Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN CUA DE TÀI 1. TONG QUAN VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU 1. Quá trình hình thành, phát triển và ứng dụng dạy học theo dự án Hiện nay có nhiều cách giải thích khác nhau về nguồn gốc DHTDA. Khái niệm project được sử dụng lần đầu tiên trong dạy học vào thế kỷ XVI.
Khi đó, những kiến trúc sư người Y đã làm chuyên nghiệp xu hướng nghề nghiệp của họ bằng cách thành lập một học viện nghệ thuật — The Accademia di San Luca — Rome dưới sự bảo trợ của giáo hoảng Gregory XIII năm 1577. Cuộc thi đầu tiên của học viện này được tô chức năm 1656. Cấu trúc của các cuộc thi vào học viện tương đương với kỳ thi kiến trúc. Việc thiết kế trong các cuộc thi vào học viện chỉ là những tình huống giả định.
Vì lý do nay, chúng được gọi là dự án — những dự án với ý định là những bai tập trong tưởng tượng chứ chúng không dùng dé xây dựng. Được thiết kế sau mô hình của Ý, viện hàn lâm kiến trúc hoàng gia cũng được thành lập ở Pháp năm 1671, nhiệm vụ của cuộc thi ở đây trở nên phô biến. Ngoài những cuộc thi “Prix de Rome” diễn ra hàng năm thì có các cuộc thi Prix d’Emulation” diễn ra hàng tháng. Với sự giới thiệu của “Prix d”Emulation”, việc dao tạo đã tập trung vao học tap bằng các dự án.
Sinh viên phải hoàn thành một vài dự án cấp tháng để được trao tặng huy chương hoặc dé được công nhận kết quả. Sự công nhận này hết sức cần thiết dé hoc tiếp thạc sĩ và được trao tặng danh hiệu kiến trúc sư hàn lâm. Với “Prix d’Emulation” năm 1763, sự phát triển ý tưởng dự án thành phương pháp học tập và giáo dục hàn lâm được hoàn thiện. Học tập bằng các dự án không còn là duy nhất với ngành kiến trúc.
Đến cuối thé kỷ XVII, chuyên ngành cơ khí đã được thành lập va được coi là một bộ phận của các trường Dai học Công nghiệp và Kỹ thuật mới [6]. Từ dau thế kỷ XX, các nhà sư phạm Mỹ tiêu biểu là J. Charles Peirce đã đưa ra những cơ sở của DHTDA va khang định rằng: tất cả mọi người dù trẻ hay già đều học bằng hoạt động thông qua những mối liên hệ với môi trường. Tuy nhiên ở thời điểm đó, việc học tập còn thiếu tính tự chủ, thiếu nguồn tư liệu trong lớp học, làm hạn chế những thành quả mà xã hội đòi hỏi ở nhà trường.
Ngày nay với sự phát triển của công nghệ điện tử, DHTDA trở nên khả thi hơn. Với sự phát triển của chính trị, kinh tế, văn hoá và những mối quan hệ mang tính toàn cầu, xã hội trở thành xã hội tri thức, trong đó con người không chỉ có học thức hơn, trí tuệ hơn, có khả năng sáng tạo hơn mà còn năng động hợp tác nhiều hơn trong công việc. Do vậy dạy học phải chuẩn bị tốt nhất cho người học thích ứng với sự phát triển của xã hội đặc biệt là trong sự hợp tác với người khác [8]. Có thé chia quá trình lịch sử nổi bật của phương pháp day học theo dự án thành các giai đoạn như sau [6]: - Từ 1590 — 1765: Sinh viên được làm việc theo dự án tại các học viện kiến trúc 6 Roma và Paris.
- Từ 1765 — 1880: Dự án đã trở thành phương pháp day học phô biến. Tư tưởng day học này đã được kế tục tại các trường kỹ thuật mới thành lập ở Pháp, Đức và Thuy Điển. Năm 1865, dự án được giới thiệu bởi William B. Rogers tại viện công nghệ Massachusetts ở Hoa kỳ.Wooward đã đưa phương pháp DHTDA vao các trường nghề.
