Vấn Đề Bình Đẳng Giới Trong Chính Trị Ở Việt Nam Giai Đoạn 1986 Đến Nay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh vấn đề bỉnh đẳng giới trong chính trị ở việt nam giai đoạn từ 1986 đến nay, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Nguyễn Thị Linh
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Trường Thụ
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Vấn Đề Bình Đẳng Giới Trong Chính Trị Ở Việt Nam Giai Đoạn 1986 Đến Nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp thực tiễn của luận văn
• 0.7. Ý nghĩa của luận văn
• 0.8. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI VÀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CHÍNH TRỊ
• 1.1. CÁC KHÁI NIỆM CHỦ YẾU
• 1.1.1. Giới
• 1.1.2. Bình đẳng xã hội
• 1.1.3. Bình đẳng giới
• 1.2. BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CHÍNH TRỊ
• 1.2.1. Tham gia chính trị và tham gia chính trị của phụ nữ
• 2. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ THAM GIA CHÍNH TRỊ CỦA PHỤ NỮ TỪ 1986 ĐẾN NAY
• 2.1. BỨC TRANH THAM GIA CHÍNH TRỊ CỦA PHỤ NỮ VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN NAY
• 2.1.1. Chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước
• 2.1.2. Phụ nữ tham gia vào hệ thống, tổ chức và phong trào
• 2.2. PHỤ NỮ THAM GIA CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM – NHỮNG YẾU TỐ RÀO CẢN
• 2.2.1. Rào cản liên quan đến chính sách, pháp luật
• 2.2.2. Định kiến giới trong xã hội về năng lực lãnh đạo, quản lý của phụ nữ
• 2.2.3. Rào cản từ khả năng cân bằng giữa gia đình và sự nghiệp
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. QUAN ĐIỂM, VÀ GIẢI PHÁP VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.1. CÁC GIẢI PHÁP CƠ BẢN VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.1.1. Nâng cao nhận thức về vai trò của phụ nữ trong hệ thống chính trị
• 3.1.2. Tạo những yếu tố có tính thể chế, phối hợp sức mạnh của toàn hệ thống chính trị để hỗ trợ, nâng cao vị thế cho phụ nữ trong gia đình và xã hội
• 3.1.3. Khai thác có hiệu quả các nguồn lực nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong đời sống chính trị quốc gia giai đoạn hiện nay
• 3.2. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bình Đẳng Giới Trong Chính Trị Việt Nam Từ 1986 Đến Nay

Bình đẳng giới trong chính trị là một vấn đề quan trọng tại Việt Nam, đặc biệt từ khi đất nước bắt đầu công cuộc đổi mới vào năm 1986. Sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động chính trị không chỉ phản ánh sự tiến bộ của xã hội mà còn là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững. Trong bối cảnh hiện nay, việc nâng cao vai trò của phụ nữ trong chính trị là cần thiết để đảm bảo sự công bằng và phát triển toàn diện.

1.1. Khái Niệm Bình Đẳng Giới Trong Chính Trị

Bình đẳng giới trong chính trị được hiểu là sự công nhận và thực thi quyền lợi của cả nam và nữ trong các hoạt động chính trị. Điều này bao gồm việc tham gia vào các quyết định chính trị, xây dựng chính sách và thực hiện quyền bầu cử.

1.2. Vai Trò Của Phụ Nữ Trong Chính Trị Việt Nam

Phụ nữ Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng trong các lĩnh vực chính trị, từ việc tham gia vào các phong trào đấu tranh giành độc lập cho đến việc hiện diện trong các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, tỷ lệ phụ nữ trong các vị trí lãnh đạo vẫn còn thấp.

II. Những Thách Thức Đối Với Bình Đẳng Giới Trong Chính Trị Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức đối với việc thực hiện bình đẳng giới trong chính trị tại Việt Nam. Những rào cản này bao gồm định kiến xã hội, thiếu sự hỗ trợ từ các chính sách và pháp luật, cũng như áp lực từ vai trò truyền thống của phụ nữ trong gia đình.

2.1. Định Kiến Giới Trong Xã Hội

Định kiến về vai trò của phụ nữ trong xã hội vẫn còn tồn tại, ảnh hưởng đến khả năng tham gia chính trị của họ. Nhiều người vẫn cho rằng phụ nữ không đủ khả năng lãnh đạo và quản lý.

