Khóa luận tốt nghiệp một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho trẻ 4 5 tuổi thông qua hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh

Khóa luận tốt nghiệp đề xuất biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động khám phá khoa học môi trường xung quanh.

• Chuyên ngành: Giáo dục mầm non
• Đề tài: Biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 4-5 tuổi qua khám phá khoa học môi trường
• Loại tài liệu: nghiên cứu
• Địa điểm: Phú Thọ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Ở Việt Nam
• 1.2. Giáo dục kĩ năng sống cho trẻ 4 - 5 tuổi
• 1.2.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1.1. Khái niệm “Kĩ năng”
• 1.2.1.2. Khái niệm “Kĩ năng sống”

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Xã hội hiện đại đòi hỏi mỗi cá nhân phải có kỹ năng sống để thích ứng và vượt qua các thách thức. Giáo dục mầm non là nền tảng quan trọng cho sự phát triển toàn diện của trẻ, đặc biệt là trẻ 4-5 tuổi. Việc giáo dục kỹ năng sống thông qua khám phá khoa học môi trường giúp trẻ hình thành các kỹ năng cần thiết như tự phục vụ, giao tiếp và làm việc nhóm. Tuy nhiên, hiện nay, việc giáo dục này chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến nhiều hạn chế trong thực tiễn.

1.1. Vai trò của giáo dục kỹ năng sống

Giáo dục kỹ năng sống giúp trẻ tự tin, độc lập và có khả năng xử lý tình huống. Đặc biệt, trẻ 4-5 tuổi cần được trang bị các kỹ năng cơ bản để thích nghi với môi trường xung quanh. Khám phá khoa học môi trường là phương pháp hiệu quả để trẻ tiếp cận thế giới một cách tự nhiên và tích cực.

1.2. Thực trạng giáo dục kỹ năng sống

Hiện nay, nhiều trẻ thiếu kỹ năng sống do sự bao bọc quá mức từ gia đình. Giáo dục mầm non chưa tích hợp đầy đủ các hoạt động khám phá khoa học môi trường, dẫn đến việc hình thành kỹ năng sống chưa đạt hiệu quả như mong đợi.

II. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này đề xuất các biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 4-5 tuổi thông qua khám phá khoa học môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho giáo viên và phụ huynh trong việc giáo dục trẻ.

2.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về kỹ năng sống và vai trò của khám phá khoa học môi trường trong giáo dục trẻ. Đề tài cung cấp các phương pháp khoa học để hình thành kỹ năng sống một cách hệ thống.

2.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu thực tiễn tại trường Mầm non Hùng Vương cho thấy hiệu quả của các biện pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua khám phá khoa học môi trường. Kết quả này có thể áp dụng rộng rãi trong các trường mầm non khác.

III. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm đề xuất các biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 4-5 tuổi thông qua khám phá khoa học môi trường. Các nhiệm vụ bao gồm xây dựng cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và thực nghiệm các biện pháp.

3.1. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 4-5 tuổi thông qua khám phá khoa học môi trường. Mục tiêu là giúp trẻ phát triển toàn diện và hình thành các kỹ năng cần thiết.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu bao gồm xây dựng cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và thực nghiệm các biện pháp giáo dục kỹ năng sống. Kết quả sẽ được đánh giá để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

IV. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp như quan sát, đàm thoại, điều tra và thực nghiệm. Các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đánh giá hiệu quả của các biện pháp giáo dục kỹ năng sống.

4.1. Phương pháp lý luận

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp để xây dựng cơ sở lý luận về giáo dục kỹ năng sống và khám phá khoa học môi trường.

4.2. Phương pháp thực tiễn

Phương pháp quan sát và đàm thoại được sử dụng để đánh giá thực trạng giáo dục kỹ năng sống tại các trường mầm non. Kết quả thực nghiệm sẽ được phân tích để đưa ra kết luận khoa học.

