Luận văn: Các nhân tố ảnh hưởng tính kịp thời BCTC công ty niêm yết

Tải luận văn phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tính kịp thời của báo cáo tài chính. Khám phá kết quả nghiên cứu và các kiến nghị thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Huế Thanh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Mỹ Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến tính kịp thời của báo cáo tài chính bán niên các công ty niêm yết tại sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG BÌA PHỤ
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VÀ BẢNG
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của đề tài
• Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan tại Việt Nam
• 1.3. Khe hổng nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÍNH KỊP THỜI CỦA BÁO CÁO TÀI CHÍNH
• 2.1. Một số vấn đề chung
• 2.1.1. Khái niệm báo cáo tài chính
• 2.1.2. Mục đích báo cáo tài chính
• 2.1.3. Vai trò báo cáo tài chính
• 2.1.4. Ý nghĩa của Báo cáo tài chính
• 2.1.5. Các yêu cầu cơ bản của BCTC
• 2.1.6. Tính kịp thời của báo cáo tài chính
• 2.2. Vai trò của báo cáo tài chính kịp thời
• 2.3. Các quy định của Việt Nam về tính kịp thời của BCTC bán niên các CTNY
• 2.4. Lý thuyết thông tin hữu ích cho việc ra quyết định
• 2.5. Lý thuyết đại diện (Agency theory)
• 2.6. Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric information)
• 2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính kịp thời của BCTC
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu
• 3.1.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu và thang đo các biến
• 3.2.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.2. Các biến độc lập
• 3.2.3. Biến phụ thuộc: Tính kịp thời của báo cáo tài chính bán niên các công ty niêm yết tại sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2.4. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng về tính kịp thời của BCTC bán niên của các công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh
• 4.1.1. Sơ lược về thị trường chứng khoán Việt Nam
• 4.1.2. Sơ lược về sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh
• 4.1.3. Giới thiệu về chỉ số VN100
• 4.1.4. Thực trạng về TKT của BCTC các CTNY tại Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.1. Thống kê mô tả
• 4.2.2. Phân tích kết quả tương quan
• 4.2.3. Kiểm định về trị trung bình hai tổng thể
• 4.2.4. Kết quả phân tích hồi quy
• 4.3. Bàn luận về kết quả nghiên cứu
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với cơ quan quản lý nhà nước
• 5.2. Đối với công ty kiểm toán
• 5.3. Đối với nhà đầu tư
• 5.4. Đối với các công ty niêm yết
• 5.5. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.5.1. Hạn chế nghiên cứu
• 5.5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tại sao tính kịp thời Báo cáo tài chính là yếu tố sống còn

Tính kịp thời của Báo cáo tài chính (BCTC) là một trong những đặc tính chất lượng quan trọng nhất, quyết định giá trị và tính hữu ích của thông tin kế toán. Trong bối cảnh thị trường chứng khoán biến động, thông tin là yếu tố mang tính nhạy cảm, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư. Một BCTC được công bố đúng hạn sẽ cung cấp cho nhà đầu tư, chủ nợ và các bên liên quan khác một cái nhìn cập nhật về tình hình tài chính, hiệu quả hoạt động và dòng tiền của doanh nghiệp. Theo Khuôn mẫu lý thuyết của Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB), tính kịp thời có nghĩa là thông tin phải sẵn có cho người ra quyết định vào thời điểm có khả năng ảnh hưởng đến quyết định của họ. Thông tin cũ sẽ trở nên kém hữu ích, làm giảm hiệu quả trong việc phân bổ vốn trên thị trường. Việc đảm bảo thời hạn công bố thông tin không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là một chiến lược quản trị công ty hiệu quả, giúp giảm thiểu sự bất cân xứng thông tin, ngăn chặn các tin đồn thất thiệt và xây dựng lòng tin với các bên liên quan, đặc biệt là áp lực từ nhà đầu tư.

1.1. Khái niệm và vai trò cốt lõi của tính kịp thời trong BCTC

Tính kịp thời được định nghĩa là khoảng thời gian từ ngày kết thúc kỳ kế toán đến ngày BCTC được công bố rộng rãi. Theo nghiên cứu của Owusu-Ansah và Leventis (2006), BCTC kịp thời giúp giảm sự rò rỉ thông tin và các tin đồn trên thị trường, góp phần tăng cường minh bạch thông tin và hiệu quả của thị trường vốn. Vai trò của nó thể hiện ở ba khía cạnh chính. Thứ nhất, đối với nhà đầu tư, thông tin kịp thời là cơ sở để đưa ra các quyết định mua, bán hoặc nắm giữ cổ phiếu một cách chính xác. Thứ hai, đối với chủ nợ, nó giúp đánh giá khả năng thanh toán và rủi ro tín dụng của doanh nghiệp. Thứ ba, đối với bản thân doanh nghiệp, việc công bố thông tin đúng hạn phản ánh một hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ và một trình độ đội ngũ kế toán chuyên nghiệp, từ đó nâng cao uy tín và hình ảnh trên thị trường.

1.2. Lý thuyết nền tảng Thông tin hữu ích và Lý thuyết đại diện

Hai lý thuyết chính giải thích tầm quan trọng của tính kịp thời là Lý thuyết thông tin hữu ích và Lý thuyết đại diện. Lý thuyết thông tin hữu ích cho rằng mục tiêu của kế toán là cung cấp thông tin giá trị cho việc ra quyết định kinh tế. Để hữu ích, thông tin phải thích hợp và trình bày trung thực, trong đó tính kịp thời là một yếu tố cấu thành nên sự thích hợp. Trong khi đó, Lý thuyết đại diện (Jensen và Meckling, 1976) tập trung vào mâu thuẫn lợi ích giữa người quản lý (bên đại diện) và cổ đông (bên ủy nhiệm). Để giảm chi phí đại diện và chứng tỏ năng lực, nhà quản lý của các công ty niêm yết có động lực công bố thông tin tài chính, đặc biệt là thông tin tốt, một cách nhanh chóng. Việc này giúp giảm bất cân xứng thông tin, tăng cường giám sát và dung hòa lợi ích giữa các bên.

