MUÏC LUÏC PHAÀN I NGUYEÂN TAÉC CHUNG CHO CAÙC ÑÖÔØNG RAÏCH ÑI VAØO KHOÁI XÖÔNG MAËT 2 PHAÀN II CAÙC ÑÖÔØNG RAÏCH QUANH HOÁC MAÉT 6 2. Ñöôøng Raïch Mi Döôùi 7 3. Ñöôøng Raïch Xuyeân Keát Maïc 36 4. Ñöôøng Raïch Ñuoâi Maøy 49 5.
Ñöôøng Raïch Mi Treân 53 PHAÀN III ÑÖÔØNG RAÏCH VAØNH 6. Ñöôøng Raïch Vaønh 59 PHAÀN IV ÑÖÔØNG RAÏCH XUYEÂN MIEÄNG 89 7. Ñöôøng Raïch Ngaùch Lôïi Haøm Treân 90 8. Ñöôøng Raïch Ngaùch Lôïi Haøm Döôùi 102 PHAÀN V CAÙC ÑÖÔØNG RAÏCH XUYEÂN MAËT ÑI VAØO XÖÔNG HAØM DÖÔÙI 117 9.
Ñöôøng Raïch Döôùi Haøm 119 10. Ñöôøng Raïch Sau Haøm 141 11. Ñöôøng Raïch Caêng Da Maët 156 PHAÀN VI ÑÖÔØNG RAÏCH ÑI VAØO KHÔÙP THAÙI DÖÔNG HAØM 163 12. Ñöôøng Raïch Tröôùc Tai 164 PHAÀN I NGUYEÂN TAÉC CHUNG CHO CAÙC ÑÖÔØNG RAÏCH ÑI VAØO KHOÁI XÖÔNG MAËT 1 CHÖÔNG I NGUYEÂN TAÉC CHUNG CHO CAÙC ÑÖÔØNG RAÏCH ÑI VAØO KHOÁI XÖÔNG MAËT 1.
NGUYEÂN TAÉC CHUNG: a. Caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán söï löïa choïn ñöôøng raïch phaãu thuaät Keát quaû toái öu cuûa phaãu thuaät phuï thuoäc vaøo vieäc löïa choïn ñöôøng raïch thích hôïp vaø vieäc boäc loä ñaày ñuû phaãu tröôøng. Phaãu thuaät seõ trôû neân ñôn giaûn moät khi phaãu tröôøng ñaõ ñöôïc chuaån bò ñaày ñuû. Trong phaãu thuaät chænh tröïc, ñaëc bieät ñoái vôùi caùc xöông phuï, 1 nguyeân taéc cô baûn laø löïa choïn ñöôøng raïch tröïc tieáp nhaát coù theå ñöôïc ñoái vôùi xöông beân döôùi.
Ñöôøng raïch, do ñoù, ñöôïc ñaët raát saùt vôùi vuøng caàn phaãu thuaät trong khi caùc maïch lôùn hoaëc daây thaàn kinh neáu coù seõ ñöôïc keùo banh ra. Do khoâng lieân quan nhieàu ñeán vaán ñeà thaåm my,õ neân PTV chænh tröïc coù nhieàu linh hoaït hôn trong vieäc löïa choïn vò trí, höôùng vaø ñoä daøi cuûa caùc ñöôøng raïch. Tuy nhieân, phaãu thuaät xöông haøm maët hoaøn toaøn khaùc vôùi phaãu thuaät chænh tröïc toång quaùt treân nhieàu phöông dieän quan troïng. Tröùôc heát, yeáu toá tieân quyeát trong vieäc löïa choïn ñöøông raïch trong phaãu thuaät xöông haøm maët khoâng phaûi laø söï thuaän tieän cho phaãu thuaät, maø laø söï baûo ñaûm cho khía caïnh thaåm myõ.
Göông maët laø nôi moïi ngöôøi ñeàu nhìn vaøo. Moät veát seïo phaãu thuaät ñeå laïi loä lieåu treân maët coù theå laøm cho beänh nhaân lo laéng phieàn muoän khoâng keùm ñoái vôùi vaán ñeà maø hoï ñang caàn ñöôïc giaûi quyeát baèng phaãu thuaät. Do ñoù, taát caû caùc ñöøông raïch söû duïng treân maët caàn phaûi ñöôïc ñaët ôû nhöõng vò trí kín ñaùo, ñoâi khi caùch khaù xa vò trí xöông caàn phaãu thuaät beân döôùi. Chaúng haïn nhö caùc ñöøông raïch trong mieäng vöøa cho pheùp boäc loä ñaày ñuû phaàn lôùn caùc xöông haøm maët vöøa hoaøn toaøn daáu ñöôïc seïo.
