Kỷ yếu này được xuất bản dưới sự tài trợ của Hội quán Tuệ Thành và Công ty cổ phần Anh Việt Á. LỄ HỘI CỘNGăĐỒNG: TRUYỀN THỐNG VÀ BIẾNăĐỔI BAN BIÊN TẬP PGS. Ngô Thị PhươngăLană TS. Huỳnh Ngọc Thu PGS.
Phan Thị H ng Xuân TS. Nguy n NgọcăThơ TS.ăĐặng Thị Kim Oanh TS. Nguy năĐức L c TS.ăTrươngăThị Thu Hằng TS.ăTrươngăVănăMón ThS. Bùi Việt Thành CN.
Cao Thanh Tâm MỤCăLỤC LỜIăTỰA PH NăI: LỄăHỘIăCỘNGăĐỒNG: NHỮNGăVẤNăĐỀăCHUNG &ăPHƯƠNGăPHỄPăTIẾPăCẬN 1 NgôăVănăLệ CộngăđồngăvƠălễăhộiăcộngăđồngă- MộtăvƠiă Trangăầ4 nhậnăxét 2 TrươngăVănăMón TiếpăcậnăphươngăphápăvƠălỦăthuyếtătrongă Trangăầ16 nghiênăcứuălễăhội 3 PểạmăTểanểăTểôỄ TổngăquanănhữngănghiênăcứuăđaăngƠnhăvềă Trangăầ29 lễăhội:ăĐềăxuấtăhướngătiếpăcậnăliênăngƠnhă trongăbốiăc nhăđôăthị 4 VỷăVănăTểànể Mộtăănhậnăthứcăvềălễăhộiăcộngăđồng Trangăầ44 5 Patrick McAllister ắResearchingătet:ăMethodăandămethodologyă Trangăầ50 forăinvestigatingăvietnamẲsăpremierănatională festival.‖ 6 TrươngăTểịăTểuăảằng SựăhìnhăthƠnhălễăhộiăcộngăđồngătruyềnă Trangăầ55 thốngă(NghiênăcứuătrườngăhợpălễăTrùng CửuăvƠălễăvíaăÔngăt iăđ oăLongăSơn,ăTP.ă VũngăTƠu,ătỉnhăBƠăRịaăVũngăTƠu) 7 TrầnăảữuăSơn CácăxuăhướngăbiếnăđổiălễăhộiăhiệnănayăvƠă Trangăầ66 gi iăphápăqu nălỦ 8 NguyễnăTểịăKỄềuăSương LễăhộiăcộngăđồngăvƠăxuăhướngăbiếnăđổi Trangăầ72 9 NguyễnăTểếăPểúc TìmăhiểuăminhătriếtăViệtăquaălễăhộiăcộngă Trangăầ77 đồngăViệtăNam 10 NguyễnăPểướcăBảoăĐàn Nhữngăvấnăđềăđángălưuătơmătrongăviệcăphụcă Trangăầ82 dựngăvƠăb oătồnălễăhộiătruyềnăthốngăhiệnă nay 11 TrịnểăXuânăTểắng B oătồnăvƠăphátăhuyăcácăgiáătrịăvănăhóaădơnă Trangăầ90 tộcăthôngăquaălễăhộiătrongăđiềuăkiệnămớiăởă ViệtăNamăhiệnănay 12 ĐỄnểăảồngăảảỄ BiểuătượngăThánh Gióng: Từăhuyềnătho iă Trangăầ96 đếnălịchăsửăthƠnhăvăn PH NăII: LỄăHỘIăCỘNGăĐỒNGăỞăVIỆTăNAM: TRUYỀNăTHỐNGăVÀăBIẾNăĐỔI 13 TểáỄăNguyễnăĐứcăMỄnểăQuân GiáătrịăvƠă nhăhưởngăcủaălễăhộiătruyềnăthốngă Trangăầ111 đếnăcộngăđồngăcưădơnăBắcăBộ 14 NguyễnăTểịăMỹăảạnể NétăđặcăsắcăcủaălễăhộiăChùaăThầyă(Nhìnătừă Trangăầ123 diễnătrìnhăvƠănguồnăgốcălịchăsử) 15 MaỄăTểịăảạnể Lễăhộiătruyền thốngăcácălƠngăxƣăngo iăthƠnhă Trangăầ130 Hà Nộiătrongăquáătrìnhăđôăthịăhóa:ăNhữngă khíaăc nhăbiếnăđổi 16 NguyễnăTểịăBícểăTểúy NétăđặcătrưngăcủaălễăhộiăcộngăđồngăHƠ Hộiă Trangăầ145 trongăhệăthốngăcácălễăhộiăViệtăNam 17 ĐỗăVỄếtăCường LễăhộiăđềnăKỳăCùngăởăL ngăSơnăậ Đặcă Trangăầ154 TrầnăMỄnểăCường điểmăvƠăsựăbiếnăđổiăcủaănóătrongăđờiăsốngă đươngăđ i 18 NguyễnăVănăMạnể LễăhộiădơnăgianăởăQu ngăBìnhăquaăcácăthờiă Trangăầ164 kỳălịchăsử.