Nội dung chính

BƯỚC 1: PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

1. Các vấn đề và câu hỏi chính mà tài liệu giải quyết

• Thực trạng kỹ năng sống của trẻ mầm non: Trẻ 4–5 tuổi đang thiếu hụt những kỹ năng sống cơ bản nào do sự bảo bọc quá mức từ gia đình?
• Cơ sở khoa học và tính tương thích: Tại sao hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh (KPKH về MTXQ) lại là môi trường tối ưu để giáo dục kỹ năng sống cho trẻ?
• Rào cản từ phương pháp giáo dục hiện hành: Những nguyên nhân sư phạm nào khiến việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong trường mầm non còn mang tính hình thức và thiếu chiều sâu?
• Giải pháp sư phạm thực tiễn: Làm thế nào để xây dựng các biện pháp giáo dục kỹ năng sống hiệu quả, lấy trẻ làm trung tâm thông qua hoạt động khám phá khoa học?

---

2. Danh mục thuật ngữ chuyên ngành quan trọng

1. Giáo dục kỹ năng sống (GDKNS)
2. Khám phá khoa học (KPKH)
3. Môi trường xung quanh (MTXQ)
4. Tâm sinh lý trẻ mầm non
5. Giáo dục lấy trẻ làm trung tâm
6. Kỹ năng tự phục vụ
7. Kỹ năng tự bảo vệ
8. Năng lực tâm lý - xã hội
9. Phương pháp trực quan
10. Phương pháp nêu gương
11. Phương pháp thực hành trải nghiệm
12. Tác động sư phạm
13. Tư duy trực quan hành động
14. Khảo sát thực trạng
15. Thực nghiệm sư phạm
16. Thống kê toán học
17. Chuẩn mực hành vi
18. Tích hợp liên môn

---

3. Đóng góp và điểm mới của tài liệu

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận chuyên biệt: Làm sáng tỏ bản chất của kỹ năng sống và chứng minh sự gắn kết biện chứng giữa hoạt động KPKH về MTXQ với quá trình phát triển toàn diện nhân cách trẻ 4–5 tuổi.
• Cung cấp dữ liệu thực trạng xác thực: Đánh giá chi tiết thực trạng nhận thức của giáo viên và năng lực thực hành của 60 trẻ tại trường Mầm non Hùng Vương (Phú Thọ) qua các tiêu chí định lượng minh bạch.
• Đề xuất giải pháp mang tính ứng dụng cao: Chuyển đổi phương thức giáo dục từ thuyết giảng một chiều sang tiếp cận đa giác quan, khuyến khích trẻ tự khám phá và tự điều chỉnh hành vi qua các tình huống thực tế.
• Thiết lập bộ tiêu chí đánh giá chuẩn hóa: Xây dựng thang đo 3 cấp độ rõ ràng giúp giáo viên mầm non dễ dàng quan sát, đo lường và theo dõi sự tiến bộ về kỹ năng sống của trẻ.

---

BƯỚC 2: NỘI DUNG SEO CHI TIẾT

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội hiện đại không ngừng biến đổi, việc trang bị kỹ năng sống cho trẻ em ngay từ giai đoạn đầu đời trở thành yêu cầu cấp thiết. Trẻ em từ 4–5 tuổi đang ở giai đoạn vàng hình thành nhân cách và phát triển nhận thức. Tuy nhiên, xu hướng bao bọc quá mức của nhiều gia đình hiện nay khiến trẻ thiếu hụt kỹ năng tự phục vụ và tự bảo vệ bản thân.

Giáo dục mầm non đóng vai trò nền tảng trong việc định hình các hành vi văn minh và khả năng thích ứng xã hội. Mặc dù vậy, công tác giáo dục kỹ năng sống tại các cơ sở mầm non vẫn bộc lộ nhiều khoảng trống. Phần lớn nội dung giáo dục chỉ dừng lại ở các hoạt động sinh hoạt thường nhật như ăn uống, vệ sinh mà chưa được tích hợp bài bản vào các hoạt động học có chủ đích.

Tài liệu nghiên cứu "Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh" giải quyết triệt để khoảng trống này. Bằng phương pháp tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm, công trình đề xuất các biện pháp sư phạm ứng dụng hoạt động khám phá khoa học tự nhiên và xã hội làm phương tiện rèn luyện kỹ năng thực tiễn cho trẻ.

