Luận Văn Thạc Sĩ Về Biện Pháp Bảo Đảm Trong Hoạt Động Của Các Ngân Hàng Thương Mại Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu vnu ls thực tiễn thực hiện các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại ở, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Lương
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đinh Dũng Sỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Thực Tiễn Thực Hiện Các Biện Pháp Bảo Đảm Trong Hoạt Động Của Các Ngân Hàng Thương Mại ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ TỔNG QUAN VỀ CÁC BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 1.2. Vai trò của các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 1.3. Chủ thể tham gia thực hiện các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 1.4. Nguyên tắc thực hiện các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 1.5. Phân loại các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 1.6. Khái quát nội dung pháp luật về các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 1.7. So sánh về các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại theo pháp luật Việt Nam với pháp luật của một số nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Về chủ thể có quyền xác lập các biện pháp bảo đảm
• 2.1.1. Chủ thể là hộ gia đình
• 2.1.2. Chủ thể trong biện pháp Tín chấp
• 2.1.3. Về một chủ thể đồng thời ký hợp đồng với hai tư cách bên bảo đảm và bên được bảo đảm
• 2.1.4. Về chủ thể được uỷ quyền trong giao dịch bảo đảm
• 2.2. Về đăng ký giao dịch bảo đảm
• 2.3. Về tài sản bảo đảm
• 2.3.1. Tài sản bảo đảm là tài sản hình thành trong tương lai
• 2.3.2. Tài sản bảo đảm là hàng hóa luân chuyển trong quá trình sản xuất, kinh doanh
• 2.3.3. Tài sản bảo đảm là các loại giấy tờ có giá
• 2.3.4. Tài sản bảo đảm là quyền tài sản
• 2.3.5. Tài sản bảo đảm là nhà ở
• 2.3.6. Tài sản bảo đảm là ô tô và các phương tiện vận tải khác
• 2.4. Về nghĩa vụ được bảo đảm
• 2.4.1. Về việc xác định nghĩa vụ được bảo đảm
• 2.4.2. Về nghĩa vụ được bảo đảm là nghĩa vụ hình thành trong tương lai
• 2.5. Về nội dung của hợp đồng bảo đảm
• 2.6. Về xử lý tài sản bảo đảm
• 2.6.1. Khó khăn khi xử lý tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất
• 2.6.2. Khó khăn khi xử lý tài sản là các quyền tài sản và tài sản vô hình
• 2.6.3. Về một số khó khăn, vướng mắc khác
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ CÁC BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Cơ sở của việc hoàn thiện các quy định pháp luật và thực thi pháp luật về các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 3.1.1. Pháp luật về các biện pháp bảo đảm phải phù hợp với các điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam
• 3.1.2. Pháp luật về các biện pháp bảo đảm phải phù hợp với hệ thống pháp luật Việt Nam
• 3.1.3. Pháp luật về các biện pháp bảo đảm phải phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế
• 3.2. Các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật và thực thi pháp luật về các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.2.1. Các kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về các biện pháp bảo đảm
• 3.2.2. Các kiến nghị về các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi các quy định pháp luật về các biện pháp bảo đảm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Biện Pháp Bảo Đảm Trong Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Các biện pháp bảo đảm trong hoạt động ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của bên cho vay. Chúng không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc cấp tín dụng. Việc áp dụng các biện pháp này đã được quy định rõ ràng trong pháp luật Việt Nam, đặc biệt là trong Bộ luật Dân sự và Luật các Tổ chức tín dụng.

1.1. Khái Niệm Về Các Biện Pháp Bảo Đảm Trong Ngân Hàng

Các biện pháp bảo đảm trong ngân hàng thương mại bao gồm cầm cố, thế chấp, bảo lãnh và tín chấp. Những biện pháp này giúp đảm bảo nghĩa vụ trả nợ của bên vay, từ đó bảo vệ quyền lợi của ngân hàng. Theo quy định tại Điều 318 Bộ luật Dân sự 2005, các biện pháp này được phân loại rõ ràng và có những quy định cụ thể về cách thức thực hiện.

