Luận án tiến sĩ kế toán các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ tại các ngân hàng thương mại việt nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ tại các ngân hàng thương mại việt nam, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Hải Hà
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Hương Liên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tính Hiệu Lực Của Kiểm Toán Nội Bộ Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Lực Kiểm Toán Nội Bộ

Kiểm toán nội bộ (KTNB) đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Tính hiệu lực của KTNB không chỉ phụ thuộc vào quy trình kiểm toán mà còn bị ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố khác nhau. Việc hiểu rõ các nhân tố này sẽ giúp các ngân hàng nâng cao chất lượng kiểm toán và quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

1.1. Khái Niệm Tính Hiệu Lực Của Kiểm Toán Nội Bộ

Tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ được định nghĩa là mức độ đạt được các mục tiêu đã thiết lập. Điều này bao gồm cả chất lượng và hiệu quả của quy trình kiểm toán. Các ngân hàng cần xác định rõ các tiêu chí để đo lường tính hiệu lực này.

1.2. Các Nhân Tố Chính Ảnh Hưởng Đến Hiệu Lực Kiểm Toán

Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu lực kiểm toán nội bộ bao gồm năng lực của đội ngũ kiểm toán viên, sự hỗ trợ từ ban lãnh đạo, và tính độc lập của bộ phận kiểm toán. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo hiệu quả hoạt động của KTNB.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kiểm Toán Nội Bộ Tại Ngân Hàng Thương Mại

Mặc dù kiểm toán nội bộ đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc đảm bảo tính hiệu lực. Các ngân hàng thương mại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều vấn đề như rủi ro tài chính, sự thay đổi trong quy định pháp lý và áp lực từ thị trường.

2.1. Rủi Ro Trong Kiểm Toán Nội Bộ

Rủi ro trong kiểm toán nội bộ có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm sự không tuân thủ quy trình, thiếu sót trong việc đánh giá rủi ro, và sự thiếu minh bạch trong thông tin. Những rủi ro này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính hiệu lực của KTNB.

2.2. Áp Lực Từ Thị Trường Và Quy Định

Các ngân hàng thương mại phải đối mặt với áp lực từ thị trường và các quy định pháp lý ngày càng nghiêm ngặt. Điều này đòi hỏi các bộ phận kiểm toán nội bộ phải nhanh chóng thích ứng và cải thiện quy trình kiểm toán để đáp ứng yêu cầu.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Lực Kiểm Toán Nội Bộ Tại Ngân Hàng

Để nâng cao hiệu lực của kiểm toán nội bộ, các ngân hàng cần áp dụng một số phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện quy trình kiểm toán mà còn tăng cường sự tin tưởng từ phía các bên liên quan.

3.1. Tăng Cường Đào Tạo Và Phát Triển Nguồn Nhân Lực

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng lực của đội ngũ kiểm toán viên. Các ngân hàng cần đầu tư vào chương trình đào tạo chuyên sâu để đảm bảo nhân viên có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết.

3.2. Cải Thiện Quy Trình Kiểm Toán

Cải thiện quy trình kiểm toán thông qua việc áp dụng công nghệ mới và các phương pháp kiểm toán hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính chính xác của kiểm toán nội bộ. Việc này cũng giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình kiểm toán.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Lực Kiểm Toán

Nghiên cứu về hiệu lực kiểm toán nội bộ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam đã chỉ ra rằng việc áp dụng các nhân tố ảnh hưởng có thể mang lại kết quả tích cực. Các ngân hàng cần chú trọng đến việc thực hiện các khuyến nghị từ nghiên cứu để cải thiện hiệu quả hoạt động.

