BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH NÔNG THỊ LUYẾN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NỢ ĐỌNG BẢO HIỂM XÃ HỘI, TRƯỜNG HỢP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH NÔNG THỊ LUYẾN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NỢ ĐỌNG BẢO HIỂM XÃ HỘI, TRƯỜNG HỢP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS VŨ THỊ MINH HẰNG TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ kinh tế “Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ đọng, trốn đóng Bảo hiểm xã hội, trường hợp Thành phố Hồ Chí Minh” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong Luận văn là trung thực, không trùng với đề tài nghiên cứu khoa học nào. Tác giả Nông Thị Luyến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục ký hiệu các chữ viết tắt Danh mục các bảng, hình DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH DANH MỤC BẢNG PHẦN MỞ ĐẦU . 1 U Chương 1 TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI, NỢ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ TÌNH HÌNH THAM GIA BẢO HIỂM XÃ HỘI, NỢ BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH .1 Khái niệm bảo hiểm xã hội.2 Chức năng của bảo hiểm xã hội .1 BHXH bảo đảm bù đắp hoặc thay thế một phần thu nhập cho NLĐ .2 BHXH phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia BHXH .3 BHXH thúc đẩy gắn bó lợi ích giữa NLĐ với NSDLĐ, góp phần kích thích NLĐ hăng hái sản xuất, nâng cao năng suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội .3 Đặc trưng của bảo hiểm xã hội .1 Đối tượng tham gia BHXH là NLĐ và NSDLĐ .2 Hoạt động BHXH là hoạt động dịch vụ công phi lợi nhuận .3 Đối tượng bảo hiểm là những rủi ro liên quan đến sức khỏe của NLĐ .4 Hoạt động BHXH có sự tham gia của cơ chế ba bên, chịu sự quản lý của Nhà nước. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 BHXH kết hợp hài hòa lợi ích xã hội, các mục tiêu và phụ hợp với điều kiện kinh tế, xã hội của đất nước .4 Tác động của BHXH đối với kinh tế xã hội .5 Đặc điểm của BHXH so với các loại hình dịch vụ công khác .1 Khái niệm dịch vụ công và dịch vụ sự nghiệp công .2 Đặc điểm loại hình dịch vụ sự nghiệp công .3 Đặc điểm riêng của BHXH so với các loại dịch vụ công khác.6 Nợ đọng, trốn đóng BHXH và ảnh hưởng của nó đến NLĐ và quỹ BHXH .7 Kinh nghiệm một số nước trên thế giới về giải quyết nợ đọng BHXH .1 Mục đích và tiêu chí nghiên cứu.2 Kinh nghiệm của một số quốc gia .1 Kinh nghiệm của Đức .2 Kinh nghiệm của Hàn Quốc.3 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .8 Tình hình tham gia BHXH tại TP. Hồ Chí Minh .9 Thực trạng nợ đọng bảo hiểm xã hội tại TP. Hồ Chí Minh .1 Tình hình chung về nợ đọng BHXH tại TP. Hồ Chí Minh .2 Tình hình nợ BHXH của khối doanh nghiệp tại TP.Hồ Chí Minh . 18 TÓM TẮT CHƯƠNG 1 . 20 Chương 2 THIẾT KẾ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Các nghiên cứu có liên quan đến nợ đọng, trốn đóng BHXH.1 “Vấn đề nợ BHXH ở doanh nghiệp nước ta hiện nay, nguyên nhân và biện pháp khắc phục” Nguyễn Thị Minh Nhàn (2012) .2 “Hành vi đóng BHXH bắt buộc trong các doanh nghiệp Việt Nam và khuyến nghị chính sách”, Tôn Trung Thành (2010) . 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 “Thực trạng thu BHXH khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh”, Trần Quốc Túy (2006) .4 Khảo sát khả năng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại 10 tỉnh (VSIIS) của Viện Khoa học Lao động – Xã hội, năm 2005 .2 Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ đọng BHXH .1 Nội dung chế độ chính sách .2 Cơ chế xử lý nợ đọng .3 Sử dụng tiền đóng BHXH vào mục đích khác.4 Tình hình kinh doanh của đơn vị .5 Nhận thức của NSDLĐ về chính sách BHXH .6 Chất lượng dịch vụ của cơ quan BHXH .3 Các giả thuyết và mô hình nghiên cứu .1 Các giả thuyết nghiên cứu .2 Mô hình nghiên cứu .4 Phương pháp nghiên cứu .1 Xác định mẫu nghiên cứu .2 Quy trình nghiên cứu .5 Phương pháp phân tích dữ liệu .1 Mô tả dữ liệu khảo sát .2 Phương pháp Cronbach’s Alpha (đánh giá độ tin cậy).3 Phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA – Exploratory Factor Analysis) .4 Phương pháp hồi quy tuyến tính bội .6 Trình bày thang đo .1 Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ đọng bảo hiểm xã hội (biến độc lập) . 32 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nhân tố nợ đọng bảo hiểm xã hội (biến phụ thuộc) . 34 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 . 