến vận dụng hệ thống ABC. Trong khi các biến còn lại là chất lượng công nghệ thông tin, sự đa dạng của sản phẩm và cấu trúc chi phí không có ảnh hưởng đáng kể.
Thay vì chỉ sử dụng áp dụng hay không áp dụng hệ thống ABC để làm thước đo thiết kế hệ thống kế toán chi phí sản phẩm của các nghiên cứu đi trước. Nghiên cứu này đã sử dụng bốn thước đo khác để đại diện cho sự tinh vi của hệ thống chi phí và nắm bắt được các đặc điểm của hệ thống tính giá thành sản phẩm. Và kiểm tra được mối quan hệ giữa các biến dự đoán và sự tinh vi của hệ thống kế toán chi phí tại doanh nghiệp. Nghiên cứu của (Maelah, 2007) “Factors influencing activity based costing (ABC) adoption in manufacturing industry” (những yếu tố ảnh hưởng đến ứng dụng ABC trong các doanh nghiệp sản xuất) được công bố trên tạp chí Investment Management and Financial Innovations, năm 2007.
Mục tiêu tác giả nghiên cứu các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 nhân tố tác động đến chấp nhận ABC và tỷ lệ sử dụng hệ thống ABC trong các doanh nghiệp sản xuất ở Malaysia. Trong nghiên cứu này tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp và kết quả đã xác định được tỷ lệ chấp nhận ứng dụng hệ thống ABC tại Malaysia là 36.111% và ba nhân tố tác động gồm: (1) Tính hữu ích của thông tin từ hệ thống kế toán chi phí cho việc ra quyết định có ảnh hưởng đáng kể đến áp dụng hệ thống ABC; (2) Sự hỗ trợ của tổ chức bao gồm hỗ trợ từ quản lý doanh nghiệp và các phòng ban khác; (3) Đo lường thành quả hoạt động – các biện pháp nội bộ. Bên cạnh đó bài nghiên cứu cũng có những hạn chế về vấn đề thu thập dữ liệu ( bao gồm số lượng khảo sát, và sự chủ quan của người trả lời câu hỏi ), chưa phân biệt các giai đoạn khác nhau của quá trình chấp nhận hệ thống ABC, nghiên cứu chỉ tập trung vào việc có chấp nhận hệ thống ABC hay không từ một quan điểm duy nhất của các nhà quản lý kế toán. Tác giả cũng đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai là quan tâm đến các bộ phận liên quan khác ngoài bộ phận kế toán.
Nghiên cứu đã kế thừa được các lý thuyết của các nghiên cứu được thực hiện tại các quốc gia có nền kinh tế phát triển và vận dụng tại một quốc gia đang phát triển. Và nghiên cứu đã điều tra được mức độ áp dụng hệ thống ABC tại Malaysia. Theo kết quả nghiên cứu của (Ahamadzadeh et al., 2011) “Exploration of Factors Influencing on Choice the Activity-Based Costing System in Iranian Organizations” (Khám phá những nhân tố ảnh hưởng đến chọn lựa ABC trong một số doanh nghiệp ở Iran) được công bố trên tạp chí International Journal of Business Administration, năm 2011. Bằng phương pháp nghiên cứu định lượng đã đưa ra được ba trong năm nhân tố là cấu trúc chi phí, sự quan trọng của thông tin chi phí và sự đa dạng về loại sản phẩm dịch vụ có tác động tích cực đến áp dụng hệ thống ABC trong các doanh nghiệp tại Iran.
Nghiên cứu này, ngoài các yếu tố đã được đề cập từ các nghiên cứu đã được nêu trước đó, tác giả còn xem xét yếu tố loại ngành. Tuy nhiên, kết quả không tìm thấy mối quan hệ giữa yếu tố tổ chức và sự lựa chọn áp dụng hệ thống ABC như kết quả nghiên cứu của (Brown et al. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Theo nghiên cứu (Author & Binaebi, 2013) “Analysis of Factors Influencing Activity-Based Costing Applications in the Hospitality Industry in Yenagoa, Nigeria” ( phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ứng dụng ABC trong bệnh viện ở Yenagoa, Nigeria) được công bố trên tạp chí Asian Journal of Business Management, năm 2012. Bằng phương pháp định lượng đã nêu ra được ba trong năm nhân tố là tính hữu ích của thông tin kế toán, sự hỗ trợ của quản lý cấp cao, hiệu suất quản lý là các nhân tố tác động đến ứng dụng hệ thống ABC trong lĩnh vực khách sạn tại Nigeria.
Đồng thời nghiên cứu cũng nêu lên rằng để vận dụng được hệ thống ABC cần phải triển khai đào tạo nguồn nhân lực, xác định các trình điều khiển một cách phù hợp, các nhà điều hành và chủ sở hữu cần tham gia các hội thảo để nắm được giá trị của hệ thống ABC và cuối cùng các nhà nghiên cứu cần nghiên cứu các trình điều khiển chi phí phù hợp với ngành khách sạn. Nghiên cứu đã sử dụng hai nguồn dữ liệu là sơ cấp và thứ cấp để thực hiện các kiểm định, cải thiện được tính chất chủ quan trong dữ liệu khảo sát của các nghiên cứu đã được thực hiện trước đó. Nghiên cứu giới hạn loại hình kinh doanh là bệnh viện một loại hình kinh doanh đặc thù, chưa bao quát được cho các loại hình doanh nghiệp khác. Nhận xét: Thông qua các công trình nghiên cứu có thể thấy được rằng từ nhu cầu thông tin phục vụ hoạt động quản trị trong môi trường cạnh tranh ngày càng cao, triển khai một hệ thống chi phí ABC để cung cấp thông tin một cách chính xác cho doanh nghiệp là một yêu cầu cần thiết và việc nghiên cứu vận dụng hệ thống ABC vào trong doanh nghiệp được tiến hành ở những góc độ khác nhau, khám phá và kiểm định những nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng trong những tổ chức, môi trường hoạt động khác nhau.
Qua đó, nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến vận dụng hệ thống ABC vào doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa trên địa bàn TP.HCM có thể kế thừa những lý thuyết, phương pháp nghiên cứu từ những công trình khoa học đã công bố để bổ sung, thực nghiệm kiểm định. Các công trình nghiên cứu trong nước LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Theo xu thế phát triển của thế giới cũng như nhận thấy tầm quan trọng và lợi ích của việc áp dụng hệ thống ABC vào doanh nghiệp. Trong nước đã có các công trình nghiên cứu liên quan đến ABC, nhằm mục đích xác định các nhân tố ảnh hưởng đến áp dụng hệ thống ABC, cải thiện hệ thống chi phí hiện tại của doanh nghiệp. Sau đây, tác giả xin thống kê các nghiên cứu liên quan đã được thực hiện trong những năm gần đây: Theo nghiên cứu của (Lâm, Thị Trúc Linh, 2009) “Vận dụng hệ thống chi phí dựa trên mức độ hoạt động (ABC) tại công ty ADC” Luận văn thạc sĩ, thư viện Đại học Kinh tế Tp.
Công ty ADC là công ty chuyên sản xuất các sản phẩm nông dược thuộc doanh nghiệp có qui mô nhỏ và vừa. Kế toán chi phí theo hệ thống chi phí truyền thống.