---

Nội dung chi tiết

Cơ sở lý luận và thực trạng giáo dục kỹ năng sống ở lứa tuổi mầm non

Kỹ năng sống ở lứa tuổi mầm non là năng lực tâm lý - xã hội giúp trẻ thích ứng tích cực với môi trường sống và ứng phó hiệu quả với các thử thách thường nhật. Theo các tổ chức quốc tế như UNESCO, WHO và UNICEF, kỹ năng sống bao gồm năng lực nhận thức bản thân, làm việc nhóm, giao tiếp và ra quyết định. Đối với trẻ mẫu giáo 4–5 tuổi, tư duy của trẻ mang đậm tính trực quan hành động và gắn liền với cảm xúc. Trẻ bắt đầu hình thành ý thức cá nhân, tò mò về thế giới và có nhu cầu khẳng định bản thân.

Môi trường xung quanh là tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh trẻ. Hoạt động KPKH về MTXQ tạo điều kiện cho trẻ quan sát, thử nghiệm và tương tác trực tiếp với sự vật hiện tượng. Nhờ đó, hoạt động này trở thành phương tiện chuyển tải các bài học kỹ năng sống một cách tự nhiên và sinh động nhất.

Tuy nhiên, khảo sát thực tế tại trường Mầm non Hùng Vương (thị xã Phú Thọ) với 20 giáo viên và 60 trẻ cho thấy nhiều bất cập:

• Về nhận thức: 100% giáo viên công nhận tầm quan trọng của việc GDKNS, nhưng có đến 80% chỉ thỉnh thoảng tích hợp vào hoạt động KPKH.
• Về thời điểm tổ chức: Có 50% giáo viên chỉ lồng ghép nội dung vào giữa hoạt động, trong khi 25% đưa vào cuối hoạt động một cách gượng ép.
• Về phương pháp thực hiện: Các biện pháp chủ yếu mang tính hình thức, nặng về thuyết giảng lý thuyết và thiếu không gian trải nghiệm thực hành.
• Về biểu hiện của trẻ: Chỉ có 30% trẻ thực hiện tốt kỹ năng tự phục vụ độc lập và 10% trẻ biết cách xử lý linh hoạt khi gặp tình huống bất ngờ.

---

Hệ thống biện pháp giáo dục kỹ năng sống qua hoạt động khám phá khoa học

Để khắc phục những hạn chế trên, tài liệu xây dựng hệ thống giải pháp sư phạm đồng bộ dựa trên nguyên tắc lấy trẻ làm trung tâm. Mỗi biện pháp đều chú trọng đến tính hệ thống, tính phát triển và sự phù hợp với tâm lý lứa tuổi.

Biện pháp 1: Giáo viên và cán bộ nhà trường làm gương thực hiện tốt các kỹ năng sống

Ở lứa tuổi mẫu giáo, trẻ xem cô giáo là hình mẫu lý tưởng để bắt chước mọi hành vi và thái độ. Giáo viên cần chuẩn hóa từng hành vi và thao tác mẫu khi hướng dẫn trẻ thực hiện các kỹ năng. Khi dạy kỹ năng chải tóc hay gập quần áo, cô giáo vừa thực hiện chậm rãi, chuẩn xác vừa giải thích lý do vì sao cần giữ gìn sự gọn gàng. Bên cạnh đó, nhà trường cần tạo môi trường sư phạm chuẩn mực từ đội ngũ cấp dưỡng đến nhân viên phục vụ, tạo điều kiện cho trẻ quan sát và noi theo.

Biện pháp 2: Lựa chọn nội dung và đặt nhiệm vụ khuyến khích trẻ thể hiện kỹ năng sống

Giáo viên không áp đặt kiến thức mà khéo léo lồng ghép nội dung rèn luyện kỹ năng qua từng chủ đề cụ thể:

• Chủ đề Gia đình: Giao nhiệm vụ cho trẻ sắp xếp đồ dùng cá nhân, hỗ trợ bạn bè và ứng phó tình huống khi gặp người lạ.
• Chủ đề Quê hương - Thiên nhiên: Hướng dẫn trẻ thực hiện các hành động bảo vệ môi trường như bỏ rác đúng nơi quy định, tưới cây và chăm sóc động vật.
• Tạo tình huống có vấn đề: Giáo viên tổ chức các bài tập tình huống mở để trẻ tự thảo luận, tìm kiếm giải pháp và phối hợp nhóm cùng giải quyết.