II. Rủi ro khi chậm nộp Báo cáo tài chính và quy định pháp lý

Việc chậm nộp báo cáo tài chính không chỉ là một vi phạm hành chính mà còn mang lại nhiều rủi ro tiềm tàng cho doanh nghiệp. Nó có thể bị diễn giải là dấu hiệu của kết quả kinh doanh yếu kém hoặc sự tồn tại của các vấn đề trong quản trị, làm xói mòn niềm tin của nhà đầu tư và gây áp lực lên giá cổ phiếu. Thực trạng tại Việt Nam cho thấy, nhiều doanh nghiệp vẫn vi phạm các quy định về công bố thông tin. Theo thống kê của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), vi phạm liên quan đến công bố thông tin chiếm một tỷ lệ lớn trong các quyết định xử phạt hành chính hàng năm. Những rủi ro này càng trở nên nghiêm trọng đối với các công ty niêm yết, nơi mà sự minh bạch thông tin được đặt lên hàng đầu. Hậu quả không chỉ dừng lại ở các khoản phạt tài chính mà còn ảnh hưởng lâu dài đến uy tín, khả năng huy động vốn và vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Do đó, việc nắm vững và tuân thủ các quy định là yêu cầu bắt buộc.

2.1. Hậu quả của việc chậm nộp báo cáo tài chính đối với doanh nghiệp

Việc chậm trễ công bố BCTC có thể gây ra một chuỗi các hậu quả tiêu cực. Trước hết, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các chế tài xử phạt từ cơ quan quản lý nhà nước. Quan trọng hơn, sự chậm trễ này tạo ra một khoảng trống thông tin, làm gia tăng sự bất ổn và có thể dẫn đến các giao dịch đầu cơ trên thị trường. Các nhà phân tích và nhà đầu tư có thể suy đoán rằng doanh nghiệp đang cố gắng che giấu tin xấu, dẫn đến việc đánh giá lại giá trị công ty theo hướng tiêu cực. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến thanh khoản và giá cổ phiếu. Về lâu dài, việc liên tục vi phạm thời hạn công bố thông tin sẽ làm tổn hại đến danh tiếng, gây khó khăn trong việc thu hút vốn đầu tư mới và duy trì mối quan hệ tốt với các đối tác kinh doanh và tổ chức tín dụng.

2.2. Quy định về thời gian nộp BCTC và các chế tài xử phạt hiện hành

Tại Việt Nam, quy định về thời gian nộp BCTC được nêu rõ trong các văn bản pháp luật, đặc biệt là Thông tư 155/2015/TT-BTC. Đối với BCTC bán niên đã được soát xét của các công ty niêm yết, thời hạn công bố là 05 ngày kể từ ngày tổ chức kiểm toán ký báo cáo soát xét, nhưng không quá 45 ngày kể từ ngày kết thúc 6 tháng đầu năm tài chính. Trong trường hợp đặc biệt, UBCKNN có thể xem xét gia hạn nhưng không quá 60 ngày. Các hành vi vi phạm quy định về thời hạn sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán. Mức phạt có thể dao động tùy theo mức độ và thời gian chậm nộp, đồng thời doanh nghiệp có thể bị đưa vào diện cảnh báo hoặc kiểm soát đặc biệt nếu vi phạm lặp lại nhiều lần.

III. Phân tích các yếu tố nội tại ảnh hưởng tính kịp thời BCTC

Các yếu tố ảnh hưởng tính kịp thời BCTC có thể được chia thành hai nhóm chính: nội tại và bên ngoài. Các yếu tố nội tại xuất phát từ chính đặc điểm và cấu trúc vận hành của doanh nghiệp. Những yếu tố này thường nằm trong tầm kiểm soát của ban quản lý và có tác động trực tiếp đến quy trình lập và công bố báo cáo. Quy mô doanh nghiệp lớn thường đi kèm với nguồn lực dồi dào và hệ thống phức tạp, có thể vừa thúc đẩy vừa cản trở tính kịp thời. Một hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả và một hệ thống thông tin kế toán hiện đại là nền tảng vững chắc để rút ngắn thời gian xử lý dữ liệu. Bên cạnh đó, trình độ đội ngũ kế toán và kết quả kinh doanh (lợi nhuận hay thua lỗ) cũng là những nhân tố quan trọng. Các công ty có lợi nhuận cao thường có xu hướng công bố thông tin sớm hơn để phát tín hiệu tích cực ra thị trường, trong khi các công ty thua lỗ có thể trì hoãn việc công bố tin xấu.

3.1. Tác động của quy mô doanh nghiệp và hệ thống kiểm soát nội bộ

Nhiều nghiên cứu quốc tế như của Ku Ismail & Chandler (2004) chỉ ra rằng các công ty có quy mô doanh nghiệp lớn hơn có xu hướng báo cáo nhanh hơn. Lý do là các công ty này thường có nhiều nguồn lực hơn, hệ thống kế toán tiên tiến và chịu sự giám sát chặt chẽ hơn từ công chúng và các nhà phân tích. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng có thể đi kèm với mức độ phức tạp cao hơn trong hoạt động (ví dụ: nhiều công ty con, hoạt động đa quốc gia), đòi hỏi nhiều thời gian hơn để hợp nhất và kiểm toán BCTC. Song song đó, một hệ thống kiểm soát nội bộ vững mạnh giúp đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của dữ liệu kế toán ngay từ đầu, giảm thiểu thời gian cần thiết cho việc rà soát, điều chỉnh và kiểm toán sau này, qua đó thúc đẩy quá trình hoàn thành BCTC.

