Phần mở đầu, 2 chƣơng ( 6 tiết ), kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Luan van 13 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC PHỐI HỢP CÁC LỰC LƢỢNG GIÁO DỤC TRẺ EM ĐƢỜNG PHỐ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm về trẻ em đường phố Trẻ em Việt Nam Trƣớc khi Luật Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em ra đời, “trẻ em” là một khái niệm đƣợc mọi ngƣời trong xã hội hiểu theo nhiều cách khác nhau, điều đó dẫn đến những khác biệt trong giải quyết vấn đề “trẻ em trên cả phƣơng diện lý luận và thự tiễn.
Dựa trên cơ sở Công ƣớc Liên hiệp quốc về Quyền trẻ em chúng ta đã dần thống nhất đƣợc khái niệm về trẻ em”. Theo điều 1 Công ƣớc này, “Trẻ em có nghĩa là ngƣời dƣới 18 tuổi, trừ trƣờng hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó qui định tuổi thành niên sớm hơn” [50, tr. Trẻ em của Việt Nam, trẻ em đƣợc hiểu là công dân nhỏ tuổi (dƣới 16 tuổi) đang hình thành nhân cách, cần đƣợc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục để phát triển về thái độ, kiến thức, kỹ năng năng lực lao động và hoạt động xã hội. Về mặt xã hội học, trẻ em đƣợc nhìn nhận nhƣ là một nhóm nhân khẩu đặc biệt, có độ tuổi từ 0 đến 16 tuổi đang trong quá trình xã hội hoá, tức là có hoạt động chính tiếp thu kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm xã hội để tham gia hoạt động với tƣ cách là một chủ thể xã hội.
Trẻ em đường phố Theo UNICEF, trẻ em đƣờng phố là những trẻ tham gia vào hoạt động kinh tế, dƣới các hình thức từ ăn xin đến bán dạo để kiếm sống. Một trong số những trẻ này có thể trở về nhà vào cuối ngày, chúng góp phần vào việc kiếm tiền cho gia đình, chúng cũng có thể đi học, nhƣng do đời sống kinh tế mong manh của gia đình nên cuộc sống của chúng diễn ra chủ yếu ngoài đƣờng phố. Luan van 14 Trẻ em đƣờng phố là trẻ sống ngoài đƣờng phố, sống bên trong hay bên ngoài một gia đình bình thƣờng, nếu có sự hiện trong gia đình thì cũng duy trì không thƣờng xuyên. Trẻ em đƣờng phố đa số có nhiều ở tại các thành phố lớn, đặc biệt tại các nƣớc đang phát triển, chúng có thể là những đối tƣợng bị bỏ rơi trong gia đình, bị lạm dụng lao động, hay bị khai thác trong một số vấn đề nhạy cảm nào đó.Nhƣ vậy có thể hiểu, trẻ em đường phố là trẻ kiếm sống ngoài đường phố trong điều kiện duy trì không thường xuyên hoặc hoàn toàn thiếu vắng đời sống sinh hoạt gia đình.
Trẻ em đường phố ở Thành phố Hồ Chí Minh Ở thành phố Hồ Chí Minh, trẻ em đƣờng phố đôi khi còn gọi là trẻ bụi đời, phần lớn chúng thƣờng bị bỏ rơi bởi các gia đình nghèo, con đông, hoặc bởi các gia đình đã tan vỡ, không ngƣời nuôi dƣỡng chúng. Khi đầu tƣ nƣớc ngoài bùng nổ ở đỉnh cao tại thành phố cũng chính là lúc ngƣời ta thấy có nhiều dòng nhập cƣ nhanh chóng của những lao động trẻ em. Đó là những trẻ em bỏ nhà từ nhiều miền quê khác nhau vào Thành phố Hồ Chí Minh để làm việc nhằm phụ giúp gia đình. Họ thƣờng làm những nghề trên đƣờng phố ( bán hoa, bán vé số, đánh giày.), hoặc ở những phân xƣởng, doanh nghiệp tƣ nhân.