Tại các trường này sinh viên thường giới thiệu các dự án mà học thiết kế. Ý tưởng DHTDA đã được chuyền dan từ việc đào tạo thủ công sang giáo dục nghề nghiệp và khoa học nói chung. - Từ 1918 — 1965: William Kilpatric định nghĩa lai DHTDA và đưa nó từ Mỹ quay lại Châu Âu. - Từ 1965 đến nay, các nhà giáo dục khám phá lại ý tưởng về phương pháp DHTDA và phô biến nó trên toàn cầu.
Ở Việt Nam, các đề án môn học, đề án tốt nghiệp từ lâu cũng đã được sử dụng trong đảo tạo đại học, trước hết là các trường kỹ thuật. Hiện nay, hình thức bài tập lớn, tiêu luận, khoá luận được thực hiện trong các trường Cao đăng và Đại học rất gần với DHTDA [8]. Với những ưu điểm vượt trội, DHTDA đã và đang thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, một số bài viết và công trình nghiên cứu chúng tôi trình bày trong phần sau đây. Một số công trình nghiên cứu dạy học theo dự án ở Việt Nam 1.
Khoá luận tốt nghiệp “Xây dựng tư liệu dạy học và áp dụng phương pháp dạy học dự án cho dạy học nội dung ứng dung các phi kim và hop chất của chúng trong chương trình hoá học THPT — nâng cao” của Đào Thị Như (2008), Trường ĐHSP Hà Nội. Mặc dù là khoá luận tốt nghiệp nhưng tác giả đã trình bày tương đối đầy đủ CSLL của PPDHTDA; sưu tầm được nhiều tư liệu bổ ích trong day hoc phần ứng dung các phi kim, mang tính thực tiễn cao có thể vận dụng trong DHTDA. Luận văn thạc sĩ e Luận văn thạc sĩ giáo duc hoc: “Phát triển năng lực chủ động tích cực học tập của học sinh trong dạy học hoá học thông qua hình thức dạy học dự án” của Đặng Thị Minh Thu (2009), ĐHSP Hà Nội [24]. Trong đề tài này tác giả xây dựng được các dự án (chủ đề) hóa học gắn bài học với những van đề liên quan đến thực tiễn đời sống.
Ví dụ như: nghiên cứu về van đề mưa axit, thủng tầng ôzon, ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí vv.Đưa các dự án đó vào trực tiếp dạy học trong chương trình hóa học 10, 11, 12 và đánh giá hiệu quả của việc sử dụng PPDHTDA. Tiếp theo, tác giả đã khảo sát và đánh giá năng lực được phát triển ở học sinh thông qua quá trình học tập theo dự án. e Luận văn thạc sĩ giáo dục học: “Day học hoa học vô cơ 10 — nâng cao tích hop day hoc dự án, dạy học dựa trên câu hỏi và công nghệ thông tin” của Nguyễn Thi Hoàng Anh (2010), ĐHSP Hà Nội. Trong đề tài này, tác giả đã nghiên cứu và tổng hợp các quan điểm và lí thuyết dạy học tích cực, tổng quan CSLL và thực tiễn của việc tổ chức DHTDA, dạy học dựa trên câu hỏi và áp dụng công nghệ thông tin trong các bài hóa học và trong thiết kế khung chương trình giảng day phan vô cơ lớp 10 THPT chương trình nâng cao.
Tác giả cũng đã tiến hành thực nghiệm sư phạm dé xác định hiệu quả và tính khả thi của đề tài. Từ đó rút ra những biện pháp thực tiễn nhằm giúp cho GV hóa học ở trường THPT tiếp cận với phương pháp mới, góp phần đổi mới PPDH hóa học. Ngoài những luận văn nghiên cứu về DHTDA bộ môn hoá học, chúng tôi cũng tham khảo thêm một số đề tài thuộc một số bộ môn khác. e Luận văn thạc sĩ giáo duc học bộ môn vật lý: Trong các tài liệu [7], [14], [20], [22], [27], các tac gia đã nêu các luận điểm phương pháp luận của DHTDA, cơ sở các PPDH tích cực; phân tích sự khác biệt về vai trò của GV và người học trong DHTDA so với PPDH truyền thống.
