phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 6 tiết. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 LÝ THUYẾT CHUNG VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI VÀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CHÍNH TRỊ 1.1 CÁC KHÁI NIỆM CHỦ YẾU 1.1 Giới Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói rằng: “Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật. Đàn bà có quyền bình đẳng với đàn ông về các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội và gia đình”. Bình đẳng giới là một vấn đề rất quan trọng được cả xã hội quan tâm.
Nếu vấn đề giải phóng phụ nữ là vấn đề cơ bản nhất trong các vấn đề đấu tranh của phụ nữ thì quyền bình đẳng giữa nam và nữ lại được xem là nội dung quan trọng nhất, cốt lõi nhất của vấn đề này. Có rất nhiều khái niệm khác nhau về giới, nhưng theo Tiến sĩ Trần Thị Kim Xuyến: “Giới (Gender): là một thuật ngữ chỉ vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quy định cho nam và nữ nhìn từ góc độ xã hội; giới đề cấp đến sự phân công lao động, các kiểu phân chia quyền lực và lợi ích giữa nam và nữ trong một bối cảnh cụ thể” [95,tr 3]. Đặc trưng cơ bản nhất của giới là do dạy và học mà có. Vì vậy, những đặc trưng về giới mang tính xã hội, do xã hội quy định.
Giới thể hiện các đặc trưng của xã hội của phụ nữ và nam giới nên rất đa dạng. Nó phụ thuộc vào đặc điểm văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia, mỗi khu vực và các giai tầng xã hội. Các quan niệm hành vi, chuẩn mực xã hội về giới hoàn toàn có thể thay đổi được [95,tr3].2 Bình đẳng xã hội “Bình đẳng xã hội: là nói tới sự thừa nhận, sự thiết lập các định kiến, các cơ hội và các quyền lợi ngang nhau cho sự tồn tại và phát triển của các cá nhân, các nhóm xã hội” [95,tr3]. Trên lý thuyết, bất bình đẳng xã hội có nghĩa 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là không bằng nhau, không ngang nhau về các khía cạnh cơ bản của đời sống xã hội giữa các cá nhân, các nhóm người.
Trên thực tế, khái niệm bất bình đẳng xã hội được dung chủ yếu để chỉ mối tương quan xã hội nào không ngang bằng nhau đến mức gây tổn hại đến quyền và lợi ích của bên yếu thế.3 Bình đẳng giới “Là cách tiếp cận giải quyết các vấn đề đang đối diện với cả nam và nữ theo cách chia sẻ các lợi ích của phát triển một cách bình đẳng, bảo đảm chống lại gánh nặng thiên lệch của những tác động tiêu cực” [95, tr4]. Trong đó, nam và nữ đều được bình đẳng với nhau về: - Các điều kiện để phát huy đầy đủ các tiềm năng - Các cơ hội tham gia đóng góp và hưởng lợi từ các nguồn lực xã hội và quá trình phát triển - Quyền tự do và chất lượng cuộc sống bình đẳng - Được hưởng thành quả bình đẳng trong mọi lĩnh vực của xã hội 1.2 BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CHÍNH TRỊ 1.1 Tham gia chính trị và tham gia chính trị của phụ nữ 1.1 Tham gia chính trị Lịch sử nhân loại, từ thời cổ đại đã có nhiều nhà tư tưởng bàn đến vấn đề tham gia chính trị. Tuy nhiên, do tính đa dạng của cách tiếp cận từng thời kỳ dẫn đến sự đa dạng về phương thức và các tiêu chí đánh giá sự tham gia chính trị. Thời cổ đại, Aristole cho rằng, cong người là một động vật xã hội, động vật công dân, động vật chính trị.
Một cách tự giác, con người tự tổ chức cuộc sống của mình thành cộng đồng, thành xã hội. Đến lượt mình, xã hội lại là môi trường để con người sống và phát triển. Từ nhu cầu cố kết cộng động , đã hình thành nên các nhóm xã hội, nhóm lợi ích, nhóm giai cấp, nghĩa là chính trị. Tuy nhiên “con người chính trị” trong quan điểm của Aristole – chủ thể 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tham gia chính trị không phải là toàn thể nhân dân lao động mà là tầng lớp chủ nô, những người ưu tú của xã hội.
Ở Trung Hoa cổ đại, “con người chính trị” là các bậc “đế vương”, “hiền triết” và “quân tử” còn đa số nhân dân lao động là “thảo dân”, là “tiểu nhân” chịu sự cai quản, dạy bảo chứ không có quyền và không thể tham gia công việc cộng đồng và lãnh đạo xã hội. Trong lý luận của mình Khổng Tử cho rằng: trong thiên hạ chỉ có thể có người quân tử bất nhân chứ không thể có loại tiểu nhân có nhân, “đàn bà và tiểu nhân” là cùng một hạng, khó dạy bảo. Mạnh Tử cho rằng việc phục dịch, hầu hạ nam giới là cái đạo cua thiếp phụ, và coi đó là một ân huệ đối với phụ nữ, một tất yếu không phải bàn cãi. Thời Trung đại cũng coi con người chính trị là những người thuộc giới cai trị.
Thomas Aquinas cho rằng công dân chính trị là những người có quyền nhất định trong xã hội, là giai cấp thống trị. Thời cận đại, John Locke và Jean Jacque Rousseau đã xây dựng quan niệm về “công dân chính trị”. Hai ông cho rằng, công dân chính trị là con người nói chung, vì quyền lực nhà nước là quyền lực của dân, quyền tối thượng thuộc về nhân dân. Từ cách tiếp cận mác-xít, cho rằng “trong tính hiện thực của nó, bản chất của con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội”, con người luôn luôn là cụ thể, trong mối quan hệ biện chứng với hoàn cảnh, không có con người chung chung, trừu tượng, phi giai cấp, thoát li lịch sử.