2.2. Thiếu Hỗ Trợ Từ Chính Sách

Mặc dù có nhiều chính sách khuyến khích phụ nữ tham gia chính trị, nhưng việc thực thi và giám sát các chính sách này còn yếu kém, dẫn đến sự thiếu hụt trong việc tạo điều kiện cho phụ nữ.

III. Phương Pháp Nâng Cao Bình Đẳng Giới Trong Chính Trị

Để nâng cao bình đẳng giới trong chính trị, cần có những phương pháp cụ thể và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện nhận thức xã hội, xây dựng các chính sách hỗ trợ và tạo ra môi trường thuận lợi cho phụ nữ tham gia chính trị.

3.1. Tăng Cường Nhận Thức Về Vai Trò Của Phụ Nữ

Cần có các chương trình giáo dục và truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của phụ nữ trong chính trị, từ đó khuyến khích sự tham gia của họ.

3.2. Xây Dựng Chính Sách Hỗ Trợ

Các chính sách cần được xây dựng và thực thi một cách đồng bộ để tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia vào các hoạt động chính trị, bao gồm cả việc hỗ trợ tài chính và đào tạo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Bình Đẳng Giới Trong Chính Trị

Việc thực hiện bình đẳng giới trong chính trị không chỉ là một mục tiêu lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các mô hình thành công từ các địa phương có thể được nhân rộng để tạo ra những thay đổi tích cực trong toàn quốc.

4.1. Mô Hình Thành Công Tại Các Địa Phương

Nhiều địa phương đã áp dụng các mô hình thành công trong việc khuyến khích phụ nữ tham gia chính trị, từ đó tạo ra những thay đổi tích cực trong cộng đồng.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bình Đẳng Giới

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong chính trị không chỉ mang lại lợi ích cho bản thân họ mà còn cho toàn xã hội, góp phần vào sự phát triển bền vững.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Bình Đẳng Giới Trong Chính Trị Việt Nam

Tương lai của bình đẳng giới trong chính trị Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi trong nhận thức xã hội, sự hỗ trợ từ chính sách và sự tham gia tích cực của phụ nữ. Cần có những nỗ lực liên tục để đảm bảo rằng phụ nữ có thể thực hiện quyền chính trị của mình một cách đầy đủ.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bình Đẳng Giới

Bình đẳng giới không chỉ là một vấn đề về quyền lợi mà còn là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần có những chiến lược dài hạn để đảm bảo rằng phụ nữ có thể tham gia đầy đủ vào các hoạt động chính trị, từ đó góp phần vào sự phát triển chung của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại Việt Nam, phụ nữ hiện chiếm khoảng 50,8% tổng dân số và đóng góp tới 48% lực lượng lao động xã hội, khẳng định vai trò trụ cột trong cả đời sống kinh tế lẫn gia đình. Dù nắm giữ vị thế nhân khẩu học và kinh tế then chốt, sự hiện diện của nữ giới tại các vị trí lãnh đạo, hoạch định chính sách cấp cao vẫn chưa thực sự tương xứng với tiềm năng to lớn đó. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết nghịch lý giữa quyền hiến định và quyền thực thi trong đời sống chính trị của phụ nữ Việt Nam giai đoạn Đổi mới.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là xây dựng hệ thống khung lý thuyết chính trị học về bình đẳng giới, đánh giá toàn diện bức tranh tham chính của phụ nữ từ năm 1986 đến năm 2019, từ đó nhận diện những rào cản thể chế, văn hóa và đề xuất giải pháp đột phá. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tiến trình lịch sử chính trị Việt Nam suốt hơn 30 năm Đổi mới trên phạm vi cả nước, tập trung vào hệ thống tổ chức Đảng, Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, cơ quan hành pháp và các thiết chế tư pháp.