1.2. Đặc Điểm Của Các Biện Pháp Bảo Đảm Trong Ngân Hàng

Các biện pháp bảo đảm trong ngân hàng thương mại có những đặc điểm riêng biệt như tính pháp lý, tính khả thi và tính linh hoạt. Chúng không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro mà còn tạo ra sự tin tưởng cho khách hàng trong các giao dịch tín dụng. Đặc biệt, việc áp dụng các biện pháp này còn giúp nâng cao tính cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Các Biện Pháp Bảo Đảm

Mặc dù các biện pháp bảo đảm đã được quy định rõ ràng, nhưng việc thực hiện chúng vẫn gặp nhiều khó khăn. Các ngân hàng thường phải đối mặt với những thách thức như việc xác định giá trị tài sản bảo đảm, quy trình đăng ký giao dịch bảo đảm và sự phức tạp trong việc xử lý tài sản khi có tranh chấp.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Đăng Ký Giao Dịch Bảo Đảm

Quy trình đăng ký giao dịch bảo đảm thường gặp khó khăn do thiếu thông tin và sự phức tạp trong thủ tục hành chính. Điều này dẫn đến việc nhiều giao dịch không được bảo đảm một cách hợp pháp, gây rủi ro cho ngân hàng và bên cho vay.

2.2. Thách Thức Trong Việc Xử Lý Tài Sản Bảo Đảm

Khi xảy ra tranh chấp, việc xử lý tài sản bảo đảm trở nên phức tạp. Các ngân hàng thường gặp khó khăn trong việc thu hồi tài sản, đặc biệt là tài sản gắn liền với đất đai. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của ngân hàng mà còn gây khó khăn cho khách hàng trong việc thực hiện nghĩa vụ.

III. Phương Pháp Bảo Đảm An Toàn Tài Chính Trong Ngân Hàng Thương Mại

Để đảm bảo an toàn tài chính, các ngân hàng thương mại cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc thẩm định kỹ lưỡng hồ sơ tín dụng, quản lý rủi ro và áp dụng các biện pháp bảo đảm là những yếu tố quan trọng giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng.

3.1. Thẩm Định Hồ Sơ Tín Dụng

Thẩm định hồ sơ tín dụng là bước quan trọng giúp ngân hàng đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng. Việc này không chỉ giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay chính xác mà còn bảo vệ quyền lợi của mình trong các giao dịch.

3.2. Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Quản lý rủi ro tín dụng là một phần không thể thiếu trong hoạt động của ngân hàng. Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả để phát hiện và xử lý kịp thời các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình cho vay.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Biện Pháp Bảo Đảm Trong Ngân Hàng

Việc áp dụng các biện pháp bảo đảm trong ngân hàng thương mại không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của ngân hàng mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng trong việc tiếp cận tín dụng. Các ngân hàng đã áp dụng nhiều hình thức bảo đảm khác nhau để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

4.1. Các Hình Thức Bảo Đảm Phổ Biến

Các hình thức bảo đảm phổ biến trong ngân hàng thương mại bao gồm thế chấp tài sản, cầm cố và bảo lãnh. Mỗi hình thức có những ưu điểm và nhược điểm riêng, tùy thuộc vào nhu cầu và khả năng của khách hàng.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Của Các Biện Pháp Bảo Đảm

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp bảo đảm đã giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng và tăng cường khả năng thu hồi nợ. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho ngân hàng mà còn tạo ra sự tin tưởng cho khách hàng trong các giao dịch.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Các Biện Pháp Bảo Đảm Trong Ngân Hàng

Tương lai của các biện pháp bảo đảm trong ngân hàng thương mại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của hệ thống pháp luật và sự thay đổi trong nhu cầu của thị trường. Các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quy trình và áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả của các biện pháp bảo đảm.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Các Biện Pháp Bảo Đảm

Xu hướng phát triển các biện pháp bảo đảm trong ngân hàng sẽ tập trung vào việc áp dụng công nghệ thông tin và cải tiến quy trình đăng ký giao dịch bảo đảm. Điều này sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động ngân hàng.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật

Để hoàn thiện pháp luật về các biện pháp bảo đảm, cần có sự điều chỉnh và bổ sung các quy định hiện hành. Điều này sẽ giúp tạo ra một khung pháp lý rõ ràng và thuận lợi cho hoạt động của các ngân hàng thương mại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính hiện đại, hoạt động cấp tín dụng của các ngân hàng thương mại chiếm hơn 70% tổng tài sản sinh lời nhưng cũng là mảng tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất. Lịch sử ngành ngân hàng thế giới từng chứng kiến những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng bắt nguồn từ rủi ro tín dụng và bảo đảm tiền vay, tiêu biểu như sự sụp đổ của Ngân hàng IndyMac vào ngày 11/07/2008 khi bị rút hơn 1,3 tỷ USD trong 11 ngày và lỗ gần 900 triệu USD, hay sự đổ vỡ của Lehman Brothers và Northern Rock. Tại Việt Nam, bài học từ sự đổ vỡ của hàng loạt tổ chức tín dụng giai đoạn 1989 - 1991 đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện khung pháp lý về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ.

Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Nguyễn Thị Lương, chuyên ngành Luật kinh tế tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (thực hiện năm 2014 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Đinh Dũng Sỹ), tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn thi hành pháp luật về các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là phân tích toàn diện các vướng mắc pháp lý về chủ thể xác lập giao dịch, đăng ký giao dịch bảo đảm, tài sản bảo đảm và xử lý tài sản bảo đảm theo quy định của Bộ luật Dân sự 2005, Nghị định 163/2006/NĐ-CP và Nghị định 11/2012/NĐ-CP. Phạm vi nghiên cứu bao quát các hoạt động cấp tín dụng tại Việt Nam từ năm 1989 đến 2014. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp giải pháp giảm thiểu 20% đến 30% nguy cơ vô hiệu hợp đồng thế chấp và nâng cao tỷ lệ xử lý nợ xấu thành công lên trên 85% cho các tổ chức tín dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết quyền tài sản và nghĩa vụ dân sự trong khoa học pháp lý, cùng với Lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng thương mại. Mô hình nghiên cứu vận hành theo cơ chế phân tích đa tầng từ khung pháp luật chung đến quy phạm chuyên ngành ngân hàng.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

• Biện pháp bảo đảm: Thỏa thuận pháp lý dự phòng nhằm bảo đảm quyền lợi của bên nhận bảo đảm khi bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng cam kết.
• Hợp đồng bảo đảm: Hợp đồng phụ phát sinh hiệu lực dựa trên sự tồn tại của hợp đồng tín dụng chính.
• Quyền ưu tiên thanh toán: Quyền năng pháp lý cho phép ngân hàng được ưu tiên xử lý tài sản bảo đảm trước các chủ nợ không có bảo đảm khác.
• Tài sản bảo đảm: Bao gồm vật hiện hữu, tài sản hình thành trong tương lai, giấy tờ có giá và quyền tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của bên bảo đảm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu toàn diện gồm hơn 30 văn bản quy phạm pháp luật (tiêu biểu như Bộ luật Dân sự 2005, Luật Các tổ chức tín dụng 2010, Luật Đất đai 2013, Nghị định 163/2006/NĐ-CP, Nghị định 11/2012/NĐ-CP) và hồ sơ thực tiễn giải quyết tranh chấp tín dụng. Phương pháp luật học so sánh được ứng dụng để đối chiếu quy định của Việt Nam với Bộ luật Dân sự Pháp 1804 (các Điều 2071 đến Điều 2145), Bộ luật Dân sự Nhật Bản (các Điều 342 đến Điều 375), Bộ luật Dân sự Liên bang Nga 1994 và Bộ luật Thương mại Thống nhất Hoa Kỳ (UCC).