Theo đó, con người – chủ thể tham gia chính trị - là tất cả các công dân của nhà nước, mang tính giai cấp, những người có vị trí nhất định trong hệ thống phân công lao động xã hội. Như vậy, từ quan điểm mác-xít, luận văn tiếp cận ở góc độ chủ thể tham gia chính trị là những con người của một giai đoạn lịch sử cụ thể trong 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quá trình phát triển của xã hội, giữ một địa vị cụ thể trong quá trình phân công lao động xã hội, vì vậy thuộc về một nhóm xã hội, một cộng đồng, một giai cấp, một quốc gia nhất định. Với tư cách đó, họ tham gia vào đời sống chính trị để hiện thực hóa ý chí và lịch ích của nhóm xã hội, của cộng đồng, của giai cấp và của quốc gia mình. Từ đó, có thể thấy, tham gia chính trị là một hoạt động đa dạng, phong phú nhiều hình thức, nhiều mục đích khác nhau và chủ thể tham gia vào đời sống chính trị cũng với nhiều tầng lớp, cấp độ khác nhau, vì vậy hiệu quả đạt được cũng không hoàn toàn giống nhau, chưa nói đến sự tác động của các yếu tố khách quan, chủ quan như điều kiện kinh tế xã hội, yếu tố lịch sử văn hóa; trình độ năng lực, nhu cầu chính trị của chủ thể tham gia.
Việc tham gia chính trị bao gồm những hoạt động nào cũng còn nhiều quan niệm khác nhau, phụ thuộc vào cách tiếp cận, tuy nhiên, có thể thấy chúng thống nhất với nhau ở ba điểm như sau: Thứ nhất, quyền tham gia chính trị là một quyền cơ bản của công dân, thuộc nhóm quyền dân sự, chính trị; Thứ hai, đó là sự tham gia vào công việc cộng đồng, xã hội, ít hay nhiều, trực tiếp hay gián tiếp tác động vào quá trình lãnh đạo, quản lý và các quyết sách chính trị, các thể chế chính trị; Thứ ba, trong quá trình đó, sự tham gia có thể hiện diện ở hệ thống chính trị hoặc các phong trào quần chúng. Cũng có những quan điểm khá cụ thể như: Tham gia chính trị không có nghĩa là lãnh đạo, nắm giữ quyền lực mà tham gia vào công việc xã hội, cộng đồng với nghĩa rộng như tham gia vào quá trình xây dựng, thực hiện, giám sát thực hiện pháp luật, chính sách của nhà nước và xây dựng cộng đồng cũng như tham gia bầu cử và đề cử vào các cơ quan dân cử, vào các tổ chức chính trị xã hội…Tham gia chính trị ở mức 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com độ cao là giữ một vị trí lãnh đạo trong các cơ quan đảng, cơ quan quyền lực, cơ quan quản lý Nhà nước, trong các tổ chức chính trị xã hội…[36,tr3]. Như vậy, sự tham gia vào chính trị là sự tham gia của các cá thể, các nhóm, các lực lượng xã hội vào quá trình chính trị, vào các quan hệ quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước bằng việc thực hiện các hành động, biện pháp nhất định nhằm thể hiện lợi ích, nhu cầu, lý tưởng quan điểm và trạng thái của mình, gây ảnh hưởng tới các cơ quan quyền lực nhằm thực hiện và bảo vệ những lợi ích xã hội nhất định. Sự tham gia vào chính trị có thể bao gồm: tham gia của các cá nhân hay tập thể; tự nguyện hay bắt buộc, tích cực hay thụ động…thông qua các hình thức như bầu cử, ứng cử, biểu tình, đình công… Tham gia chính trị là tham gia vào đời sống chính trị là khái niệm rộng đề cập đến việc thực thi quyền lực chính trị, như việc thực thi các quyền lập pháp, tư pháp, hành pháp và hành chính.
Sự tham gia vào việc hình thành và thực hiện chính sách ở các cấp độ quốc tế, quốc gia, khu vực và địa phương, tham gia vào sinh hoạt tư tưởng, hệ tư tưởng chính trị, văn hóa chính trị, hình thành con người chính trị. Khái niệm này cũng bao gồm cả sự tham gia vào các tổ chức phụ nữ, thanh niên, công đoàn, hiệp hội, các tổ chức dựa vào cộng đồng và các tổ chức khác liên quan đến đời sống chính trị và cộng đồng. Như vậy, tham gia chính trị không chỉ là tham gia vào các vị trí lãnh đạo, ra quyết định; tham gia vào các cơ quan quyền lực của Đảng, Nhà nước, trực tiếp đưa ra các quan điểm, quyết sách chính trị của nhà nước hoặc các đảng chính trị, mà còn là quá trình tham gia vào công việc của xã hội, của cộng đồng như, xây dựng, thực hiện, giám sát việc thực hiện pháp luật, chính sách. Bầu cử, ứng cử, đề cử vào các cơ quan nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội; tham gia vào các tổ chức phụ nữ, đoàn thanh niên, công đoàn, các hiệp hội, các tổ chức dựa vào cộng đồng và các tổ chức khác liên quan đến đời sống chính trị, những quyết sách, những chương trình hành động liên quan đến đời sống cộng đồng, xã hội.