Ý nghĩa của công trình được lượng hóa thông qua việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm thu hẹp khoảng cách giới, hỗ trợ thực thi các chỉ tiêu chiến lược quốc gia. Cụ thể, nghiên cứu hướng tới thúc đẩy tỷ lệ phụ nữ tham gia cấp ủy Đảng đạt trên 25% và tỷ lệ nữ đại biểu dân cử đạt từ 35% đến 40% theo đúng tinh thần Nghị quyết số 11-NQ/TW của Bộ Chính trị và Công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết Nữ quyền học thuật (Feminist Theory) và Lý thuyết Thể chế chính trị theo quan điểm Chủ nghĩa Mác - Lênin. Học thuyết Mác - Lênin khẳng định con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội; sự tham gia chính trị của mọi công dân, không phân biệt giới tính, là thước đo căn bản cho bản chất dân chủ và tiến bộ của một chế độ. Khung lý thuyết này kết hợp hài hòa với các tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế như Cương lĩnh hành động Bắc Kinh năm 1995 nhằm phân tích quyền năng chính trị của nữ giới.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Giới (Gender): Thuật ngữ chỉ vai trò, trách nhiệm, sự phân công lao động và quyền lực do xã hội quy định cho nam và nữ, mang tính biến đổi theo lịch sử, văn hóa và không đồng nhất với yếu tố sinh học tự nhiên.
• Bình đẳng giới: Trạng thái nam và nữ có vị thế bình đẳng, được tạo điều kiện và cơ hội như nhau để phát huy đầy đủ tiềm năng, tham gia đóng góp và thụ hưởng bình đẳng các nguồn lực xã hội.
• Tham gia chính trị của phụ nữ: Quá trình nữ giới trực tiếp hoặc gián tiếp thực thi quyền lực công, tham gia vào bộ máy lãnh đạo, bầu cử, ứng cử, quản lý nhà nước và giám sát phản biện xã hội nhằm đại diện cho tiếng nói và lợi ích của giới mình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp phân tích hệ thống chính trị, phân tích cấu trúc - chức năng, phương pháp logic - lịch sử và thống kê xã hội học.

Cỡ mẫu và nguồn dữ liệu thứ cấp được khảo sát toàn diện từ 13 khóa Quốc hội (từ khóa I đến khóa XIII), 11 kỳ Đại hội Đảng toàn quốc, dữ liệu cấp ủy và Hội đồng nhân dân tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước, cùng hệ thống báo cáo chuyên đề của Bộ Nội vụ và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2019. Phương pháp chọn mẫu chỉ tiêu và mẫu thứ cấp theo chuỗi thời gian lịch sử được áp dụng để đảm bảo tính đại diện và tính hệ thống của các cơ quan quyền lực nhà nước.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính này xuất phát từ đòi hỏi phải đối chiếu giữa hệ thống quy phạm pháp luật (Hiến pháp năm 1946, 1992, Luật Bình đẳng giới năm 2007) với thực tiễn thực thi qua các con số thống kê cụ thể, từ đó chỉ ra những điểm nghẽn thể chế một cách khách quan, khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ phụ nữ tham gia cơ quan lập pháp và cơ quan dân cử có bước tiến nhưng thiếu tính bền vững và có chiều hướng suy giảm cục bộ. Dù Việt Nam từng đứng vị trí thứ 2 khu vực châu Á - Thái Bình Dương về tỷ lệ nữ nghị sĩ, tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội khóa XII đạt 25,7% nhưng đến khóa XIII lại giảm xuống còn 24,4%. Tương tự, tỷ lệ nữ đại biểu Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2011 - 2016 tại cấp tỉnh chỉ đạt 25,05%, cấp quận/huyện đạt 24,72% và cấp xã/phường đạt 21,90%, đều chưa đạt chỉ tiêu 30% theo quy định chiến lược.

Thứ hai, sự hiện diện của cán bộ nữ trong cơ quan lãnh đạo của Đảng và bộ máy quản lý nhà nước còn rất khiêm tốn, đặc biệt ở các vị trí cấp trưởng. Trong Ban Chấp hành Trung ương Đảng, tỷ lệ nữ khóa VII đạt 8,21%, khóa VIII tăng lên 10,58%, nhưng khóa IX giảm xuống 8,6% và khóa XI chỉ đạt khoảng 8,13% (19 nữ trên tổng số 200 ủy viên). Tại khối cơ quan hành pháp năm 2008, nữ giới giữ chức vụ Phó Vụ trưởng đạt 20,74%, nhưng Thứ trưởng chỉ chiếm 4,85%, Bộ trưởng chỉ đạt 4,55%, và tỷ lệ nữ giữ chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ dừng lại ở mức 3,13%.