---

Tiêu chí đánh giá và kết quả khảo sát thực nghiệm sư phạm

Nghiên cứu xây dựng khung đánh giá kỹ năng sống của trẻ mầm non qua 4 tiêu chí cốt lõi, chia theo thang điểm 3 mức độ (Cao: 3 điểm, Trung bình: 2 điểm, Thấp: 1 điểm):

Tiêu chí đánh giá	Mức độ 1 (Cao)	Mức độ 2 (Trung bình)	Mức độ 3 (Thấp)
Nhu cầu & Hứng thú	Rất hào hứng, chủ động tham gia mọi hoạt động	Có hứng thú nhưng cần giáo viên nhắc nhở	Không thích thú, thờ ơ với hoạt động
Kỹ năng thực hành	Thực hiện thành thạo các thao tác độc lập	Làm được nhưng cần giáo viên hướng dẫn thêm	Chưa biết cách thực hiện các thao tác cơ bản
Phối hợp nhóm	Tương tác ăn ý, tích cực chia sẻ cùng bạn	Phối hợp nhưng đôi khi còn tranh giành, xao nhãng	Không chịu hợp tác, làm ảnh hưởng hoạt động nhóm
Điều chỉnh hành vi	Tự giác xử lý linh hoạt trong các tình huống	Ứng xử phù hợp nhưng chưa hoàn toàn chủ động	Ứng xử lúng túng, miễn cưỡng hoặc sai lệch

Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh sự chuyển biến vượt bậc của nhóm trẻ được áp dụng các biện pháp đổi mới. Tỷ lệ trẻ đạt mức độ Cao trong kỹ năng tự phục vụ tăng từ 20% lên mức vượt trội. Đồng thời, trẻ trở nên tự tin, chủ động giao tiếp và biết cách bảo vệ an toàn cho bản thân khi tham gia các hoạt động ngoại khóa.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

• Giáo viên mầm non: Nắm bắt phương pháp giảng dạy tích hợp hiện đại, giúp xây dựng giáo án khám phá khoa học sinh động và thu hút học sinh.
• Cán bộ quản lý giáo dục mầm non: Tham khảo tài liệu để định hướng chuyên môn, tổ chức bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giáo viên tại các cơ sở giáo dục.
• Sinh viên ngành Giáo dục Mầm non: Bổ sung tư liệu nghiên cứu, trang bị kiến thức chuyên ngành vững chắc phục vụ khóa luận tốt nghiệp và thực tập sư phạm.
• Phụ huynh có con từ 4–5 tuổi: Hiểu rõ tâm lý lứa tuổi của con, từ đó phối hợp cùng nhà trường rèn luyện tính tự lập và hành vi an toàn cho trẻ tại nhà.

---

Câu hỏi thường gặp

Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non là gì?

Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non là quá trình hình thành các hành vi thích ứng tích cực. Quá trình này giúp trẻ tự phục vụ, tự bảo vệ bản thân và xây dựng các mối quan hệ xã hội lành mạnh phù hợp lứa tuổi.

Làm thế nào để tích hợp kỹ năng sống vào hoạt động khám phá khoa học?

Giáo viên triển khai theo quy trình 4 bước: (1) Xác định mục tiêu kỹ năng cần rèn luyện theo từng chủ đề; (2) Chuẩn bị giáo cụ trực quan sinh động; (3) Tổ chức cho trẻ trải nghiệm, quan sát và làm mẫu; (4) Đánh giá và khích lệ trẻ.

Tại sao cần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ qua môi trường xung quanh?

Vì nhận thức của trẻ 4–5 tuổi phụ thuộc vào tư duy trực quan hành động. Hoạt động khám phá thế giới xung quanh giúp trẻ tiếp thu kiến thức tự nhiên, không bị gò bó và ghi nhớ sâu sắc thông qua thực hành.

Khi nào nên bắt đầu rèn luyện kỹ năng tự phục vụ cho trẻ?

Thời điểm vàng để rèn luyện kỹ năng tự phục vụ là từ 3–5 tuổi. Giai đoạn này trẻ bắt đầu hoàn thiện các vận động tinh, hình thành ý thức cá nhân và mong muốn tự khẳng định sự độc lập của mình.

