Chương 1 giới thiệu tổng quan các đề tài có liên quan nghiên cứu về quyết định lựa chọn PMKT được thực hiện trên Thế giới và Việt Nam nhằm định hướng cho nghiên cứu xác định sơ bộ các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn PMKT của DN.1 Các nghiên cứu trên thế giới Có khá nhiều đề tài nước ngoài nghiên cứu về lựa chọn phần mềm kế toán với các phương pháp nghiên cứu khác nhau, chủ yếu tập trung vào phương pháp nghiên cứu định lượng (Ajay Adhikari và cộng sự, 2004; Oladipupo Muhrtala, M.Ogundeji, 2014) hoặc phương pháp nghiên cứu định tính (Elikai và cộng sự, 2007; Parry và cộng sự, 2010). Trước tiên, phải kể đến nhóm nghiên cứu của Ajay Adhikari và cộng sự (2004), sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, nhóm tác giả phát hiện ra hai nhân tố quan trọng trong việc quyết định lựa chọn phần mềm kế toán là nhân tố đa tiền tệ và đa báo cáo. Trong nghiên cứu này, các tác giả đã khảo sát 132 công ty Hoa Kỳ hiện đang sử dụng/xem xét việc mua PMKT quốc tế. Nhóm tác giả đã phân tích mối quan hệ giữa các nhân tố: đặc điểm công ty (kích thước và mức độ quốc tế hóa), các tính năng quốc tế của PMKT (đa tiền tệ, đa báo cáo, đa ngôn ngữ), và các tiêu chí lựa chọn chung (hỗ trợ và bảo mật, phần cứng, nền tảng điều hành, tính linh hoạt và chi phí).
Kết quả nghiên cứu còn phát hiện ra tính năng của các PMKT quốc tế sẽ khác nhau tùy theo quy mô và mức độ quốc tế hóa. Trong các tiêu chí lựa chọn chung, bảo mật và hỗ trợ là tiêu chí quan trọng nhất. Một yếu tố được xem là quan trọng trong việc lựa chọn và thiết kế PMKT quốc tế nữa đó là: đặc điểm công ty. Tương tự, dùng phương pháp nghiên cứu định lượng, hai tác giả Oladipupo Muhrtala và M.Ogundeji (2014) đã kiểm tra các nhân tố chính quyết định việc mua các gói kế toán thương mại của các công ty phi tài chính được niêm yết ở Nigeria.
Số liệu phân tích là 178 doanh nghiệp tham gia trong 5 ngành được liệt kê 7 trên Sở Giao dịch Chứng khoán Nigieria để xây dựng một mô hình hồi quy. Kết quả của nghiên cứu cho thấy các yếu tố quyết định chính cho việc triển khai phần mềm kế toán là triển khai, thương mại, chiến lược, kỹ thuật và an ninh. Các nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính trong phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn phần mềm kế toán, trước tiên phải kể đến nhóm tác giả Elikai và cộng sự (2007). Nhóm tác giả Elikai và cộng sự (2007) đã tiến hành gửi bảng câu hỏi chi tiết và theo dõi các cuộc phỏng vấn điện thoại tới 57 cá nhân (thay vì gửi đến doanh nghiệp) như nhóm nghiên cứu Ajay Adhikari và cộng sự (2004).
Nghiên cứu đã tìm ra ba nhân tố quan trọng trong việc lựa chọn PMKT là chức năng, chi phí và khả năng tương thích. Trong các chức năng, tính linh hoạt (tùy biến) được đánh giá là tính năng quan trọng nhất. Còn đối với chi phí: chi phí mua ban đầu và chi phí hoạt động hằng năm thì quan trọng hơn so với chi phí cài đặt và chi phí đào tạo. Đối với khả năng tương thích thì khả năng tương thích với hệ điều hành được đánh giá có ý nghĩa hơn khả năng tương thích với phần cứng hoặc phần mềm khác.
