Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên. - Chương 2: Thực trạng đội ngũ giáo viên Trường Trung cấp nghề xây dựng Hải Phòng. - Chương 3: Một số biện pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên Trường Trung cấp nghề xây dựng Hải Phòng. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1.
Vấn đề nâng cao chất lượng giáo viên trên thế giới Ở các quốc gia phát triển, hệ thống kinh tế dựa trên sự tăng trưởng mạnh mẽ và bền vững ở những lĩnh vực dịch vụ, giáo dục, nghiên cứu phát triển và các lĩnh vực công nghệ thông tin, tự động hoá, vật liệu mới, sinh học. Hầu hết, lãnh đạo các nước trên thế giới đều cho rằng, sự phát triển nhanh chóng về số lượng và chất lượng giáo dục là một nhân tố then chốt để phát triển đất nước. Giáo dục càng hoàn thiện, đất nước càng phát triển nhanh. Các nước đang phát triển và phát triển đều coi giáo dục là vấn đề chiến lược là đòn bẩy thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội.
Chúng ta đang sống ở thời kỳ có nhiều biến đổi sâu sắc và nhanh chóng chưa từng thấy trong lịch sử nhân loại. Chính những thách thức và yêu cầu của thời đại mới - thời đại của sự phát triển dựa chủ yếu vào nguồn lực thông tin và tri thức với xu thế toàn cầu hóa đã lôi cuốn sự hội nhập của mọi quốc gia. Các nước trên thế giới, ở mức độ khác nhau, đều thực hiện những thay đổi có tính cách mạng trong GD - ĐT. Ngay từ những năm 80 và 90 của thế kỷ XX, một làn sóng cải cách giáo dục đã diễn ra trên thế giới, trước tiên là ở các nước công nghiệp phát triển.
Nước Mỹ đã đề ra chương trình cải cách giáo dục 10 điểm để chuẩn bị hành trang cho người Mỹ tiến vào nền kinh tế tri thức cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI. Gần đây họ lại đưa ra chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho kỷ nguyên thông tin - cốt lõi chủ yếu của nền kinh tế tri thức. Liên minh châu Âu gồm 27 nước đã thống nhất đổi mới hệ thống giáo dục, coi việc xây dựng không gian giáo dục và đại học châu Âu, không gian nghiên cứu châu Âu, không gian tri thức châu Âu là nền tảng cho sự tăng trưởng mới nhằm biến 15 châu Âu thành một nền kinh tế tri thức hiệu quả nhất trong kỷ nguyên thông tin và toàn cầu hóa trong thế kỷ XXI. Giáo dục giữ một vai trò quan trọng, đó là nền tảng cho việc hoàn thiện con người và tăng trưởng kinh tế của đất nước.
Việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đang được các quốc gia và Việt Nam đặc biệt quan tâm bởi lẽ “Giáo viên là người giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục” [16,17 ] 1. Vấn đề nâng cao chất lượng giáo viên ở Việt Nam Trong những năm qua, sự nghiệp giáo dục - đào tạo (GD-ĐT) nói chung và đội ngũ nhà giáo nói riêng được Đảng, Nhà nước và toàn xã hội dành sự quan tâm thiết thực và to lớn. Cũng có lẽ vì thế mà các nhà giáo dục luôn được xã hội tôn vinh một cách đặc biệt “Nghề dạy học là nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý”. Xã hội nào muốn phát triển cũng phải từ nguồn nhân lực, mà nhân lực giỏi chỉ có thể có được từ người thầy giỏi.
Chúng ta phải bắt đầu từ quy luật này. Chỉ thị 40 - CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc “Xây dựng nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục" là một trong những định hướng lớn mang tầm chiến lược để chấn hưng nền giáo dục Việt Nam. Chỉ thị mở ra thời cơ nâng cao chất lượng đội ngũ cho toàn ngành, thực chất đây là sự sàng lọc đội ngũ toàn diện và qui mô nhất trong ngành giáo dục, nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đánh giá về thành tựu của giáo dục, Đảng ta khẳng định: "Những năm qua, chúng ta đã xây dựng được một đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục ngày càng đông đảo, phần lớn có phẩm chất đạo đức và ý thức chính trị tốt, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng được nâng cao.
Đội ngũ này đã đáp ứng một phần quan trọng vào việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần vào thắng lợi trong sự nghiệp cách mạng của đất nước”. Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới của sự phát triển giáo dục trong thời kỳ CNH-HĐH, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục có những hạn chế, bất cập: số lượng giáo viên vừa thiếu lại vừa thừa. Cơ cấu giáo viên mất cân đối giữa các môn học, bậc học. Chất lượng chuyên môn có nhiều mặt chưa đáp ứng yêu cầu đổi 16 mới giáo dục và phát triển xã hội.