Yeáu toá khaùc bieät thöù 2 giöõa ñöøông raïch vuøng haøm maët vôùi baát kyø vò trí naøo khaùc treân cô theå laø söï hieän dieän cuûa daây VII vaø caùc cô bieåu caûm ôû maët. Caùc nhaùnh daây VII laø thaàn kinh vaän ñoäng caùc cô bieåu caûm döôùi da naøy coù theå bò toån thöông neáu ñöøông raïch ñi ngang qua chuùng. Ñieàu naøy daãn ñeán lieät maët, laø 1 bieán chöùng heát söùc nghieâm troïng veà thaåm myõ laãn chöùc naêng. Ví duï: maét khoâng nhaém kín ñöôïc gaây toån thöông giaùc maïc lam( aûnh höôûng ñeán thò löïc.
Do ñoù, caàn phaûi baûo ñaûm vò trí ñöøông raïch vaø vieäc phaãu tích phaãu tröôøng sau ñoù khoâng ñöôïc gaây toån thöông daây VII. Nhieàu tröôøng hôïp trong khi phaãu tích boäc loä xöông , caàn phaûi duøng ñeán duïng cuï kích thích thaàn kinh ( nerve stimulator) ñeå phaùt hieän vaø baûo toaøn daây VII. Khi ñi ñöôøng ngoaøi da, caàn chuù yù ñeán caùc cô baùm da, ñaëc bieät ñoái vôùi oå maét nôi coù cô voøng mi bao quanh. Vieäc khaâu ñoùng ñöøông raïch cuõng coù theå aûnh höôûng ñeán caùc cô 2 bieåu caûm.
Chaúng haïn khi khaâu ñoùng ñöøông raïch nghaùch lôïi treân, neáu khoâng taùi ñònh höôùng caùc cô quanh muõi thì neàn caùnh muõi seõ bò roäng ra. Yeáu toá thöù 3 laø do söï hieän dieän cuûa raát nhieàu daây thaàn kinh caûm giaùc thoaùt khoûi hoäp soï ôû nhieàu vò trí khaùc nhau. Phaàn meàm haøm maët coù nhieàu nhaùnh caûm giaùc tính treân moãi ñôn vò giaûi phaãu hôn baát kyø vuøng naøo cuûa cô theå. Maát caûm giaùc cuõng laøm cho beänh nhaân raát khoù chòu.
Do ñoù, ñöôøng raïch cuõng nhö ñöôøng vaøo phaûi traùnh khoâng gaây toån thöông caùc daây caûm giaùc. Chaúng haïn phaûi taùch daây thaàn kinh treân oå maét (supraorbital n.) ra khoûi loå (hoaëc khuyeát ) treân oå maét khi thöïc hieän ñöôøng raïch vaønh 2 beân. Nhöõng yeáu toá quan troïng khaùc bao goàm : tuoåi taùc, caùc ñaëc thuø veà giaûi phaãu, vaø kyø voïng cuûa beänh nhaân. Tuoåi taùc laø 1 yeáu toá quan troïng vì coù theå xuaát hieän caùc neáp nhaên.
Caùc neáp nhaên da ñöôïc duøng nhö nhöõng ñöøông höôùng daãn, theo ñoù caùc ñöøông raïch ñöôïc ñaët song song hoaëc truøng leân chuùng. Caùc ñaëc ñieåm giaûi phaãu coù saün cuõng coù theå höõu ích cho vieäc ñaët ñöøông raïch. Ví duï : coù theå söû duïng hoaëc raïch keùo daøi theâm caùc veát raùch da coù töø tröôùc ñeå boäc loä phaãu tröôøng xöông beân döôùi. Tuy nhieân caàn löu yù: vò trí, höôùng vaø ñoä saâu cuûa veát thöông raùch da quyeát ñònh tính höõu ích cuûa chuùng.