Thứ ba, sự mất cân đối nghiêm trọng về cơ cấu chức danh trong lĩnh vực tư pháp và sản xuất kinh doanh. Năm 2001, tỷ lệ nữ Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao chỉ chiếm 22%, trong khi ở cấp huyện là 35%. Tại các Tổng công ty nhà nước loại 90, tỷ lệ nữ Chủ tịch Hội đồng quản trị chỉ chiếm vỏn vẹn 1,7%, Tổng giám đốc đạt 2,9%, cho thấy phụ nữ chủ yếu chỉ giữ các vị trí chuyên viên hoặc cấp phó giúp việc.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh rõ sự chênh lệch lớn giữa quyền hiến định và năng lực thực thi trong thực tiễn chính trị. Nguyên nhân gốc rễ xuất phát từ định kiến giới truyền thống "trọng nam khinh nữ", tư tưởng phụ quyền gia trưởng kéo dài hàng ngàn năm khiến xã hội vẫn hoài nghi năng lực lãnh đạo độc lập của người phụ nữ.

Bên cạnh đó, các rào cản thể chế như quy định chênh lệch 5 tuổi nghỉ hưu giữa nam và nữ trong Bộ luật Lao động trước đây đã trực tiếp tước đi cơ hội quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm cán bộ nữ ở độ tuổi chín muồi về nghề nghiệp. Gánh nặng "chức năng kép" khi người phụ nữ vừa phải gánh vác trách nhiệm công dân vừa phải đảm nhiệm toàn bộ công việc chăm sóc gia đình đã tạo ra áp lực tâm lý và quỹ thời gian nặng nề.

Khi so sánh với mặt bằng quốc tế, tỷ lệ nữ nghị sĩ trung bình toàn cầu theo thống kê của Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU) đạt khoảng 18,1%, và các quốc gia dẫn đầu như Rwanda (56,3%) hay Thụy Điển (46,4%) đều áp dụng cơ chế hạn ngạch giới (gender quota) bắt buộc rất nghiêm ngặt.

Về mặt trực quan hóa học thuật, bức tranh biến thiên tỷ lệ nữ đại biểu qua 13 nhiệm kỳ Quốc hội hoàn toàn có thể được mô tả hiệu quả thông qua biểu đồ đường (line chart) đa biến để làm nổi bật xu hướng dao động, kết hợp biểu đồ cột chồng (stacked bar chart) nhằm so sánh trực tiếp khoảng cách chênh lệch giữa tỷ lệ nữ cấp trưởng và nữ cấp phó tại các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính chiến lược và khả thi nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trong chính trị:

1. Hoàn thiện khung khổ thể chế và quy định pháp lý: Ban Tổ chức Trung ương và Bộ Nội vụ cần tiến hành rà soát, sửa đổi quy chế tuyển dụng, quy hoạch và bổ nhiệm cán bộ theo hướng xóa bỏ hoàn toàn khoảng cách tuổi đào tạo, bồi dưỡng giữa nam và nữ trước năm 2025; bảo đảm tỷ lệ quy hoạch cán bộ nữ vào cấp ủy các cấp cho giai đoạn 2025 - 2030 đạt tối thiểu 30%.
2. Thực thi cơ chế trách nhiệm và chế tài bắt buộc đối với người đứng đầu: Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Ủy ban Quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ thiết lập bộ chỉ số KPI bắt buộc về tỷ lệ giới; đảm bảo lộ trình đến năm 2025 có trên 95% cơ quan Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân các cấp có cán bộ lãnh đạo chủ chốt là nữ.
3. Đổi mới công tác quy hoạch, tạo nguồn và đào tạo cán bộ nữ: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và hệ thống trường chính trị cấp tỉnh cam kết duy trì tỷ lệ học viên nữ tham gia các khóa đào tạo cao cấp lý luận chính trị và quản lý nhà nước đạt từ 30% trở lên trong toàn bộ lộ trình từ nay đến năm 2030.
4. Nâng cao hiệu quả hoạt động phản biện xã hội và truyền thông: Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam chủ trì, phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông đẩy mạnh các chiến dịch xóa bỏ định kiến giới, hỗ trợ năng lực ứng cử cho các ứng viên nữ nhằm hiện thực hóa mục tiêu nâng tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp đạt từ 35% đến 40% trong các nhiệm kỳ bầu cử tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Nhà hoạch định chính sách và cán bộ làm công tác tổ chức cán bộ: Khai thác cơ sở dữ liệu lịch sử và các luận cứ khoa học để xây dựng chiến lược cán bộ nữ, lồng ghép bình đẳng giới vào các văn bản quy phạm pháp luật và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
• Cán bộ Hội Phụ nữ và các tổ chức chính trị - xã hội: Sử dụng luận văn làm cẩm nang hướng dẫn trong công tác tham mưu nhân sự cấp ủy, nâng cao năng lực giám sát và phản biện xã hội đối với các chính sách liên quan đến quyền lợi của phụ nữ.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu chuyên ngành Chính trị học và Xã hội học: Ứng dụng khung lý thuyết và nguồn tài liệu tổng hợp phong phú phục vụ công tác giảng dạy các chuyên đề về thể chế chính trị, quyền con người và khoa học giới.
• Học viên cao học và sinh viên đại học: Tiếp cận một nghiên cứu mẫu mực về phương pháp kết hợp phân tích lịch sử, chính trị học và thống kê dữ liệu thứ cấp chuẩn xác cho các công trình nghiên cứu cùng lĩnh vực.

