Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VÀ CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH ĐƯA VÀO CƠ SỞ CAI NGHIỆN BẮT BUỘC 1. Khái niệm, đặc điểm của ma túy, người nghiện ma túy và biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc 1. Khái niệm, đặc điểm của ma túy và người nghiện ma túy 1. Khái niệm và đặc điểm của ma túy Theo định nghĩa của Tổ chức Liên Hợp Quốc: Ma túy được hiểu là “các chất có nguồn gốc tự nhiên hay tổng hợp, khi xâm nhập vào cơ thể sẽ làm thay đổi trạng thái tâm sinh lý của người sử dụng”.
Theo Tổ chức Y tế thế giới: Ma túy theo nghĩa rộng nhất là “Mọi thực thể hoá học hoặc là những thực thể hỗn hợp khác với tất cả những cái được đòi hỏi, để duy trì một sức khoẻ bình thường, việc sử dụng những cái đó sẽ làm biến đổi chức năng sinh học và có thể cả cấu trúc của vật”. Theo khái niệm khoa học: Ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên (morphin.); bán tổng hợp (heroin được bán tổng hợp từ morphin) hay tổng hợp (amphetamine) có tác dụng lên hệ thần kinh trung ương gây cảm giác như giảm đau, hưng phấn hay cảm thấy dễ chịu. mà khi dùng nhiều lần thì sẽ phải sử dụng lại nó nếu không sẽ rất khó chịu. Ở Việt Nam không có một sự nhất quán chung trong việc sử dụng danh xưng này cho các chất thuộc loại này.
Luật Phòng, chống ma tuý của Việt Nam được Quốc hội thông qua ngày 09/12/2000 (sửa đổi bổ sung năm 2008), cũng đưa ra khái niệm ma túy thông qua định nghĩa về chất ma túy là:“Các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành” [21, 43, Điều 2]. Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về ma tuý theo hướng liệt kê: “Ma tuý bao gồm nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao 7 coca, Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA, XLR-11, các chất ma túy khác ở thể rắn hoặc thể lỏng” [26, 42, Điều 2] Từ những định nghĩa được đưa ra trên đây, có thể khái quát một cách chung nhất rằng: Ma túy là tên gọi chung của các chất kích thích có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo, khi đưa vào cơ thể sống, được sử dụng nhiều lần có thể gây nghiện và sẽ làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý người đó; nếu lạm dụng ma tuý, con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng, cho gia đình và cộng đồng. Khái niệm và dấu hiệu nhận biết người nghiện ma túy * Khái niệm Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nghiện ma túy được định nghĩa như sau: “Nghiện ma tuý là tình trạng lệ thuộc về mặt tâm thần hoặc thể chất hoặc cả hai khi một người sử dụng ma tuý lặp đi lặp lại theo chu kỳ hoặc dùng kéo dài liên tục một thứ ma tuý và tình trạng lệ thuộc này làm thay đổi cách cư xử, bắt buộc đương sự luôn cảm thấy sự bức bách phải dùng ma tuý để có được những hiệu ứng ma tuý về mặt tâm thần của ma tuý và thoát khỏi sự khó chịu, vật vã do thiếu ma tuý. Tình trạng lệ thuộc này có thể kèm theo hiện tượng quen ma tuý hoặc không và một người có thể bị lệ thuộc vào nhiều loại ma tuý”.
Dưới góc độ của các nhà xây dựng luật, Luật Phòng, chống ma túy quy định: “Người nghiện ma túy là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào các chất này” [21, 43, Khoản 11, Điều 2]. * Dấu hiệu nhận biết người nghiện ma túy - Dấu hiệu bất thường của người vừa mới sử dụng Heroin: Sau khi sử dụng Heroin từ 5 – 10 phút, biểu hiện phổ biến nhất là mắt đỏ và trông ướt long lanh, sau đó chuyển qua sụp mi mắt, ngồi tại chỗ, mắt lim dim, gãi chân tay, vò đầu, bứt tóc… thể hiện rõ nhất trong trường hợp dùng thuốc phiện pha 8 lẫn seduxen. Sau 15 – 20 phút, mắt đỏ ướt, đồng tử teo, giọng nói khàn khàn, uống nhiều nước lạnh, tâm lý ở trạng thái hưng phấn cao, nói nhiều, cử chỉ thiếu chính xác. Nếu có tật thì tật thường xuyên xuất hiện ở mức cao như vuốt mũi, nhổ râu, cắn móng tay… Sau 90 phút, người sử dụng heroin tìm chỗ yên tĩnh để thưởng thức cơn phê.
Lúc này họ nằm như ngủ, nhưng không ngủ, lại hút nhiều thuốc lá, tàn thuốc vung vãi. - Dấu hiệu bất thường của người nghiện heroin: Người nghiện ma túy thường có giờ giấc sinh hoạt thất thường, mỗi ngày, cứ đến một khung giờ nhất định nào đó, dù đang bận việc gì cũng tìm cách, kiếm cớ để đi khỏi nhà; thích ở một mình, ít hoặc ngại tiếp xúc với mọi người. Tâm trạng thường lo lắng, bồn chồn, đôi khi nói nhiều, hay nói dối loanh quoanh, chống đối, cáu gắt; hay ngáp vặt, người lừ đừ, mệt mỏi, ngại lao động, bỏ vệ sinh cá nhân. Đối với người sử dụng heroin nặng, còn có biểu hiện giảm sút sức khoẻ rõ rệt, thường xuyên ngáp vặt, mắt lờ đờ, da tái, môi thâm, cơ thể hôi hám, ngại tắm.
