Tổ Chức Dạy Học Chương Sóng Ánh Sáng Vật Lý 12 Theo Định Hướng Bồi Dưỡng Năng Lực Học Tập Hợp Tác

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu tổ chức dạy học chương sóng ánh sáng vật lí 12, bồi dưỡng năng lực học tập hợp tác cho học sinh.

• Tác giả: Vũ Thị Thanh Vân
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Diệu Nga
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Vật Lí
• Đề tài: Tổ Chức Dạy Học Chương "Sóng Ánh Sáng", Vật Lí 12 Theo Định Hướng Bồi Dưỡng Năng Lực Học Tập Hợp Tác Của Học Sinh Ở Trung Tâm Giáo Dục Thường Xuyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. MỤC LỤC
• 2. MỞ ĐẦU
• 2.1. Lí do chọn đề tài
• 2.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 2.3. Những vấn đề nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài
• 2.4. Những vấn đề nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài
• 2.5. Mục đích nghiên cứu của đề tài
• 2.6. Giả thuyết khoa học
• 2.7. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 2.8. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 2.9. Phạm vi nghiên cứu
• 2.10. Phương pháp nghiên cứu
• 2.10.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
• 2.10.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 2.10.3. Phương pháp thống kê toán học
• 2.11. Những đóng góp mới của đề tài
• 2.11.1. Về lý luận
• 2.11.2. Về thực tiễn
• 2.12. Cấu trúc luận văn
• 3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC VẬT LÍ THEO HƯỚNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC HỢP TÁC Ở HỌC SINH
• 3.1. Những khái niệm cơ bản về học tập hợp tác
• 3.1.1. Khái niệm hợp tác
• 3.1.2. Nhóm học tập hợp tác
• 3.1.3. Hoạt động học tập hợp tác
• 3.2. Năng lực học tập hợp tác
• 3.2.1. Khái niệm năng lực
• 3.2.2. Năng lực học tập hợp tác
• 3.2.3. Các kĩ năng thành phần của năng lực học tập hợp tác
• 3.3. Dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực hợp tác
• 3.3.1. Dạy học hợp tác
• 3.3.2. Một số phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phát huy tính tích cực tự chủ chiếm lĩnh kiến thức và bồi dưỡng năng lực học tập hợp tác ở học sinh
• 3.4. Thực trạng dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực học tập hợp tác của học sinh ở Trung tâm Giáo dục thường xuyên
• 3.4.1. Một số nghiên cứu về Trung tâm giáo dục thường xuyên
• 3.4.2. Thực tiễn về hoạt động dạy học Vật lí theo hướng bồi dưỡng năng lực hợp tác của học sinh ở Trung tâm GDTX thuộc thành phố Hà Nội
• 3.5. Kết luận chương 1
• 4. THIẾT KẾ PHƯƠNG ÁN DẠY HỌC CHƯƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÍ 12 THEO HƯỚNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC HỢP TÁC Ở HỌC SINH
• 4.1. Vị trí của chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12
• 4.2. Phân tích nội dung kiến thức chương “Sóng ánh sáng” – Vật lí 12
• 4.2.1. Nội dung kiến thức khoa học về tính chất sóng của ánh sáng
• 4.2.2. Cấu trúc nội dung chương “Sóng ánh sáng” – Vật lí 12
• 4.3. Mục tiêu dạy học chương “Sóng ánh sáng” – Vật lí 12
• 4.3.1. Mục tiêu kiến thức và cấp độ nhận thức
• 4.3.2. Mục tiêu kĩ năng
• 4.3.3. Mục tiêu tình cảm, thái độ
• 4.4. Thiết kế các phương án dạy học chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12 theo định hướng phát triển năng lực
• 4.5. Kết luận chương 2
• 5. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 5.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 5.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 5.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 5.4. Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 5.5. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 5.5.1. Đối tượng và hình thức đánh giá
• 5.5.2. Tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 5.5.3. Phân tích diễn biến và đánh giá của quá trình thực nghiệm sư phạm qua từng bài học
• 5.6. Kết luận chương 3
• 6. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Dưỡng Năng Lực Học Tập Hợp Tác Trong Dạy Học Vật Lý 12

Bồi dưỡng năng lực học tập hợp tác là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, chương 'Sóng ánh sáng' trong chương trình Vật lý 12 không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn tạo cơ hội cho học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm. Việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác giúp học sinh tương tác, trao đổi và học hỏi lẫn nhau, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Học Tập Hợp Tác

Năng lực học tập hợp tác được hiểu là khả năng làm việc cùng nhau trong một nhóm để đạt được mục tiêu chung. Điều này bao gồm việc giao tiếp, chia sẻ thông tin và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học tập.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Dạy Học Hợp Tác

Dạy học hợp tác không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng xã hội cần thiết. Học sinh học cách lắng nghe, tôn trọng ý kiến của người khác và làm việc hiệu quả trong nhóm.

