phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày trong ba chương. - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học và nâng cao chất lượng dạy học ở trường Trung học phổ thông - Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Trần Phú, Thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc - Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Trần Phú, Thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường là những vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước hết sức quan tâm. Việc chú trọng tới các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học trong nhà trường luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng.
Những nghiên cứu của các tác giả nước ngoài đã đề cập đến vấn đề cốt lõi của quản lý và quản lý giáo dục như: F. Nhiều nhà sư phạm trong nước như: Hà Thế Ngữ (1991), Hồ Ngọc Đại, Đặng Vũ Hoạt (1988), Trần Kiều (1997), Thái Duy Tuyên (1998), Nguyễn Văn Lê (1996). đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học; Những ưu điểm và nhược điểm của hình thức dạy học trên lớp, bản chất và mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học, vai trò của người dạy và người học; việc đổi mới nội dung cũng như cách thức tổ chức dạy học. Gần đây, đứng trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục đào tạo nói chung và đổi mới nội dung, phương pháp dạy học nói riêng, nhiều nhà giáo dục học, tâm lý học như Phạm Viết Vượng (2000), Đặng Thành Hưng (2002), Nguyễn Văn Đản.
đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề về đổi mới nội dung, phương pháp dạy học theo hướng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với đời sống thực tiễn sản xuất, vấn đề lấy học sinh làm trung tâm; Những nghiên cứu công phu của các tác giả như Nguyễn Đức Chính, Đặng Quốc Bảo (2004), Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2003), Nguyễn Công Bằng, Cao Duy Bình… đều tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động của giáo viên và học sinh nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhiều cán bộ quản lý trường Trung học phổ thông trong cả nước cũng đã đầu tư nghiên cứu về các biện pháp quản lý nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học, chẳng hạn như luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của các tác giả: Đỗ Thị Minh với đề tài: “Các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang” (2005); Trần Thị Lụa với đề tài “Những biện pháp quản lý hoạt động dạy và học theo yêu cầu đổi mới giáo dục của Hiệu trưởng các trường THPT huyện Phong Điền - thành phố Cần Thơ”(2006); Nguyễn Thị Kim Chung với đề tài: “Các biện pháp quản lý quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường THPT Thành phố Hải phòng” (2006). Luận văn của các tác giả hầu hết đã nêu lên những biện pháp quản lý của Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông, trong đó có các biện pháp quản lý hoạt động dạy học. Đó là những công trình có giá trị về lý luận và thực tiễn, phù hợp với việc thực hiện chức trách của Hiệu trưởng, đồng thời giúp các cán bộ quản lý nhà trường nói chung và Hiệu trưởng các trường Trung học phổ thông tham khảo để vận dụng trong công tác quản lý của mình.
Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, vấn đề nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và chất lượng dạy học ở các trường THPT cũng đã được quan tâm nghiên cứu, song việc triển khai chưa thật hiệu quả. Vì vậy, trong khuôn khổ luận văn này tác giả muốn dựa vào cơ sở lý luận của công tác quản lý, để tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Trần Phú tỉnh Vĩnh Phúc, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm góp phần thực hiện đổi mới giáo dục đáp ứng yêu cầu phân ban hiện nay. Nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học cần nhiều yếu tố tác động, trong đó hoạt động quản lý, chỉ đạo chuyên môn là yếu tố quan trọng và cấp thiết trong suốt quá trình dạy học. Nhân tố quyết định đến chất lượng dạy học chính là đội ngũ giáo viên; kết quả học tập của học sinh cơ bản phụ thuộc vào kiến thức và năng lực sư phạm của tập thể đội ngũ giáo viên.
Người quản lý phải biết tổ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức, chỉ đạo chặt chẽ, sử dụng phù hợp các biện pháp quản lý để tạo động lực thúc đẩy người thầy say mê, yêu nghề, yên tâm công tác, phát huy khả năng của mình và cống hiến nhiều nhất cho công tác giảng dạy và giáo dục. Sau đây là phần trình bày tóm tắt những khái niệm cơ bản làm khung lý luận của đề tài. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 1.
Quản lý Quản lý là một phạm trù tồn tại khách quan được ra đời từ bản thân nhu cầu của mọi xã hội, mọi quốc gia và trong mọi thời đại. Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý: Tác giả của “Kỷ nguyên vàng” trong quản lý, Frederik Winslon Taylo (1856 - 1915), người Mỹ đã thể hiện tư tưởng cốt lõi của mình trong quản lý là: “Mỗi loại công việc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hoá và đều phải quản lý chặt chẽ”; "Quản lý là biết được điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”. Có thể dẫn ra một vài quan niệm khác nữa về quản lý như sau: "Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo), kiểm tra" [9, tr. Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng, nhà xuất bản Giáo dục năm 1998 thì: “Quản lý là tổ chức và điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan”.
Các tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định” [24, tr. Như vậy, quản lý là hoạt động vốn có của xã hội ở bất kỳ trình độ phát triển nào. Bản chất của quản lý là một loại lao động, xã hội càng phát triển, các loại hình lao động càng phong phú, phức tạp thì hoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng, hiệu suất lao động. Dù quản lý được 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan niệm thế nào chăng nữa, về tổng quan có thể khái quát: quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích đã đề ra.
Quản lý có bốn chức năng cơ bản, đó là kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra. Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý thể hiện ở sơ đồ sau: Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ của các chức năng quản lý KÕ ho¹ch hãa Tæ chøc Qu¶n lý ChØ ®¹o KiÓm tra Chức năng của quản lý được diễn đạt theo nhiều cách: - “Chức năng quản lý là tập hợp các nhiệm vụ mà chủ thể quản lý phải thực hiện để đạt mục đích và mục tiêu quản lý đề ra” [31, tr. - “Chức năng quản lý là dạng hoạt động quản lý thông qua đó chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản lý nhằm thực hiện một mục tiêu nhất định” [27, tr. Các chức năng cơ bản của quản lý gắn kết với nhau, chi phối lẫn nhau tạo thành một thể thống nhất của hoạt động quản lý.
Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về quản lý giáo dục, ở đây chúng ta chỉ đề cập đến khái niệm quản lý giáo dục trong phạm vi quản lý một hệ thống giáo dục chung mà hạt nhân là hệ thống các trường học. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hầu hết các tác giả nước ngoài đã thống nhất quan điểm cơ bản về quản lý giáo dục.Kondakop: "Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp kế hoạch hoá nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển mở rộng hệ thống cả về số lượng lẫn chất lượng" [48, tr. Khuđôminxki cũng khẳng định: "Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch , có ý thức và mục đích của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống (từ Bộ Giáo dục đến nhà trường) nhằm mục đích bảo đảm việc giáo dục cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện, hài hòa của họ" [23, tr.
Ở Việt Nam, quản lý giáo dục cũng là một lĩnh vực được đặc biệt quan tâm. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đã viết: “Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất” [15, tr. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục đạt được kết quả mong muốn”. Các định nghĩa về quản lý giáo dục nêu trên tuy có những cách diễn đạt khác nhau nhưng đều thể hiện một quan điểm chung về quản lý giáo dục đó là quá trình tác động có định hướng của nhà quản lý trong việc vận dụng nguyên lý, phương pháp chung nhất của kế hoạch nhằm đạt được những mục tiêu đề ra.