MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Nhân loại đã bƣớc sang thế kỷ XXI, với những bƣớc tiến nhảy vọt của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ, làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc đời sống vật chất và tinh thần của xã hội; kinh tế tri thức ngày càng đóng vai trò quan trọng, thúc đẩy phát triển lực lƣợng sản xuất. Đó là những cơ hội và cũng là những thách thức lớn cho mọi quốc gia. Trong bối cảnh đó, giáo dục đƣợc xem là một trong những nhân tố quyết định tƣơng lai của các dân tộc.
Điều đó đòi hỏi giáo dục phải phù hợp với thời đại. Hầu hết các nƣớc trên thế giới đã và đang tiến hành cải cách giáo dục, nhằm đáp ứng một cách năng động, hiệu quả hơn, trực tiếp hơn những nhu cầu phát triển đất nƣớc. Hƣớng tới tƣơng lai, nhìn chung nền giáo dục của các nƣớc đều hƣớng tới những tƣ tƣởng của giáo dục hiện đại nhƣ Uỷ ban quốc tế về giáo dục thế kỷ XXI của UNESCO đã kết luận: Giáo dục phải dựa trên bốn trụ cột “Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống với nhau và học để làm ngƣời”. Bốn trụ cột này phải đặt trên nền tảng học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập.
Vậy xã hội học tập là gì? Có thể hiểu xã hội học tập mà ở đó ai cũng đƣợc học tập, học ở mọi lứa tuổi, ở mọi nơi, mọi lúc … Mọi hiện tƣợng, mọi sự kiện, mọi hoạt động … đều có thể là đối tƣợng, nội dung học tập. Phƣơng pháp học tập đa dạng, mềm dẻo, linh hoạt, có thể học theo những cách khác nhau, học ở trƣờng, trong lao động, trong giao tiếp, trong giải trí và bằng mọi phƣơng tiện. Đó là xã hội tạo cơ hội cho mọi ngƣời học tập để phát huy mọi tiềm năng trí tuệ của mình. Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng (khoá VIII) đã khẳng định: “Phát triển giáo dục là sự nghiệp của toàn xã hội, của Nhà nƣớc và mỗi cộng đồng, của từng gia đình và mỗi công dân.
Kết hợp tốt giáo dục học đƣờng với giáo dục gia đình, giáo dục xã hội, xây dựng môi trƣờng giáo dục lành mạnh; ngƣời lớn là gƣơng cho con trẻ noi theo. Phát động phong trào rộng khắp 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com toàn dân học tập, ngƣời ngƣời đi học, học ở trƣờng, lớp và tự học suốt đời, ngƣời biết dạy ngƣời chƣa biết, ngƣời biết nhiều dạy ngƣời biết ít, mỗi ngƣời phải không ngừng tự nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ. Tiếp tục đa dạng hoá các hình thức giáo dục và các loại hình trƣờng lớp phù hợp với đòi hỏi của tình hình mới với nhu cầu học tập của tuổi trẻ và toàn xã hội”.11,12] Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần IX ( 4/2001 ) của Đảng CSVN đề ra phƣơng hƣớng, nhiệm vụ phát triển giáo dục & đào tạo (GD&ĐT). thực hiện “Giáo dục cho mọi ngƣời”, “cả nƣớc trở thành một xã hội học tập” [1-Tr.
Tiếp đó các văn kiện của TƢ Đảng và Nhà nƣớc đã từng bƣớc cụ thể hoá nhiệm vụ xây dựng xã hội học tập (XHHT). Chiến lƣợc phát triển giáo dục giai đoạn 1001-2010 chỉ rõ quan điểm: xây dựng XHHT, tạo điều kiện cho mọi ngƣời, ở mọi lứa tuổi, mọi trình độ đƣợc học tập thƣờng xuyên, học suốt đời. Kết luận của hội nghị TƢ 6 (khoá I X) họp tháng 7/2002 chỉ rõ: phát triển GD không chính quy, các hình thức học tập cộng đồng ở các xã, phƣờng gắn với nhu cầu thực tế đời sống kinh tế – xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho mọi ngƣời có thể học tập suốt đời, hƣớng tới xã hội học tập. Hội nghị TƢ7(khoá I X) đã ra nghị quyết “về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vì mục tiêu dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, trong đó có nội dung “xây dựng phong trào” “ Cả nƣớc trở thành một xã hội học tập” “Học tập suốt đời”, trƣớc hết trong cán bộ, Đảng viên, và thế hệ trẻ”.