ă(Thựcătr ngăvƠăgi iăphápăb oătồn,ă phátăhuyăgiáătrị) 19 NguyễnăTểếăảoàn Hộiărằmăthángăbaăậ Lễăhộiăđộcăđáoăởămiềnă Trangăầ172 núiăQu ngăBình 20 CaoăTểịăTểanểăTểủy LễăhộiăđậpătrốngăcủaăngườiăMacoongătừăgócă Trangăầ178 VỷăTểịăBícểăPểương nhìn so sánh 21 ĐỄnểăĐứcăảỄền LễăhộiăắQuánăThếăÂmăậ NgũăHƠnhăSơn‖ t iă Trangăầ184 ĐƠăNẵng: nhữngăgiáătrịăvănăhoáăcầnăgiữăgìnă vƠăphátătriển 22 TăngăCểánểăTín SựăbiếnăđổiăcủaălễăhộiămụcăđồngălƠngăPhongă Trangăầ190 Lệ,ăhuyệnăHòaăVang,ăthƠnhăphốăĐƠăNẵngă dướiăgócănhìnătruyềnăthống 23 TrầnăTểịăMaỄăAn LễăhộiăcầuăngưăởăvùngăbiểnăĐƠăNẵng:ăM chă Trangăầ200 sốngătruyềnăthốngătrongălòngăxƣăhộiăđươngă đ i 24 LêăTểịăTểuăảỄền BiếnăđổiălễăhộiădơnăgianăởăhuyệnăHòaăVangă Trangăầ205 PểanăTểịăảoàỄăSương trongăbốiăc nhăđôăthịăhóaăt iăĐƠăNẵng 25 TrầnăảồngăLỄên LễăhộiăQuánăThếăÂmăậ ĐƠăNẵng: Truyềnă Trangăầ212 thốngăvƠăhiệnăđ i 26 VỷăVănăảoàng LễărướcăCộăbƠăchợăĐượcă(ThăngăBìnhăậ Trangăầ219 Qu ngăNam) 27 NguyễnăTểịăTểanểăTùng Lễăhộiăcầuăngưăậ nétăvănăhóaăđặcăsắcăcủaăcưă Trangăầ231 dân ven biểnăQu ngăNam 28 VỷăTểịăÁnểăTuyết LễăvíaăbƠăThiênăHậuăởăHộiăAnătrongăquáă Trangăầ239 ĐàoăVĩnểăảợp trìnhăphátătriểnăduălịch 29 VỷăTểịăTểảo MộtăsốăvấnăđềăvềăgiaoălưuăvănăhóaăvƠăbiếnă Trangăầ249 đổiăcủaălễăhộiăđiệnăTrườngăBƠ,ăhuyệnăTrƠă Bồng, tỉnhăQu ngăNgƣiăhiệnănay 30 NguyễnăVănăBốn Nhữngăgiáătrịăcủaălễăhộiădơnăgianăcácătộcă Trangăầ260 ngườiăTơyăNguyênănhìnătừăăduălịchăvănăhóa 31 VỷăTểịăTểùyăDung LễăhộiănôngănghiệpăcủaătộcăngườiăMẲnôngă Trangăầ269 tỉnhăĐăkăNôngăậ TruyềnăthốngăvƠăbiếnăđổi 32 NguyễnăTểăngăLong LễăhộiălăngăÔngăNamăH iăởăKhánhăHòa:ă Trangăầ280 Phátăhuyăgiáătrịătrongăbốiăc nhăhiệnănay 33 NguyễnăTểịăTểạcểăNgọc LễăhộiămừngănhƠărôngămớiăcủaăngườiăRơ- Trangăầ287 mămăởăKonăTum 34 William Noseworthy MốiăquanăhệăgiữaălễăKatéăvƠălễăRamơwan:ă Trangăầ293 Mộtăsựăb năđịaăhoáătrongălễăhộiătruyềnă thốngăcủaădơnătộcăChăm 35 TrươngăVănăMón NghiênăcứuălễăhộiăcủaăngườiăChămăquaăvănă Trangăầ304 Gia Trang b năgiấyă(tapukăbi-ar)ăvƠăvănăb năláăbuôngă (agalăbac)ătrongăbốiăc nhălễăhộiăchungăcủaă khuăvựcăChơuăÁ 36 NguyễnăTểànểăĐức Vănăhoáăậ hộiălễădơnăgianăngườiăChơ-ro Trangăầ315 37 PểanăĐìnểăDũng LễăcúngălúaămớiăcủaăngườiăChơ-roăởăĐồngă Trangăầ323 Nai ậ TruyềnăthốngăvƠăbiếnăđổi 38 TrươngăVănăCểung Sựăắchuyểnăđổiătônăgiáo‖ăvƠănhữngăbiếnăđổiă Trangăầ332 bênătrongălễăhộiăcổătruyềnăcủaăngườiăStiêngă theoăđ oătinălƠnhăởăBìnhăPhướcăhiệnănay 39 NguyễnăTểịăNguyệt LễăhộiădơnăgianăngườiăHoaăĐồngăNaiăậ Trangăầ342 TruyềnăthốngăvƠăbiếnăđổi 40 NguyễnăTểànểăLợỄ LễăhộiăbƠăPhiăYến-Từătruyềnăthuyếtăđếnă Trangăầ351 hiệnăthực 41 LêăTểịăTểanểăTâm Giáătrịăcốăkếtăcộngăđồngăcủaălễăhộiătruyềnă Trangăầ358 thốngă(nghiênăcứuătrườngăhợpălễăhộiănghinhă ÔngăthịătrấnăVƠmăLáng,ăhuyệnăGòăCôngă Đông,ătỉnhăTiềnăGiang) 42 DươngăảoàngăLộc LễăhộiănghinhăÔngăcủaăcộngăđồngăngưădơnă Trangăầ367 venăbiểnăBếnăTreăậTrườngăhợpăxƣăAnăThủyă (huyệnăBaăTri)ăvƠăxƣăBìnhăThắngă(huyệnă BìnhăĐ i) 43 Lâm Nhân Lễ hội Thăk-kôông của người Khmer Trangăầ379 ảứaăSanỄ 44 Phan An LễăhộiăcộngăđồngăngườiăKhmerăNamăBộătừă Trangăầ386 truyềnăthốngăđếnăbiếnăđổi 45 NguyễnăKểắcăCảnể Mộtăsốăsinhăho tănghiălễăvƠăphongătụcătrongă Trangăầ390 lễăhộiăcổătruyềnăcủaăngườiăKhmerăNamăBộ 46 Danh Lung