Câu hỏi thường gặp

Bình đẳng giới trong chính trị khác biệt như thế nào so với bình đẳng giới trong các lĩnh vực khác?

Bình đẳng giới trong chính trị là nấc thang cao nhất của bình đẳng giới, bởi vì quyền lực chính trị là công cụ trực tiếp quyết định việc phân bổ các nguồn lực xã hội và ban hành luật pháp. Nếu không có đại diện nữ trong các cơ quan quyền lực, các chính sách an sinh, kinh tế và văn hóa sẽ thiếu đi góc nhìn thực tế về giới, khiến bình đẳng trong các lĩnh vực khác chỉ dừng lại ở mức danh nghĩa.

Vì sao tỷ lệ phụ nữ tham gia Quốc hội và cấp ủy Đảng tại Việt Nam vẫn chưa đạt chỉ tiêu 35% - 40%?

Nguyên nhân chủ yếu do việc giới thiệu và cơ cấu ứng viên nữ thường bị dồn vào các tiêu chí kết hợp như ứng viên trẻ, người dân tộc thiểu số hoặc ngoài Đảng, dẫn đến bất lợi khi bầu cử trực tiếp. Thêm vào đó, tỷ lệ nữ quy hoạch nguồn ở cấp cơ sở chỉ đạt khoảng 15% đến 18%, chưa đủ lực lượng kế cận vững chắc để bứt phá lên các cấp quản lý cao hơn.

Yếu tố nào là rào cản thể chế lớn nhất đối với cán bộ nữ hiện nay?

Rào cản thể chế lớn nhất từng tồn tại là sự bất bình đẳng về độ tuổi quy hoạch, đào tạo và tuổi nghỉ hưu. Việc phụ nữ nghỉ hưu sớm hơn nam giới 5 năm đã rút ngắn thời gian tích lũy chức vụ và thâm niên quản lý, khiến nhiều cán bộ nữ vừa hoàn thành xong nghĩa vụ gia đình ở độ tuổi 40-45 thì đã hết tuổi quy hoạch cán bộ chiến lược.

Khái niệm "chức năng kép" của người phụ nữ tác động như thế nào đến con đường thăng tiến chính trị?

Chức năng kép đề cập đến việc người phụ nữ vừa thực hiện vai trò công dân, lao động ngoài xã hội vừa gánh vác thiên chức làm mẹ, chăm sóc gia đình và nuôi dạy con cái. Xã hội truyền thống vẫn đặt nặng định kiến việc nhà là của phụ nữ, khiến họ phải chịu áp lực thời gian gấp đôi nam giới, hạn chế cơ hội học tập nâng cao trình độ và tham gia sinh hoạt chính trị.

Đóng góp thực tiễn nổi bật nhất của luận văn này là gì?