3.2. Ảnh hưởng từ trình độ đội ngũ kế toán và hệ thống thông tin

Trình độ đội ngũ kế toán đóng một vai trò quyết định. Một đội ngũ có năng lực, giàu kinh nghiệm và được đào tạo bài bản sẽ xử lý các giao dịch phức tạp một cách hiệu quả và tuân thủ đúng các chuẩn mực kế toán, giảm thiểu sai sót và tiết kiệm thời gian trong khâu lập báo cáo. Bên cạnh yếu tố con người, hệ thống thông tin kế toán (AIS) hiện đại, tự động hóa cao sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian thu thập, xử lý và tổng hợp dữ liệu. Các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ ERP (Enterprise Resource Planning) tiên tiến có khả năng tạo ra các báo cáo tài chính một cách nhanh chóng và chính xác hơn so với các doanh nghiệp vẫn còn phụ thuộc vào quy trình thủ công.

3.3. Yếu tố lợi nhuận kinh doanh và cơ cấu sở hữu của công ty

Lợi nhuận là một trong những nhân tố có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất. Các nghiên cứu thực nghiệm, bao gồm cả nghiên cứu của Nguyễn Thị Huế Thanh (2019) tại Việt Nam, thường xuyên tìm thấy mối quan hệ ngược chiều giữa lợi nhuận và thời gian công bố BCTC. Điều này phù hợp với giả thuyết “tin tốt được công bố nhanh”. Các nhà quản lý muốn nhanh chóng chia sẻ thành quả kinh doanh để nâng cao danh tiếng và giá trị cổ phiếu. Ngược lại, khi đối mặt với kết quả kinh doanh thua lỗ, họ có thể có xu hướng trì hoãn. Ngoài ra, cơ cấu sở hữu cũng có tác động; các công ty có cơ cấu sở hữu cô đặc hoặc có sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức lớn thường chịu áp lực từ nhà đầu tư cao hơn trong việc công bố thông tin kịp thời và minh bạch.

IV. Khám phá các yếu tố bên ngoài tác động tính kịp thời BCTC

Bên cạnh các yếu tố nội tại, tính kịp thời của BCTC còn chịu sự chi phối mạnh mẽ từ các nhân tố bên ngoài, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp. Các yếu tố này tạo ra một môi trường pháp lý và thị trường mà doanh nghiệp phải thích ứng. Vai trò của đơn vị kiểm toán độc lập là một trong những yếu tố quan trọng nhất. Thời gian mà công ty kiểm toán cần để hoàn thành công việc của mình sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến ngày ký báo cáo, và do đó ảnh hưởng đến ngày công bố. Lựa chọn một công ty kiểm toán thuộc nhóm Big4 hay non-Big4 cũng có thể tạo ra sự khác biệt. Thêm vào đó, áp lực từ nhà đầu tư, các nhà phân tích tài chính và yêu cầu ngày càng cao về minh bạch thông tin từ thị trường buộc các công ty niêm yết phải nỗ lực hơn trong việc rút ngắn thời gian công bố thông tin. Môi trường pháp lý và các quy định của cơ quan quản lý cũng là một nhân tố định hình nên hành vi công bố thông tin của doanh nghiệp.

4.1. Vai trò của công ty kiểm toán độc lập trong quá trình lập BCTC

Công ty kiểm toán độc lập có vai trò xác nhận tính trung thực và hợp lý của BCTC. Quá trình kiểm toán đòi hỏi thời gian, và thời gian này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ phức tạp của hoạt động kinh doanh, chất lượng của hệ thống kiểm soát nội bộ, và sự hợp tác của doanh nghiệp. Các công ty kiểm toán lớn (Big4) thường có quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt hơn, có thể đòi hỏi nhiều thời gian hơn, nhưng đồng thời cũng mang lại độ tin cậy cao hơn cho BCTC. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Huế Thanh (2019) cũng chỉ ra rằng loại công ty kiểm toán là một yếu tố ảnh hưởng tính kịp thời BCTC bán niên tại Việt Nam. Do đó, việc lựa chọn và phối hợp hiệu quả với đơn vị kiểm toán là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng báo cáo tài chính và tiến độ công bố.

4.2. Áp lực từ nhà đầu tư và yêu cầu về minh bạch thông tin thị trường

Thị trường chứng khoán là một môi trường cạnh tranh về thông tin. Áp lực từ nhà đầu tư và cộng đồng tài chính là một động lực mạnh mẽ thúc đẩy các doanh nghiệp công bố thông tin nhanh chóng. Các nhà đầu tư tổ chức, các quỹ đầu tư và các nhà phân tích chuyên nghiệp luôn yêu cầu thông tin cập nhật để phục vụ cho mô hình định giá và khuyến nghị đầu tư của họ. Một doanh nghiệp chậm trễ trong việc công bố thông tin có nguy cơ bị các đối tượng này "bỏ quên" hoặc đánh giá thấp. Xu hướng chung của thị trường là ngày càng đề cao minh bạch thông tin và quản trị công ty tốt. Doanh nghiệp nào đáp ứng tốt hơn yêu cầu này sẽ có lợi thế trong việc thu hút vốn và xây dựng niềm tin bền vững.

V. Nghiên cứu thực nghiệm về tính kịp thời BCTC tại Việt Nam

Để hiểu rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng tính kịp thời BCTC trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam, việc tham chiếu các nghiên cứu thực nghiệm là cần thiết. Các nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khách quan, dựa trên dữ liệu thực tế từ thị trường. Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Huế Thanh (2019) về "Các nhân tố ảnh hưởng đến tính kịp thời của báo cáo tài chính bán niên các công ty niêm yết tại sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh" là một ví dụ tiêu biểu. Nghiên cứu này đã sử dụng phương pháp định lượng để phân tích dữ liệu của 100 công ty niêm yết trong giai đoạn 2015-2017. Kết quả không chỉ xác nhận một số phát hiện chung trên thế giới mà còn đưa ra những góc nhìn đặc thù cho thị trường Việt Nam, cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các nhà đầu tư trong việc đánh giá và cải thiện vấn đề này.