Phụ huynh cần phối hợp với nhà trường như thế nào để dạy kỹ năng sống?

Phụ huynh cần duy trì tính nhất quán trong phương pháp giáo dục. Gia đình nên tạo cơ hội cho trẻ tự làm việc nhà vừa sức, tránh bao bọc quá mức và thường xuyên trao đổi thông tin với giáo viên chủ nhiệm.

---

Kết luận

• Trang bị kỹ năng sớm: Hình thành kỹ năng sống cho trẻ 4–5 tuổi là bước chuẩn bị vững chắc giúp trẻ tự tin bước vào lớp 1.
• Đổi mới phương pháp: Cần chuyển đổi mạnh mẽ từ phương pháp thuyết giảng thụ động sang phương pháp thực hành trải nghiệm lấy trẻ làm trung tâm.
• Tận dụng môi trường tự nhiên: Hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh là phương tiện giáo dục trực quan và hiệu quả nhất.
• Gắn kết chặt chẽ: Sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và xã hội là điều kiện tiên quyết nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống.

Tài liệu là cẩm nang hữu ích dành cho các nhà giáo dục và bậc phụ huynh trong hành trình nuôi dưỡng thế hệ trẻ tự lập, tự tin và phát triển toàn diện. Hãy chia sẻ và áp dụng ngay các biện pháp sư phạm trên để nâng cao chất lượng nuôi dạy trẻ mầm non hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Ở nhiều nước trên thế giới, việc giáo dục kĩ năng sống được thực hiện bằng sự kết hợp giữa giáo dục nhà trường và các tổ chức xã hội. Trong nhà trường, giáo dục kĩ năng sống được coi là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của đất nước - Ở các nước Châu Âu tiêu biểu là chương trình giáo dục kĩ năng sống ở Nga thì việc giáo dục kĩ năng sống cho trẻ được thực hiện thông qua: các trò chơi đóng vai, hoạt động thực tiễn, hoạt động sáng tạo, lời nói,…nhằm hình thành cho trẻ những kĩ năng cơ bản như: Kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng tự học, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng giao tiếp ứng xử và tạo lập mối quan hệ.

Vấn đề giáo dục kĩ năng sống là vấn đề mới trong đào tạo giáo viên mầm non ở Nga, cho nên việc giáo dục kĩ năng sống cho trẻ vẫn chưa được chú trọng quan tâm, việc tổ chức các hoạt động để giáo dục kĩ năng sống cho trẻ chưa được thường xuyên và còn mang tính chất qua loa, cách tổ chức các tiết học còn mang tính chất lý thuyết. Phần giáo dục trẻ kĩ năng sống để ứng xử trong các tình huống, các mói quan hệ, các hoạt động cũng chưa được chú trọng. - Ở Châu Úc thì chương trình giáo dục KNS cho trẻ với hàng loạt các hoạt động mang tính trải nghiệm và các phương pháp thực hành, giúp học sinh khám phá và phát triển các kĩ năng: Giao tiếp, tôn trọng, yêu thương, trách nhiệm, hợp tác… Mục đích của chương trình là: Góp phần giúp cho học sinh nhận biết, hình thành những giá trị sống căn bản, phổ quát trong mối liên hệ giữa hoài bão cá nhân và ý tưởng chuẩn mực xã hội. Từ đó, các bạn nhỏ có thể đào thật sâu, xây dựng những phẩm chất, đức tính tốt của bản thân với việc lựa chọn và phát triển các kĩ năng sống tích cực, theo những giá trị cốt lõi, để làm kim chỉ nam cho mọi ứng xử xã hội.

7 - Ở Singapore giáo dục KNS được đánh giá là một nước có nền kinh tế năng động bậc nhất của Châu Á và thế giới. Hàng loạt chương trình giáo dục được xây dựng và tiến hành giảng dạy ở các trường đại học tổng hợp, đại học bách khoa của các nước này đã được tiến hành mạnh mẽ, linh hoạt, phù hợp với nhiều đối tượng học sinh. Các bộ môn về kĩ năng sống đóng vai trò trung tâm trong chương trình học tập ở các cấp học, với khẩu hiệu : “Sống để học tập, vui chơi, giải trí và học tập để sống”. Các hoạt động giáo dục trong nhà trường được kết hợp nhuần nhuyễn với các hoạt động cộng đồng.