II. Những Thách Thức Trong Việc Bồi Dưỡng Năng Lực Học Tập Hợp Tác

Mặc dù việc bồi dưỡng năng lực học tập hợp tác mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt kỹ năng làm việc nhóm của học sinh. Nhiều học sinh chưa quen với việc làm việc trong nhóm và thường gặp khó khăn trong việc giao tiếp và chia sẻ ý tưởng.

2.1. Thiếu Kỹ Năng Giao Tiếp

Nhiều học sinh chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng giao tiếp cần thiết để làm việc nhóm hiệu quả. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc trao đổi ý tưởng và giải quyết vấn đề chung.

2.2. Sự Khác Biệt Về Năng Lực Học Tập

Mỗi học sinh có một mức độ tiếp thu kiến thức khác nhau. Sự khác biệt này có thể tạo ra sự không đồng đều trong nhóm, làm giảm hiệu quả của hoạt động học tập hợp tác.

III. Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Hiệu Quả Trong Chương Sóng Ánh Sáng

Để bồi dưỡng năng lực học tập hợp tác, cần áp dụng các phương pháp dạy học phù hợp. Các phương pháp như STAD (Student Teams-Achievement Divisions) và TGT (Teams-Games-Tournaments) đã được chứng minh là hiệu quả trong việc khuyến khích học sinh làm việc nhóm.

3.1. Phương Pháp STAD

STAD là một phương pháp dạy học hợp tác, trong đó học sinh làm việc trong nhóm để đạt được mục tiêu học tập. Mỗi thành viên trong nhóm có trách nhiệm giúp đỡ nhau và cùng nhau tiến bộ.

3.2. Phương Pháp TGT

TGT là một phương pháp học tập thông qua trò chơi, giúp học sinh vừa học vừa chơi. Phương pháp này không chỉ tạo ra sự hứng thú mà còn khuyến khích sự cạnh tranh lành mạnh giữa các nhóm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Việc áp dụng các phương pháp dạy học hợp tác trong chương 'Sóng ánh sáng' đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Trung Tâm GDTX

Nghiên cứu tại Trung tâm Giáo dục Thường xuyên cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động học tập hợp tác có kết quả học tập cao hơn so với những học sinh học theo phương pháp truyền thống.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh cho biết họ cảm thấy tự tin hơn khi làm việc nhóm và thích thú hơn với các bài học khi được tham gia vào các hoạt động hợp tác.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Dạy Học Hợp Tác Trong Giáo Dục

Bồi dưỡng năng lực học tập hợp tác là một xu hướng tất yếu trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hợp tác trong chương 'Sóng ánh sáng' không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng xã hội cần thiết cho tương lai.

5.1. Xu Hướng Giáo Dục Tương Lai

Giáo dục sẽ ngày càng chú trọng đến việc phát triển năng lực hợp tác của học sinh, giúp họ chuẩn bị tốt hơn cho môi trường làm việc trong tương lai.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Tiến

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học hợp tác, đồng thời đào tạo giáo viên để họ có thể áp dụng hiệu quả trong giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của da ̣y ho ̣c Vâ ̣t lí theo hướng bồ i dưỡng năng lực hợp tácở ho ̣c sinh. Thiết kế các phương án dạy học chương "Sóng ánh sáng" Vật lí 12 theo hướng bồ i dưỡng năng lực hợp tác ở học sinh. Thực nghiệm sư phạm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC VẬT LÍ THEO HƢỚNG BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC HỢP TÁC Ở HỌC SINH 1. Nhƣ̃ng khái niêm ̣ cơ bản về ho ̣c tâ ̣p hơ ̣p tác 1. Khái niệm hợp tác Theo từ điển Tiếng Việt, hợp tác là “chung sức, giúp đỡ qua lại với nhau”. Theo Nguyễn Lân trong “Từ điển từ và ngữ Việt Nam” hợp tác là cùng làm một việc với nhau.