Trên người có dấu kim trên mu bàn tay, cổ tay, mặt trong khuỷu tay, mặt trong mắt cá chân, ở bẹn, ở cổ… Nhu cầu tiêu tiền ngày một nhiều, sử dụng tiền không có lý do chính đáng, thường xuyên xin tiền, bán đồ đạc cá nhân, gia đình, nợ nần nhiều, ăn cắp vặt, hay lục túi người khác. - Dấu hiệu của nghiện ma túy tổng hợp dạng kích thích: Xuất hiện những hiện tượng như nóng bừng mặt, xanh xao, tím tái thiếu oxy, sốt, đau đầu, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp, buồn nôn, nôn, mất men răng, thở hụt hơi, run, loạng choạng, loạn khí sắc, mất ngủ, cáu kỉnh, hoảng sợ, lú lẫn, trở nên thù địch và các triệu chứng của rối loạn lo âu, hoang tưởng và các ảo giác có thể xảy ra. Đối với người sử dụng các loại Amphetamin mới, còn có các triệu chứng nhịp tim nhanh, run, khô miệng, dị cảm, co cơ, đổ mồ hôi, lơ mơ, mệt mỏi, mất ngủ, choáng váng, ảo thị, nhìn không rõ, hay giật mình, khó tập trung, có cơn nóng lạnh, đánh trống ngực, nhạy cảm với lạnh, dễ cáu kỉnh. Khái niệm, đặc điểm của cơ sở cai nghiện bắt buộc 9 1.
Khái niệm Cơ sở cai nghiện bắt buộc là nơi cách ly có thời hạn đối với những đối tượng bị nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc chưa bị áp dụng biện pháp này nhưng không có nơi cư trú ổn định nhằm tách họ ra khỏi cộng đồng theo quy định của pháp luật nhằm cải tạo họ trở thành người bình thường. Qua từng năm số lượng đối tượng nghiện ma túy ngày càng tăng nhanh, cá biệt có những nơi tăng đột biến khó kiểm soát dẫn đến tình trạng tệ nạn xã hội ngày càng diễn biến phức tạp, đe dọa đến nền kinh tế và cuộc sống của người dân địa phương. Mặc khác, việc xử phạt hành chính chưa đủ sức răng đe và giáo dục mạnh, cai nghiện ngoài cộng đồng từ nhiều nguyên nhân khác nhau nên hiệu quả mang lại chưa cao; do đó, việc hình thành, mở rộng các cơ sở cai nghiện bắt buộc là rất cần thiết. Cơ sở cai nghiện bắt buộc được thành lập dựa trên quy định tại Nghị định số 55/2012/NĐ-CP ngày 28/6/2012 của Chính phủ về thành lập, tổ chức lại, giải thể đơn vị sự nghiệp công lập.
Cơ sở cai nghiện ma túy công lập là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở LĐ - TB & XH, có tư cách pháp nhân, trụ sở, con dấu, tài khoản riêng theo quy định của pháp luật; chịu sự chỉ đạo, quản lý trực tiếp về chuyên môn, nghiệp vụ, tổ chức, nhân sự, tài chính và cơ sở vật chất của Sở LĐ - TB & XH. Để khắc phục tình trạng quá tải tại các cơ sở công lập, một số địa phương đã xây dựng nên cơ sở cai nghiện ngoài công lập và hoạt động dựa trên nguồn ngân sách của địa phương đó. Ngoài chức năng chính là cai nghiện, các cơ sở cai nghiện hiện nay còn có nhiệm vụ tái thiết lao động cho người nghiện. Sau những đợt điều trị, người nghiện sẽ được học, được lao động, được học nghề.
ngay tại cơ sở cai nghiện. Nếu ý thức chấp hành tốt, quyết tâm cai nghiện, có ý chí thì đây chính là lực lượng người lao động đông đảo đóng góp cho xã hội sau khi trở về cộng đồng. Đặc điểm Thứ nhất, các cơ sở cai nghiện bắt buộc là tổ chức được hình thành theo quy định của pháp luật và hoạt động dựa trên nguồn ngân sách nhà nước. Thứ hai, đây là nơi tập trung của những người bị nghiện nhằm mục đích khám, chữa bệnh và điều trị cắt cơn; tư vấn, dạy nghề và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng theo quy định của pháp luật.
Thứ ba, cơ sở cai nghiện tồn tại dưới hai hình thức đó là: Cơ sở cai nghiện công lập và cơ cở cai nghiện ngoài công lập được hình thành và hoạt động với chức năng như nhau, chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cơ sở cai nghiện công lập và ngoài công lập đều áp dụng cho đối tượng cai nghiện bắt buộc và cai nghiện tự nguyện. Khái niệm và đặc điểm áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc 1. Khái niệm Theo quyển từ điển tiếng Việt thì “Biện pháp” là “cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể”.
Như vậy có thể hiểu rằng, biện pháp đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là cách thức mà cơ quan có thẩm quyền áp dụng trực tiếp lên người bị nghiện bằng phương pháp cưỡng chế nhằm mục đích đảm bảo trật tự xã hội trong giới hạn pháp luật cho phép. Biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là một trong bốn biện pháp XLHC được quy định tại Luật XLVPHC năm 2012 [23, Điều 95]. Đây là biện pháp do TAND cấp huyện xem xét, quyết định, được áp dụng đối với người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc chưa bị áp dụng biện pháp này nhưng không có nơi cư trú ổn định.