36 Chương 3 PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH .1 Phân tích kết quả khảo sát .1 Mô tả mẫu nghiên cứu .1 Kết quả thu thập dữ liệu .2 Phân loại các doanh nghiệp nợ BHXH được khảo sát .2 Đánh giá độ tin cậy của thang đo thông qua hệ số Cronbach’s Alpha .1 Kết quả thang đo các nhân tố ảnh hưởng đến nợ đọng BHXH .2 Kết quả thang đo nhân tố nợ đọng BHXH .3 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) .1 Phân tích nhân tố đối với thang đo ảnh hướng đến nợ đọng, trốn đóng BHXH.2 Phân tích nhân tố đối với nợ đọng, trốn đóng BHXH .2 Phân tích mô hình hồi quy.1 Xây dựng ma trận tương quan giữa biến độc lập và biến hồi quy .2 Xác nhận mô hình hồi quy .3 Gợi ý chính sách .1 Mục tiêu thực hiện chính sách BHXH .2 Căn cứ đề xuất giải pháp .1 Dựa vào dữ liệu khảo sát và kết quả mô hình kinh tế lượng của luận văn .2 Dựa vào bài học kinh nghiệm rút ra ở chương 1 . 50 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Nội dung các giải pháp nhằm giảm thiểu tình trạng nợ đọng, trốn đóng BHXH.1 Giải pháp về cơ chế xử lý nợ đọng, trốn đóng BHXH .2 Giải pháp về sử dụng tiền đóng BHXH vào mục đích khác .3 Giải pháp về nâng cao chất lượng dịch vụ cơ quan BHXH .4 Giải pháp về nâng cao nhận thức về chính sách BHXH cho NSDLĐ và NLĐ.5 Giải pháp về giải quyết tình thế của đơn vị .6 Giải pháp về nội dung chính sách . 55 - Đối với Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội: . 55 TÓM TẮT CHƯƠNG 3 . 58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ 1 BHXH Bảo hiểm xã hội 2 EFA Exploratory Factor Analysis (Phân tích nhân tố khám phá) 3 KMO Kaiser – Meyer – Olkin 4 DN Doanh nghiệp 5 NLĐ Người lao động 6 NSDLĐ Người sử dụng lao động 7 PAYG Pay as you go 8 Tp. Thành phố LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Tình hình tham gia BHXH tại TP. Hồ Chí Minh năm 2007 – 2012 Bảng 1.2 Tình hình thu BHXH, nợ BHXH tại TP. Hồ Chí Minh năm 2007 – 2012 Bảng 1.3 Nợ BHXH của khối doanh nghiệp so với tổng số nợ BHXH tại Tp.Hồ Chí Minh năm 2007 – 2012 Bảng 2.1 Nguyên nhân không tham gia BHXH theo nhóm thu nhập Bảng 2.2 Thang đo nội dung chế độ chính sách Bảng 2.3 Thang đo cơ chế xử lý nợ Bảng 2.4 Thang đo chiếm dụng chi phí BHXH Bảng 2.5 Thang đo tình hình kinh doanh của đơn vị Bảng 2.6 Thang đo nhận thức của NSDLĐ về BHXH Bảng 2.7 Thang đo chất lượng dịch vụ của cơ quan BHXH Bảng 2.8 Nợ BHXH Bảng 3.1: Phân loại DN khảo sát theo quy mô số lao động sử dụng Bảng 3.2: Kiểm định thang đo từng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha Bảng 3.3: Kiểm định thang đo từng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha lần 2 của các nhân tố ảnh hưởng đến nợ BHXH Bảng 3.4: Kiểm định Cronbach’Alpha của nhân tố nợ đọng, trốn đóng BHXH Bảng 3.5: KMO and Bartlett's Test của các nhân tố ảnh hưởng đến nợ đọng, trốn đóng BHXH Bảng 3.6: Kết quả EFA của các nhân tố ảnh hưởng đến nợ đọng, trốn đóng BHXH Bảng 3.7: Thang đo các nhân tố ảnh hưởng đến nợ đọng BHXH tại Tp.Hồ Chí Minh Bảng 3.8: KMO and Bartlett's Test của nhân tố nợ đọng, trốn đóng BHXH Bảng 3.9: Ma trận hệ số giữa các nhân tố được nghiên cứu Bảng 3.10: Đánh giá sự phù hợp của mô hình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.11: Kiểm định sự phù hợp của mô hình (ANOVAb) Bảng 3.12: Kết quả hồi quy bội với các hệ số hồi quy riêng phần trong mô hình DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1 Mô hình nghiên cứu Hình 2.2 Quy trình nghiên cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Bảo hiểm xã hội là một chính sách lớn, có vai trò vô cùng quan trọng trong chính sách an sinh xã hội ở mỗi quốc gia. Tham gia BHXH, NLĐ sẽ được đảm bảo bù đắp hoặc thay thế một phần thu nhập bị giảm hoặc mất đi khi bị suy giảm khả năng lao động tạm thời hoặc suy giảm khả năng lao động vĩnh viễn, như: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hoặc hết tuổi lao động. Tham gia BHXH là quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân đã được quy định trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo Luật Bảo hiểm xã hội, đối tượng tham gia BHXH bắt buộc là NLĐ và NSDLĐ ký kết hợp đồng lao động từ đủ 3 tháng trở lên hoặc hợp đồng không xác định thời hạn. BHXH có vai trò vô cùng quan trọng đối với người lao động nhằm đảm bảo cho thu nhập của họ. Tuy nhiên, tình trạng trốn đóng và nợ đóng BHXH những năm gần đây vẫn là những con số cao. Theo văn bản số 4413/BC – BHXH ngày 31/10/2012 của Bảo hiểm xã hội Việt Nam báo cáo Chính phủ về tình hình nợ BHXH, bảo hiểm y tế: Số tiền nợ là 7.680 tỷ đồng, bằng 6,99% kế hoạch giao thu, tăng 1.830 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2011; trong đó, tập trung ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 40%.
