PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sức khoẻ là vốn quý nhất của mỗi con ngƣời và của toàn xã hội, là nhân tố quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vì vậy Đảng ta luôn khẳng định con ngƣời là nhân tố hàng đầu, là nguồn tài nguyên quý báu nhất quyết định sự phát triển của đất nƣớc. Sức khoẻ là cái gốc để con ngƣời phát triển vì vậy đầu tƣ cho sức khoẻ và bảo vệ, chăm sóc sức khỏe là đầu tƣ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Để bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, Đảng và Nhà nƣớc ta đã quan tâm đầu tƣ phát triển hệ thống mạng lƣới y tế, trong đó có các bệnh viên đa khoa.
Cùng với sự phát triển nhƣ vũ bão của khoa học - kỹ thuật tiên tiến, sự gia tăng chuyên môn hoá ngành y tế với việc triển khai các kỹ thuật y tế tinh vi nhƣ chụp vi tính cắt lớp, cộng hƣởng từ, chụp mạch, các trị liệu về gen, phẫu thuật ghép phủ tạng… đã chuyển bệnh viện thành một tổ chức hoạt động khá phức tạp, đòi hỏi phải có cơ chế và phƣơng pháp tổ chức quản lý phù hợp, hiệu quả. Hiện nay môi trƣờng và cơ chế hoạt động của bệnh viện đã thay đổi, cơ chế thị trƣờng đã tác động mạnh mẽ đến hoạt động của bệnh viện vì vậy hầu hết các quốc gia đều phải chú trọng vào kỹ thuật quản lý bệnh viện, đảm bảo quản lý có chất lƣợng mọi mặt hoạt động của bệnh viên, trong đó quản lý hoạt động tài chính là một nội dung hết sức quan trọng. Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tài chính trong các bệnh viện, Bộ máy Kiểm soát nội bộ đã đƣợc hình thành và đóng một vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động của các bệnh viện bởi lẽ Kiểm soát nội bộ là những phƣơng pháp và chính sách đƣợc thiết kế để ngăn chặn gian lận, giảm thiểu sai sót, khuyến khích hiệu quả hoạt động, và nhằm đạt đƣợc sự tuân thủ các chính sách và quy trình đã đƣợc thiết lập. Một hệ thống kiểm soát nội bộ vững mạnh sẽ giúp bệnh viện đảm bảo tính chính xác của các số liệu kế toán và báo cáo tài chính của đơn vị; giảm bớt rủi ro, gian lận hoặc thất thoát kinh phí đối với bệnh viện do bên thứ ba hoặc nhân viên bệnh viện gây ra.
Kiểm soát nội bộ giúp các nhà lãnh đạo quản lý hữu hiệu và hiệu quả hơn các nguồn lực kinh tế của bệnh viên nhƣ con ngƣời, tài sản, nguồn vốn, góp phần hạn chế tối đa những rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn đƣợc giao. Với vai trò là công cụ quản lý của các nhà lãnh đạo, 1 kiểm soát nội bộ (KSNB) không chỉ là hoạt động kiểm tra, rà soát, đánh giá một cách độc lập, khách quan đối với hoạt động của bệnh viện trong việc tuân thủ các chính sách, thủ tục quy trình đã đƣợc thiết lập trong tổ chức mà còn đƣa ra các kiến nghị, tƣ vấn nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các hệ thống góp phần đảm bảo cho bệnh viện hoạt động an toàn, hiệu quả, đúng pháp luật. Hiện nay, hoạt động KSNB đã đƣợc triển khai khá rộng trong các BVĐK tuyến tỉnh. Một số bệnh viện đã thực hiện tốt công tác KSNB, đáp ứng đƣợc yêu cầu quản lý bệnh viện, tuy nhiên cũng chỉ là hoạt động tự phát, tự vận dụng trong quản lý lãnh đạo, hoạt động của KSNB tại nhiều đơn vị vẫn chƣa thực sự hiệu quả do nhận thức của các nhà quản lý về chức năng, nhiệm vụ, vai trò của KSNB còn chƣa đúng đắn, dẫn đến hiệu quả KSNB còn rất nhiều hạn chế, mang nặng tính hình thức, thiếu tính chuyên nghiệp.
Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ chính bộ máy KSNB tại các đơn vị này. Tính hiệu quả của việc tổ chức công tác KSNB phụ thuộc phần lớn vào hai yếu tố là tổ chức bộ máy và trình độ cán bộ. Xuất phát từ tính cấp thiết này, tác giả chọn đề tài: "Các nhân tố ảnh hƣởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ tại các bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng" làm luận văn thạc sĩ của mình. Mục tiêu nghiên cứu - Mục tiêu tổng quát: - Đồng thời hàm ý một số giải pháp và kiến nghị để hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng.