5.1. Tổng quan phương pháp và dữ liệu nghiên cứu tại HOSE

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Huế Thanh (2019) đã thu thập dữ liệu từ BCTC bán niên đã được soát xét của 100 công ty thuộc nhóm VN100 niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) trong 3 năm. Biến phụ thuộc là tính kịp thời, được đo bằng số ngày từ ngày kết thúc kỳ kế toán (30/06) đến ngày công bố BCTC. Các biến độc lập được xem xét bao gồm các đặc điểm của công ty như lợi nhuận, độ tuổi, loại công ty kiểm toán độc lập, quy mô, tốc độ tăng trưởng và đòn bẩy tài chính. Phương pháp phân tích hồi quy dữ liệu bảng (panel data) đã được sử dụng để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, cho phép đo lường mức độ tác động của từng nhân tố đến việc chậm nộp báo cáo tài chính.

5.2. Các nhân tố có tác động ý nghĩa thống kê đến TKT BCTC

Kết quả nghiên cứu của luận văn đã chỉ ra ba nhân tố có tác động ý nghĩa thống kê đến tính kịp thời của BCTC bán niên. Cụ thể, lợi nhuận công ty, độ tuổi công ty và loại công ty kiểm toán được xác định là các yếu tố ảnh hưởng tính kịp thời BCTC một cách rõ rệt. Phát hiện về lợi nhuận và loại công ty kiểm toán khá tương đồng với nhiều nghiên cứu trên thế giới. Tuy nhiên, yếu tố độ tuổi công ty cũng cho thấy các doanh nghiệp lâu năm, có nhiều kinh nghiệm hơn trong quy trình lập và công bố báo cáo, có xu hướng hoàn thành công việc này nhanh hơn. Các yếu tố như quy mô, tốc độ tăng trưởng và đòn bẩy tài chính không cho thấy tác động có ý nghĩa thống kê trong mẫu nghiên cứu này. Những kết quả này cung cấp một bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

VI. Giải pháp nâng cao tính kịp thời Báo cáo tài chính hiệu quả

Từ những phân tích lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm, việc nâng cao tính kịp thời Báo cáo tài chính đòi hỏi một nỗ lực tổng hợp từ nhiều phía, bao gồm doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các công ty kiểm toán. Đây không phải là một nhiệm vụ riêng lẻ của bộ phận kế toán mà là một phần của chiến lược quản trị công ty toàn diện. Đối với doanh nghiệp, việc chủ động cải thiện quy trình nội bộ, đầu tư vào công nghệ và con người là yếu tố then chốt. Đối với cơ quan quản lý, việc hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường giám sát, xử lý vi phạm một cách nghiêm minh sẽ tạo ra một môi trường thị trường lành mạnh. Các công ty kiểm toán cũng cần tối ưu hóa quy trình của mình và phối hợp chặt chẽ hơn với khách hàng. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo thông tin tài chính không chỉ có chất lượng báo cáo tài chính cao mà còn phải được cung cấp đúng lúc, phục vụ hiệu quả cho sự phát triển bền vững của thị trường vốn.

6.1. Kiến nghị đối với doanh nghiệp Tối ưu hóa quản trị công ty

Doanh nghiệp cần xây dựng một kế hoạch lập và công bố BCTC chi tiết ngay từ đầu kỳ kế toán, phân công trách nhiệm rõ ràng. Việc đầu tư vào một hệ thống thông tin kế toán tích hợp và hiện đại sẽ tự động hóa nhiều khâu, giảm thiểu sai sót do con người. Song song đó, cần liên tục đào tạo, nâng cao trình độ đội ngũ kế toán để đáp ứng các thay đổi về chuẩn mực và quy định. Tăng cường hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ và sự giám sát của ban kiểm toán nội bộ sẽ giúp phát hiện và xử lý các vấn đề sớm. Cuối cùng, việc thiết lập một cơ chế phối hợp làm việc hiệu quả với đơn vị kiểm toán độc lập ngay từ giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán sẽ giúp cả hai bên chủ động về thời gian và nguồn lực.

6.2. Đề xuất cho cơ quan quản lý và các công ty kiểm toán

Cơ quan quản lý như UBCKNN và các Sở Giao dịch Chứng khoán cần tiếp tục rà soát và hoàn thiện quy định về thời gian nộp BCTC, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm để tăng tính răn đe. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong việc tiếp nhận và xử lý báo cáo (như hệ thống XBRL) cũng cần được đẩy mạnh để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý. Về phía các công ty kiểm toán, cần lên kế hoạch kiểm toán sớm, phân bổ nguồn lực hợp lý, đặc biệt trong các mùa cao điểm. Áp dụng các công cụ phân tích dữ liệu lớn (data analytics) trong kiểm toán có thể giúp nhận diện rủi ro nhanh hơn và tối ưu hóa thời gian thực hiện các thủ tục kiểm toán, góp phần rút ngắn thời gian phát hành báo cáo kiểm toán.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc về quy mô vốn hóa và thanh khoản. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin vẫn diễn biến phức tạp. Theo thống kê của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, trong giai đoạn 2010 - 2016 cơ quan quản lý đã ban hành hơn 1.000 quyết định xử phạt vi phạm hành chính, và riêng năm 2017 con số này đạt 214 quyết định đối với 80 cá nhân cùng 134 tổ chức. Trong đó, phần lớn lỗi vi phạm bắt nguồn từ việc chậm trễ công bố báo cáo tài chính.

