phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn gồm 03 chương: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về các biện pháp tư pháp đối với người chưa thành niên phạm tội Chƣơng 2: Thực trạng các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội Chƣơng 3: Những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp tư pháp đối với người chưa thành niên phạm tội theo pháp luật hình sự Việt Nam. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC BIỆN PHÁP TƢ PHÁP ĐỐI VỚI NGƢỜI CHƢA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI Đối với người chưa thành niên, ngoài việc bị áp dụng các hình phạt về những tội đã phạm, có thể chỉ bị áp dụng các biện pháp tư pháp, hay cũng chính là các biện pháp ít nghiêm khắc hơn, nhằm thực hiện các nguyên tắc xử lý người chưa thành niên phạm tội cũng như thực hiện được mục đích giáo dục, giúp đỡ họ. Để làm rõ những nguyên nhân khiến người chưa thành niên phạm tội nhận được sự đối xử đặc biệt này, theo tác giả, cần làm rõ các khái niệm “người chưa thành niên”, “người chưa thành niên phạm tội”, “biện pháp tư pháp” cũng như phân tích đặc điểm của người chưa thành niên phạm tội. Bên cạnh đó, theo tác giả, việc nghiên cứu học tập kinh nghiệm của các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia có những điều kiện tương đồng để hoàn thiện hệ thống biện pháp tư pháp về người chưa thành niên là rất cần thiết.
Khái niệm ngƣời chƣa thành niên phạm tội 1. Khái niệm người chưa thành niên Tại Điều 1, Công ước quốc tế về quyền trẻ em quy định: “Trong phạm vi của Công ước này, trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng đối với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hơn”. Như vậy, khái niệm người chưa thành niên được xác định khác nhau tuỳ vào điều kiện của mỗi một quốc gia. Một cách khái quát nhất, “người chưa thành niên” được hiểu là những người chưa hoàn toàn phát triển đầy đủ về thể chất, tinh thần, tâm sinh lý và nhân cách, chưa có đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ của công dân [58,tr.
Ở Việt Nam, độ tuổi của người chưa thành niên đã được xác định trong nhiều văn bản pháp luật. Các văn bản pháp luật này đều quy định tuổi của người 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chưa thành niên là dưới 18 tuổi và đồng thời đều có những chế định pháp luật riêng áp dụng đối với người chưa thành niên theo từng lĩnh vực. Cụ thể: Quy định về tuổi chịu trách nhiệm hình sự để áp dụng các chế định liên quan đến người chưa thành niên, Điều 68 BLHS năm 1999 của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam chỉ rõ: “người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo những quy định của Chương này, đồng thời theo những quy định khác của phần chung Bộ luật không trái với những quy định của Chương này” [43]. Điều 18 BLDS 2005 quy định: “người từ đủ 18 tuổi trở lên là người thành niên.
Người chưa đủ 18 tuổi là người chưa thành niên”. Điều 161 Bộ luật Lao động năm 2012 cũng quy định: “người lao động chưa thành niên là người lao động dưới 18 tuổi”. Tuy nhiên, khi nói về khái niệm trẻ em, Điều1 Luật Bảo vệ, Chăm sóc vài Giáo dục trẻ em năm 2004 quy định: “Trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi”. Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 quy định người chưa thành niên thuộc đối tượng bị xử lý vi phạm hành chính bao gồm: người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi trở lên bị xử phạt hành chính nếu vi phạm hành chính do lỗi cố ý.
Người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt vi phạm hành chính về mọi vi phạm hành chính do mình gây ra [1,tr. Như vậy, trên thực tế, hiện nay có rất nhiều các quy định khác nhau trong hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, khi áp dụng tuổi được coi là người chưa thành niên, trẻ em. Tuy nhiên, mỗi văn bản quy phạm pháp luật lại có những phạm vi điều chỉnh riêng phù hợp với từng lĩnh vực của đời sống xã hội. Có thể hiểu một cách khái quát về khái niệm người chưa thành niên như sau: Người chưa thành niên là người dưới 18 tuổi, chưa phát triển hoàn 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thiện về thể chất, tinh thần, tâm sinh lý và nhân cách, chưa có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ pháp lý như người đã thành niên.
- Đặc điểm phát triển cuả người chưa thành niên Đặc điểm phát triển của người chưa thành niên được thể hiện ở đặc điểm phát triển về thể chất, tâm lý và nhân cách của người chưa thành niên. Sự phát triển này ảnh hưởng đến năng lực nhận thức ý nghĩa xã hội của hành vi cũng như ảnh hưởng đến năng lực điều khiển hành vi theo những đòi hỏi của xã hội của người chưa thành niên. Ở những độ tuổi khác nhau, năng lực trên có mức độ phát triển khác nhau. Khoa học đã chứng minh, con người sinh ra vốn đã có cơ sở để phát triển ý thức, đó là bộ não người.