4.1. Kết Quả Khảo Sát Về Hiệu Lực Kiểm Toán

Kết quả khảo sát cho thấy rằng nhiều ngân hàng vẫn chưa đạt được mức độ hiệu lực mong muốn trong kiểm toán nội bộ. Điều này cho thấy cần có sự cải thiện trong quy trình và nhân lực kiểm toán.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Lực

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu lực kiểm toán nội bộ đã cho thấy những kết quả khả quan. Các ngân hàng cần tiếp tục theo dõi và điều chỉnh các giải pháp này để đạt được hiệu quả tối ưu.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Kiểm Toán Nội Bộ Tại Ngân Hàng

Tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam đang ngày càng được chú trọng. Các ngân hàng cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các nhân tố ảnh hưởng để nâng cao hiệu quả hoạt động của KTNB trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Kiểm Toán Nội Bộ

Trong bối cảnh kinh tế ngày càng biến động, kiểm toán nội bộ sẽ đóng vai trò quan trọng hơn trong việc quản lý rủi ro và đảm bảo tính minh bạch. Các ngân hàng cần chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi này.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Ngân Hàng

Các ngân hàng nên xem xét việc cải thiện quy trình kiểm toán và tăng cường sự hỗ trợ từ ban lãnh đạo để nâng cao hiệu lực của kiểm toán nội bộ. Điều này sẽ giúp các ngân hàng phát triển bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ VÀ TÍNH HIỆU LỰC CỦA KIỂM TOÁN NỘI BỘ. Những vấn đề cơ bản về KTNB. Lịch sử hình thành và phát triển của KTNB.

Định nghĩa, đặc điểm và phạm vi của KTNB. Vai trò của Kiểm toán nội bộ trong tổ chức. Quy trình kiểm toán nội bộ. Khuôn khổ thực hành nghề nghiệp của KTNB.

Sự khác biệt, mối quan hệ giữa Kiểm toán nội bộ và Kiểm toán độc lập. Tính hiệu lực của Kiểm toán nội bộ. Khái niệm tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ. Đo lường và đánh giá tính hiệu lực của KTNB.

Các lý thuyết vận dụng nghiên cứu tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ. Lý thuyết đại diện. Lý thuyết dựa trên nguồn lực. Lý thuyết thể chế.

Lý thuyết dự phòng. Phối hợp các lý thuyết trong nghiên cứu kiểm toán nội bộ. 58 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiết kế quy trình nghiên cứu. Xây dựng mô hình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp suy diễn.

Phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia. Phương pháp nghiên cứu định lượng. Thiết kế bảng hỏi. Phương pháp lựa chọn mẫu.

Quá trình thu thập dữ liệu. Phương pháp phân tích dữ liệu. 79 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. THỰC TRẠNG VỀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ĐẾN TÍNH HIỆU LỰC CỦA KTNB TẠI CÁC NHTMVN.

Tổng quan về kiểm toán nội bộ tại các NHTM Việt Nam. Lịch sử hình thành và phát triển kiểm toán nội bộ tại Việt Nam. Cơ sở pháp lý của hoạt động kiểm toán nội bộ tại các NHTM Việt Nam. Đặc điểm của Kiểm toán nội bộ trong Ngân hàng thương mại Việt Nam.

Kết quả khảo sát về tính hiệu lực và các nhân tố ảnh hưởng tính hiệu lực của KTNB tại NHTMVN. Tính hiệu lực của KTNB tại NHTMVN. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ tại các NHTM Việt Nam theo các nhóm ngân hàng. Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực của KTNB tại các NHTMVN.

Kết quả kiểm định thang đo bằng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha. Kết quả kiểm định thang đo bằng phân tích nhân tố khám phá (EFA). Kết quả kiểm định thang đo bằng phân tích nhân tố khẳng định (CFA). Kết quả kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu .116 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.

KẾT LUẬN VÀ CÁC KHUYẾN NGHỊ. Tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ tại các NHTMVN. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực của KTNB tại các NHTMVN. Các khuyến nghị nâng cao tính hiệu lực của KTNB trong các NHTM Việt Nam.

Nâng cao nguồn lực của Kiểm toán nội bộ. Đẩy mạnh sự hỗ trợ của các nhà quản lý với KTNB. Tăng cường tính độc lập của Kiểm toán nội bộ. Đảm bảo vận hành tốt các hoạt động của KTNB.