Trong Công văn số 198/CV-KHVN ngày 26/5/2005 của Hội Khuyến học Việt Nam về việc đẩy mạnh hoạt động khuyến học, thực hiện đề án xây dựng xã hội học tập của Chính phủ đã chỉ rõ: “Phát triển rộng khắp, bền vững, có hiệu quả TTHTCĐ, là công cụ thiết yếu để xây dựng xã hội học tập từ cơ sở. Đối với các địa phƣơng đã phủ kín 100% xã, phƣờng, thị trấn đƣợc thành lập TTHTCĐ thì củng cố, mở rộng và nâng cao chất lƣợng hoạt động của TTHTCĐ, chú ý 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com việc huy động số lƣợng ngƣời đến học và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng dạy”. Xây dựng XHHT là việc mới mẻ với nƣớc ta; nhƣng thế giới đã có những kinh nghiệm, ta cần nghiên cứu có chọn lọc các bài học ở một số nƣớc, kết hợp với nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn GD nhất là các mô hình có tính chất XHHT đã xuất hiện mấy năm nay; cần nghiên cứu những vấn đề lý luận về XHHT, về quản lý nhà nƣớc về GD theo XHHT- HSĐ trên cơ sở từng bƣớc xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý theo cơ chế Nhà nƣớc - xã hội phối hợp quản lý GD để triển khai rộng rãi các mô hình GD ngoài công lập, không chính quy và phi chính quy, GD cộng đồng phù hợp thực tế của ta.Nhƣ vậy việc xây dựng XHHT trở thành vấn đề thời sự lớn của nƣớc ta nói chung, của ngành GD nói riêng. Nhà nƣớc chủ trƣơng xây dựng và mở rộng ngay các mô hình học tập cho các cộng đồng dân cƣ trƣớc mắt là ở các thôn xã, đồng thời sẽ tập hợp lực lƣợng nghiên cứu lý luận về vấn đề XHHT ở nƣớc ta.
Với tiếp cận XHHT và HSĐ thì GD nói chung, đào tạo giáo viên nói riêng sẽ phải có nhiều thay đổi lớn về nhận thức lý luận và hoạt động thực tiễn để thực hiện nghị quyết IX “thực hiện GD cho mọi ngƣời”, “xây dựng cả nƣớc thành một XHHT”. Vấn đề đào tạo giáo viên và sử dụng giáo viên phải theo hƣớng xây dựng XHHT. Giáo dục thế kỷ XXI và XHHT đòi hỏi nâng cao vai trò xã hội và thay đổi hoạt động lao động của ngƣời giáo viên. GD Thế kỷ mới đang thay đổi sâu sắc và toàn diện so với thời gian cách đây vài thập kỷ, khiến nhiều nƣớc trên thế giới phải tiến hành khi cải cách GD.
Cuộc cải cách GD có tính toàn cầu bƣớc vào thế kỷ XXI đi theo các hƣớng lớn: tăng cƣờng GD nhân văn; tính cộng đồng cao, có kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và thông lƣu; đào tạo những con ngƣời có năng lực thúc đẩy tiến bộ xã hội, biết làm kinh tế, biết quản lý và phát triển xã hội; hiện đại hoá phƣơng pháp GD theo các hƣớng bồi dƣỡng năng lực sáng tạo của ngƣời học, tăng cƣờng sử dụng phƣơng tiện hiện đại và cá thể hoá học tập. Hình thành XHHT là mở rộng diện phục vụ của GD cho cả hai đối tƣợng đều quan trọng là GD thế hệ trẻ và GD ngƣời lớn. Trong nền GD đó vai 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trò XH và tính chất lao động nghề nghiệp nhà giáo thay đổi lớn, nhằm GD thế hệ đang lớn lên có thái độ đúng và đủ bản lĩnh vừa đối mặt với các thử thách, xây dựng tƣơng lai với quyết tâm và trách nhiệm. Nhà giáo còn đóng vai trò quyết định trong sự hình thành và phát triển thái độ đối với việc học, khơi dậy sự ham hiểu biết, tinh thần nghiêm túc khoa họcvà tạo điều kiện sẵn sàng thực hiện GD liên tục suốt cuộc đời, đảm bảo quyền và trách nhiệm học tập cho mọi ngƣời.