Trong mỗi dé tai, các tác giả đã tiễn hành TNSP và khẳng định tính khả thi của DHTDA trong dạy và học bộ môn vật ly. Trong tài liệu [18], tác giả đã nghiên cứu các quan điểm dạy học hiện đại, trong đó đặc biệt quan tâm đến CSLL của DHTDA, nghiên cứu CSLL của việc tô chức hoạt động ngoại khoá, các bước tiến hành hội thi vật lý, tìm hiểu tính ưu việt của việc vận dụng DHTDA để tô chức ngoại khoá cho học sinh. Các biểu hiện của tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh trong DHTDA thông qua hoạt động ngoại khoá, xây dựng nội dung hoạt động ngoại khoá. Tiến hành thực nghiệm sư phạm theo nội dung và tiến trình đã soạn thảo.
e Luận văn thạc sĩ giáo duc học bộ môn sinh học: Trong tài liệu [14], tác giả đề tài đã nghiên cứu các quan điểm hiện đại về dạy học, CSLL của DHTDA; điều tra thực trạng việc dạy học bộ môn sinh học (đặc biệt là Sinh học 11) ở một số trường THPT. Phân tích chương trình và nội dung kiến thức trong SGK sinh học lớp 11 THPT; thiết kế một số dự án cho chương trình sinh học lớp 11; tiến hành TNSP dé đánh giá tinh kha thi của dự án, qua đó sửa đổi, b6 sung, hoàn thiện dé có thé vận dụng vào thực tiễn dạy học. Luận án tiến sĩ Luận án tiến sĩ “Day hoc theo dự án và vận dụng trong đào tạo GV THCS môn công nghệ” của Nguyễn Thị Diệu Thảo, ĐHSP Hà Nội 2009 [26]. Nhận xét chung: - Ta thấy các công trình nghiên cứu về DHTDA trong hoá học còn rất ít mới chỉ xuất hiện trong thời gian gần đây và chủ yếu ở trường ĐHSP Hà Nội.
Trong khi đó các nghiên cứu về DHTDA trong day học Vật lý đã được tiến hành ở cả hai trường DHSP Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh. - Qua các đề tài chúng ta cũng đã có được phần nào đầy đủ những nghiên cứu về CSLL của DHTDA, những thuận lợi và khó khăn khi áp dụng DHTDA và tính khả thi của hình thức dạy học này ở Việt Nam. Bài viết khoa học Một số tác giả như Trịnh Văn Biều, Nguyễn Dang Thuan.
có nhiều bài viết có giá trị về DHTDA trên các tạp chí khoa học giáo dục [3] và tạp chí giáo dục [30]. DAY HỌC THEO DỰ ÁN 1. Khái niệm dự án Thuật ngữ dự án (project) là những phác thảo, dự thảo, thiết kế được sử dụng phố biến trong thực tiễn sản xuất, kinh tế, xã hội. Nét đặc trưng cơ bản của dự án là tính không lặp lại của các điều kiện thực hiện dự án.
Khái niệm dự án được hiểu là một dự định, một kế hoạch trong đó cần xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện, tai chính, vật chất, nhân lực và các nhiệm vụ cần thực hiện nhằm đạt được các mục tiêu đề ra [8]. Du án được thực hiện trong những điều kiện xác định va có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tô khác nhau [8]. Khái niệm dạy học theo dự án Cụm từ “Dạy học dự án” hiện nay có nhiều cách gọi: “Dạy học dựa trên dự án”; “Dạy học theo dự án”; “Học theo dự án”.