Luận văn đã lượng hóa và hệ thống hóa chuỗi số liệu tham chính của phụ nữ Việt Nam qua suốt chiều dài hơn 30 năm Đổi mới với các mốc dữ liệu chi tiết từ 13 khóa Quốc hội. Nghiên cứu chỉ ra bức tranh tương phản sâu sắc giữa tỷ lệ cán bộ nữ cấp phó và cấp trưởng, cung cấp luận cứ vững chắc để cơ quan Đảng và Nhà nước ban hành các giải pháp tăng cường hạn ngạch giới thực chất.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công hệ thống khung lý thuyết chính trị học chuẩn mực để tiếp cận toàn diện vấn đề bình đẳng giới và quyền tham chính của phụ nữ.
• Nghiên cứu phản ánh trung thực bức tranh lịch sử hơn 30 năm Đổi mới, làm rõ khoảng cách thực tế giữa hệ thống chính sách hiến định tiến bộ và tỷ lệ cán bộ nữ lãnh đạo thực tế mới chỉ dao động từ 4% đến 10% ở các vị trí chủ chốt.
• Luận văn chỉ ra 3 nhóm rào cản cốt lõi bao gồm định kiến văn hóa phụ quyền, điểm nghẽn thể chế về tuổi quy hoạch và áp lực chức năng kép của người phụ nữ.
• Công trình đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với trách nhiệm thực thi của các cơ quan Trung ương và các mốc thời gian hành động cụ thể giai đoạn 2020 - 2025.
• Kêu gọi hành động: Toàn bộ hệ thống chính trị cần chuyển hóa nhận thức thành các quy định hạn ngạch pháp lý bắt buộc, tạo điều kiện thuận lợi nhất để phụ nữ Việt Nam phát huy tối đa trí tuệ, góp phần xây dựng một nền dân chủ công bằng, văn minh và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 6 tiết. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 LÝ THUYẾT CHUNG VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI VÀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CHÍNH TRỊ 1.1 CÁC KHÁI NIỆM CHỦ YẾU 1.1 Giới Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói rằng: “Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật. Đàn bà có quyền bình đẳng với đàn ông về các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội và gia đình”. Bình đẳng giới là một vấn đề rất quan trọng được cả xã hội quan tâm.

Nếu vấn đề giải phóng phụ nữ là vấn đề cơ bản nhất trong các vấn đề đấu tranh của phụ nữ thì quyền bình đẳng giữa nam và nữ lại được xem là nội dung quan trọng nhất, cốt lõi nhất của vấn đề này. Có rất nhiều khái niệm khác nhau về giới, nhưng theo Tiến sĩ Trần Thị Kim Xuyến: “Giới (Gender): là một thuật ngữ chỉ vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quy định cho nam và nữ nhìn từ góc độ xã hội; giới đề cấp đến sự phân công lao động, các kiểu phân chia quyền lực và lợi ích giữa nam và nữ trong một bối cảnh cụ thể” [95,tr 3]. Đặc trưng cơ bản nhất của giới là do dạy và học mà có. Vì vậy, những đặc trưng về giới mang tính xã hội, do xã hội quy định.

Giới thể hiện các đặc trưng của xã hội của phụ nữ và nam giới nên rất đa dạng. Nó phụ thuộc vào đặc điểm văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia, mỗi khu vực và các giai tầng xã hội. Các quan niệm hành vi, chuẩn mực xã hội về giới hoàn toàn có thể thay đổi được [95,tr3].2 Bình đẳng xã hội “Bình đẳng xã hội: là nói tới sự thừa nhận, sự thiết lập các định kiến, các cơ hội và các quyền lợi ngang nhau cho sự tồn tại và phát triển của các cá nhân, các nhóm xã hội” [95,tr3]. Trên lý thuyết, bất bình đẳng xã hội có nghĩa 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là không bằng nhau, không ngang nhau về các khía cạnh cơ bản của đời sống xã hội giữa các cá nhân, các nhóm người.