Tính kịp thời của thông tin kế toán đóng vai trò sống còn trong việc đảm bảo tính minh bạch, giảm thiểu rủi ro đầu cơ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. Báo cáo tài chính bán niên giữ vị trí then chốt vì phản ánh bức tranh tài chính giữa niên độ đã qua kiểm toán soát xét theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 2410 (VSRE 2410). Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm chuyên sâu về báo cáo tài chính bán niên tại thị trường Việt Nam còn rất hạn chế.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là nhận diện và đo lường mức độ tác động của các nhân tố đặc trưng doanh nghiệp và kiểm toán đến tính kịp thời của báo cáo tài chính bán niên. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 100 công ty niêm yết thuộc rổ chỉ số VN100 tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2015 - 2017. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn quan trọng, cung cấp hệ thống chỉ số định lượng giúp rút ngắn thời gian trễ hạn báo cáo và hỗ trợ cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách giám sát theo Thông tư 155/2015/TT-BTC.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng ba lý thuyết kinh tế và kế toán hiện đại:

• Lý thuyết thông tin hữu ích cho việc ra quyết định: Khẳng định thông tin tài chính chỉ thực sự có giá trị khi được cung cấp kịp thời tới người sử dụng trước khi mất đi khả năng tác động đến các quyết định kinh tế.
• Lý thuyết đại diện: Giải thích xung đột lợi ích và chi phí phát sinh giữa cổ đông ủy nhiệm và ban điều hành được ủy nhiệm. Việc công bố thông tin nhanh chóng giúp giảm thiểu chi phí giám sát và khẳng định năng lực quản lý.
• Lý thuyết thông tin bất cân xứng: Chỉ ra sự chênh lệch thông tin giữa nội bộ doanh nghiệp và các nhà đầu tư bên ngoài, tạo tiền đề để doanh nghiệp chủ động công bố thông tin tốt nhằm phát tín hiệu tích cực ra thị trường.

Mô hình nghiên cứu kế thừa các công trình thực nghiệm quốc tế và đề xuất 6 biến độc lập: Quy mô công ty (đo bằng Logarit tự nhiên của tổng tài sản), Lợi nhuận kinh doanh (tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE), Tốc độ tăng trưởng doanh thu, Độ tuổi hoạt động của công ty, Đòn bẩy tài chính (tổng nợ trên tổng tài sản) và Loại công ty kiểm toán (phân loại công ty kiểm toán thuộc nhóm Big 4 và nhóm ngoài Big 4). Biến phụ thuộc là tính kịp thời của báo cáo tài chính bán niên, được đo bằng số ngày tính từ ngày kết thúc kỳ kế toán 6 tháng đầu năm (ngày 30/6) đến ngày ký báo cáo soát xét kiểm toán.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 100 công ty niêm yết thuộc rổ chỉ số VN100 trên sàn HOSE qua 3 năm liên tục từ 2015 đến 2017, tạo thành bộ dữ liệu bảng với 300 quan sát hoàn chỉnh. Nhóm VN100 được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích vì đại diện cho hơn 80% giá trị vốn hóa và 90% giá trị giao dịch của toàn bộ sàn HOSE, mang tính đại diện cao cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng thông qua phần mềm SPSS. Quy trình phân tích dữ liệu bao gồm: thống kê mô tả nhằm đánh giá bức tranh tổng thể, kiểm định tương quan Pearson để loại trừ hiện tượng đa cộng tuyến, kiểm định Independent Samples T-Test để đánh giá sự khác biệt theo nhóm kiểm toán, và phân tích hồi quy tuyến tính đa biến OLS. Phương pháp này cho phép đo lường chính xác mức độ tác động và chiều hướng ảnh hưởng của từng nhân tố đến độ trễ công bố báo cáo tài chính bán niên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng trên 300 quan sát từ các doanh nghiệp VN100 trong giai đoạn 2015 - 2017 đã chỉ ra các phát hiện nổi bật sau:

• Lợi nhuận kinh doanh có tác động cùng chiều mạnh mẽ đến tính kịp thời: Doanh nghiệp đạt tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu ROE cao có xu hướng công bố báo cáo tài chính bán niên sớm hơn từ 5 đến 10 ngày so với các doanh nghiệp có kết quả kinh doanh kém khả quan.
• Độ tuổi hoạt động của công ty tác động tích cực đến tốc độ báo cáo: Các doanh nghiệp thành lập lâu năm có thời gian công bố báo cáo nhanh hơn khoảng 15% so với các đơn vị mới thành lập, nhờ sở hữu hệ thống kế toán hoàn thiện và kinh nghiệm làm việc dày dặn với đơn vị kiểm toán.
• Loại công ty kiểm toán là nhân tố quyết định đến tính kịp thời: Các báo cáo tài chính bán niên được soát xét bởi nhóm kiểm toán Big 4 (PwC, KPMG, EY, Deloitte) hoàn tất quy trình soát xét đúng hạn và chuẩn xác hơn, giúp doanh nghiệp tuân thủ nghiêm ngặt khung thời hạn 45 ngày theo quy định.
• Quy mô doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính và tốc độ tăng trưởng doanh thu không thể hiện tác động có ý nghĩa thống kê rõ rệt ở mức ý nghĩa 5%: Điều này cho thấy trong nhóm 100 doanh nghiệp hàng đầu thị trường, áp lực công bố thông tin được thực hiện đồng đều bất kể quy mô tổng tài sản hay tỷ lệ nợ vay.

Thảo luận kết quả

Thực trạng thống kê cho thấy thời gian công bố báo cáo tài chính bán niên bình quân của các doanh nghiệp dao động trong khoảng từ 38 đến 45 ngày sau khi kết thúc kỳ kế toán 30/6. Kết quả này phản ánh xu hướng các doanh nghiệp chủ động tận dụng tối đa khung thời gian cho phép của Thông tư 155/2015/TT-BTC.

Nguyên nhân nhân tố lợi nhuận thúc đẩy tính kịp thời xuất phát từ động cơ phát tín hiệu của ban điều hành. Theo lý thuyết bất cân xứng thông tin, doanh nghiệp đạt kết quả kinh doanh tốt luôn muốn công bố sớm tin mừng nhằm gia tăng giá trị cổ phiếu và thu hút dòng vốn. Ngược lại, những doanh nghiệp có lợi nhuận sụt giảm hoặc phát sinh lỗ thường cần nhiều thời gian để rà soát số liệu, xử lý các bút toán điều chỉnh và đàm phán với kiểm toán viên.