TếtăCholăChnamăThmayăcổătruyềnăcủaăđồngă Trangăầ395 bƠoădơnătộcăKhmerăNamăBộ 47 TỄềuăVănăTrỄệu TìmăhiểuălễăhộiăPhướcăBiểnăcủaăngườiă Trangăầ400 KhmerăSócăTrăng 48 NguyễnăTểịăTâmăAnể MúaăchằnătrongălễăhộiăcủaăcưădơnăKhmeră Trangăầ406 NamăBộă(trườngăhợpăhuyệnăTrƠăCú,ătỉnhăTrƠă Vinh) 49 Lê Thúy An LễăhộiăCholăChnamăThmayăcủaăngườiă Trangăầ414 SơnăTểanểăảoàng KhmerăởăTrƠăVinhăậ TruyềnăthốngăvƠăbiếnă đổi 50 ĐặngăTểịăKỄmăOanể LễăhộiăCholăChnamăThmayăcủaăngườiă Trang .423 KhmerăởăTrƠăvinhăậ Tiếpăcậnăđặcăđiểm 51 LêăVănăSao LễăhộiăQuanăThánhăĐếăQuơnătrongăcộng Trang .433 đồngăngườiăHoaăt iăPhướcăMinhăCung, thịă xã Trà Vinh. 52 BùỄăVỄệtăTểànể LễăKỳăYênăt iăđìnhălƠngăvƠăđềnăthầnăởă Trang .442 NguyễnăTrọngăảùng Tho iăSơn,ăAnăGiang:ăTruyềnăthốngăvƠăbiếnă đổi 53 LêăTểịăSáu LễăhộiăKỳăYênă- Đặcătrưngăriêngăcủaăcưă Trang .458 dơnăNamăBộ 54 Võ Thanh Hùng Mộtăsốăbiếnăđổiătrongălễăhộiăcủaăngườiă Trang .466 DươngăNgọcăTú Khmer vùngăTơyăNamăBộ 55 ảuỳnểăTểịăTểỀ nhăhưởngăcủaălễăhộiăđếnăđờiăsốngăcủaă Trang .477 ngườiăKhmerăvùngăđồngăbằngăsôngăCửuă Long 56 NguyễnăTểịăDỄễmăMy LễăhộiăđuaăbòăB yăNúi- Nétăsinhăho tăvănă Trang .481 hóaăđộcăđáoăcủaăngườiăKhmerăNamăBộ 57 ảàăTểịăTểùyăDương LễăhộiădơnăgianătruyềnăthốngăcủaăđồngăbƠoă Trang .488 KhmerăTơyăNamăBộ:ăGiáătrịăvƠănhữngăvấnă đềăđangăđặtăraăhiệnănay 58 ĐoànăNgọcăMỄnể Đ iălễăhộiăYếnăDiêuăTrìăcungăcủaăđ oăCaoă Trang .494 ĐƠiăt iătỉnhăTơyăNinh 59 ảuỳnểăNgọcăTểu Đ iălễăĐứcăChí Tônăcủaăđ oăCaoăĐƠi:ă Trang .508 Khẳngăđịnhăvịăthếăđộcătônăcủaăắôngătrời‖ăvƠă thểăhiệnăvănăhóaătruyềnăthốngăcủaăngườiă ViệtăởăNamăBộ Ph năIII: LỄăHỘIăCỘNGăĐỒNGăĐƯƠNGăĐẠIăVÀăKINHăNGHIỆMăQUỐCăTẾ 60 ảuỳnểăQuốcăTểắng Chuyểnăt iăcácăgiáătrịăkhôngăgianăvănăhóaălễă Trang .522 hộiăSƠiăGònăậ Thành phốăHồăChíăMinhăvƠoă khuăđôăthịămớiăThủăThiêm. 61 PểanăTểịăảồngăXuân Từăhìnhătượngăhoaăsenătrongăvănăhóaăcủaă Trang .530 ngườiăViệtăNam,ăthửăđềăxuấtăỦătưởngătổăchứcă lễăhộiăắFestivalăsen‖ăt iătỉnhăĐồngăThápă trongăbốiăc nhăxơyădựngăcộngăđồngăASEAN 2015ă(quaăgócănhìnăănhơnăhọcăbiểuătượng) 62 PểạmăLanăảương TruyềnăthôngăvƠălễăhội:ăNhìnănhậnătruyềnă Trang .543 thôngănhưămộtăthƠnhăviênăcủaăthịătrườngădiă s n 63 TrầnăTểếăVĩnể LễăhộiătruyềnăthốngăcủaăngườiăIbanăởă Trang .551 Sarawak (Malaysia) 64 TrầnăCaoăBộỄăNgọc LễăhộiăGarmaăởăAustraliaă- Truyềnăthốngă Trang .560 trênănềnăđươngăđ i 65 LêăTểịăKỄmăOanể B oătồnăvƠăphátăhuyăgiáătrịădiăs năvănăhóaă Trang .573 củaălễăhộiătrongăđờiăsốngăhiệnăđ iă(trườngă hợpălễăhộiăJidai t iăKyoto,ăNhậtăB n) 66 Ong Seng Huat NguồnăgốcăvƠădiễnăbiến củaălễăhộiăắNémă Trang .582 camăkénăchồng‖ăđêmăNguyênătiêuăcủaăthiếuă nữăngườiăHoaăvùngăPenangăậ Malaysia 67 Siu Woo Cheung Sự can dự và vi ph m mang tính biểuătrưngă Trang .597 của Tôn giáo, Khoa học và Cách m ng: Tục thờ Mao, Du lịch và Lễ hộiă côngă đồng tộc người thiểu số ở Bìnhă Đường, Quý Châu, Trung Quốc 68 TưởngăVỄăVănă