Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngành xây dựng tại Việt Nam ngày càng phát triển mạnh mẽ, sự cạnh tranh trong công tác đấu thầu các công trình xây dựng trở nên gay gắt hơn bao giờ hết. Tại Thành phố Hải Phòng, Công ty Cổ phần Đầu tư Ha Po hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực xây dựng dân dụng, đường giao thông và hạ tầng kỹ thuật, đã trải qua giai đoạn 2016-2020 với nhiều thách thức và cơ hội. Theo báo cáo kết quả đấu thầu, công ty tham gia 137 lần đấu thầu nhưng tỷ lệ trúng thầu chỉ đạt khoảng 26,28% theo số lượng và 23,09% theo giá trị công trình, cho thấy năng lực cạnh tranh còn nhiều hạn chế. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn nhằm phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh trong công tác đấu thầu của Công ty Ha Po, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả cạnh tranh trong giai đoạn 2021-2025. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động đấu thầu xây dựng của công ty tại Hải Phòng trong khoảng thời gian 2016-2020. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp cải thiện năng lực cạnh tranh, mở rộng thị phần và nâng cao hiệu quả kinh doanh trong ngành xây dựng đầy biến động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về đấu thầu và năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng. Trước hết, khái niệm đấu thầu được hiểu theo Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, là quá trình lựa chọn nhà thầu dựa trên nguyên tắc cạnh tranh, công bằng và minh bạch nhằm ký kết hợp đồng xây dựng. Năng lực cạnh tranh được định nghĩa là khả năng và lợi thế của doanh nghiệp trong việc tạo ra sản phẩm, dịch vụ với hiệu quả cao hơn đối thủ trên cùng thị trường. Mô hình đánh giá năng lực cạnh tranh áp dụng phương pháp ma trận điểm của Thompson – Strickland, bao gồm các chỉ tiêu chính: kết quả dự thầu, kinh nghiệm và năng lực thi công, năng lực công nghệ và biện pháp kỹ thuật, năng lực tài chính, chất lượng hồ sơ dự thầu, chất lượng công trình và khả năng liên danh/liên kết. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh được phân tích gồm môi trường pháp lý, đối thủ cạnh tranh, nhà cung cấp vật tư và kinh nghiệm thực tiễn từ các doanh nghiệp xây dựng tại Hải Phòng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính, hồ sơ đấu thầu, tài liệu pháp lý và các báo cáo ngành xây dựng giai đoạn 2016-2020 của Công ty Ha Po. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các gói thầu mà công ty tham gia trong giai đoạn này, với tổng số 137 lần dự thầu. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp toàn bộ mẫu (census) nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các phương pháp mô tả thống kê, so sánh tỷ lệ trúng thầu, phân tích SWOT và phương pháp ma trận điểm để đánh giá năng lực cạnh tranh. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2021 đến tháng 11/2021, bao gồm các bước thu thập dữ liệu, phân tích thực trạng, đánh giá năng lực và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Tỷ lệ trúng thầu thấp: Trong giai đoạn 2016-2020, công ty tham gia 137 lần đấu thầu nhưng chỉ trúng thầu 36 lần, đạt tỷ lệ 26,28% theo số lượng và 23,09% theo giá trị công trình. Tỷ lệ này cho thấy năng lực cạnh tranh còn hạn chế, chưa tạo được bước đột phá trong thị trường xây dựng tại Hải Phòng.

  2. Kinh nghiệm thi công hạn chế: Công ty có hơn 10 năm kinh nghiệm chủ yếu trong lĩnh vực xây dựng dân dụng và công nghiệp, nhưng còn yếu về các công trình hạ tầng kỹ thuật, giao thông và thủy lợi. Giá trị công trình lớn nhất chưa vượt quá 50 tỷ đồng, thấp hơn nhiều so với các đối thủ chính có công trình lên đến 80 tỷ đồng.

  3. Năng lực tài chính và quản lý: Báo cáo tài chính cho thấy doanh thu tăng trưởng mạnh, từ 26 tỷ đồng năm 2016 lên gần 65 tỷ đồng năm 2020, lợi nhuận sau thuế tăng 52,2% so với năm trước. Tuy nhiên, chi phí bán hàng và chi phí tài chính tăng cao, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh. Hệ số thanh toán và tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu cho thấy công ty cần cải thiện quản lý tài chính để tăng sức cạnh tranh.

  4. Nguồn nhân lực trẻ và thiếu chuyên gia: Đội ngũ cán bộ kỹ thuật và quản lý chủ yếu là người trẻ, kinh nghiệm còn hạn chế. Việc thiếu chuyên gia giỏi và sự phân công công việc chưa hợp lý làm giảm hiệu quả công tác đấu thầu và thi công.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ trúng thầu thấp là do năng lực thi công và kinh nghiệm chưa đa dạng, chưa đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật và quy mô lớn của nhiều dự án. So với các doanh nghiệp xây dựng lớn tại Hải Phòng như Tổng công ty xây dựng Bạch Đằng hay Công ty cổ phần xây dựng Hải Phòng, Ha Po còn thiếu hụt về trang thiết bị hiện đại và công nghệ thi công tiên tiến. Việc chi phí bán hàng và tài chính tăng cao trong năm 2020 phần lớn do tác động của dịch Covid-19 và biến động giá nguyên vật liệu, làm giảm lợi nhuận và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh về giá. Đội ngũ nhân sự trẻ tuổi, thiếu kinh nghiệm chuyên sâu cũng là một điểm yếu cần khắc phục. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo ngành cho thấy doanh nghiệp xây dựng nhỏ và vừa tại Việt Nam thường gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ trúng thầu theo năm và bảng so sánh năng lực thi công giữa các doanh nghiệp để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu, mời chuyên gia tư vấn để bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ kỹ thuật và quản lý. Mục tiêu tăng tỷ lệ nhân sự có chứng chỉ chuyên môn lên 80% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo công ty phối hợp với các trung tâm đào tạo chuyên ngành.

