Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực lãnh đạo cho trưởng các phòng khoa trường trung cấp nghề. Chương 2: Thực trạng năng lực lãnh đạo của đội ngũ trưởng các phòng khoa trường Trung cấp nghề Việt Đức Lạng Sơn. Chương 3: Biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực lãnh đạo cho trưởng các phòng khoa trường Trung cấp nghề Việt Đức Lạng Sơn. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO CHO TRƢỞNG CÁC PHÒNG KHOA TRƢỜNG TRUNG CẤP NGHỀ 1.
Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc, công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” [16]. Trong sự nghiệp cách mạng, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến đội ngũ cán bộ quản lý, lãnh đạo, đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng về vấn đề phát triển năng lực cho đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Điều đó được thể hiện qua các chủ trương, chính sách, qua hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, tiêu biểu nhất là: - Chỉ thị số 40-CT/TW, ngày 16/6/2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục [1]. - Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 [9].
Chiến lược phát triển dạy nghề giai đoạn 2011-2020 [10]. - Đặc biệt, Hội nghị Trung ương 6 khóa XI đã thảo luận ban hành Nghị quyết về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”. [13] Trong những năm gần đây, các nhà khoa học như: Phạm Minh Hạc, Thái Duy Tuyên, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Gia Quý, Trần Kiểm, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Trọng Hậu … đã có những công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Ở góc độ lý luận QLGD, các nhà khoa học đã có những công trình tiêu biểu sau đây: - “Đại cương khoa học quản lý” (Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc) [19]; - “Quản lý giáo dục một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (Nguyễn Thị Mỹ Lộc – Đặng Quốc Bảo – Nguyễn Trọng Hậu – Nguyễn Quốc Chí – Nguyễn Sĩ Thư) [20].
Tại trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, có một số luận văn thạc sỹ bàn về phát triển đội ngũ giáo viên, về nâng cao năng lực chuyên môn, nghề nghiệp cho giáo viên các trường trung cấp nghề, đó là: - “Biện pháp quản lý đào tạo trình độ trung cấp nghề xây dựng ở trường cao đẳng xây dựng số 1” (Đinh Hoàng Hương, Hà Nội, 2012) - “Quản lý đội ngũ giáo viên ở trường Trung cấp nghề Việt – Đức Lạng Sơn” (Lê Quang Hồng, Lạng Sơn, 2010). Tuy nhiên, vấn đề QL bồi dưỡng năng lực lãnh đạo cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, trưởng các phòng nghiệp vụ, trưởng các khoa ở các trường trung cấp nghề chưa có tác giả nào đề cập nghiên cứu. Vì thế, việc nghiên cứu bồi dưỡng NLLĐ cho đội ngũ TPK trường Trung cấp nghề Việt – Đức Lạng Sơn là cần thiết. Lý thuyết về quản lý, lãnh đạo có hiệu quả 1.
Lãnh đạo Lãnh đạo là một khái niệm đã xuất hiện từ lâu và được rất nhiều người quan tâm. Người lãnh đạo được hiểu là người chỉ huy, người có tầm nhìn chiến lược, năng động, sáng tạo và có khả năng gây ảnh hưởng đến mọi người, có khả năng tập hợp lực lượng quần chúng đông đảo, tức là có năng lực lãnh đạo. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Khái niệm lãnh đạo có thể được tiếp cận dưới giác độ tố chất, có thể được tiếp cận dưới giác độ hành vi, có thể được tiếp cận dưới góc độ gây ảnh hưởng, có thể được tiếp cận dưới góc độ tương tác qua lại. Lãnh đạo và quản lý là hai khái niệm, song hai lĩnh vực này lại thể hiện hai mặt hoạt động của người quản lý (vai trò kép).
Quản lý hướng vào trật tự và đảm bảo sự hoạt động nhất quán của tổ chức. Công tác quản lý bao gồm: kế hoạch hóa, tổ chức đội ngũ, lập ngân sách, kiểm tra, xác định mục tiêu. Còn lãnh đạo là những tác động có khả năng gây ảnh hưởng như động viên, chỉ dẫn, chỉ thị người khác làm việc nhằm đạt được mục tiêu mong muốn [20]. Ta có thể định nghĩa lãnh đạo là quá trình tác động tạo ảnh hưởng đến những hoạt động có liên quan đến công việc, nhiệm vụ của một nhóm thành viên.
Các học thuyết về lãnh đạo - Học thuyết về lãnh đạo dựa trên cơ sở tố chất Học thuyết về lãnh đạo dựa trên cơ sở tố chất là học thuyết về lãnh đạo ra đời sớm nhất. Học thuyết này cho rằng lãnh đạo phải là những người có tố chất siêu phàm, phải có những giá trị vượt trội so với số đông người còn lại; và chính những tố chất siêu phàm và giá trị vượt trội vốn có đó do tạo hóa ban tặng đó đã giúp họ trở nên xuất chúng và trở thành những người đứng đầu một quốc gia, một bộ tộc, một tôn giáo hay một tổ chức nào đó…. Các nhà nghiên cứu về lãnh đạo của đã nhận ra rằng, tố chất vượt trội: mạnh mẽ, quyết đoán, mưu lược, có tầm nhìn chiến lược hơn người là những nhân tố cơ bản, chính yếu để giúp ai đó trở thành người lãnh đạo. Chính vì lẽ đó, các nhà lãnh đạo trong thời kỳ này đều là những người có quyền lực vô biên, họ nghĩ ra việc, cầm tay chỉ việc cho các cấp dưới của 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mình, còn cấp dưới chỉ biết thực thi công việc được giao một cách thụ động.