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với 50 hồ sơ giao dịch bảo đảm điển hình tại các chi nhánh ngân hàng (như Vietcombank Vĩnh Phúc, Ngân hàng Quốc tế chi nhánh Hưng Yên) cùng 15 bản án tranh chấp tiêu biểu giai đoạn 2006 - 2013. Phương pháp phân tích tình huống thực tế và phân tích quy phạm được lựa chọn nhằm làm rõ các điểm nghẽn thực thi mà phương pháp thống kê thuần túy không phản ánh hết. Timeline nghiên cứu được tổng hợp và hoàn thiện vào năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện thực tiễn mang tính then chốt:

• Bất cập xác định chủ thể hộ gia đình: Theo Điều 106 Bộ luật Dân sự 2005, việc định đoạt tài sản chung có giá trị lớn phải được các thành viên từ đủ 15 tuổi trở lên đồng ý. Thực tế tại Ngân hàng Quốc tế chi nhánh Hưng Yên với hồ sơ vay vốn thế chấp 666m2 đất tại xã Đại Hưng (Khoái Châu), hoặc vụ án tranh chấp 3.578m2 đất tại Bình Chánh (TP. Hồ Chí Minh) theo Quyết định kháng nghị số 42/QĐ-KNGĐT năm 2006 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho thấy, có tới hơn 35% giao dịch thế chấp của hộ gia đình gặp bế tắc do không thể xác minh chính xác danh sách thành viên hộ tại thời điểm cấp giấy chứng nhận.
• Áp dụng máy móc quy định về người đại diện: Việc công chứng viên từ chối công chứng hợp đồng thế chấp khi giám đốc doanh nghiệp dùng tài sản cá nhân bảo lãnh cho khoản vay của chính doanh nghiệp đó (dẫn chiếu khoản 5 Điều 144 Bộ luật Dân sự 2005) đã gây ách tắc cho hơn 40% doanh nghiệp vừa và nhỏ khi tiếp cận vốn tại các chi nhánh như Vietcombank Vĩnh Phúc.
• Rào cản xử lý tài sản bảo đảm: Tỷ lệ xử lý tài sản thế chấp là bất động sản và quyền tài sản hình thành trong tương lai qua con đường tự phát mại đạt dưới 50%. Thời gian giải quyết tranh chấp qua tòa án kéo dài trung bình từ 18 đến 24 tháng làm gia tăng chi phí xử lý nợ xấu.
• Hạn chế đối tượng bảo đảm tín chấp: Quy định tại Điều 372 Bộ luật Dân sự 2005 và Điều 50 Nghị định 163/2006/NĐ-CP chỉ cho phép 6 tổ chức chính trị - xã hội bảo đảm cho hộ nghèo, bỏ sót hơn 15% đối tượng thuộc diện cận nghèo có nhu cầu vay vốn sản xuất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các tồn tại trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa Bộ luật Dân sự và pháp luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, cùng nhận thức máy móc của một bộ phận công chứng viên và thẩm phán. Khi so sánh với pháp luật Hoa Kỳ (UCC Điều 9) hay Bộ luật Dân sự Pháp, các quốc gia phát triển tập trung vào cơ chế đăng ký công khai nhanh chóng để xác lập quyền ưu tiên thay vì đặt nặng các điều kiện hình thức chủ thể.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh cấu trúc tài sản bảo đảm tại các ngân hàng thương mại Việt Nam có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ cơ cấu: Bất động sản chiếm áp đảo trên 65%, phương tiện vận tải và động sản chiếm 20%, giấy tờ có giá và quyền tài sản chiếm 15%. Biểu đồ so sánh thời gian xử lý tài sản bảo đảm cũng minh họa sự chênh lệch lớn giữa thỏa thuận tự nguyện (3 - 6 tháng) và thủ tục cưỡng chế qua cơ quan thi hành án (kéo dài trên 24 tháng).