HiệnătượngăbiếnăđổiăvănăhóaăvƠăb năđịaăhóaă Trang .619 PểạmăNgọcăTểúyăVỄ củaăngườiăMinhăhươngăởăViệtăNam 69 Tik-sang Liu CấuătrúcănghiălễăvƠăthamădựăxƣăhội:ăviệcăduyă Trang .634 trìămộtănghiălễătáiăt oăvũătrụăởăvùngătơnăgiớiă- Hongkong 70 Liu Zhi Wei 遗产的新生 Trang. ViệtăNamălƠămộtăquốcăgiaănôngănghiệpălúaănướcăđiểnăhìnhăởăĐôngăNamăÁăvớiălốiăđịnhăcưă tậpătrungălƠngăxóm,ăvớiătinhăthầnăcộngăđồngăcaoăvƠăđờiăsốngăvănăhoáătinhăthầnăhếtăsứcăđaă d ng,ăsơuăsắc.ăSựăgắnăkếtă chặtă ch ă giữaăngườiăViệtă Namă vớiă nghềănôngănghiệpălúaănướcă cũngă nhưă cácă ho tă độngă nôngă nghiệpă đƣă t oă nềnă t ngă hìnhă thƠnhă hệă giáă trịă văn hóa Việtă Namătruyềnăthống,ătrongăđóănổiăbậtăvƠăđặcăsắcănhấtălƠănhữngăho tăđộngălễăhội.
Về mặt lý luận: lễ hội truyền thống là một hệ thống biểuătượng nhằm hiện thực hóa thế giới ý niệm về đời sống tâm linh bằng các nghi thức, và thông qua các ho tăđộngănƠyăconăngười có thể giao tiếp với thần linh. Bất kỳ một lễ hội truyền thốngănƠoăcũngăcóăsự đanăxenăcủa hai bộ phận phần lễ và phần hội. Phần lễ là những nghi thức tế tự mƠăconăngười sáng t o ra để có thể giao tiếp với thần linh; Phần hội là những ho tă động của cộngăđồng nhằm xây dựng mối cộng c m của nhữngăconăngười có thân phậnăkhácănhau,ămƠăngƠyăthường có một kho ngăcáchăvôăhìnhănƠoăđóăngănăc n. Vì vậy, ngày hội bao giờ cũngălƠăngƠyăvuiăcủa dân làng, của cộngăđồng.ăDơnăgianăcóăcơuăắvuỄănểưăngàyăểội‖ălƠăph n ánh một không khí vui của dân làng, của cộngăđồng trong ngày hội.
Ngày hộiăthường có nhiềuătròăchơiădơnăgiană (nhưăđánhăđu,ăchơiăcờ người,ăđuaăthuyền,ăđuaăghe,ăvật, th diều.) mà mọi thành viên trong làng, cộngăđồngăđều tham gia vào các cuộcăvuiăchơi,ăđuaăsức tranh tài. Các ho tăđộng của lễ hội do vậyăđƣălƠmătăngăthêmămối cộng c m của cộngăđồngăvƠăcũngăgópăphần làm nên một nét củaăvănăhóaăắtìnểălàngăngểĩaăxóm‖ăcủa người Việt Nam. Thực tiễn cho thấy, lễ hội cộngăđồng truyền thống củaăngười Việt Nam dù diễnăraănhưăthế nƠoă thìă đều có phần lễ và phần hội. Tuy nhiên, do những sự khác biệt củaă điều kiện tự nhiên,ămôiătrường xã hội mà nếu chú ý quan sát chúng ta dễ nhận thấy có sự khác biệt giữa lễ hội củaăngười Việtătheoăđịa vựcăcưătrú:ăBắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ, lễ hội củaăngười Việt với lễ hội của các tộcă người thiểu số: lễ hội của làng Việt, của cộngă đồng các tộc người thiểu số phía Bắcăthường có quy mô nh trongăkhiăđó lễ hội củaăngười Việt Nam Bộ nói riêng, các tộcăngười thiểu số ở Nam Bộ nóiăchungăthường có quy mô lớn (bao gồm có sự tham dự của nhiềuă địaă phương,ă của các tộcă người khác), lễ hội mang nặng tính cộng đồng bao gồm mộtăvùngănhưălễ hội nghinh Ông (không ph i diễn ra ở một làng chài, mà nhiều làng chài, lễ hội Bà Chúa Xứ (không chỉ một huyện, một tỉnh, mà nhiều tỉnh), lễ hội LăngăÔngăBƠăChiểu (bao gồm các cộngăđồngădơnăcư,ăcácănhómătộcăngười).