Duy trì mối quan hệ giữa kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập. Tích cực sử dụng KTNB trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Các giải pháp khác. Những đóng góp mới của luận án.

Về mặt lý luận. Về mặt thực tiễn. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo .136 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5 .137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .138 TÀI LIỆU THAM KHẢO.151 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Ý nghĩa CAE Trưởng bộ phận kiểm toán nội bộ DN Doanh nghiệp ERM Khung quản lý rủi ro doanh nghiệp HĐQT Hội đồng quản trị IIA Viện kiểm toán nội bộ quốc tế ISPPIA Chuẩn mực thực hành kiểm toán nội bộ quốc tế KSNB Kiểm soát nội bộ KTNB Kiểm toán nội bộ KTV Kiểm toán viên KTVNB Kiểm toán viên nội bộ NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàn thương mại NHTMVN Ngân hàng thương mại Việt Nam TCTD Tổ chức tín dụng TMCP Thương mại cổ phần TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBKT Ủy ban kiểm toán vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tổng hợp ứng dụng các lý thuyết nền tảng để chọn biến trong nghiên cứu tính hiệu lực của KTNB.

Nội dung các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực KTNB. Quy mô KTNB trong ngân hàng khảo sát. Kết quả thống kê mô tả về tính hiệu lực của KTNB. Kết quả thống kê mô tả của nhân tố năng lực của KTNB.

Kết quả thống kê mô tả của nhân tố tính độc lập của KTNB. Kết quả thống kê mô tả các hoạt động của KTNB. Kết quả thống kê mô tả của nhân tố sự hỗ trợ của nhà quản lý đối với KTNB. Kết quả thống kê mô tả của nhân tố sử dụng kiểm toán nội bộ trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Kết quả thống kê mô tả của nhân tố mối quan hệ giữa KTNB với kiểm toán độc lập. Kết quả Cronbach’s Alpha Nhân tố nguồn lực của KTNB. Kết quả Cronbach’s Alpha Nhân tố tính độc lập của KTNB. Kết quả Cronbach’s Alpha Nhân tố các hoạt động của KTNB.

Kết quả Cronbach’s Alpha Nhân tố sự hỗ trợ của các nhà quản lý đến KTNB. Kết quả Cronbach’s Alpha Nhân tố sử dụng kiểm toán nội bộ trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Kết quả Cronbach’s Alpha Nhân tố mối quan hệ giữa KTNB với kiểm toán độc lập. Kết quả Cronbach’s Alpha tính hiệu lực của KTNB.

Kết quả kiểm định KMO and Bartletl's Test của mô hình CFA. Kết quả phân tích nhân tố khám phá (Pattern Matrix). So sánh độ phù hợp của mô hình trước và sau khi hiệu chỉnh. Kết quả hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực của KTNB.

So sánh và tính toán sai khác giữa mô hình khả biến và mô hình bất biến. Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết. Khó khăn và mong muốn của kiểm toán nội bộ trong NHTM .133 vii DANH MỤC HÌNH Hình 3. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực của KTNB.

Mô hình lý thuyết các nhân tố ảnh hưởng tới tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ tại các NHTM Việt Nam. Phân tích vị trí việc làm đối tượng khảo sát. Khu vực khảo sát. Mô hình quản lý Ngân hàng TMCP Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank).

Mô hình quản lý Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV). Mô hình quản lý Ngân hàng TMCP Quân Đội (MBB). Mô hình CFA của nghiên cứu sau khi hiệu chỉnh. Mô hình các nhân tố ảnh hưởng tới tính hiệu lực của KTNB.