Tuy nhiên, đối với bậc học mầm non, họ vẫn chưa tìm ra những phương pháp hữu hiệu nhất giúp trẻ nắm được các kĩ năng sống. Ngoài ra, họ vẫn còn đang lúng túng có nên đưa giáo dục kĩ năng sống là một môn học bắt buộc ở tất cả các cấp học, ngành học hay không? Vấn đề này vẫn còn đang bàn cãi. - Tài liệu “Six steps to an emotionally intelligent teenager. Teaching social skills to your teen” của tác giả James Windell đưa ra bài tập và những ý tưởng thực tế để các bậc cha mẹ có thể rèn luyện và điều chỉnh một thiếu niên một cách vững chắc cho một cuộc sống thành công [7].

- Sách “The Indispensable Book of Parctical Life Skills” của tác giả Nic Compton cung cấp cách để giải quyết những vấn đề làm bối rối và làm choáng ngợp trước những thách thức của cuộc sống cho mọi lứa tuổi. Hướng dẫn này hỗ trợ giảng viên, các bậc phụ huynh xử lý gồm tất cả các tình huống khó xử trong cuộc sống. Sách được đề cập từng bước hướng dẫn, dễ thực hiện dành cho mọi lứa tuổi [25]. - Kế đến là sách “Early years play and learning: Developing social skills and cooperation” của tác giả Pat Broadhead cung cấp cho học sinh một bộ công cụ hoàn hảo cho việc nhận xét và tham gia vào các trò chơi của trẻ.

Sách giúp cho các giáo viên, đặc biệt là các giáo viên trẻ hiểu được mối quan hệ giữa việc phát triển trí thông minh với sự phát triển về ngôn ngữ - đạt được trạng thái tốt về cảm xúc.[32] - Sách “The Practical Life Skills Workbook” của Ester A. Liptak cho rằng kĩ năng sống thực sự quan trọng hơn chỉ số thông minh. 8 Kỹ năng sống là những kỹ năng vô giá của người sử dụng hang ngày, cho phép họ tạo ra cuộc sống mà họ mong muốn. Chỉ số thông minh của một người có kĩ năng sống bao gồm cả thể chất, tinh thần, sự nghiệp, tình cảm, xã hội và trí thông minh [6].

Ở Việt Nam Thuật ngữ kĩ năng sống được người Việt Nam biết đến bắt đầu từ chương trình của UNICEF (1996) “Giáo dục kĩ năng sống để bảo vệ sức khỏe và phòng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài nhà trường”. Quan niệm về kĩ năng sống được giới thiệu trong chương trình này chỉ bao gồm những kĩ năng cốt lõi như: Kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng kiên định, kĩ năng đạt mục tiêu,…nhằm vào các chủ đề giáo dục sức khỏe do các chuyên gia Úc tập huấn. Tham gia chương trình này đầu tiên gồm có ngành Giáo Dục và Hội Chữ thập đỏ. - Việc giáo dục kĩ năng sống cho trẻ ở các trường mầm non cũng đang được quan tâm,tiêu biểu có các công trình nghiên cứu như: + Đề tài “Xây dựng nội dung giáo dục kĩ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi trong trường mầm non” (Trung tâm nghiên cứu GDMN - Viện KHGD, 1998 - 2000) [31].

+ Thực trạng giáo dục kĩ năng sống cho trẻ Mầm non Sao Mai, Đông Anh, Hà Nội ( Trần Lệ Thùy, năm 2012) [27].S Mai Hiền Lê đã nghiên cứu: “Kĩ năng sống của trẻ lớp mẫu giáo lớn ở trường mầm non Thực Hành, TP. Hồ Chí Minh” vào năm 2010, nhằm khảo sát thực trạng kĩ năng sống của trẻ lớp 4 - 5 tuổi và xây dựng một số biện pháp tác động sư phạm, nhằm hình thành và hoàn thiện một số kĩ năng sống phù hợp với trẻ [26]. - Trong cuốn “Giáo trình chuyên đề giáo dục kĩ năng sống” của tác giả Nguyễn Thanh Bình, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2008, sau khi tác giả tham gia dự án đào tạo giáo viên trung học cơ sở. Giáo trình đã tập trung phân tích về khái niệm kĩ năng sống, các nguyên tắc và phương pháp giáo dục kĩ năng sống hiệu quả.