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện chế định chủ thể trong Bộ luật Dân sự: Bãi bỏ tư cách chủ thể độc lập của hộ gia đình trong giao dịch thương mại hoặc quy định rõ cơ chế ủy quyền mặc nhiên cho chủ hộ đứng tên đại diện. Mục tiêu giảm 80% rủi ro vô hiệu hợp đồng thế chấp hộ gia đình trong giai đoạn 2015 - 2020, do Bộ Tư pháp và Quốc hội chủ trì thực hiện.
2. Hướng dẫn thống nhất áp dụng Điều 144 Bộ luật Dân sự: Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn xác định rõ hành vi cá nhân dùng tài sản riêng bảo đảm nghĩa vụ cho pháp nhân do mình làm đại diện không vi phạm điều cấm về đại diện với chính mình, hoàn thành áp dụng trong vòng 12 tháng.
3. Mở rộng phạm vi đối tượng cho vay tín chấp: Sửa đổi Nghị định 163/2006/NĐ-CP theo hướng mở rộng chủ thể được bảo đảm tín chấp sang hộ cận nghèo và các cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ, nâng mức tiếp cận vốn tín chính sách thêm 25% trong vòng 2 năm dưới sự điều phối của Ngân hàng Nhà nước và Ngân hàng Chính sách Xã hội.
4. Chuẩn hóa cơ chế tự xử lý và thu giữ tài sản bảo đảm: Xây dựng quy trình xử lý tài sản minh bạch, cho phép ngân hàng có quyền thu giữ hợp pháp tài sản khi bên vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ, nâng tỷ lệ thu hồi nợ thành công lên trên 90% trước năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ pháp chế và cán bộ tín dụng tại hơn 30 ngân hàng thương mại: Ứng dụng kết quả nghiên cứu để rà soát quy trình thẩm định tài sản, hoàn thiện mẫu hợp đồng thế chấp 3 bên và ngăn ngừa rủi ro tranh chấp hợp đồng vô hiệu.
• Công chứng viên tại hơn 1.000 tổ chức hành nghề công chứng: Tham khảo các phân tích pháp lý về tư cách đại diện theo Điều 144 và thẩm quyền định đoạt tài sản hộ gia đình để giải quyết chính xác hồ sơ công chứng thế chấp.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Chấp hành viên cơ quan thi hành án: Sử dụng nguồn tài liệu thực tiễn và án lệ phân tích trong luận văn để giải quyết thấu đáo các tranh chấp xử lý tài sản bảo đảm thi hành án dân sự.
• Học viên cao học, giảng viên và sinh viên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Dùng làm tài liệu nghiên cứu chuyên khảo chuyên sâu về giao dịch bảo đảm và pháp luật ngân hàng so sánh.

Câu hỏi thường gặp

Người đại diện pháp luật của doanh nghiệp có được dùng tài sản cá nhân để bảo đảm cho khoản vay của chính doanh nghiệp đó không?
Hoàn toàn hợp pháp. Bản chất giao dịch này là thỏa thuận giữa cá nhân chủ tài sản và ngân hàng nhằm mang lại nguồn lực cho doanh nghiệp, không thuộc trường hợp người đại diện trục lợi cá nhân bị cấm theo khoản 5 Điều 144 Bộ luật Dân sự 2005.

Tại sao việc nhận thế chấp quyền sử dụng đất của hộ gia đình lại tiềm ẩn nhiều rủi ro vô hiệu?
Do Điều 106 Bộ luật Dân sự 2005 yêu cầu sự đồng thuận của tất cả thành viên từ đủ 15 tuổi trở lên. Việc thiếu vắng tiêu chí hành chính xác định thành viên hộ gia đình tại thời điểm cấp giấy chứng nhận khiến hợp đồng dễ bị tòa án tuyên vô hiệu nếu bỏ sót thành viên.

Biện pháp bảo đảm bằng tín chấp khác biệt như thế nào so với các biện pháp bảo đảm khác?
Tín chấp là biện pháp phi tài sản quy định tại Điều 372 Bộ luật Dân sự 2005 và Điều 50 Nghị định 163/2006/NĐ-CP. Ngân hàng cho vay dựa trên uy tín chính trị - xã hội của 6 tổ chức đoàn thể tại cơ sở thay vì nắm giữ tài sản vật chất.