Phần lớn số trẻ em này không có việc làm ổn định, chúng có thể lang thang sống trên đƣờng phố, không có sự chăm sóc và bảo vệ của gia đình. Cuộc sống của trẻ em đƣờng phố thƣờng diễn ra trong các hàng quán, công viên hay chính trên các vỉa hè, chúng kiếm sống bằng nhiều hình thức nhƣ: đánh giày, bán vé số, bán đồ lƣu niệm cho khách nƣớc ngoài ở các khu phố Tây hoặc làm nghề lặt vặt nhƣ: khuân vát đồ đạc ở chợ, xin ăn. Những trẻ em này thƣờng luôn di chuyển khu vực kiếm sống từ phƣờng này sang phƣờng khác hoặc quận này sang quận khác, hoặc có thể các em hoạt động trong một số địa bàn định phù hợp với cách kiếm sống của mình. Những nơi có đông trẻ em đƣờng phố ở thành phố Hồ Chí Minh là: Khu vực Luan van 15 trung tâm thành phố (đƣờng Nguyễn Huệ, Đồng Khởi, Nhà hát Thành Phố), Chợ Bến Thành Quận 1, phố Tây Phạm ngũ Lão, Đề Thám, công viên 23/9, khu vực Chợ Lớn, Ga Sài Gòn , các bến xe Miền Tây, Miền Đông; khu vực cầu Bình Triệu.
Trẻ em đƣờng phố thuộc nhóm ngƣời yếu thế trong xã hội, nhƣng chúng vẫn lớn lên và sẽ là một lực lƣợng lao động không nhỏ. Vì vậy, xã hội cần quan tâm giáo dục để trẻ em đƣờng phố trƣởng thành tốt hơn. Điều 28 Công ƣớc Liên hiệp quốc về Quyền trẻ em đã xác định: “Các quốc gia thành viên công nhận quyền trẻ em đƣợc học hành” [50, tr.91], luật pháp Việt Nam cũng đã qui định: “Trẻ em có quyền đƣợc học tập” [50, tr. Đây là sự công nhận về mặt pháp lý về quyền đƣợc học tập của trẻ em.
Thực hiện “Hiến chƣơng Liên Hiệp Quốc về quyền trẻ em” các chính phủ thƣờng giải quyết vấn đề quản lý trẻ em đƣờng phố bằng cách tập trung các em vào các trại mồ côi, nhà trẻ hay các nhà dành cho trẻ vị thành niên, tuy nhiên, một số em lại lẩn tránh sự quản lý, bỏ chạy khỏi các cơ sở đó. Điều đó đặt ra vấn đề là, để giáo dục tốt trẻ em đƣờng phố cần phải đẩy mạnh tuyên truyền, thu hút, tập hợp các em vào những mô hình quản lý, chăm sóc thích hợp nhằm giảm bớt tình trạng sốnglang thang, cách ly các em khỏi đời sống đƣờng phố,đồng thời tổ chức giáo dục cho đối tƣợng này theo những nội dung, phƣơng thức thích hợp.2 Khái niệm về lực lượng giáo dục trẻ em đường phố Theo dữ liệu của Streets Educators’Club, số lƣợng các trẻ em đƣờng phố ở thành phố Hồ Chí Minh năm 2007 có khoảng 8.000 em, đến nay số lƣợng trẻ em đƣờng phố vẫn còn rất đông đảo. Để quản lý, giáo dục số trẻ em đƣờng phố, các cấp chính quyền có trách nhiệm chăm lo công tác phổ cập giáo dục, đồng thời động viên, tổ chức các lực lƣợng, đoàn thể xã hội trên địa bàn tham gia vào giáo dục các em. Các ban ngành, đoàn thể, tổ chức xã hội, Luan van 16 tổ dân phố tham gia có hiệu quả vào giáo dục, vận động các gia đình nghèo, gia đình khó khăn cho con em đi học, đồng thời là lực lƣợng phối hợp, vận động tại địa bàn các nhà hảo tâm hổ trợ vật chất, nhân lực để mở các lớp tình thƣơng, các hoạt động nhân đạo dành cho trẻ em đƣờng phố.