Phong cách lãnh đạo, điều hành này về thực chất là điều hành thông qua mệnh lệnh và thuần túy định hướng công việc. - Học thuyết về lãnh đạo dựa trên cơ sở hành vi Học thuyết về lãnh đạo dựa trên cơ sở hành vi ra đời sau khi các nhà nghiên cứu cũng như các nhà hoạt động thực tiễn bắt đầu cảm nhận được những nhược điểm, hạn chế cả học thuyết về lãnh đạo dựa trên cơ sở tố chất. Học thuyết về lãnh đạo dựa trên cơ sở hành vi cho rằng bất cứ một ai mà bằng hành động, ứng xử của mình làm cho người khác làm theo được ý định của mình thì người đó mới thực sự là lãnh đạo. Cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội, đời sống kinh tế của người dân không ngừng được cải thiện, dân trí không ngừng được nâng cao.
Sự phát triển không ngừng của kinh tế, xã hội, dân trí đã không ngừng tạo đà và phát triển nền dân chủ mà ở đó mọi người đều được bình đẳng, bình quyền. Tự do, bình đẳng là những yếu tố có tính “trái chiều” với cơ chế tập quyền, mệnh lệnh. Vì vậy, cần thiết có một học thuyết mới về lãnh đạo để đáp ứng yêu cầu thực tiễn đó là học thuyết về lãnh đạo dựa trên cơ sở hành vi, thành công của các lãnh đạo không chỉ phụ thuộc vào các tố chất vượt trội do tạo hóa ban tặng mà còn phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố động viên khuyến khích, gây ảnh hưởng, khai thác yếu tố tâm lý, yếu tố tinh thần. - Học thuyết về lãnh đạo dựa trên cơ sở quyền lực và sự ảnh hưởng Gây ảnh hưởng và quyền lực là hai trong số các nhân tố quyết định NLLĐ.
Gây ảnh hưởng là một năng lực tối quan trọng và không thể thiếu đối với bất cứ một nhà lãnh đạo nào. Gây ảnh hưởng là quá trình tác động nhằm thu phục cấp dưới trên cơ sở sử dụng một cách hợp lý, đồng bộ các biện pháp kích thích. Vì vậy, gây ảnh hưởng không chỉ giúp các nhà lãnh đạo gắn kết, tập hợp lực lượng xung quanh mình, mà còn giúp các nhà lãnh đạo tự hoàn thiện bản thân mình (Bradford & Cohen, 1984). Để gây được ảnh hưởng đối với cấp dưới, các nhà lãnh đạo còn phải có quyền lực.
Quyền lực thể hiện 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quyền uy của một nhà lãnh đạo đối với cấp dưới của mình. Quyền lực chính là khả năng gây ảnh hưởng đối với cấp dưới. Quyền lực là khả năng tác động của một cá nhân nào đó vào những người còn lại. Bởi vậy, quyền lực và khả năng gây ảnh hưởng có mối quan hệ qua lại chặt chẽ, khăng khít với nhau.
Các nhà lãnh đạo sử dụng quyền lực để gây ảnh hưởng và ngược lại các nhà lãnh đạo kết hợp các biện pháp, kỹ thuật gây ảnh hưởng để nâng tầm quyền uy của mình. (Mintzberg, 1983; Pfeffer, 1992) Các nhà lãnh đạo có thể gây ảnh hưởng thông qua sử dụng vật chất, các nhà lãnh đạo cũng có thể khai thác yếu tố tinh thần. Các nhà lãnh đạo cũng có thể sử dụng biện pháp trực tiếp hay gián tiếp; chính thống hay phi chính thống. Tuy nhiên, sử dụng biện pháp nào, cho đối tượng nào và trong tình huống nào là cả một sự cân nhắc và là cả một nghệ thuật.
Trong điều kiện kinh tế ngày càng phát triển, dân trí ngày càng cao, dưới giác độ là một nghệ thuật, các nhà lãnh đạo phải trả lời được các câu hỏi như: giữa vật chất và tinh thần thì yếu tố nào có ý nghĩa hơn đối với cấp dưới của mình, giữa trực tiếp và gián tiếp thì cách thức nào quan trọng hơn đối với cấp dưới của mình, giữa chính thống và phi chính thống thì nhân tố nào quan trọng hơn đối với cấp dưới của mình? Có nhiều quan điểm về các bộ phận cấu thành nên quyền lực, về cơ bản chúng ta có thể minh họa quyền lực theo các bộ phận cấu thành: Hình 1. Các bộ phận cấu thành quyền lực Hình 1. Các bộ phận cấu thành quyền lực 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quyền uy do chức vụ mang lại: được bắt nguồn từ địa vị pháp lý của một nhà lãnh đạo nào đó, đây là những quyền đã được pháp luật quy định. Khi nói đến quyền lực do pháp luật quy định, chứng ta không thể không đề cập đến hai nội dung quan trọng, đó là mức độ quyền lực và phạm vi quyền lực.
Mức độ quyền lực là mức độ quyền hạn mà một người nào đó ở một cương vị nào đó được sử dụng khi giải quyết một công việc cụ thể.