Mô hình khả biến về Tính hiệu lực kiểm toán nội bộ của NHTMNN và NHTMCP. Mô hình bất biến về Tính hiệu lực kiểm toán nội bộ của NHTMNN và NHTMCP. Mô hình nhân tố ảnh hưởng tới tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, kiểm toán nội bộ đã có những thay đổi đáng kể nhằm tạo nhiều giá trị gia tăng hơn nữa cho tổ chức. Theo truyền thống, vai trò của KTNB tập trung vào đảm bảo tính tuân thủ, kiểm soát tài chính và bảo vệ tài sản. Tuy vậy, sau các vụ bê bối tài chính doanh nghiệp những năm 2000, nhiều cải cách (Đạo luật Sarbanes-Oxley 2002; Bộ luật kết hợp 2003; OECD 2004; IFAC 2006) đã nêu cao trách nhiệm của KTNB trong việc tăng cường cơ chế quản trị công ty. Do đó, KTNB đã trở thành nguồn tạo ra giá trị nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống quản lý, kiểm soát và quản trị rủi ro (Bou-Raad 2000; Roth 2003; Hass et al.

2006; Cohen et al. Thông qua vai trò mở rộng, kiểm toán nội bộ đã trở thành một cơ chế giám sát thiết yếu trong quản trị công ty cùng với kiểm toán viên độc lập, ủy ban kiểm toán và ban điều hành (Gramling et al. Mục đích của KTNB là hỗ trợ tổ chức đạt được các mục tiêu của mình (Roth, 2003; Hass et al. Cùng với sự chuyển đổi chức năng của kiểm toán nội bộ, một khái niệm mới bắt đầu được quan tâm đặc biệt trong các nghiên cứu về kiểm toán, đó là tính hiệu lực (effectiveness – một số tài liệu dịch là tính hữu hiệu) của KTNB.

Theo hướng dẫn của IIA ban hành vào 12/2010, tính hiệu lực là “mức độ đạt được (bao gồm cả chất lượng) các mục tiêu đã thiết lập”. Như vậy, tính hiệu lực là một thách thức, một điều kiện tiên quyết để chức năng KTNB trở thành thành phần quan trọng của quản trị công ty hiệu quả. Do đó, rất cần thiết phải làm rõ khái niệm về tính hiệu lực của KTNB và xác định các nhân tố quan trọng góp phần tạo ra “giá trị gia tăng” của KTNB. Đặc biệt, đối tượng được nghiên cứu hướng đến là kiểm toán nội bộ tại các ngân hàng – tổ chức đóng vai trò quan trọng trong mọi nền kinh tế khi họ nắm giữ tiền tiết kiệm của công chúng, cung cấp phương tiện thanh toán hàng hóa, dịch vụ, tài trợ cho sự phát triển của kinh doanh và thương mại (Siddiqui & Podder, 2002), đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Theo số liệu thống kê từ Chương trình Tài trợ của Chính phủ Liên bang Canada, có tới 50 triệu đô la trong số 338 triệu đô la bị thất thoát do phân bổ cho các hồ sơ vay vốn ảo (Neu et al. Tại Việt Nam, theo thống kê số liệu từ báo cáo tài chính quý II/2021 của 274 ngân hàng (có công bố thông tin nợ xấu), tổng dư nợ có khả năng mất vốn (nợ nhóm 5) đến thời điểm 31/12/2020 ở mức hơn 54.145 tỷ đồng, tăng 11,2% so với cuối năm 2019. Top 10 ngân hàng nhiều nợ nhóm 5 nhất gồm BIDV, VietinBank, Sacombank, Vietcombank, SHB, VPBank, Eximbank, 2 Liên Việt Post Bank, Kiên Long bank và VIB. Dư nợ có khả năng mất vốn của 10 ngân hàng trên lên tới 44.156 tỷ đồng, chiếm 81,5% tổng nợ nhóm 5 của 24 ngân hàng được thống kê.

Các ngân hàng thương mại có quy mô tài sản nhỏ hơn nhưng nợ nhóm 4, nhóm 5 tăng khá cao như: SHB nợ nhóm 5 tăng 29%; HDBank nợ nhóm 5 tăng 31%; ABBank nợ nhóm 5 tăng 40% hay Ngân hàng Nam Á nợ nhóm 5 cũng tăng tới 100%; PGBank nợ nhóm 4 tăng 100%; Vietbank nợ nhóm 4 tăng 100% (Trần Trọng Triết, 2021).