Các tổ chức nhân đạo giúp đỡ, ủng hộ các trẻ em đƣờng phổ về tài chính và các điều kiện sinh hoạt. Tất cả những sự giúp đỡ tạo điều kiện đó đã đƣa tới hình thành những cơ sở giáo dục trẻ em đƣờng phố nhƣ các cơ sở bảo trợ, các mái ấm, nhà mở, các lớp học tình thƣơng, lớp học ban đêm, trung tâm giáo dục thƣờng xuyên, trung tâm dạy nghề và giải quyết việc làm cho trẻ em đƣờng phố. Để tiến hành các hoạt động giáo dục, dạy học cho trẻ em đƣờng phố tại các cơ sở này cần có các cán bộ quản lý giáo dục, các giáo viên. Những ngƣời này tạo thành lực lƣợng giáo dục trẻ em đƣờng phố.
Nhƣ vậy có thể nói: Lực lượng giáo dục trẻ em đường phố là những tổ chức và cá nhân tham gia trực tiếp vào các hoạt động quản lý và giáo dục nhằm nâng cao trình độ học vấn, chuẩn bị nghề nghiệp, hoàn thiện nhân cách để trẻ em đường phố hòa nhập đời sống cộng đồng một cách có kết quả. Chức năng chủ yếu của lực lƣợng giáo dục trẻ em đƣờng phố là dạy học và giáo dục. Theo đó lực lƣợng giáo dục trẻ em đƣờng phố tham gia vào quá trình “dạy chữ”, “dạy nghề” cho các em theo những chƣơng trình, nội dung thích hợp với từng cơ sở giáo dục. Bên cạnh đó, ho phải tổ chức mọi mặt hoạt động và điều chỉnh các mối quan hệ xã hội cho các em, trên cơ sở đó giáo dục các em trở thành những công dân, những ngƣời lao động chân chính.
Lực lƣợng giáo dục trẻ em đƣờng phố thƣờng bao gồm những ngƣời là thành viên chính thức của các cơ sở giáo dục trẻ em đƣờng phố và những tình nguyện viên, cộng tác viên tham gia giáo dục, dạy học cho các em nhƣng họ không phải là thành viên của các cơ sở vừa nêu. Số lƣợng tình nguyện viên, cộng tác viên của các cơ sở giáo dục trẻ em đƣờng phố khá lớn, họ làm việc Luan van 17 theo chuyên môn chính của mình trong nhiều cơ quan, tổ chức kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, tôn giáo. Do tính chất đa dạng, phức tạp về thành phần xã hội của lực lƣợng giáo dục trẻ em đƣờng phố nên rất cần phải tổ chức phối hợp họ để tập trung sức mạnh của mọi cá nhân, mọi tổ chức trong thực hiện nhiệm vụ giáo dục trẻ em đƣờng phố.3 Khái niệm về tổ chức phối hợp và biện pháp tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố Trong đời sống xã hộii, thuật ngữ “tổ chức” thƣờng đƣợc hiểu là quá trình sắp xếp trật tự, nền nếp, xác lập một chỉnh thể, một cơ cấu thống nhất của các hoạt động hoặc các quan hệ xã hội nhất định. Bên cạnh đó, thuật ngữ “phối hợp” thƣờng đƣợc dùng trong trƣờng hợp các cá nhân hoặc tổ chức trao đổi thông tin; thống nhất mục tiêu, nội dung, cách thức hành đông; hiệp đồng kế hoạch, tiến độ thực hiện để có thể cùng nhau hành động và hỗ trợ nhau một cách có kết quả.
Từ đó cho phép chúng ta suy ra rằng: Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trẻ em đường phố là hoạt động xác lập trật tự, nền nếp cho việc trao đổi thông tin, kế hoạch; hiệp đồng các hành động, thao tác của những cá nhân và tổ chức để thống nhất các nỗ lực sư phạm và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình giáo duc, dạy học tại các cơ sở giáo dục trẻ em đường phố. Tổ chức phối hợp các lực lƣợng giáo dục trẻ em đƣờng phố là một trong các khâu không thể thiếu trong công tác chỉ đạo, quản lý giáo dục.