Tính chất lao động sƣ phạm đƣợc xác định bởi diện mạo xã hội và những đặc thù lao động trí óc của nhà giáo. Hiện nay xã hội công nhận và tôn vinh chức năng xã hội lớn của giáo giới vì GD đóng vai trò động lực của sự tăng trƣởng sức sản xuất do thực hiện chức năng tạo nguồn nhân lực đƣợc coi là nguồn lực hàng đầu trong các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội.Trong nhà trƣờng hiện đại nhà giáo không đóng vai trò hẹp là chỉ truyền thụ kiến thức nhƣ trƣớc mà là ngƣời tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh, dạy các em biết phƣơng pháp học và tổ chức tự học, học liên tục và học suốt đời. Giáo viên còn phải là nhân vật tham gia vào công tác quản lý nhà trƣờng, xã hội hoá GD, tham gia nhiều hoạt động xã hội đa dạng đòi hỏi văn hoá giao tiếp. Giáo viên sẽ phải đảm nhiệm công việc tại các cơ sở GD công lập, GD ngoài công lập, tiến hành phƣơng thức GD chính quy, không chính quy, phi chính quy tại các loại đơn vị GD ngƣời lớn nhƣ các TTGDTX, TTHTCĐ, GD từ xa, GD mở và GD cá thể hoá.
Thực hiện Chỉ thị số 02- CT/TƢ ngày 21/5/2003 của Ban Thƣờng vụ Tỉnh uỷ Bắc Giang về tăng cƣờng sự lãnh đạo thực hiện công tác xây dựng TTHTCĐ xã, phƣờng, thị trấn đến nay 24/24 xã, thị trấn của huyện Tân Yên đã thành lập TTHTCĐ. Các TTHTCĐ đều đã hoạt động và đạt đƣợc hiệu quả. Nhiều chuyên đề về thời sự chính trị, chính sách pháp luật của Nhà nƣớc đã đƣợc triển khai. Nhiều chuyên đề chuyển giao khoa học kỹ thuật đã đƣợc tập huấn nhƣ: Kỹ thuật chăn nuôi lợn siêu nạc, ngan Pháp, gà công nghiệp, chim cút, chăn nuôi cá … kỹ thuật trồng dƣa bao tử, dƣa hấu, cây ăn quả … Nhiều chuyên đề chăm sóc sức khoẻ, đời sống nhân dân đƣợc thực hiện góp phần giúp ngƣời lao động biết cách 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xoá đói giảm nghèo, từng bƣớc nâng cao chất lƣợng cuộc sống.
Góp phần thúc đẩy việc thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” ở cộng đồng dân cƣ. Tuy nhiên, một số TTHTCĐ hoạt động chƣa hiệu quả, nội dung, hình thức còn nghèo nàn, cơ sở vật chất yếu kém, kinh phí duy trì hoạt động thƣờng xuyên còn hạn hẹp, cơ cấu tổ chức bộ máy chƣa hợp lý, cơ chế vận hành còn nhiều lúng túng. Đặc biệt là chƣa có một đội ngũ giảng viên tƣơng đối ổn định để đảm bảo cho các trung tâm hoạt động. Hiện nay đội ngũ giáo viên chủ yếu là hợp đồng với giảng viên cơ hữu của các trƣờng đại học nhƣ Đại học Nông nghiệp Hà Nội I, Đại học Nông lâm Thái Nguyên và Trƣờng Cao đẳng Nông lâm Việt Yên.