Nhân tố độ tuổi công ty khẳng định hiệu ứng đường cong kinh nghiệm trong công tác kế toán. Các doanh nghiệp lâu năm đã chuẩn hóa quy trình đối soát dữ liệu bán niên. Về phía kiểm toán, việc thuê nhóm Big 4 với quy trình chuyên nghiệp giúp hạn chế tối đa các sai sót phát sinh giữa kỳ. Dữ liệu thực nghiệm này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu tại các thị trường mới nổi như Jordan và Malaysia, đồng thời được trực quan hóa rõ nét thông qua ma trận tương quan và các bảng phân tích phương sai ANOVA trong nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm nâng cao tính kịp thời của thông tin tài chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh cần triển khai hệ thống giám sát công bố thông tin tự động, rút ngắn thời gian phản hồi gia hạn và siết chặt chế tài xử phạt hành chính đối với các trường hợp nộp muộn quá 45 ngày; đặt mục tiêu giảm tỷ lệ vi phạm nghĩa vụ báo cáo xuống dưới mức 3% trong lộ trình 12 tháng tới.
• Doanh nghiệp niêm yết: Ban lãnh đạo doanh nghiệp cần đầu tư nâng cấp hệ thống phần mềm quản trị doanh nghiệp ERP, chuẩn hóa quy trình kế toán giữa niên độ và hoàn thành công tác đối soát nội bộ trước ngày 20/7 hàng năm; mục tiêu cắt giảm ít nhất 7 ngày trong khâu lập báo cáo tài chính riêng lẻ và hợp nhất.
• Công ty kiểm toán độc lập: Các đơn vị kiểm toán cần chủ động lập kế hoạch soát xét sơ bộ ngay từ tháng 6, bố trí nhân sự chuyên trách và áp dụng các công cụ kiểm toán kỹ thuật số theo chuẩn mực VSRE 2410; hướng tới mục tiêu phát hành báo cáo soát xét trong khoảng từ 35 đến 40 ngày sau khi kết thúc kỳ kế toán 6 tháng.
• Nhà đầu tư trên thị trường: Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức cần sử dụng tiêu chí thời gian công bố báo cáo tài chính như một chỉ báo định lượng để đánh giá chất lượng quản trị doanh nghiệp, ưu tiên phân bổ vốn vào các đơn vị duy trì tỷ lệ nộp báo cáo đúng hạn 100% qua các năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Tiếp cận nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu định lượng, kỹ thuật xây dựng mô hình hồi quy đa biến trên phần mềm SPSS và cách thức tiếp cận dữ liệu báo cáo tài chính giữa niên độ.
• Hội đồng quản trị và Kế toán trưởng các công ty niêm yết: Vận dụng các kết quả nghiên cứu để nhận diện các điểm nghẽn trong quy trình lập báo cáo tài chính bán niên, từ đó xây dựng kế hoạch kiểm soát tiến độ và nâng cao uy tín doanh nghiệp trên thị trường vốn.
• Kiểm toán viên và lãnh đạo các công ty kiểm toán: Nắm bắt các yếu tố tác động đến độ trễ kiểm toán bán niên để phân bổ nguồn lực hợp lý, tối ưu hóa quy trình làm việc với khách hàng trong mùa soát xét cao điểm tháng 7 và tháng 8.
• Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư: Bổ sung thêm biến số tính kịp thời vào mô hình định giá và đánh giá rủi ro thông tin bất cân xứng của các cổ phiếu niêm yết.

Câu hỏi thường gặp

Báo cáo tài chính bán niên của công ty niêm yết có bắt buộc phải kiểm toán toàn diện không? Báo cáo tài chính bán niên không bắt buộc phải kiểm toán toàn diện như báo cáo năm mà phải được soát xét bởi tổ chức kiểm toán độc lập được chấp thuận, tuân thủ theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 2410 (VSRE 2410).

Thời hạn tối đa để công ty niêm yết công bố báo cáo tài chính bán niên là bao lâu? Theo quy định tại Thông tư 155/2015/TT-BTC, thời hạn tối đa là 45 ngày kể từ ngày kết thúc 6 tháng đầu năm tài chính, hoặc tối đa không quá 60 ngày đối với trường hợp được gia hạn do phải lập báo cáo tài chính hợp nhất.

Tại sao doanh nghiệp có tỷ suất lợi nhuận cao lại công bố báo cáo tài chính sớm hơn? Doanh nghiệp có lợi nhuận cao luôn chủ động công bố thông tin nhanh chóng nhằm phát tín hiệu tích cực ra thị trường, thu hút dòng vốn đầu tư và khẳng định hiệu quả điều hành của ban giám đốc theo lý thuyết đại diện.

Việc thuê công ty kiểm toán Big 4 có làm chậm tiến độ phát hành báo cáo bán niên không? Thực nghiệm cho thấy các công ty Big 4 với quy trình kiểm soát chất lượng chuyên nghiệp giúp rút ngắn thời gian xử lý tranh chấp số liệu, đảm bảo báo cáo được hoàn thành đúng hạn 45 ngày theo quy định pháp luật.

Độ tuổi thành lập doanh nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến tính kịp thời của báo cáo? Doanh nghiệp có tuổi đời cao thường sở hữu đội ngũ kế toán giàu kinh nghiệm và hệ thống quản trị dữ liệu hoàn thiện, giúp rút ngắn khoảng 15% thời gian tổng hợp và phát hành báo cáo so với doanh nghiệp trẻ.

Kết luận

• Luận văn đã kiểm định thành công tác động của 6 nhân tố đặc trưng đến tính kịp thời của báo cáo tài chính bán niên tại thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Kết quả khẳng định lợi nhuận doanh nghiệp (ROE), độ tuổi hoạt động và loại công ty kiểm toán là 3 yếu tố then chốt quyết định tốc độ công bố thông tin.
• Dữ liệu 300 quan sát từ nhóm VN100 trên sàn HOSE giai đoạn 2015 - 2017 cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về thực trạng tuân thủ Thông tư 155/2015/TT-BTC.
• Nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp niêm yết, đơn vị kiểm toán và nhà đầu tư.
• Khung thời gian triển khai các giải pháp cải thiện quy trình cần được áp dụng ngay trong chu kỳ tài chính từ 6 đến 12 tháng tới nhằm tối ưu hóa tính minh bạch toàn thị trường.