- Mục tiêu cụ thể: + Vận dụng lý thuyết COSO và INTOSAI để đề xuất mô hình các nhân tố ảnh hƣởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng. + Khảo sát thực trạng về hệ thống kiểm soát nội bộ trong các trong các bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng + Đo lƣờng và xác định mức độ ảnh hƣởng các nhân tố đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng. + Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng. Câu hỏi nghiên cứu - Câu hỏi số 1: Các nhân tố nào ảnh hƣởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các bệnh viện? - Câu hỏi số 2: Thực trạng về hệ thống kiểm soát nội bộ trong các bệnh viện tại Tỉnh Bình Dƣơng hiện nay ra sao? - Câu hỏi số 3: Mức độ tác động của các nhân tố đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các bệnh viện tại tỉnh Bình Dƣơng hiện nay nhƣ thế nào? - Câu hỏi số 4: Giải pháp và kiến nghị nào để hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các bệnh viện tỉnh Bình Dƣơng? 4.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến sự hữu hiệu của HTKSNB trong Bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng. - Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu đƣợc thực hiện đối với các Bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng trong khoảng thời gian 2017-2018. Phƣơng pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng phƣơng pháp hỗn hợp hay chính là phƣơng pháp nghiên cứu có sự kết hợp giữa phƣơng pháp nghiên cứu định tính và phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng cụ thể là : - Phƣơng pháp nghiên cứu định tính: sử dụng khảo sát phỏng vấn các chuyên gia có trình độ, kinh nghiệm và liên quan trực tiếp đến lĩnh vực nghiên cứu để quy nạp và khẳng định các nhân tố ảnh hƣởng đến sự hữu hiệu của HTKSNB trong các Bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng. - Phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng: trên cơ sở các nhân tố ảnh hƣởng đã đƣợc xác định sẽ tiến hành đo lƣờng mức độ tác động của các nhân tố bằng thực nghiệm và phƣơng pháp định lƣợng đƣợc sử dụng để giải thích các ảnh hƣởng này.
Đóng góp của luận văn * Ý nghĩa khoa học: Luận văn đã khám phá các nhân tố ảnh hƣởng đến sự hữu hiệu của HTKSNB trong các Bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng và chỉ ra mức độ cũng nhƣ thứ tự ảnh hƣởng của các nhân tố đến sự hữu hiệu của HTKSNB trong các Bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng. 3 * Ý nghĩa thực tiễn: Dựa vào việc khám phá và chỉ ra các nhân tố ảnh hƣởng đến sự hữu hiệu của HTKSNB trong các Bệnh viện trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng một cách có hệ thống mà luận văn có thể là tƣ liệu tham khảo cho các tổ chức và cá nhân nghiên cứu về HTKSNB nói chung và HTKSNB trong các Bệnh viện nói riêng. Kết cấu của luận văn Chƣơng 1: Tổng quan các nghiên cứu có liên quan Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận Chƣơng 5: Kết luận và hàm ý chính sách. 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ HỆ THỐNG KSNB Qua quá trình tìm hiểu và tham khảo tài liệu khác nhau đối với các vấn đề liên quan đến luận văn mà tác giả nghiên cứu.
Nhận thấy, có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan các nhân tố của HTKSNB, tác động của HTKSNB tới các đối tƣợng, cũng nhƣ các nhân tố ảnh hƣởng đến sự hữu hiệu của HTKSNB. Sau đây là các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc theo các dòng nghiên cứu khác nhau nhƣ sau: 1.1 Các nghiên cứu trong nƣớc Ở Việt Nam, nghiên cứu ứng dụng của kiểm soát nội bộ trong một số lĩnh vực cụ thể cũng đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Trên góc độ đo lƣờng nhân tố ảnh hƣởng, hoàn thiện và xây dựng hệ thống KSNB. Cụ thể: Nghiên cứu của tác giả Phạm Bính Ngọ (2011) với đề tài “Tổ chức HTKSNB trong các đơn vị dự toán trực thuộc Bộ Quốc Phòng”.
Nghiên cứu đã nêu đƣợc tổ chức KSNB theo đặc điểm của các đơn vị dự toán trực thuộc Bộ quốc phòng, tác giả đã tìm hiểu và chỉ ra đƣợc các kinh nghiệm của các nƣớc quốc tế nhƣ: Hoa Kỳ, Canada, Trung Quốc, Ba Lan, Hàn Quốc về tổ chức kiểm soát ngân sách trong các đơn vị quân đội. Tác giả cũng nêu ra một số hạn chế trong KSNB tại các đơn vị nhƣ: nhận thức về HTKSNB của một số lãnh đạo chƣa đầy đủ, phân cấp quản lý chƣa đi đôi với quyền hạn và trách nhiệm, đội ngũ cán bộ có trình độ không đồng đều, hoạt động kiểm soát thiếu sự đồng bộ, hệ thống định mức không đầy đủ. Xác định nguyên nhân của hạn chế về HTKSNB nhƣ: cơ sở pháp lý về tổ chức hoạt động của HTKSNB chƣa hình thành đồng bộ, trình độ hiểu biết HTKSNB còn hạn chế, công tác chỉ đạo và kiểm tra còn thiếu cụ thể và chƣa rõ ràng. Từ đó, tác giả đề xuất một số giải pháp hoàn thiện nhƣ: xác định mô hình tổ chức HTKSNB, tạo dựng môi trƣờng kiểm soát khoa học và có hiệu lực, nâng cao chất lƣợng công tác kiểm tra tài chính, hoàn thiện hệ thống thông tin và thủ tục kiểm soát.
Tuy nhiên đề tài còn chƣa xác định đƣợc mối quan hệ giữa các nhân tố ảnh hƣởng đến HTKSNB, chƣa xây dựng đƣợc mô hình các nhân tố tác động đến HTKSNB. Mặt khác, tác giả cũng chƣa xây dựng đƣợc các thang đo để đo lƣờng các yếu tố trong HTKSNB. 5 Nguyễn Thị Anh Đào (2017) “Nghiên cứu các yếu tố tác động đến tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ thuế TNDN tại Cục Thuế tỉnh Đồng Nai”.