MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Đất nƣớc ta đang bƣớc vào giai đoạn CNH- HĐH với mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam sẽ từ một nƣớc nông nghiệp về cơ bản sẽ trở thành một nƣớc công nghiệp phát triển. Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc CNH-HĐH và hội nhập quốc tế là con ngƣời, là nguồn lực ngƣời Việt Nam đƣợc phát triển về số lƣợng và chất lƣợng trên cơ sở mặt bằng dân trí đƣợc nâng cao. Tuy đã có nhiều thay đổi, nhƣng nhìn chung giáo dục nƣớc ta còn nhiều bất cập, yếu kém, chƣa đáp ứng đƣợc kỳ vọng của xã hội.
Đổi mới phƣơng pháp dạy học là một yêu cầu t ất yếu trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo ở nƣớc ta hiện nay. Xu hƣớng da ̣y ho ̣c theo hƣớng tić h cƣ̣c hóa hoạt động học tập của học sinh đang trở thành phƣơng châm hành động của hầu hế t các giáo viên. Phƣơng pháp dạy học là khâu có ý nghiã quan tro ̣ng đố i với chấ t lƣơ ̣ng đào ta ̣o , vì vậy đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh đƣợc quan tâm hơn bao giờ hết. Để giải quyết mâu thuẫn giữa nội dung học tập ngày càng lớn, thời gian học có giới hạn, ngƣời giáo viên phải trau dồi chuyên môn, nghiệp vụ, ngoại ngữ của mình để không những chỉ dạy kiến thức, kỹ năng mà còn phải dạy phƣơng pháp chiếm lĩnh kiến thức đó bằng tƣ duy logic, tính tích cực, chủ động và sáng tạo.
Cùng với các môn học trong nhà trƣờng phổ thông, Hoá học là một khoa học tự nhiên có vai trò quan trọng, cung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức và kỹ năng hoá học phổ thông cơ bản và tƣơng đối hoàn chỉnh về kiến thức cơ sở hoá học chung để nghiên cứu các chất, quy luật biến đổi các chất và ứng dụng vào sản xuất, đời sống. Hoá học còn trang bị cho học sinh thế giới quan khoa học, cùng với những bộ môn khác trong nhà trƣờng phổ thông nhằm phát triển năng lực nhận thức và năng lực tự hành động sáng tạo của học sinh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Là một giáo viên dạy học hoá học ở trƣờng phổ thông, tôi luôn mong muốn làm đƣợc điều gì đó để các em học sinh có đƣợc niềm yêu thích và sự đam mê nghiên cứu về Hoá học ngay từ những bài học đầu tiên của chƣơng trình hoá học phổ thông. Làm thế nào để những bài giảng của mình đƣợc đến với các em một cách tự nhiên theo hƣớng tích cực hoá hoạt động nhận thức của các em là điều mà tôi luôn trăn trở và mong muốn tìm ra trong mỗi bài giảng.
Vì vậy tôi đã lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học hóa học 10 phần phi kim chƣơng trình chuẩn Trung học phổ thông” cho luận văn nghiên cứu khoa học của mình. Mục đích nghiên cứu. Nghiên cứu dạy học hoá học lớp 10 chƣơng trình chuẩn và đề xuất một số biện pháp nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học hoá học 10 chƣơng trình chuẩn. Nhiệm vụ nghiên cứu.
+ Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học hóa học tích cực. + Nghiên cứu đề xuất một số biện pháp để tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học hoá học 10 phầ n phi kim chƣơng triǹ h chuẩ n. Từ đó, xây dựng một số bài giảng hoá học 10 phầ n phi kim chƣơng trình chuẩn theo hƣớng tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh. + Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm đánh giá hiệu quả của việc sử dụng các biện pháp nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học hoá học 10 chƣơng trình chuẩn.
Khách thể nghiên cứu và đối tƣợng nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu: Qúa trình dạy học hoá học ở trƣờng trung học phổ thông Việt nam. Đối tượng nghiên cứu: - Nội dung và cấu trúc chƣơng triǹ h hoá học 10 phầ n phi kim. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Một số biện pháp nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học hoá học 10 phầ n phi kim chƣơ ng trình chuẩn.
Phạm vi nghiên cứu: Quá trình dạy học hoá học 10 phầ n phi kim chƣơng trình chuẩn ở hai trƣờng trung học phổ thông Trần Văn Bảo , Lí Tử Trọng- Huyện Nam Trực –Nam Định. Giả thuyết khoa học. Nếu giáo viên biết lựa chọn phƣơng pháp dạy học hợp lí, xây dựng đƣợc hệ thống bài giảng hoá học một cách khoa học và sử dụng một số biện pháp dạy học tích cực sẽ nâng cao hiệu quả dạy học hóa học. Giới hạn của đề tài.
- Đề tài đƣợc giới hạn nghiên cứu các biện pháp nâng cao hoạt động nhận thức tích cực của học sinh trong dạy học hoá học 10 phầ n phi kim chƣơng trình chuẩ n trong phạm vi một số biện pháp sau: - Khai thác đặc thù môn hoá học tạo ra các hình thức hoạt động đa dạng phong phú của học sinh trong giờ học. - Áp dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học Hóa học 10 + Kỹ thuật XYZ + Kỹ thuật dạy học theo góc + Kỹ thuật lƣợc đồ tƣ duy. - Tổ chức hoạt động nhóm học tập hợp tác, chủ động tích cực của học sinh - Tƣ̀ng bƣớc kiể m tra đánh giá kế t quả của ho ̣c sinh , khen ngơ ̣i và phê bình kịp thời. - Tuyể n cho ̣n và xây dƣ̣ng hê ̣ thố ng bài tâ ̣p H óa học đa dạng 7.