Tr i qua nhữngăbướcăthăngătrầm của lịch sử đƣăd năđến nhữngăthayăđổiătrongăđời sốngăvănă hóa củaăngười ViệtăNam,ănhưngălễ hội củaăngười Việt Nam luôn thể hiện tính nhân b n t o nên một sức sống mãnh liệt của những giá trị vănăhóaătruyền thống.ăĐứngătrước xu thế phát triển của thờiăđ i, lễ hội củaăngười Việtăcũngănhưăcácătộcăngười trong cộngăđồng các tộc người ViệtăNamăđƣăvƠăđangăcóănhững biếnăđổi cùng với quá trình công nghiệpăhóa,ăđôăthị hóa với những lễ hội cộngăđồng mang màu sắc củaăkhôngă gianăđôăthị nhưălễ hội du lịch ắFestivală Huế‖,ă ắFestivală lúaă g o‖,ă ắFestivală đờn ca tài tử‖,ă ắFestivală đuaă gheă ngo‖,ă ắFestivalăbiển‖,ăắFestivalădừa‖,. Dù khoác lên mình tấm áo mớiănhưngănhưălƠămột thành tố vănăhóa,ălễ hội không chỉ thể hiện mong muốn củaăngườiădơnăđể gi i quyết các nhu cầu 2 tơmă linhă mƠă cònă lƠă nơiă giữ gìn, phát huy truyền thống tốtă đẹp của cộngă đồng nhằm xây dựng cuộc sống ấm no, h nh phúc. CácănghiênăcứuăvềălễăhộiăcộngăđồngăđƣăđượcăcácănhƠăkhoaăhọcănướcăngoƠiăcũngănhưăViệtă Namănghiênăcứuătừăăkháăsớm.ăVềăcácătácăgi ănướcăngoƠi,ăđángăchúăỦăcó:ăVictor W Turner (1961, 1962, 1964, 1969, 1982), Buahapakdee, Apinan (1988), RuthăGersonă(1986),ăLươngă VănăHyă(2012).ăCácătácăgi ăViệtăNamăcóăThu Linh - ĐặngăVănăLungă(1984),ăToan Ánh (1991),ă Lêă Trungă Vũă (1992),ă Đinhă Giaă Khánhă vƠă Lễă Hữuă Tầnă (1994),ă Nguyễnă Thịă Kimă Đoană(2003),ăSakayaă(2004)ăvƠăĐặngăThịăOanhă(2013)ầ Quaănhữngăcôngătrìnhănghiênăcứuă củaăcácătácăgi ,ăcácănhƠăkhoaăhọcătrongănướcăvƠăquốcătế,ătaăthấyălễăhộiăcộngăđồngăđƣăđượcă tiếpăcậnătừănhiềuăphươngăphápăvƠălỦăthuyếtăkhácănhau:ăNhómăcácănhƠăkhoaăhọcănướcăngoƠiă đaăphầnătiếpăcậnănghiênăcứuălễăhộiătheoăgócănhìnăNhơnăhọc;ăcònănhómăcácănhƠăkhoaăhọcă ViệtăNamătiếpăcậnălễăhộiăđaăchiềuătừăDơnătộcăhọc,ăTônăgiáo,ăVănăhoáăhọc,ăchủăyếuălƠăvănă hoá dân gian. Là mộtătrongăhaiătrungătơmăđƠoăt o và nghiên cứu khoa học xã hộiăvƠănhơnăvănălớn nhất ViệtăNam,ăTrườngăĐHăKHXH-NV luôn ý thức về vị trí, tầm vóc và sứ mệnh của mình trong giáo dục ậ đƠoăt o và nghiên cứu khoa họcătrênălĩnhăvực khoa học xã hộiănhơnăvăn,ătrongăđóăcóălễ hội cộngăđồng góp phầnătăngăcường tri thức khoa học và thực tiễn cho xã hội.