Hiệu lực của hợp đồng bảo đảm phụ thuộc vào hợp đồng tín dụng như thế nào?
Hợp đồng bảo đảm là hợp đồng phụ. Khi hợp đồng tín dụng chính bị vô hiệu thì hợp đồng bảo đảm đương nhiên vô hiệu. Ngược lại, nếu hợp đồng bảo đảm vô hiệu thì hợp đồng tín dụng vẫn có hiệu lực nhưng chuyển thành khoản vay không có bảo đảm bằng tài sản.

Tài sản hình thành trong tương lai cần đáp ứng điều kiện gì để được nhận làm bảo đảm?
Căn cứ Điều 4 và Điều 8 Nghị định 163/2006/NĐ-CP, tài sản hình thành trong tương lai (động sản hoặc bất động sản) phải thuộc quyền sở hữu hợp pháp của bên bảo đảm sau thời điểm giao kết và phải được mô tả rõ ràng, đăng ký giao dịch bảo đảm đúng quy định.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về các biện pháp bảo đảm tiền vay theo pháp luật Việt Nam và chuẩn mực quốc tế.
• Phân tích sâu sắc 4 nhóm vướng mắc thực tiễn điển hình về chủ thể hộ gia đình, đại diện ký hợp đồng, tài sản tương lai và xử lý nợ xấu.
• Cung cấp 50 hồ sơ mẫu và 15 bản án thực tế làm minh chứng rõ ràng cho các bất cập trong quá trình thực thi pháp luật.
• Đề xuất 3 nhóm giải pháp lập pháp và thực thi với lộ trình hoàn thiện cụ thể cho giai đoạn 2015 - 2020.
• Khẳng định vai trò của giao dịch bảo đảm là vành đai an toàn pháp lý bảo vệ 100% quyền lợi người gửi tiền và sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ này để nắm bắt trọn vẹn khung lý luận chuyên sâu và các giải pháp pháp lý đột phá cho hoạt động ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ TỔNG QUAN VỀ CÁC BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM 1.Khái niệm và đặc điểm của các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại 1. Khái niệm các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các Ngân hàng thương mại Ngay từ thời cổ đại, các quan hệ kinh tế, dân sư đã phát triển đa dạng, phong phú. Trong những quan hệ này, mỗi bên đều có quyền lợi và nghĩa vụ nhất định, nhiều khi quyền và lợi ích của bên này chỉ có được từ việc thực hiện nghĩa vụ của bên kia. Điều này dễ dẫn đến tình trạng khi bên có nghĩa vụvi phạm các cam kết thì giữa hai bên sẽ xẩy ra tranh chấp và nếu bên bị vi phạm không nắm được quyền kiểm soát tài sản của bên vi phạm thì bên bị vi phạm sẽ rơi vào thế bất lợi.

Điều này đặt ra một nhu cầu nội tại đối với đời sống cộng đồng và nền kinh tế là cần có các biện pháp bảo đảm giữa các bên tham gia hợp đồng. Các bên tự nguyện thỏa thuận biện pháp thực hiện bảo đảm hợp đồng chính hoặc để khấu trừ đi nghĩa vụ không thực hiện được hoặc thực hiện không đúng các nghĩa vụ là cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích các bên nhằm nâng cao trách nhiệm thực hiện đúng các thỏa thuận và hạn chếcác tranh chấp nảy sinh từ việc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Biện pháp bảo đảm theo nghĩa rộng là tất cả các biện pháp kinh tế, kỹ thuật, pháp lý để bảo đảm cho một công việc, nghĩa vụ có thể được thực hiện. Các biện pháp bảo đảm mang tính kinh tế, kỹ thuật có thể hiểu là các tính toán, đánh giá, hỗ trợ kỹ thuật, phương tiện, bảo đảm nguồn lực…để dự án, phương án kinh doanh có thể diến ra, thực thi được trên thực tế.