Seïo cuõ cuõng giuùp ñònh höôùng cho ñöôøng raïch. Coù theå caét boû seïo cuõ vaø qua ñoù laøm ñöôøng vaøo cho phaãu thuaät xöông beân döôùi. Tuy nhieân trong 1 soá tröøông hôïp, seïo cuõ khoâng nhöõng khoâng theå duøng laøm ñöøông vaøo maø coøn laøm cho ñöôøng raïch môùi phaûi ñaët ôû vò trí leõ ra noù caàn phaûi traùnh. Söï phaân boá cuûa toùc cuõng aûnh höôûng ñeán vò trí ñöøông raïch.
Ví duï: vò trí cuûa ñöøông raïch vaønh ñöôïc quyeát ñònh chuû yeáu bôûi ñöøông chaân toùc.Caùc ñaëc ñieåm saéc toäc cuõng aûnh höôûng ñeán vieäc ñaët hay khoâng ñaët ñöôøng raïch trong 1 vuøng deã nhaän thaáy. Tieàn söû beänh hoaëc caùc ñaëc ñieåm saéc toäc coù lieân quan ñeán vaán ñeà seïo loài, seïo phì ñaïi, taêng hoaëc giaûm saéc toá cuõng coù theå laøm thay ñoåi quyeát ñònh veà vò trí ñaët ñöøông raïch. Khi quyeát ñònh veà vò trí cuûa ñöôøng raïch, luoân luoân phaûi xem xeùt ñeán kyø voïng vaø nguyeän voïng cuûa beänh nhaân. Ví duï: nhöõng beänh nhaân caàn phaûi phaãu thuaät nhieàu laàn vuøng muõi-hoác maét- saøng thöôøng ít quan taâm ñeán caùc ñöôøng raïch da taïi choã hôn so vôùi nhöõng beänh nhaân khaùc.
Nhö vaäy, vieäc löïa choïn ñöôøng vaøo phaãu thuaät ít nhaát phuï thuoäc 1 phaàn vaøo beänh nhaân. Caùc nguyeân taéc thöïc hieän ñöøông raïch: Neân ñaët ñöøông raïch ôû nhöõng vuøng khoù nhaän thaáy nhö trong hoác mieäng, sau ñöøông chaân toùc hoaëc ôû nhöõng vuøng khoâng lieân quan ñeán thaåm myõ.Khi phaûi thöïc hieän ñöøông raïch ôû nhöõng vuøng phôi baøy treân maët, caàn tuaân thuû 1 soá nguyeân taéc caên baûn ñeå ít thaáy seïo nhaát. Traùnh caùc caáu truùc maïch maùu-thaàn kinh quan troïng Cho duø ñieàu naøy raát quan troïng vaø hôïp lyù, vieäc thöïc hieän ñöôøng raïch ôû vò trí traùnh gaây ruûi ro cho caùc caáu truùc giaûi phaãu quan troïng chæ xeáp vò trí öu tieân thöù 2. Öu tieân haøng ñaàu laø ñöøông raïch phaûi ñöôïc ñaët ôû vò trí coù theå chaáp nhaän ñöôïc veà thaåm myõ.
Caùc caáu truùc maïch maùu thaàn kinh quan troïng coù theå gaëp phaûi treân ñöøông ñi seõ ñöôïc xöû lyù thoâng qua phaãu tích vaø banh keùo. 3 Thöïc hieän ñöôøng raïch ñuû daøi Nhieàu PTV coù khuynh höôùng thöïc hieän ñöøông raïch ngaén. Khi ñoù, moâ meàm quanh ñöøông raïch ngaén naøy seõ phaûi keùo raát caêng ñeå boäc loä ñuû phaãu tröôøng. Sang chaán do keùo giaõn quaù möùc naøy seõ daãn ñeán seïo xaáu hôn laø ôû ñöøông raïch daøi.
Moät ñöøông raïch daøi ñaët ñuùng vò trí seõ toát hôn 1 ñöôøng raïch ngaén ñaët khoâng ñuùng choã vaø keùo caêng quaù möùc. Thôøi gian laønh thöông cuûa 1 ñöøông raïch daøi hay ngaén ñeàu nhö nhau. Hình 1-1 Ñöøông caêng toái thieåu ( ñöøông caêng khi da thö giaõn) raát deã thaáy ôû göông maët ngöôøi lôùn tuoåi. Ñaët ñöøông raïch theo caùc ñöôøng nhaên naøy raát toát vì seïo khoù thaáy.