Hỗ trợ của nhà cung cấp có tầm quan trọng khá thấp. Tương tự nhóm nghiên cứu Elikai và cộng sự (2007), gần đây, nghiên cứu của Parry và cộng sự (2010) đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để tìm hiểu về những gì khách hàng mong đợi từ mối quan hệ của họ với nhà cung cấp trong bối cảnh B2B. Nhóm tác giả tiến hành phỏng vấn và khảo sát để đưa ra một mô hình các thuộc tính mà khách hàng quan tâm khi tham gia vào mối quan hệ với nhà cung cấp phần mềm. Các thuộc tính đó bao gồm 5 thuộc tính liên quan đến sản phẩm (giá, chức năng, khả năng song ngữ, vị trí và chất lượng phần mềm) và 7 thuộc tính liên quan đến dịch vụ (thông tin liên lạc, sự hiểu biết về khách hàng, lòng tin, mối quan hệ, dịch vụ, tính chuyên nghiệp và chuyên môn của nhân viên).
Trong các thuộc tính trên, thuộc tính quan trọng nhất là: chất lượng phần mềm, tính chuyên nghiệp, sự hiểu biết của khách hàng và chức năng. 8 Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác trong phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn phần mềm kế toán. Ví dụ như: hai nhà nghiên cứu Ahmad A và Abu-Musa (2005) đã sử dụng phương pháp suy diễn khi phân tích và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn PMKT phù hợp. Trong nghiên cứu này tác giả đã tìm ra các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lựa chọn PMKT là: nhu cầu hiện tại và tương lai của người sử dụng, loại hình kinh doanh, quy mô, các tính năng và thuộc tính của PMKT, cơ sở hạ tầng CNTT và môi trường, độ tin cậy của nhà cung cấp.
Tuy nhiên nghiên cứu này còn có một số hạn chế: mô hình nghiên cứu chỉ phù hợp với các tổ chức mua mới PMKT hoặc chuyển từ công tác kế toán thủ công sang sử dụng PMKT hoặc đối với những tổ chức đang sử dụng PMKT nhưng phần mềm đó không đáp ứng được nhu cầu hiện tại và tương lai về thông tin, báo cáo tài chính và phi tài chính, không phù hợp với các mục tiêu và chiến lược nên các tổ chức đó quyết định chấm dứt sử dụng PMKT hiện có và thay thế nó bằng một phần mềm hoàn toàn mới. Mô hình không xem xét đến việc thay thế, sửa chữa, nâng cấp để tái sử dụng PMKT. Trong khi đó, hai nhà nghiên cứu Anil S. Jadhav và Rajendra M.
Sonar (2009) lại tiến hành tổng hợp một cách có hệ thống từ 64 bài báo đăng trên tạp chí và hội thảo có liên quan đến phương pháp lựa chọn PMKT, tiêu chí đánh giá phần mềm, kỹ thuật đánh giá phần mềm, hệ thống/ công cụ hỗ trợ ra quyết định trong việc đánh giá lựa chọn gói phần mềm kế toán. Hai tác giả đã tìm thấy 2 nhóm tiêu chí, đánh giá lựa chọn gói PMKT gồm: nhóm tiêu chí liên quan đến đặc điểm phần mềm (đặc điểm chức năng và đặc điểm chất lượng) và nhóm tiêu chí liên quan đến nhà cung cấp, chi phí và lợi ích, phần cứng và phần mềm, ý kiến, đặc điểm đầu ra. Trong đó nhóm tiêu chí đặc điểm chất lượng của gói phần mềm như: chức năng, độ tin cậy, khả năng sử dụng, hiệu quả, bảo trì, tính linh hoạt đã được sử dụng và nhóm tiêu chí liên quan đến nhà cung cấp, yêu cầu phần cứng và phần mềm, chi phí và lợi ích của gói phần mềm đã có nhiều đề tài nghiên cứu. Tuy nhiên, tiêu chí liên quan đến đặc điểm đầu ra của các gói phần mềm chỉ mới được thảo luận trong ba bài báo 9 và tiêu chí liên quan đến ý kiến về các gói phần mềm chỉ được thảo luận trong một bài báo.2 Các nghiên cứu tại Việt Nam Tương tự các nghiên cứu nước ngoài, tại Việt Nam, cũng có rất nhiều nghiên cứu có liên quan đến lựa chọn, sử dụng PMKT cho các DNVVN.