Phương pháp giảng dạy chậm được đổi mới. Một bộ phận nhà giáo thiếu gương mẫu trong đạo đức, lối sống, nhân cách. Năng lực của đội ngũ quản lý chưa ngang tầm với yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới. Chế độ chính sách còn nhiều điểm bất hợp lý… Để đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH, Đảng ta chỉ đạo ngành giáo dục phải tăng cường xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục một cách toàn diện, mà mục tiêu cơ bản là: "Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục được chuẩn hóa, đảm bảo chất lượng, đủ số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay nghề của nhà giáo; thông qua việc quản lý, phát triển đúng định hướng và có hiệu quả sự nghiệp giáo dục để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp CNH - HĐH đất nước" [2] Thấm nhuần đường lối chủ trương của Đảng và nhà nước kể trên một số công trình nghiên cứu về giáo viên đã được triển khai: Những công trình nghiên cứu về giáo viên ở phổ thông thì nhiều, nhưng nghiên cứu giáo viên trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp và đại học còn rất khiêm tốn.
Chúng tôi sẽ liệt kê một số công trình nghiên cứu dưới đây: - Năm 1991, Viện nghiên cứu phát triển giáo dục đã nghiên cứu: “Mô hình bồi dưỡng giáo viên dạy nghề” do Trần Khánh Đức chủ trì. Tác giả đã phác hoạ khung tổng quát của mô hình trong đó có một số thành phần cấu trúc, đồng thời đưa ra cách thức bồi dưỡng. - Năm 2000, Nguyễn Đức Trí, Viện nghiên cứu phát triển giáo dục, thực hiện đề tài: “Mô hình đào tạo giáo viên THCN và dạy nghề ở bậc đại học”. Trong đó tác giả đưa ra mô hình nhân cách gồm 2 khối: phẩm chất (của nhà chuyên môn kỹ thuật, nhà sư phạm và người công dân) và năng lực (năng lực chuyên môn kỹ thuật và năng lực sư phạm).
- Năm 2003, trong cuốn “Những nẻo đường lập nghiệp”, từ trang 149 – 159, Đặng Danh Ánh đã đề cập đến đặc điểm và yêu cầu đối với người giáo viên dạy 17 thực hành nghề trong đó tác giả đưa ra cấu trúc 4 thành phần của năng lực sư phạm kỹ thuật gồm: năng lực dạy lý thuyết nghề, năng lực dạy thực hành nghề (hai năng lực này tạo thành năng lực dạy kỹ thuật chuyên môn nghề); năng lực giáo dục nghề và năng lực tổ chức thực tập và sản xuất theo nghề. - Năm 2003, trong luận án tiến sỹ giáo dục học của mình, tác giả Trần Hùng Lượng đã đưa ra 3 nhóm giải pháp để bồi dưỡng năng lực sư phạm kỹ thuật cho GVDN, đó là: nhóm giải pháp nội dung (xây dựng nội dung chương trình bồi dưỡng); nhóm thực hiện (gồm 9 biện pháp) và nhóm đánh giá (gồm 3 biện pháp). - Từ năm 2001 đến 2006 có 4 luận văn thạc sỹ bàn về giáo viên chuyên nghiệp đó là: + Luận văn thạc sỹ của Nguyễn Công Chánh (2001) về: “ Các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường cao đẳng sư phạm Bạc Liêu” thuộc khoa quản lý, Đại học sư phạm Hà Nội. + Luận văn của Vũ Đình Chuẩn (2002), tại khoa quản lý Đại học sư phạm Hà nội về: “Những giải pháp quản lý nhằm phát triển đội ngũ GV trung học chuyên nghiệp ở TP Đà Nẵng”.
+ Luận văn của Vũ Đức Huần (2006) về: “Những biện pháp tổ chức phát triển đội ngũ GV của trường trung cấp công nghiệp TP Hải Phòng”. + Luận văn thạc sỹ của Lê Phú Cường (2006) tại Khoa SPKT Đại học Bách khoa Hà nội về: “Một số giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường cao đẳng SPKT Vinh”. Như vậy, trong bốn luận văn thạc sỹ có 2 luận văn làm về cao đẳng (sư phạm và SPKT), 2 luận văn làm về Trung học chuyên nghiệp và tất cả 4 luận văn này đều làm về phát triển đội ngũ giáo viên. Rõ ràng là, tất cả những công trình nghiên cứu và luận văn kể trên chưa có ai đề cập tới chất lượng đội ngũ giáo viên khối trường cao đẳng, trung cấp dạy nghề.
Đây chính là lý do thúc đẩy chúng tôi lựa chọn hướng nghiên cứu của luận văn. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Giáo viên, giáo viên dạy nghề 1.Giáo viên Tại điều 70 mục 3 của Luật giáo dục 2005 đã ghi: “Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên” [16,56] Trong đó giáo dục nghề nghiệp gồm: Trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân. Với mục tiêu: “Đào tạo người lao động có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp ở các trình độ khác nhau, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người lao động có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh” [16,25 ] Do vậy, người giáo viên chuyên nghiệp có vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực có kỹ thuật phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Đối với giáo viên trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp phải đạt các tiêu chuẩn sau: - Có phẩm chất, đạo đức, tư tưởng tốt.