4 Raïch thaúng goùc beà maët da (vuøng khoâng coù toùc) Tröø 1 soá vuøng raát ñaëc bieät, raïch thaúng goùc vôùi beà maët da seõ giuùp bôø veát moå ñöôïc khaâu ñoùng chuaån xaùc vaø theo töøng lôùp moät hôn. Raïch nghieâng goùc vôùi beà maët da deã daãn ñeán hoaïi töû meùp veát moå vaø meùp veát moå deã choàng phuû leân nhau khi khaâu ñoùng. Khi raïch treân vuøng da coù toùc hoaëc raâu, neân raïch song song vôùi höôùng cuûa toùc hoaëc raâu ñeå haïn cheá caét ngang caùc nang loâng beân döôùi. Ñöøông raïch nghieâng dao ñoøi hoûi phaûi ñöôïc khaâu ñoùng tæ mæ hôn vì caùc meùp coù khuynh höôùng choàng phuû.
Caùc muõi döôùi da caàn ñöôïc khaâu saâu hôn ñeå traùnh gaây hoaïi töû caïnh vaùt bôø veát moå. Ñaët ñöôøng raïch da ôû caùc ñöøông caêng toái thieåu Ñöøông caêng toái thieåu ( lines of minimal tension) hay coøn goïi laø ñöôøng caêng khi da ôû traïng thaùi thö giaõn ( relaxed skin tension lines) laø keát quaû cuûa söï thích öùng chöùc naêng cuûa da vaø lieân quan ñeán tính chaát ñaøn hoài cuûa lôùp bì (dermis) beân döôùi. Vieäc co thaét ngaét quaõng vaø laâu daøi cuûa caùc cô bieåu caûm taïo neân caùc neáp loõm treân da maët. Caùc neáp nhaên naøy caøng luùc caøng deã thaáy vaø haèn saâu xuoáng khi lôùn tuoåi.Ví duï: caùc neáp nhaên treân hoác maét vaø caùc neáp nhaên naèm ngang treân traùn laø do söï co thaét cuûa cô traùn baùm vaøo phaàn beân döôùi da traùn.
ÔÛ mi treân, coù raát nhieàu daûi sôïi nhoû cuûa caân naâng mi naèm theo höôùng thaúng goùc vaø baùm taän vaøo lôùp bì cuûa da doïc suïn mi hình thaønh neân raõnh mi treân (supratarsal fold). Nhöõng choã baùm töông töï nhö vaäy ôû mi döôùi taïo neân nhöõng ñöøông naèm ngang caøng noåi roõ leân khi cô voøng mi co thaét. Neân thöïc hieän ñöôøng raïch theo caùc ñöôøng caêng toái thieåu. Raïch theo hoaëc song song vôùi caùc ñöôøng hoaëc neáp nhaên nhö vaäy, seïo seõ raát khoù thaáy neáu khaâu ñoùng caån thaän.
Ngöôïc kaïi, baát kyø ñöôøng raïch naøo ngang qua neáp nhaên ñeàu raát deã nhìn thaáy. Tìm kieám nhöõng vò trí thuaän lôïi khaùc ñeå ñaët ñöôøng raïch Neáu khoâng theå raïch theo nhöõng ñöôøng caêng toái thieåu, thì coù theå thöïc hieän beân trong caùc loå töï nhieân nhö hoác mieäng, muõi, maét, vuøng coù loâng toùc hoaëc ranh giôùi giöõa caùc ñôn vò thaåm myõ ôû maët. 5 PHAÀN 2 CAÙC ÑÖÔØNG RAÏCH QUANH HOÁC MAÉT Moät loaït caùc ñöôøng raïch ñaõ vaø ñang ñöôïc söû duïng roäng raõi ñeå tieáp caän vôùi bôø döôùi vaø bôø ngoaøi oå maét. Ñöôøng raïch neáu ñaët ôû vò trí thích ñaùng seõ cung caáp ñöôøng vaøo raát toát vôùi ít seïo vaø thöông toån.
Caùc ñöôøng vaøo phoå bieán nhaát laø caùc ñöôøng ñöôïc thöïc hieän ôû maët ngoaøi mi döôùi, maët keát maïc mi döôùi, da ñuoâi maøy. Phaàn naøy seõ moâ taû 4 ñöôøng vaøo. Coøn coù nhöõng ñöôøng vaøo khaùc vaø chuùng coù theå höõu ích.