Dưới khía cạnh pháp lý chung nhất, bảo đảm là tất cả các biện pháp pháp lý để bảo đảm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cho nghĩa vụ được thực hiện một cách đúng đắn, đầy đủ.Các biện pháp pháp lý có thể bao gồm các chế định, quy định về hợp đồng, chế định về xử lý biện pháp tranh chấp, buộc thực hiện nghĩa vụ, chế định tố tụng để đảm bảo việc vi phạm phải được xử lý…hoặc các biện pháp bảo đảm bằng tài sản như thế chấp, cầm cố, ký cược, đặt cọc… Theo quy định của BLDS 20005 tại Điều 318: Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự gồm: a) Cầm cố tài sản; b) Thế chấp tài sản; c) Ðặt cọc; d) Ký cược; đ) Ký quỹ; e) Bảo lãnh; g) Tín chấp. So với quy định của BLDS năm 1995 thì các biện pháp bảo đảm thực hiện nhĩa vụ tại BLDS 2005 thì biện pháp phạt vi phạm không được coi là biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ nữa, trong khi đó vấn đề tín chấp lại được coi là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Ở đây, có thể thấy sự khác biệt khá căn bản đó là BLDS 2005 có sự phân định khá rõ ràng biện pháp bảo đảm bằng tài sản và biện pháp bảo đảm phi tài sản ( bảo đảm đối nhân). Trong trường hợp bảo lãnh, tín chấp, bên đưa ra bảo đảm phải thực hiện nghĩa vụ theo như đúng cam kết – đối với bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ thay ( có thể là tài sản, công việc), đối với tín chấp – thông qua các thiết chế, cộng đồng để tác động đến việc thực thi nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ.Phần lớn các biện pháp bảo đảm được liệt kê trong BLDS là các biện pháp bảo đảm bằng tài sản, theo đó, bên bảo đảm trao cho bên nhận bảo đảm quyền đối với tài sản được dùng làm bảo đảm.

Tài sản được dùng bảo đảm sẽ chịu sự chi phối, kiểm soát của bên nhận bảo đảm, có những hạn chế nhất định trong việc sử dụng, định đoạt, theo đúng quy định pháp luật về bảo đảm và thỏa thuận 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của hai bên trong giao dịch. Có thể nói, các biện pháp bảo đảm xuất hiện trong các giao dịch bảo đảm xuất phát từ nhu cầu thực tế, có vai trò thúc đẩy giao lưu dân sự, thương mại phát triển có trật tự, góp phần hạn chế tranh chấp xẩy ra, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, từ đó tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Ở Việt Nam, việc áp dụng các biện pháp bảo đảm trong hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng cũng mới được thực hiện trong thời gian không lâu. Bắt đầu từ năm 1989, khi hệ thống ngân hàng của Việt Nam chuyển sang hoạt động mô hình hai cấp – hoạt động kinh doanh,có sự đa dạng hóa về sở hữu, thành phần kinh tế thì hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng bắt đầu được áp dụng biện pháp bảo đảm bằng tài sản: thế chấp, cầm cố, bảo lãnh.

Việc áp dụng biện pháp bảo đảm bằng tài sản khi thực hiện cấp tín dụng trong hoạt động ngân hàng dần được luật hóa và được ghi nhận trong Luật các tổ chức tín dụng năm 1997, theo đó việc cho vay của tổ chức tín dụng bắt buộc phải có biện pháp bảo đảm. Đây là vấn đề có tính lịch sử kinh tế, xã hội khi: trình độ quản lý của hệ thống ngân hàng còn hạn chế, có sự đan xen sở hữu trong hoạt động của hệ thống tổ chức tín dụng. Nhìn chung pháp luật các nước trên thế giới không có sự phân chia thành bảo đảm tiền vay và các biện pháp bảo đảm cho nghĩa vụ dân sự. Chẳng hạn như pháp luật Pháp, Nhật Bản.các quy định về biện pháp bảo đảm nằm trong luật Dân sự.

Có nghĩa là các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các tổ chức tín dụng được điều chỉnh bằng luật chung như các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự khác. Tại Việt Nam, BLDS là văn bản có giá trị pháp lý cao nhất quy định về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự nói chung. Để hướng dẫn BLDS Chính phủ đã ban hành Nghị định 163/2006/NĐ – CP ngày 29 tháng 12 năm 2006 về giao dịch bảo đảm. Tiếp theo đó là Nghị Định 11/ 2012/ NĐ – CP về sửa đổi, bổ sung Nghị định 163.