Số ít nghiên cứu tập trung vào nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng liên quan đến các nhóm tiêu chí chung (Thái Ngọc Trúc Phương, 2013). Đa số các nghiên cứu còn lại tập trung vào nghiên cứu về các nhân tố tác động đến quyết định lựa chọn phần mềm kế toán của DN, như nghiên cứu của Võ Văn Nhị và cộng sự (2014), Nguyễn Văn Điệp (2014), Huỳnh Thị Hương (2015), Phạm Thị Tuyết Hường (2016), Nguyễn Thị Thanh Hoa (2017). Đầu tiên phải kể đến nghiên cứu của Thái Ngọc Trúc Phương (2013). Qua phân tích thực nghiệm tác giả đã tổng hợp các tiêu chí lựa chọn phần mềm kế toán và khảo sát các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn quận Tân Phú.
Kết quả của phương pháp nghiên cứu định lượng đã tìm ra hai nhóm tiêu chí khi lựa chọn phần mềm kế toán phù hợp cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa đó là: + Phần mềm kế toán phải đáp ứng các yêu cầu của người sử dụng như là: Phần mềm phải tuân thủ các quy định của nhà nước về kế toán, phần mềm phải thân thiện, dễ sử dụng. + Phần mềm kế toán phải đáp ứng phần lớn các tính năng như là: Tính linh hoạt, độ tin cậy, chính xác, bảo mật và an toàn. Các tiêu chí trên chủ yếu giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ mới thành lập có ý định tổ chức công tác kế toán trong điều kiện tin học hóa, cũng như các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang hoạt động nhưng muốn chuyển từ thủ công hoặc từ sử dụng dịch vụ kế toán sang hệ thống kế toán trên máy tính trong việc lựa chọn PMKT phù hợp. Và tác giả không xét đến các doanh nghiệp muốn sửa chữa hoặc nâng cấp PMKT hiện tại.
10 Ngoài ra, còn có nghiên cứu của Võ Văn Nhị và cộng sự (2014) đã sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp để dò tìm ra hai nhân tố chính tác động đến mức độ thỏa mãn của DNVVN khi sử dụng PMKT: khả năng hỗ trợ DN của nhà cung cấp PMKT và tính khả dụng của PMKT. Tác giả thực hiện nghiên cứu dựa trên mô hình servqual (đây là mô hình dùng để quản lý chất lượng dịch vụ, được Zeithaml, Parasuraman và Berry phát triển vào giữa những năm 1980 để đo lường chất lượng trong mảng dịch vụ, các tác giả đưa ra mô hình gồm 5 biến độc lập và một biến phụ thuộc) nhằm xác định các tiêu chí quan trọng để các DNVVN lựa chọn PMKT thông qua đo lường mức độ thỏa mãn của các DNVVN trong ứng dụng PMKT. Tuy nhiên nghiên cứu này còn một số hạn chế: chỉ giới hạn trong các tiêu chí liên quan đến các tiêu chí chất lượng phần mềm và nhà cung cấp dịch vụ trong quá trình ứng dụng phần mềm mà chưa xem xét đến các tiêu chí lựa chọn phần mềm khác như: tiêu chí về chi phí và lợi ích, tiêu chí liên quan đến đặc điểm đầu ra, tiêu chí liên quan đến ý tưởng thiết kế PMKT. Liên quan đến quyết định lựa chọn PMKT còn có nghiên cứu của Nguyễn Văn Điệp (2014).