Trong bản thân mỗi con người phát triển bình thường, đã chứa đựng khuynh hướng hình thành và phát triển khả năng nhận thức và khả năng điều khiển hành vi của họ. Nhưng không phải từ khi sinh ra con người đã có nhận thức toàn diện về tự nhiên, về xã hội và về chính mình. Khả năng nhận thức được những đòi hỏi của xã hội không tồn tại một cách bẩm sinh trong mỗi con người, mà là kết quả của quá trình sống, quá trình hoạt động giao tiếp trong môi trường xã hội, với một khoảng thời gian nhất định. Trong môi trường đó con người được hoạt động, được giao tiếp, được giáo dục, được giao lưu với bạn bè, thầy cô, các thế hệ đi trước, trên cơ sở tiếp thu những tri thức và những kinh nghiệm sống, năng lực nhận thức được những đòi hỏi của xã hội mới dần được hình thành và phát triển.
Khi khả năng nhận thức những đòi hỏi của xã hội của con người đạt đến một giới hạn nhất định, thì họ mới hiểu được quyền và nghĩa vụ của mình trong cuộc sống xã hội, mới thấy được những đòi hỏi của xã hội đối với chính bản thân họ. Từ đó mới có thể đánh giá được ý nghĩa xã hội của hành vi mà mình thực hiện. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Để đánh giá được một cách đầy đủ về quá trình phát triển khả năng nhận thức này, các chuyên gia nghiên cứu về tâm lý trẻ vị thành niên đã đưa ra bản tổng quan hình thành và phát triển nhân cách con người. BẢN TỔNG QUAN SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CON NGƢỜI [21, tr.82] Lứa tuổi Nét “trội” trong Hoạt động Giai Đặc trƣng tâm lý mục tiêu cần chú Thời kỳ chủ đạo đoạn ý giáo dục Tuổi Nhi đồng Học tập - Lĩnh hội nền tảng của tri thức - Phương pháp học học từ 6-7 tuổi phát triển trí và phương pháp, công cụ nhận tập và phẩm chất trí sinh đến 11-12 tuệ thức.
tuệ tuổi - Ham tìm tòi khám phá - “Lẽ phải” - Hiếu động - Sử dụng công cụ nhận thức phổ thông Thiếu niên Học tập - Dậy thì - Mất thăng bằng từ 11-12 giao lưu - Quan hệ tâm tình bạn bè tâm lý tuổi đến “nhóm bạn - “Cải tổ” nhân cách và định - Xây dựng nhóm 14-15 tuổi thân” hình bản ngã bạn bè tốt - Muốn được đối xử như người lớn Thanh Học tập, - Hoàn thành thế giới quan - Ý thức công dân niên từ 14- hoạt động - Định hướng chuẩn bị nghề - Ý thức nghề 15 tuổi đến xã hội nghề nghiệp nghiệp 17-18 tuổi nghiệp - Ham hoạt động xã hội - Hoài bão xã hội - Tình bạn thân và mối tình đầu - Tình bạn, tình yêu Qua kết quả nghiên cứu trên cho thấy, ở Việt Nam độ tuổi 14 là độ tuổi bắt đầu của thời kỳ thanh xuân. Ở độ tuổi này, con người bắt đầu hình thành 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thế giới quan như bắt đầu có những nhìn nhận đánh giá về gia đình, xã hội; bắt đầu xuất hiện những quan niệm cá nhân về những vấn đề xung quanh. Ở giai đoạn phát triển này, con người đã bước đầu có ý thức về nghề nghiệp, ý thức về chính bản thân mình và đã có hiểu biết về trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với xã hội. Họ có thể hiểu được một số vấn đề mà pháp luật ngăn cấm hay cho phép, hiểu được cái gì nên làm, cái gì không được làm.
Đây là giai đoạn mà người chưa thành niên đạt dần đến sự chín muồi về giới tính. Nếu như ở thời kỳ nhỏ tuổi, các cơ quan sinh dục có sự thay đổi không nhiều, thì trong giai đoạn vị thành niên, các cơ quan sinh dục có nhiều sự thay đổi. Trẻ em gái dậy thì sớm hơn trẻ em trai từ 2 đến 3 tuổi. Trẻ em gái dậy thì ở độ tuổi 11 - 14, trẻ em trai dậy thì từ 13 - 16 tuổi.
Sự phát triển của các cơ quan sinh dục dẫn tới sự ham muốn tình dục, song lại có những ràng buộc rất nghiêm ngặt, chi phối ứng xử tình dục của người chưa thành niên. Mặc dù có sự chín muồi về chức năng sinh lý, nhưng người chưa thành niên chưa chín muồi về cảm xúc xã hội [2,tr. Ở độ tuổi này, năng lực tư duy trừu tượng cũng phát triển. Năng lực trí tuệ cũng tiếp tục phát triển và hoàn thiện.
Do đó ở tuổi vị thành niên, trẻ bắt đầu có suy nghĩ về hướng nghiệp nghề nghiệp một cách hiện thực. Trong mối tương quan với sự phát triển về sinh lý, về thể chất, về tâm lý của người chưa thành niên đã dẫn đến một thực tế: trong giai đoạn này, xảy ra tình trạng mất cân đối nghiêm trọng về mức độ và nhịp độ của sự phát triển bị chế ước chủ yếu bởi sinh học. Vì vậy, người ta thường nói đây là giai đoạn “khủng hoảng” của sự phát triển tâm lý con người [48,tr. Giai đoạn vị thành niên là giai đoạn thích nghi khó khăn nhất trong cả cuộc đời con người.