Nhìn chung, hợp tác là sự kết hợp giữa hai hoặc nhiều người thành một nhóm, trong đó mỗi người đảm nhận một vai trò khác nhau và cùng phối hợp, giúp đỡ, chia sẻ lẫn nhau nhằm giải quyết một nhiệm vụ chung nào đó. Phân tích về định nghĩa hợp tác trong các từ điển và sự hợp tác trong cuộc sống, có thể rút ra một số đặc điểm của sự hợp tác như: - Có mục đích chung trên cơ sở cùng có lợi - Bình đẳng, tin tưởng lẫn nhau và tự nguyện hoạt động - Phụ thuộc lẫn nhau trên cơ sở trách nhiệm cá nhân cao - Cùng chung sức, giúp đỡ hỗ trợ và bổ sung cho nhau 1. Nhóm học tập hợp tác Khi phân tích, so sánh đặc trưng của nhóm học tập hợp tác và các nhóm xã hội khác, ta thấy chúng tồn tại những khác biệt. Sự khác biệt này được quy định bởi nội dung hoạt động mà nhóm học tập đang tiến hành.

Vì vậy, sẽ là sai lầm nếu chúng ta chỉ dừng lại phân tích các đặc trưng của nhóm học tập hợp tác trên phương diện Tâm lí học xã hội bỏ qua phương diện lí luận DH. Các quan hệ tình cảm và quan hệ giao tiếp giữa cá nhân trong nhóm vừa là kết quả vừa là phương tiện, điều kiện để tiến hành hoạt động chung. Như vậy, hoạt động học tập chung đã biến một tập hợp các cá nhân riêng rẽ thành một cộng đồng năng động và liên kết, một đơn vị cấu thành nên tập thể lớp học. Từ toàn bộ những phân tích trên, chúng tôi cho rằng: Nhóm học tập hợp tác là một đơn vị cấu thành của tập thể lớp học bao gồm một tập hợp những cá nhân HS được liên kết với nhau trong một hoạt động chung nhằm thực hiện những nhiệm vụ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học tập chung, đồng thời trong quá trình liên kết đó sẽ hình thành và tích hợp các quan hệ tình cảm, các chuẩn mực và qui tắc nhóm.

Hoạt động học tập hợp tác Học tập hợp tác là một bộ những phương pháp hướng dẫn , theo đó ho ̣c sinh với những năng lực ho ̣c tâ ̣p khác nhau làm viê ̣c theo các nhóm nhỏ. Học sinh trong mỗi nhóm không chỉ học những kiến thức được dạy trên lớp , mà còn có trách nhiệm giúp đỡ các bạn cùng nhóm tiến bộ. Thường sẽ đưa ra mu ̣c tiêu của nhóm , và cả nhóm sẽ đượ c thưởng khi đa ̣t đươ ̣c mu ̣c tiêu đó. Trong mô hin ̀ h này , dù ở bất kì môn ho ̣c nào , học sinh cũng đều được khuyến khích không chỉ đưa ra kết quả mà còn giải thích những ý tưởng hay kĩ năng để đạt được kết quả đó cho bạn bè cùng hiể u.Đặc điểm của học tập hợp tác - Dựa vào tính độc lập, tích cực của các thành viên trong nhóm.

Mục tiêu học tập được cấu trúc sao cho mọi thành viên quan tâm tới kết quả chung của toàn nhóm cũng như của mỗi cá nhân. [6] - Trách nhiệm cá nhân cần được xác định rõ ràng khi giao nhiệm vụ và khi đánh giá kết quả. - Các thành viên trong nhóm cần được lựa chọn theo sự đa dang về năng lực, tính cách và sự trải nghiệm của bản thân. - Mục tiêu hoạt động tập trung vào sự phát triển tối đa năng lực của mọi thành viên và duy trì quan hệ thân ái giữa các thành viên trong nhóm.

- Cuối mỗi hoạt động học tập, mỗi nhóm cần cùng giáo viên phân tích kết quả để xác lập kiến thức đúng đắn và rút ra các kinh nghiệm cho các hoạt động tiếp theo.Những ưu, nhược điểm của hoạt động học tập hợp tác *Ưu điểm - Tạo sự thành công trong học tập cho mỗi thành viên trong nhóm. Khi hoạt động học tập hợp tác , không chỉ giúp ho ̣c sinh thể hiê ̣n hế t năng lực của mình , học tâ ̣p hơ ̣p tác còn giúp cho lớp ho ̣c thành công hơn nhờ viê ̣c khuyế n khích ho ̣c sinh giúp đỡ lẫn nhau. Những ho ̣c sinh châ ̣m có thể hiể u lời giảng rõ hơn khi có ba ̣n bè “phiên dich” ̣ hô ̣ “ngôn ngữ của giáo viên” thành “ngôn ngữ của tr ẻ em”. Ngay cả các học sinh giỏi cũng được lợi từ hoạt động này , vì mỗi lần giảng giải cho bạn hiểu cũng là một lần các em hiểu bài kĩ hơn.