Trên thực tế, khái niệm bất bình đẳng xã hội được dung chủ yếu để chỉ mối tương quan xã hội nào không ngang bằng nhau đến mức gây tổn hại đến quyền và lợi ích của bên yếu thế.3 Bình đẳng giới “Là cách tiếp cận giải quyết các vấn đề đang đối diện với cả nam và nữ theo cách chia sẻ các lợi ích của phát triển một cách bình đẳng, bảo đảm chống lại gánh nặng thiên lệch của những tác động tiêu cực” [95, tr4]. Trong đó, nam và nữ đều được bình đẳng với nhau về: - Các điều kiện để phát huy đầy đủ các tiềm năng - Các cơ hội tham gia đóng góp và hưởng lợi từ các nguồn lực xã hội và quá trình phát triển - Quyền tự do và chất lượng cuộc sống bình đẳng - Được hưởng thành quả bình đẳng trong mọi lĩnh vực của xã hội 1.2 BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CHÍNH TRỊ 1.1 Tham gia chính trị và tham gia chính trị của phụ nữ 1.1 Tham gia chính trị Lịch sử nhân loại, từ thời cổ đại đã có nhiều nhà tư tưởng bàn đến vấn đề tham gia chính trị. Tuy nhiên, do tính đa dạng của cách tiếp cận từng thời kỳ dẫn đến sự đa dạng về phương thức và các tiêu chí đánh giá sự tham gia chính trị. Thời cổ đại, Aristole cho rằng, cong người là một động vật xã hội, động vật công dân, động vật chính trị.

Một cách tự giác, con người tự tổ chức cuộc sống của mình thành cộng đồng, thành xã hội. Đến lượt mình, xã hội lại là môi trường để con người sống và phát triển. Từ nhu cầu cố kết cộng động , đã hình thành nên các nhóm xã hội, nhóm lợi ích, nhóm giai cấp, nghĩa là chính trị. Tuy nhiên “con người chính trị” trong quan điểm của Aristole – chủ thể 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tham gia chính trị không phải là toàn thể nhân dân lao động mà là tầng lớp chủ nô, những người ưu tú của xã hội.

Ở Trung Hoa cổ đại, “con người chính trị” là các bậc “đế vương”, “hiền triết” và “quân tử” còn đa số nhân dân lao động là “thảo dân”, là “tiểu nhân” chịu sự cai quản, dạy bảo chứ không có quyền và không thể tham gia công việc cộng đồng và lãnh đạo xã hội. Trong lý luận của mình Khổng Tử cho rằng: trong thiên hạ chỉ có thể có người quân tử bất nhân chứ không thể có loại tiểu nhân có nhân, “đàn bà và tiểu nhân” là cùng một hạng, khó dạy bảo. Mạnh Tử cho rằng việc phục dịch, hầu hạ nam giới là cái đạo cua thiếp phụ, và coi đó là một ân huệ đối với phụ nữ, một tất yếu không phải bàn cãi. Thời Trung đại cũng coi con người chính trị là những người thuộc giới cai trị.

Thomas Aquinas cho rằng công dân chính trị là những người có quyền nhất định trong xã hội, là giai cấp thống trị. Thời cận đại, John Locke và Jean Jacque Rousseau đã xây dựng quan niệm về “công dân chính trị”. Hai ông cho rằng, công dân chính trị là con người nói chung, vì quyền lực nhà nước là quyền lực của dân, quyền tối thượng thuộc về nhân dân. Từ cách tiếp cận mác-xít, cho rằng “trong tính hiện thực của nó, bản chất của con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội”, con người luôn luôn là cụ thể, trong mối quan hệ biện chứng với hoàn cảnh, không có con người chung chung, trừu tượng, phi giai cấp, thoát li lịch sử.

Theo đó, con người – chủ thể tham gia chính trị - là tất cả các công dân của nhà nước, mang tính giai cấp, những người có vị trí nhất định trong hệ thống phân công lao động xã hội. Như vậy, từ quan điểm mác-xít, luận văn tiếp cận ở góc độ chủ thể tham gia chính trị là những con người của một giai đoạn lịch sử cụ thể trong 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quá trình phát triển của xã hội, giữ một địa vị cụ thể trong quá trình phân công lao động xã hội, vì vậy thuộc về một nhóm xã hội, một cộng đồng, một giai cấp, một quốc gia nhất định. Với tư cách đó, họ tham gia vào đời sống chính trị để hiện thực hóa ý chí và lịch ích của nhóm xã hội, của cộng đồng, của giai cấp và của quốc gia mình. Từ đó, có thể thấy, tham gia chính trị là một hoạt động đa dạng, phong phú nhiều hình thức, nhiều mục đích khác nhau và chủ thể tham gia vào đời sống chính trị cũng với nhiều tầng lớp, cấp độ khác nhau, vì vậy hiệu quả đạt được cũng không hoàn toàn giống nhau, chưa nói đến sự tác động của các yếu tố khách quan, chủ quan như điều kiện kinh tế xã hội, yếu tố lịch sử văn hóa; trình độ năng lực, nhu cầu chính trị của chủ thể tham gia.