  2. Đầu tư trang thiết bị và công nghệ hiện đại: Mua sắm máy móc thi công đồng bộ, áp dụng công nghệ xây dựng tiên tiến nhằm nâng cao năng lực thi công và giảm chi phí. Dự kiến đầu tư trong giai đoạn 2021-2025 với ngân sách dự toán khoảng 20 tỷ đồng. Chủ thể thực hiện: Phòng kỹ thuật và tài chính công ty.

  3. Cải thiện chất lượng hồ sơ đấu thầu: Xây dựng quy trình chuẩn hóa hồ sơ dự thầu, tăng cường kiểm tra, rà soát kỹ lưỡng trước khi nộp. Mục tiêu nâng tỷ lệ hồ sơ đạt yêu cầu lên 95% trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Phòng đấu thầu và pháp chế.

  4. Tăng cường năng lực tài chính: Quản lý chi phí hiệu quả, tối ưu hóa nguồn vốn lưu động, giảm tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu xuống dưới 50% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng tài chính kế toán phối hợp ban giám đốc.

  5. Phát triển chiến lược marketing và liên kết: Xây dựng chiến lược tiếp cận khách hàng mới, mở rộng thị trường ngoài Hải Phòng, đồng thời tăng cường liên danh, liên kết với các nhà thầu lớn để tham gia các dự án quy mô lớn. Mục tiêu tăng thị phần lên 30% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng marketing và ban lãnh đạo công ty.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Ban lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp xây dựng: Nhận diện điểm mạnh, điểm yếu trong năng lực cạnh tranh, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.

  2. Nhà quản lý dự án và phòng đấu thầu: Áp dụng các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác đấu thầu, cải thiện tỷ lệ trúng thầu và chất lượng hồ sơ dự thầu.

  3. Chuyên gia tư vấn và đào tạo: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình đào tạo, tư vấn nâng cao năng lực thi công và quản lý dự án.

  4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý kinh tế, xây dựng: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

  1. Năng lực cạnh tranh trong đấu thầu xây dựng được đánh giá dựa trên những tiêu chí nào?
    Năng lực cạnh tranh được đánh giá qua các tiêu chí như kết quả dự thầu, kinh nghiệm thi công, năng lực kỹ thuật và công nghệ, năng lực tài chính, chất lượng hồ sơ dự thầu, chất lượng công trình và khả năng liên danh/liên kết. Ví dụ, tỷ lệ trúng thầu và giá trị công trình trúng thầu là chỉ số quan trọng phản ánh năng lực thực tế.

  2. Tại sao tỷ lệ trúng thầu của Công ty Ha Po còn thấp?
    Nguyên nhân chính là do kinh nghiệm thi công chưa đa dạng, thiếu trang thiết bị hiện đại, chi phí quản lý và bán hàng tăng cao, cùng với đội ngũ nhân sự trẻ thiếu kinh nghiệm chuyên sâu. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh so với các đối thủ lớn hơn.

  3. Các biện pháp nào giúp nâng cao năng lực cạnh tranh trong đấu thầu?
    Các biện pháp bao gồm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đầu tư trang thiết bị và công nghệ, cải thiện chất lượng hồ sơ dự thầu, tăng cường quản lý tài chính và phát triển chiến lược marketing cùng liên kết với các nhà thầu khác.

  4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
    Luận văn sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính, hồ sơ đấu thầu, kết hợp phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ trúng thầu, phân tích SWOT và ma trận điểm để đánh giá năng lực cạnh tranh.

  5. Làm thế nào để doanh nghiệp xây dựng nhỏ và vừa có thể cạnh tranh hiệu quả hơn?
    Doanh nghiệp cần tập trung nâng cao năng lực kỹ thuật, đầu tư công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời xây dựng chiến lược liên kết và marketing hiệu quả để mở rộng thị trường và nâng cao uy tín trên thị trường.

Kết luận

  • Năng lực cạnh tranh trong công tác đấu thầu của Công ty Cổ phần Đầu tư Ha Po giai đoạn 2016-2020 còn nhiều hạn chế với tỷ lệ trúng thầu khoảng 26% theo số lượng và 23% theo giá trị.
  • Kinh nghiệm thi công chủ yếu tập trung vào công trình dân dụng, chưa đủ sức tham gia các dự án quy mô lớn và phức tạp.
  • Doanh thu và lợi nhuận tăng trưởng tích cực nhưng chi phí bán hàng và tài chính tăng cao ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.
  • Đội ngũ nhân sự trẻ, thiếu chuyên gia và công tác quản lý chưa tối ưu là những điểm cần cải thiện.
  • Các biện pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cần tập trung vào đào tạo nhân lực, đầu tư công nghệ, cải thiện hồ sơ đấu thầu, quản lý tài chính và phát triển chiến lược marketing, liên kết trong giai đoạn 2021-2025.

Tiếp theo, công ty nên triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời theo dõi và đánh giá hiệu quả định kỳ để điều chỉnh kịp thời. Để biết thêm chi tiết và hỗ trợ tư vấn, quý độc giả và doanh nghiệp có thể liên hệ trực tiếp với tác giả hoặc phòng nghiên cứu của trường Đại học Hải Phòng.