Luận văn là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà nghiên cứu, nhà quản lý doanh nghiệp và các chuyên gia tài chính đang tìm kiếm giải pháp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả thông tin trên thị trường chứng khoán. Hãy áp dụng ngay các hàm ý quản trị từ công trình này để hoàn thiện công tác quản trị tài chính doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN Trên thế giới có rất nhiều công trình nghiên cứu về tính kịp thời của BCTC nhưng chủ yếu tập trung vào những công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán phát triển. Mỗi nghiên cứu tập trung vào những khía cạnh khác nhau dẫn đến các nhân tố ảnh hưởng đến tính kịp thời của BCTC cũng khác nhau. Để hiểu rõ hơn về các nhân tố ảnh hưởng đến tính kịp thời của BCTC, luận văn trình bày tóm tắt các đề tài nghiên cứu có liên quan ở các nước trên thế giới và tại Việt Nam.1 Các nghiên cứu trên thế giới Với mục tiêu nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến tính kịp thời của BCTC hàng quý sàn giao dịch chứng khoán Kuala Lumpur, tác giả Ku Ismail & Chandler (2004) với bài báo “The timeliness of quarterly financial reports of companies in Malaysia”. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng về tính kịp thời của báo cáo hàng quý tại Malaysia của 117 công ty.

Nghiên cứu về tính kịp thời của báo cáo kiểm toán được xác định là số ngày giữa ngày lập báo cáo tài chính và ngày báo cáo kiểm toán. Trung bình, mất khoảng 56 ngày để các công ty phát hành báo cáo, trễ hơn so với các công ty ở một số quốc gia khác. Kết quả cho thấy rằng tính kịp thời của báo cáo hàng quý của các công ty bị ảnh hưởng bởi quy mô công ty, lợi nhuận, tốc độ tăng trưởng và tỷ suất vay vốn theo hướng mong đợi. Các công ty lớn hơn, có lợi nhuận, đang phát triển và có tỷ suất vay thấp thường có xu hướng công bố báo cáo nhanh hơn các công ty khác.

Những phát hiện này phù hợp với những phát hiện được báo cáo trong tài liệu. Thứ nhất, phát hiện này ủng hộ lý thuyết cho rằng các công ty lớn báo cáo nhanh hơn vì họ chịu áp lực phải làm như vậy. Các công ty lớn thường theo sau bởi các nhà phân tích cần thông tin kịp thời để xác nhận kỳ vọng của họ. Thứ hai, lợi nhuận và tăng trưởng có liên quan cho thấy tin xấu sẽ mất nhiều thời gian hơn để tiếp cận công chúng hơn là tin tốt lành.

Những phát hiện này cũng ủng hộ 'lý thuyết các bên liên quan' mà cho rằng trong trường hợp không có cơ hội để che giấu tin xấu vì bị tiết lộ bắt buộc, các nhà quản lý có động cơ trì hoãn tin 7 xấu. Thứ ba, phát hiện rằng các doanh nghiệp có đòn bẩy cao báo cáo chậm hơn so với các doanh nghiệp có lợi nhuận thấp là phù hợp với tài liệu cho thấy rằng một công ty có tỷ lệ nợ trên tổng tài sản cao có nhiều khả năng là thất bại, đặc biệt là trong điều kiện kinh tế kém. Như thất bại có nghĩa là tin xấu, và tin xấu liên quan đến sự chậm trễ, một công ty có đòn bẩy cao có khuynh hướng báo cáo chậm hơn so với một công ty có đòn bẩy thấp. Thực tế là một số lượng lớn các công ty có xu hướng thực hiện kéo dài các báo cáo hàng quý, đặc biệt là các báo cáo kỳ ngắn hạn, công bố tin xấu và có đòn bẩy cao, có thể có ý nghĩa đối với các quy định trong tương lai về tính kịp thời của báo cáo hàng quý tại Malaysia.

Kế đến là Owusu-Ansah và Stergios Leventis (2006) với nghiên cứu “Timeliness of Corporate Annual Financial Reporting in Greece” đăng trên tạp chí European Accounting Review, Vol. Nghiên cứu nhằm báo cáo kết quả của một nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến tính kịp thời của báo cáo tài chính hàng năm của 95 công ty phi tài chính được niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Athens. Trong nghiên cứu này, tác giả điều tra tác động đặc điểm của công ty và các yếu tố kiểm toán liên quan đến môi trường kinh tế xã hội Hy Lạp. Các yếu tố cụ thể của công ty là: Quy mô công ty (SIZE), đòn bẩy tài chính (GEAR), cổ phần nắm giữ bên trong công ty (EQOS) và lĩnh vực hoạt động (INDT).

Các yếu tố kiểm toán bao gồm: ý kiến của kiểm toán viên (RMAK) và loại công ty kiểm toán (AUDT). Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính đã được kiểm toán của các công ty. Kết quả thống kê mô tả chỉ ra rằng 92% các công ty được báo cáo sớm (so với thời hạn quy định 161 ngày), 3% báo cáo vào ngày thứ 161 và 5% báo cáo trễ. Kết quả phân tích hồi quy đa biến cho thấy rằng các công ty lớn, các công ty dịch vụ và các công ty được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán Big 5 (Arthur Andersen, KPMG Peat Marwick, Ernst & Young, Pricewaterhouse Coopers, Deloitte & Touche) có thời gian báo cáo cuối cùng ngắn hơn.

Nghiên cứu nhằm cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ cho thấy rằng các công ty có tỷ lệ vốn cổ phần do người nội bộ nắm giữ trực tiếp hay gián tiếp nhiều hơn thường không kịp thời công bố báo cáo tài chính đã được kiểm toán ra 8 công chúng sau năm tài chính kết thúc. Ngoài ra, tác giả không tìm thấy bằng chứng thực nghiệm cho thấy sự ảnh hưởng của chi phí giám sát đến tính kịp thời của BCTC. Tiếp đến là nghiên cứu của J. Boritz (2006) với bài báo “Determinants of the Timeliness of Quarterly Reporting: Evidence from Canadian Firms”.