Trongăbốiăc nhăhộiănhậpăkhuăvựcăvƠăquốcătế,ăviệcăhiểuăbiếtăvềăvănăhóaăs ătăngăthêmăcơăhộiă đểăphátătriểnăvềăkinhătế,ăgiaoălưu,ăhợpătácăgiữaăcácăvùng,ămiền,ăcácăquốcăgiaătrongăkhuăvựcăvƠătrênă thếăgiới.ăNhữngăbƠiăthamăluậnăvềălễăhộiăcộngăđồngăcủaăcácătộcăngườiăởăAustralia,ăMalaysia,ăHongă Kong, TrungăQuốc,ăĐƠiăLoan,ăNhật,.ăs ălƠănhữngăkinhănghiệmăquốcătếăquỦăbáuăc ăvềămặtălỦăluậnă vƠăthựcătiễnăđốiăvớiăViệtăNam. Trênătinhăthầnăấy,ăHộiăth oăkhoaăhọcăquốcătế:ăầễ hội cộng đồng: Truyền thống và biến đổi do Trườngă Đ iă họcă khoaă họcă Xƣă hộiă vƠă Nhơnă văn,ă Đ iă họcă Quốcă giaă Tp.ă Hồă Chíă Minh,ă Hộiă quánă MiếuăTuệăThƠnhăcùngăphốiăhợpătổăchứcăs ălƠămộtădiễnăđƠnăquanătrọngăđểăcácănhƠănghiênăcứu,ăcácă nhƠăqu nălỦ,ăcácăgi ngăviên.ăNCS,ăHVCHătrongăvƠăngoƠiănướcăcùngătraoăđổi,ăphơnătích,ăđánhăgiáă nhữngăgiáătrịăcủaălễăhộiăcộngăđồngădướiănhiềuăgócănhìnăvƠănhữngăkhungălỦăthuyếtăkhácănhau. Hộiăth oănhậnăđượcă99ăbƠiăviếtăcủaăhơnă100ătácăgi ătừănhiềuăvùngămiềnăkhắpăc ănước,ănhiềuă quốcă giaă thamă gia:ă LƠoă Cai,ă HƠă Nội,ă Huế,ă Qu ngă Bình, Qu ngă Nam,ă ĐƠă Nẵng,ă Qu ngă Ngƣi,ă Khánhă Hòa,ă Đồngă Nai,. cácă tỉnhă đồngă bằngă sôngă Cửuă Long,ă Mỹ,ă Newă Zealand,ă Malaysia,ă Hongkongă(TrungăQuốc),ăĐƠiăLoan,ăCampuchia.ăSauăkhiăđọcăph năbiện,ăBanăTổăchứcăđƣălựaăchọnă đượcă68ăbƠiăđểăbiênătập,ăbổăsungăvƠăxuấtăb năthƠnhăk ăyếuăphụcăvụăhộiăth o.ăCácăbƠiăviếtăđƣăđượcă phơnăthƠnhăbaăphần: Phầnă1:ăLễăhộiăcộngăđồng:ănhữngăvấnăđềăchungăvƠăphươngăphápătiếpăcận Phầnă2:ăLễăhộiăcộngăđồngăởăViệtăNam:ătruyềnăthốngăvƠăbiếnăđổi Phầnă3:ăLễăhộiăcộngăđồngăđươngăđ iăvƠăkinhănghiệmăquốcătế TểànểăpểốăảồăCểíăMỄnể,ătểángă6ănămă2014 BANăT ăCH C 3 PH NăI LỄăHỘIăCỘNGăĐỒNGăậ NHỮNGăVẤNăĐỀăCHUNG &ăPHƯƠNGăPHỄPăTIẾPăCẬN 4 CỘNGăĐỒNG VÀ LỄ HỘI CỘNGăĐỒNG - MỘT VÀI NHẬN XÉT NgôăVănăLệ* Trong tiến trình lịch sử củaămìnể,đ tồn tại và phát tri n mỗi tộcăngười tồn tại những loại hình tổ chức xã hộỄăkểácănểauăgểỄăđậmănỨtăvănăểóaărỄêngăcủa chính cộngăđồngăđó.ăĐối vớỄăngười Việt làng là một dạng thức cộngăđồngăkểáăđặc biệt.
Làng Việt gắn liền với quá trình chinh phụcăvùngăđồng bằng và mở cõi. Nhờ một cơăcểế vận hành khá uy n chuy n, làng Việt không chỉ tồn tạỄănểưămột hình thức tổ chức xã hội c păcơăsở, mà còn có vai trò quan trọngăđ giữ gìn và bảoălưuăcácăgỄáătrị vănăểóaătruyền thống.CũngănểưănểỄều tộcăngười sinh sống ở ĐôngăNamăÁ,ăếoăcểưaăxảy ra phân côngălaoăđộng xã hộỄ,ănênătrongăđời sống kinh tế th hiệnătínểăđaănguyênătrongăểoạt động kinh tế của làng Việt.ăTrongăđời sống củaămìnể,ălàăcưăếânănôngăngểỄệpălúaănước, nên lễ hộỄăcũngăr tăđaă dạng và phong phú.Trong bài viết của mình, chúng tôi trình bày về cộngăđồng và lễ hội cộngăđồng chủ yếu củaăngười Việt Bắc Bộ-nơỄăểìnểătểànểănểững giá trị vănăểóaătruyền thống Việt Nam. T khoá:lễ hội, cộngăđồng,ălàngăxã,ăngười Việt, tổ chức xã hội, làng Việt 1. Khái quát v ăv năđ ănghiênăcứu MởăđầuăchủăđềăcủaăbƠiăviết là “Cộng đồng và lễ hội cộng đồng - một vài nh n xỨt”,ăvìăvậyă chúngătôiăbắtăđầuătừăkháiăniệm,ămƠăởăđơyălƠăkháiăniệmăcôngăcụ- cộngăđồng.