Việc tham gia chính trị bao gồm những hoạt động nào cũng còn nhiều quan niệm khác nhau, phụ thuộc vào cách tiếp cận, tuy nhiên, có thể thấy chúng thống nhất với nhau ở ba điểm như sau: Thứ nhất, quyền tham gia chính trị là một quyền cơ bản của công dân, thuộc nhóm quyền dân sự, chính trị; Thứ hai, đó là sự tham gia vào công việc cộng đồng, xã hội, ít hay nhiều, trực tiếp hay gián tiếp tác động vào quá trình lãnh đạo, quản lý và các quyết sách chính trị, các thể chế chính trị; Thứ ba, trong quá trình đó, sự tham gia có thể hiện diện ở hệ thống chính trị hoặc các phong trào quần chúng. Cũng có những quan điểm khá cụ thể như: Tham gia chính trị không có nghĩa là lãnh đạo, nắm giữ quyền lực mà tham gia vào công việc xã hội, cộng đồng với nghĩa rộng như tham gia vào quá trình xây dựng, thực hiện, giám sát thực hiện pháp luật, chính sách của nhà nước và xây dựng cộng đồng cũng như tham gia bầu cử và đề cử vào các cơ quan dân cử, vào các tổ chức chính trị xã hội…Tham gia chính trị ở mức 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] độ cao là giữ một vị trí lãnh đạo trong các cơ quan đảng, cơ quan quyền lực, cơ quan quản lý Nhà nước, trong các tổ chức chính trị xã hội…[36,tr3]. Như vậy, sự tham gia vào chính trị là sự tham gia của các cá thể, các nhóm, các lực lượng xã hội vào quá trình chính trị, vào các quan hệ quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước bằng việc thực hiện các hành động, biện pháp nhất định nhằm thể hiện lợi ích, nhu cầu, lý tưởng quan điểm và trạng thái của mình, gây ảnh hưởng tới các cơ quan quyền lực nhằm thực hiện và bảo vệ những lợi ích xã hội nhất định. Sự tham gia vào chính trị có thể bao gồm: tham gia của các cá nhân hay tập thể; tự nguyện hay bắt buộc, tích cực hay thụ động…thông qua các hình thức như bầu cử, ứng cử, biểu tình, đình công… Tham gia chính trị là tham gia vào đời sống chính trị là khái niệm rộng đề cập đến việc thực thi quyền lực chính trị, như việc thực thi các quyền lập pháp, tư pháp, hành pháp và hành chính.

Sự tham gia vào việc hình thành và thực hiện chính sách ở các cấp độ quốc tế, quốc gia, khu vực và địa phương, tham gia vào sinh hoạt tư tưởng, hệ tư tưởng chính trị, văn hóa chính trị, hình thành con người chính trị. Khái niệm này cũng bao gồm cả sự tham gia vào các tổ chức phụ nữ, thanh niên, công đoàn, hiệp hội, các tổ chức dựa vào cộng đồng và các tổ chức khác liên quan đến đời sống chính trị và cộng đồng. Như vậy, tham gia chính trị không chỉ là tham gia vào các vị trí lãnh đạo, ra quyết định; tham gia vào các cơ quan quyền lực của Đảng, Nhà nước, trực tiếp đưa ra các quan điểm, quyết sách chính trị của nhà nước hoặc các đảng chính trị, mà còn là quá trình tham gia vào công việc của xã hội, của cộng đồng như, xây dựng, thực hiện, giám sát việc thực hiện pháp luật, chính sách. Bầu cử, ứng cử, đề cử vào các cơ quan nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội; tham gia vào các tổ chức phụ nữ, đoàn thanh niên, công đoàn, các hiệp hội, các tổ chức dựa vào cộng đồng và các tổ chức khác liên quan đến đời sống chính trị, những quyết sách, những chương trình hành động liên quan đến đời sống cộng đồng, xã hội.