Nghiên cứu này xem xét các yếu tố ảnh hưởng về tính kịp thời của báo cáo hàng quý tại Canada. Dựa trên nghiên cứu trước đây, tác giả đưa ra giả thuyết rằng báo cáo tài chính giữa niên độ được công bố nhanh hơn bởi các công ty có tính minh bạch cao về môi trường thông tin so với các doanh nghiệp có tính minh bạch thấp về môi trường thông tin. Tác giả cũng đưa ra giả thuyết rằng các doanh nghiệp có nhiều vấn đề trọng yếu có nhiều khả năng trì hoãn việc công bố báo cáo tài chính giữa niên độ của họ hơn các doanh nghiệp có ít vấn đề trọng yếu hơn. Tác giả đã cung cấp bằng chứng cho thấy môi trường thông tin của doanh nghiệp và các vấn đề trọng yếu có liên quan đến tính kịp thời của báo cáo hàng quý.

Các công ty không có báo cáo tài chính giữa niên độ được kiểm toán có khuynh hướng công bố báo cáo tài chính chậm trễ hơn các doanh nghiệp có báo cáo tài chính giữa niên độ được xét duyệt. Nghiên cứu cho thấy ý kiến kiểm toán, thu nhập của công ty, môi trường thông tin và các chi phí hoa hồng đại lý của công ty có thể ảnh hưởng đến tính kịp thời của các báo cáo tài chính giữa niên độ. Tiếp theo là nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến tính kịp thời kiểm toán ở hai nước đang phát triển là UAE và Bahrain. Đó là nghiên cứu của Khasharmeh va Aljifri (2010) với bài báo “The timeliness of annual reports in Bahrain and the United Arab Emirates: An empirical comparative study” trên tạp chí The International Journal of Business and Finance Research, Volume 4, Number 1 nhằm kiểm tra thực nghiệm các yếu tố quyết định sự chậm trễ kiểm toán ở hai nước đang phát triển: các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE) và Bahrain.

Nghiên cứu này sử dụng một mẫu gồm 83 công ty niêm yết trong năm 2004. Các mẫu đều được lấy từ dữ liệu thị trường chứng khoán UAE hoặc Bahrain. Phân tích hồi quy được sử dụng để kiểm tra các giả thuyết của nghiên cứu. Tác giả xây dựng 9 mô hình về tính kịp thời của báo cáo kiểm toán được phát triển dựa trên mô hình trước đó của Ashton và cộng sự (1989); Carslaw và Kaplan (1991).

Mô hình gồm các biến: Tỷ số nợ; Loại công ty kiểm toán; Lĩnh vực hoạt động (bao gồm công ty hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm, dịch vụ, sản xuất công nghiệp); Quy mô công ty; Hệ số giá trên thu nhập một cổ phiếu (P/E); Khả năng sinh lời; Tỷ lệ chi trả cổ tức. Kết quả của nghiên cứu này cho thấy bốn biến : tỷ suất lợi nhuận, tỷ số nợ, lĩnh vực hoạt động và tỷ lệ chi trả cổ tức có ảnh hưởng mạnh tính kịp thời của báo cáo hàng năm. Tuy nhiên, ba biến khác gồm loại công ty kiểm toán, quy mô doanh nghiệp và tỷ số P/E được tìm thấy có tác động yếu đến tính kịp thời. Tại UAE, nghiên cứu kết luận rằng hai biến số: tỷ lệ nợ và loại công ty kiểm toán có ảnh hưởng mạnh đến tính kịp thời, trong khi các biến khác được tìm thấy không có ảnh hưởng đáng kể.

Với mục tiêu đo lường tính kịp thời của báo cáo tài chính, tác giả Asli Turel (2010) với nghiên cứu “Timeliness of financial reporting in emerging capital markets:Evidence from Turkey” (Tính kịp thời của BCTC tại các nền kinh tế phát triển: Bằng chứng từ Thổ Nhĩ Kỳ) đăng trên tạp chí Istanbul University Journal of the School of Business Administration Vol:39, No:2, 227 – 240 ISSN: 1303 - 1732. Báo cáo khảo sát thực nghiệm mối quan hệ giữa TKT và các yếu tố liên quan đến báo cáo kiểm toán của CTNY tại một nước đang phát triển Thổ Nhĩ Kỳ. Mẫu nghiên cứu gồm các báo cáo tài chính của 211 công ty phi tài chính được niêm yết trên Sàn giao dịch chứng khoán Istanbul. Phân tích mô tả cho thấy 59% các công ty chuẩn bị báo cáo tài chính riêng và 66% công ty chuẩn bị báo cáo tài chính hợp nhất phát hành báo cáo tài chính ít hơn thời gian tối đa cho phép sau năm tài chính.

28% các công ty chuẩn bị báo cáo tài chính riêng và 16% các công ty chuẩn bị báo cáo tài chính hợp nhất vượt quá thời hạn quy định. Tác giả nhận xét rằng hầu hết các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào BCTC của các CTNY ở các nước phát triển, Do đó, tác giả tiến hành khảo sát tác động các nhân tố ảnh hưởng đến BCTC của các CTNY ở những nền kinh tế mới phát triển. Nghiên cứu tiến hành khảo sát các nhân tố: quy mô công ty, thu nhập ròng, ý kiến kiểm toán, công ty kiểm toán, lĩnh 10 vực hoạt động đến TKT đến BCTC của các CTNY trên sàn giao dịch chứng khoán Istanbul. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng thu nhập ròng, ý kiến kiểm toán, công ty kiểm toán và lĩnh vực hoạt động có ảnh hưởng đến tính kịp thời của BCTC.

Trong khi đó yếu tố quy mô công ty không có ảnh hưởng đến tính kịp thời của BCTC. Tác giả Khalid Alkhatib và Qais Marji (2012), với nghiên cứu “Audit reports timeliness: Empirical evidence from Jordan” trên tạp chí Procedia - Social and Behavioral Sciences 62, pp.