ăThôngăthườngăcộngă đồngăđượcăhiểuălƠăắmốiăliênăhệăquaăl iăgiữaăcácăcáănhơn,ăđượcăquyếtăđịnhăbởiăcácălợiăíchăchungăcủaă cácăthƠnhăviênăcóăsựăgiốngănhauăvềăcácăđiềuăkiệnătồnăt iăvƠăho tăđộngăcủaănhữngăconăngườiăhợpă thƠnhăcộngăđồngăđó,ăbaoăgồmăcácăho tăđộngăs năxuấtăvậtăchấtăvƠăcácăho tăđộngăkhácăcủaăhọ,sựăgầnă gũiăgiữaăhọăvềătưătưởng,ătínăngưỡng,ăhệăgiáătrịăvƠăchu nămực,ănềnăs năxuất,ăsựătươngăđồngăvềăđiềuă kiệnăsốngăcũngănhưăcácăquanăniệmăchủăquanăcủaăhọăvềăcácămụcătiêuăvƠăphươngătiệnăho tăđộng‖ă (ViệnăThôngătinăKHXH,ă1990).ăTuyănhiên,ăquanăđiểmănƠyăchưaăchỉăraănhữngăđặcătrưngă(tiêuăchí)ă đểăxácăđịnhămộtăcộngăđồng.ăTôăDuyăHợpăvƠăLươngăHồngăQuangătrongăcôngătrìnhăcủaămìnhăđƣăd nă l iăquanăđiểmăcủaăFerdinandăTonnies,ăthìăcộngăcóăcácăđặcătrưngăsau:ăắThứănhất,ănhữngăquanăhệăxƣă hộiănƠoămangătínhăchấtătinhăthần,ăthơnăthiện,mangăđộăcốăkếtăcóăỦănghĩaătựănhiênăthìăđơyălƠătínhăcộngă đồng.ăThứ hai,ălƠătínhăbềnăvững.Tínhăcộngăđồngăđượcăkhẳngăđịnhătheoădòngăch yăcủaălịchăsử.ăThờiă gianăcóămộtăvaiătròălƠăyếuătốăkếtădínhăcácăthƠnhăviênătrongăcộngăđồng.ăThứăbaălƠătínhăcộngăđồngăkhiă đượcăxétătừăquanăđiểmăđánhăgiáăvƠăvịăthếăxƣăhộiăcủaăcácăthƠnhăviênăxƣ hộiăthìăđóălƠăvịăthếăxƣăhộiă đượcăgánăsẵnănhiềuăhơnălƠăvịă thếăphấnăđấuămƠăcóăđược.ăCuốiă cùng,ătínhăcộngăđồngălấyăquanăhệă dòngăhọălƠăquanăniệmăcơăb năvƠămangăc ăhaiă đặcătrưng:ă dòngăhọălƠăhuyếtă thốngăvƠădòngăhọătrởă thƠnhăkhuônăm uăvănăhoáăcủaăsinhăho tăcộngă đồng‖ă(TôăDuyăHợp,ăLươngăHồngăQuang,ă2000).ă MộtăquanăniệmănhưăvậyăvềăcộngăđồngălƠăkháărõărƠng,ăgiúpăchúngătaănhữngăngườiănghiênăcứuăcóăcơă sởăđểătiếpăcậnăvƠănghiênăcứuăvềăcộngăđồng.LƠngănhưălƠăm tăc ngăđ ng1 ăViệtăNamătrongăđờiăsốngăthườngănhậtăthậmăchíăc ătrongăkhoaăhọcăkháiăniệmăcộngăđồngă đượcăsửădụngătươngăđốiărộngărƣi,ăđểăchỉănhiềuăđốiătượngăcóănhữngăđặcăđiểmătươngăđốiăkhácănhauă vềăquyămô,ăđặcătínhăxƣăhội.ăChẳngăh n,ătrongăTừăđiểnătiếngăViệtătừăắcộngăđồng‖ăđểăchỉăắătoƠnăthểă * NGND.ăGi ngăviênăKhoaăNhơnăhọc.ăTrườngăĐHKHXH&ăNVăậ ĐHQGăTP.
1 BƠiăviếtăcóăsửădụngătưăliệuăđƣăđượcăcôngăbố 5 nhữngăngườiăcùngăsống,ăcóănhữngăđiểmăgiốngănhau,ăgắnăbóăthƠnhămộtăkhốiătrongăsinhăho tăxƣăhội.ă Thíădụ:ăcộngăđồngăngônăngữ,ăcộngăđồngălƠngăxƣ,ăcộngăđồngăngườiăViệtăởănướcăngoƠi‖ă(HoƠngăPhê,ă 1998).ăNhưăvậy,ăcóăthểăthấyădanhătừăcộngăđồngăđượcăsửădụngăchoăcácăđơnăvịăxƣăhộiăcơăb n gia đình,ălƠngăxƣăhayămộtănhómăxƣăhộiănƠoăđóăcóănhữngămốiăliênăhệăvềătơmăthứcăvƠălỦătưởngăxƣăhội,ă hayăvềălứaătuổi,ăgiớiăhayăvềănghềănghiệpăvềăthơnăphậnăxƣăhội.