Phƣơng pháp nghiên cứu. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận. - Nghiên cứu phân tích các tài liệu lý luận có liên quan đến đề tài - Nghiên cứu nội dung sách giáo khoa, sách tham khảo Hoá học THPT và đi sâu vào nội dung bài học Hoá học lớp 10 cơ bản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
- Thực hiện quá trình quan sát, thăm dò, dự giờ, trao đổi kinh nghiệm. - Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm nhằm khẳng định tính đúng đắn của giả thuyết khoa học và tính hiệu quả của các đề xuất. Phương pháp xử lý thống kê số liệu thực nghiệm sư phạm. Những đóng góp mới của đề tài.
Đề xuất một số biện pháp nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh thông qua dạy học hóa học 10 chƣơng trình chuẩn. Thiết kế một số bài giảng hoá học 10 phầ n phi kim chƣơng trình chuẩn theo hƣớng tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh. Cấu trúc của luận văn. - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh lớp 10 - Chƣơng 2: Một số biện pháp nâng cao hoạt động nhận thức tích cực của học sinh trong dạy học hoá học 10 phần phi kim chƣơng trình chuẩn.
- Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. - Kế t luâ ̣n và khuyến nghị Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TÍ CH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH 1.1 Nhận thức và tƣ duy 1.1 Khái niệm nhận thức Nhận thức là một trong ba mặt cơ bản của đời sống tâm lý của con ngƣời ( nhận thức, tình cảm, ý chí ). Nó là tiền đề của hai mặt kia và đồng thời có quan hệ chặt chẽ với chúng và với các hiện tƣợng tâm lý khác. Hoạt động nhận thức bao gồm nhiều quá trình khác nhau.
Có thể chia hoạt động nhận thức thành hai giai đoạn lớn: 1.2 Nhận thức cảm tính (cảm giác và tri giác) - Nhận thức cảm tính là một quá trình tâm lí nó là sự phản ánh những thuộc tính bề ngoài của sự vật hiện tƣợng thông qua sự tri giác của các giác quan. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Cảm giác là hình thức khởi đầu trong sự phát triển của hoạt động nhận thức, nó chỉ phản ánh riêng lẻ từng thuộc tính của sự vật hiện tƣợng. + Tri giác phản ánh sự vật hiện tƣợng một cách trọn vẹn và theo một cấu trúc nhất định. -Cảm giác và tri giác đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức, cảm giác là hình thức nhận thức đầu tiên của con ngƣời còn tri giác là điều kiện quan trọng trong sự định hƣớng hành vi và trong hoạt động của con ngƣời với môi trƣờng xung quanh.
-Sự nhận thức cảm tính thông qua hình thức tri giác cao nhất có tính tích cực, chủ động, sáng tạo đó là quan sát. Tuy vậy nhận thức cảm tính chỉ là phản ánh các thuộc tính bên ngoài của sự vật chứ chƣa phản ánh đƣợc bản chất các thuộc tính bên trong [12].3 Nhận thức lý tính (tư duy và tưởng tượng) Tƣởng tƣợng là một quá trình tâm lý phản ánh những điều chƣa từng có trong kinh nghiệm của cá nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở những biểu tƣợng đã có. Tƣ duy là một quá trình tâm lý phản ánh những thuộc tính bản chất, những mối liên hệ bên trong có tính quy luật của sự vật hiện tƣợng trong hiện thực khách quan mà trƣớc đó ta chƣa biết.N Tônxtôi đã viết ” kiến thức chỉ thực sự là kiến thức khi nào nó là thành quả của những cố gắng tƣ duy chứ không phải của trí nhớ” [6] Nhƣ vậy, tƣ duy là một qúa trình tìm kiếm và phát hiện cái mới về chất một cách độc lập. Nét nổi bật của tƣ duy là tính "có vấn đề" tức là trong hoàn cảnh có vấn đề, tƣ duy này đƣợc nảy sinh.
Tƣ duy là mức độ lý tính nhƣng có quan hệ chặt chẽ với nhận thức cảm tính. Nó có khả năng phản ánh những thuộc tính bản chất của sự vật hiện tƣợng [12]. Những phẩm chất của tư duy -Tính định hƣớng: thể hiện ở ý thức nhanh chóng và chính xác đối tƣợng cần lĩnh hội, mục đích phải đạt và những con đƣờng tối ƣu để đạt mục đích đó. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Bề rộng: Thể hiện ở chỗ có khả năng vận dụng nghiên cứu các đối tƣợng khác.
- Độ sâu: thể hiện ở khả năng nắm vững ngày càng sâu sắc bản chất của sự vật, hiện tƣợng. - Tính linh hoạt: thể hiện ở sự nhạy bén trong việc vận dụng những tri thức và cách thức hành động vào các tình huống khác nhau một cách sáng tạo.