Cuố i cùng, vì trong học tập hợp tác tất cả sẽ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cùng nhau làm việc , nên những học sinh yếu sẽ không có cơ hội để giấu khuyết điể m mà buô ̣c phải tiế n bô ̣ bằ ng mo ̣i cách. [16] - Tăng cường khả năng tư duy phê phán. Khi học tập hợp tác, mỗi học sinh được tham gia chính quá trình tư duy của mình và cuộc thảo luận lành mạnh trong một môi trường được tôn trọng sẽ giúp họ nắm bắt, kiểm tra, đánh giá thông tin một cách hợp lí, áp dụng chúng một cách phù hợp, sáng tạo, đồng thời các thao tác tư duy được rèn luyện với tần số cao. - Tạo ra tâm lí lành mạnh.

Được tham gia các hoạt động học tập hợp tác, học sinh được rèn luyện những phẩm chất tốt như: tình cảm chín chắn, yêu thương lẫn nhau, thấu hiểu hoàn cảnh của người khác một cách có ý thức và tình cảm,tính cách mạnh mẽ, trung thực, lạc quan… - Tăng cường thái độ tích cực với môn học, Khi hoạt động học tập hợp tác, giúp cho mọi học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên quan đến nội dung bài học, cùng nhau hợp tác giải quyết những nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh được kiến thức. [16] * Nhược điểm - Một số học sinh do nhút nhát hoặc vì một lí do nào đó không tham gia vào hoạt động chung của nhóm, nên nếu GV không phân công hợp lí có thể dẫn đến tình trạng chỉ có một vài học sinh khá tham gia còn đa số học sinh khác không hoạt động. - Ý kiến các nhóm có thể quá phân tán hoặc mâu thuẫn gay gắt với nhau (nhất là đối với các môn Khoa học xã hội). - Thời gian có thể bị kéo dài - Với những lớp có sĩ số đông hoặc lớp học chật hẹp, bàn ghế khó di chuyển thì khó tổ chức hoạt động nhóm.

Khi tranh luận, dễ dẫn tới lớp ồn ào, ảnh hưởng đến lớp khác. Năng lực học tập hợp tác 1. Khái niệm năng lực Theo Bernd Meiner - Nguyễn Văn Cường, năng lực được định nghĩa như sau: “Năng lực là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong các tình huống thay đổi thuộc các tính lĩnh vực 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng như sẵn sàng hành động”. [5] Theo các tác giả này thì cấu trúc chung của năng lực hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể.

- Năng lực chuyên môn (professional competency): Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn. Nó được tiếp nhận qua việc học nội dung- chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lí vận động. - Năng lực phương pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề. Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp chung và phương pháp chuyên môn.

Trung tâm của phương pháp nhận thức là những khả năng tiếp cận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức. Nó được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận - giải quyết vấn đề. - Năng lực xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống giao tiếpứng xử xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác. Nó được tiếp nhận qua việc học giao tiếp.

- Năng lực cá thể (Induvidual competency): Là khả năng xácđịnh, đánh giá được những cơ hội phát triển cũng như giới hạn của cá nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoach phát triển cá nhân, những quan điểm, chuẩn giá trịđạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử. Nó được tiếp nhận qua việc học cảm xúc - đạo đức và liên quan đến tư duy, hành độngtự chịu trách nhiệm. Bốn năng lực thành phần trên cũng có thể được chia nhỏ hơn thành các năng lực cụ thể như năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp… trong đó năng lực học tập hợp tác là một trong những năng lực quan trọng, giúp học sinh thích ứng được với cuộc sống. Năng lực học tập hợp tác Năng lực luôn gắn với một hoạt động cụ thể, năng lực gắn với hoạt động hợp tác trong nhóm gọi là năng lực hợp tác.

Năng lực hợp tác là khả năng tổ chức và 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quản lí nhóm, thực hiện các hoạt động trong nhóm một cách thành thạo, linh hoạt, sáng tạo nhằm giải quyết nhiệm vụ chung có hiệu quả.