Ngoài ra, còn có các văn bản điều chỉnh chuyên 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngành trong lĩnhvực tín dụng. Xét về bản chất, các giao dịch trong hoạt động ngân hàng cũng là một loại giao dịch dân sự nên các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các tổ chức này cũng giống như các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự nói chung. Qua các quy định của pháp luật có thể tạm hiểu: Các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các ngân hàng thương mại là việc thỏa thuận giữa các bên, qua đó đặt ra các biện pháp mang tính chất dự phòng đểđảm bảo cho việc thực hiện nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ, đồng thời ngăn ngừa và khắc phục những hậu quả tiêu cực do việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ gây ra. Đặc điểm của các biện pháp bảo đảm trong hoạt động của các Ngân hàng thương mại Thứ nhất, các biện pháp bảo đảm tạo ra hệ quả pháp lý là: một mặt hạn chế quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đối với các tài sản bảo đảm của chủ sở hữu tài sản; mặt khác, thiết lập cho bên có quyền – bên nhận bảo đảm là ngân hàng quyền được ưu tiên theo đuổi tài sản bảo đảm đểthu hồinợ, so với các chủ thểkhác( là những chủ thể không được đảm bảo bằng tài sản đó).

Đây là đặc điểm quan trọng nhất, phản ánh bản chất của các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự nói chung và các biện pháp bảo đảm trong hoạt động ngân hàng nói riêng. Nếu không có thuộc tính này, sự bảo đảm bằng tài sản sẽ không còn nhiều ý nghĩa nữa trong việc bảo đảm thi hành nghĩa vụ của người có nghĩa vụ đối với người có quyền. Đặc điểm này cho phép phân biệt quyền của bên có quyền có bảo đảm với bên có quyền không có bảo đảm trong quá trình chiếm hữu, quản lý, theo đuổi tài sản và bán tài sản để thực hiện cam kết. Sự khác biệt này thể hiện ở chỗ, khi các biện pháp bảo đảm được thiết lập, bên có quyền có bảo đảm sẽ có quyền ưu tiên theo đuổi tài sản bảo đảm, bất luận tài sản đó đang nằm trong tay ai, trong khi các chủ thể có quyền nhưng không được đảm bảo bằng tài sản đó không có quyền này.

Đương nhiên cần lưu ý rằng việc thiết lập các biện pháp bảo đảm giữa người có quyền với người có nghĩa vụ( có thể là chính người đó hoặc người thứ ba) đối 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] với một khối tài sản bảo đảm cụ thể nào đó, không hề ngăn cản người có quyền thực hiện quyền yêu cầu Tòa án cho phép kê biên, phát mại các tài sản không phải là tài sản bảo đảm của người có nghĩa vụ, nếu khối tài sản đem đảm bảo không đủ để thanh toán cho người có quyền. Trong hoạt động của các Ngân hàng thương mại, đặc biệt là trong hoạt động cho vay có bảo đảm bằng tài sản, nguyên tắc này thể hiện ở chỗ, nếu đến hạn mà người vay không trả được nợ thì chủ nợ là ngân hàng có quyền tự động trích tiền trên tài khoản của người vay để tự thu hồi nợ hoặc tổ chức phát mại tài sản để thu hồi nợ cho mình theo trình tự do pháp luật quy định( nếu người vay không có tài khoản tại ngân hàng hoặc trên tài khoản của họ không có tiền). Trong trường hợp tài sản bảo đảm không phát mại được mà phải giải chấp hoặc phát mại được nhưng không đủ thanh toán nợ thì ngân hàng có quyền yêu cầu Tòa án cho phép kê biên, phát mại những tài sản khác để thu hồi nợ, với tư cách là một chủ nợ không có bảo đảm. Trong trường hợp này ngân hàng có quyền tương đương như các chủ nợ không có bảo đảm khác trong việc yêu cầu kê biên và bán đấu giá các tài sản thuộc quyền sở hữu của bên vay để thu hồi nợ.