Tuy nhiên, nội dung cơ bản của từng kĩ năng vẫn chưa được 9 phân tích một cách có hệ thống và sâu sắc vì không phải là nội dung trọng tâm của tài liệu này. Giáo dục lần đầu tiên cho in quyển “Giáo dục kĩ năng sống cho trẻ 5 - 6 tuổi” của tác giả Lê Bích Ngọc. Mục đích của cuốn sách này tác giả muốn nhắm đến các phụ huynh có con ở vùng nông thôn. Trong đó tác giả phân loại thành 7 nhóm kĩ năng sống, mỗi nhóm gồm nhiều kĩ năng sống, mỗi kĩ năng sống có hướng dẫn về tên gọi, những điều cha mẹ cần hướng dẫn cho trẻ và gợi ý các hoạt động, phương tiện, hình thức giáo dục.

[14] - Trong những năm gần đây, một số giáo trình, tài liệu và một số bài báo về kĩ năng sống bắt đầu được quan tâm, điển hình như bài báo viết về kĩ năng sống dưới góc nhìn tâm lý học của GS. Nguyễn Quang Uẩn được đăng tải trong tạp chí Tâm Lý học [47, tr. 1-4], các chương trình huấn luyện kĩ năng sống được thực nghiệm ở khu vực TP. Hồ Chí Minh của TS.

Huỳnh Văn Sơn và các cộng sự dưới sự tài trợ hai năm liền của bảo hiểm DAIICHI LIFE, nhiều chuyên đề về huấn luyện hay trang bị kĩ năng sống cho sinh viên được thực hiện. Cũng có thể đề cập đến một vài tài liệu có đề cập đến khái niệm kĩ năng sống, phân loại và nội dung cơ bản của kĩ năng sống như quyền Nhập môn kĩ năng sống, Bạn trẻ và kĩ năng sống, Mô hình kĩ năng sống của tác giả Huỳnh Văn Sơn [11,12,13]; PGS. Nguyễn Dục Quang với quyển “Hướng dẫn thực hiện Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh phổ thông” [33] Kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống rất được xã hội quan tâm. Tuy nhiên, việc nghiên cứu giáo dục kĩ năng sống cho trẻ trong hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh thì chưa có nhà nghiên cứu nào đi sâu tìm hiểu về nó.

Do đó chúng tôi quyết định đi sâu nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho trẻ 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh”. Giáo dục kĩ năng sống cho trẻ 4 - 5 tuổi 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm “Kĩ năng” Kĩ năng là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu tâm lý học và giáo dục học quan tâm.

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về kĩ năng. Tuy nhiên, qua quá trình nghiên cứu nhiều tài liệu khác nhau chúng tôi quy về hai quan điểm chính sau đây: + Quan điểm thứ nhất Quan điểm thứ nhất xem xét kĩ năng từ góc độ kỹ thuật của hành động, của thao tác mà ít quan tâm đến kết quả của hành động.Kruchetxki cho rằng: “Kĩ năng là sự thực hiện một hành động hay một hoạt động nào đó nhờ sử dụng những kĩ thuật, những phương thức thật sự đúng đắn”.Covaliop: “Kĩ năng là phương thức thực hiện hành động thích hợp với mục đích và điều kiện hành động”. Ở đây ông không đề cập đến kết quả của hành động. Theo ông kết quả hành động phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng hơn cả là năng lực của con người chứ không đơn giản là cứ nắm vững cách thức hành động thì đem lại kết quả tương ứng.

- PGS Trần Trọng Thủy cho rằng: “Kĩ năng là mặt kỹ thuật của hành động, con người nắm được hành động tức là kỹ thuật hành động có kĩ năng”.TS Hà Nhật Thăng cho rằng: “Kĩ năng là kỹ thuật của hành động thể hiện các thao tác của hành động”. Như vậy, theo quan điểm này kĩ năng là phương tiện thực hiện hành dộng phù hợp với mục đích và điều kiện hành động mà con người đã nắm vững.