ăTuyăkhôngăđưaăraăcácătiêuăchíăcũngă nhưămộtăđịnhănghĩaăvềăcộngăđồng,ănhưngăcácănghiênăcứuăcủaăcácănhƠătơmălỦăhọcă(Đ ăLong,ă2000),ă sửăhọcă(PhanăHuyăLê,ăVũăMinhăGiang,ă1996,ăPhanăĐ iăDoƣn,ă2008),ădơnătộcăhọcă(TrầnăTừ,ă1984,ă NgôăVănăLệ,ă2007),ăđềuăcóămộtăsựănhấtătríăkháăcaoăcủaăcácănhƠănghiênăcứuăViệtăNam,ăkhiălƠngăxƣă đượcăxemălƠămộtăd ngăcộngăđồngăgắnăliềnăvớiăđơnăvịăcưătrúăcủaăngườiăViệt.ăTrongăkhiăđóăcácănhƠă xƣăhộiăhọcăkhiănghiênăcứuăvềăcộngăđồngăchoărằngăcầnăph iăphơnătíchătrênămộtăchiềuăkíchăkhácăvềă cộngă đồng,đóă lƠă chỉă raă cácă thƠnhă phầnă t oă lậpă nênă mộtă cộngă đồngă (Tôă Duyă Hợp,ă Lươngă Hồngă Quang, 2000). TheoăhaiănhƠănghiênăcứuănƠy,ăthìăcácăcuộcănghiênăcứuăt iăcácăquốcăgiaăkhácănhauă trênăthếăgiớiăchoăthấyăcóămộtăsốăyếuătốăchínhăcủaăcộngăđồngălƠăđịaăvựcăcưătrú,yếuătốăkinhătếăhayă nghềănghiệpăvƠăcuốiăcùngălƠăyếuătốăcóătínhăvănăhoá.ăNhữngăyếuătốănƠyăt oăraăsự cốăkếtăcộngăđồngă từăcácăđặcăđiểmăchungă mƠăcácăthƠnhăviênăcóăthểăchiaăsẻăvớiă nhau.ăTuyă nhiên,ăđốiă vớiă mộtă cộngă đồngăcụăthểănhưălƠngăViệtăthì,ătheoăchúngătôi,ăkhiănghiênăcứuăcầnălưuăỦăđếnătínhăbềnăvữngăquaăthờiă gian.ăCùngăvớiăthờiăgianălƠngăvớiătưăcáchălƠ:ăắnhữngăcộngăđồngăđaăd ngăvềăhuyếtăhệ,ăvềăkinhătếă (nhiềuănghềăvƠăsởăhữuăruộngăđất),ăvềăthƠnhăphầnăxƣăhộiă(sĩ,ănông,ăcông,ăthương),ăvềătôn giáo (tín ngưỡngădơnăgianăhòa đồngăvớiăNho,ăPhật,ăĐ o)ă(PhanăĐ iăDoƣn,ă2008)ănênăthểăhiệnătínhăbềnăvững.ă TínhăbềnăvữngăcủaălƠngăđượcăthểăhiệnăởăch ălƠăchoădùăcóănhữngăbiếnăđộngălịchăsử,ănhưngăcácălƠngă Việtăv nătồnăt iăvƠăvậnăhƠnhătheoăquyăchu năriêngăcủaătừngălƠngă(sauănƠyălƠăhươngăước),ălƠănơiăb oă lưuăvƠăphátăhuyăcácăgiáătrịăvănăhoáătruyềnăthốngătrongăcuộcăđấuătranhăkhông cơnăsứcăchốngăl iăsựă đồngăhoáăcủaăkẻăthù.ăMặtăkhác,vớiătưăcáchălƠăđơnăvịăhƠnhăchínhăcấpăcơăsở,ălƠngăcóăthểăbịătáchăra,ă nhậpăvƠoădoănhuăcầuăqu nălỦ,ăphátătriểnăkinhătếăcủaăchínhăquyền,ănhưngănhữngăkỦăứcăvềălƠngăcũă khôngădễăphaiănh tătrongătơmăthứcăcủaăngườiădơn,ătrongănhiềuătrườngăhợpăcưădơnăcủaămộtălƠngăvìă mộtălỦădoănƠoăđóălyătánăkh iăđịaăbƠnăcưătrúăcũ,ăhọătáiălậpălƠngăởănơiăcưătrúămớiă(NguyễnăĐứcăLộc,ă 2013).ăVìăvậy,ălƠngăvớiătưăcáchălƠămộtăcộngăđồng,ămuốnăhìnhăthƠnhăph iăcóănhữngăđiềuăkiệnăcầnăvƠă đủ.ăChoăđếnănayăchưaăcóănhữngăcôngătrìnhănghiênăcứuămộtăcáchăhệăthốngăquáătrìnhăhìnhăthƠnhăcácă lo iălƠngăởăViệtăNam.ăNhưngăquaătiếpăcậnăcácăcôngătrìnhănghiênăcứuăvƠăvớiănhữngătưăliệuăđiềnădƣă t iăcácăđịaăphươngăởăNamăBộăvƠănhữngăkỦăứcăvềămộtălƠngăquê-nơiătôiăsinhăraăvƠălớnălên,ăchúngătôiă choărằngălƠngăViệtăcóăbaăhìnhăthứcăhìnhăthƠnh.ăQuá trìnhăhìnhăthƠnhălƠngătuỳăthuộcăvƠoănhữngăđiềuă kiệnătựănhiênăvƠăxƣăhộiăcụăthểănênămôăhìnhăcungănhưăquyămôălƠngălƠărấtăkhácănhau.Thứănhất,ăcácă lƠngăViệtăcổătruyềnăđượcăhìnhăthƠnhătừăsựătanărƣăcủaăcôngăxƣănguyênăthu ,ămƠădấuăvếtăcủaănóălƠăsựă tồnăt iădaiădẳngăchếăđộăcôngăđiềnăcôngăthổăcủaăcácălƠngănƠyă(choăđếnănhữngănămă50ăcủaăthếăk ă XX).ăLo iălƠngănƠyăchủăyếuăraăđờiăởăBắcăBộ-cáiănôiăhìnhăthƠnhătộcăngườiăViệt.ăThứăhai,ălƠăcácălƠngă do nhữngăngườiăcùngămộtădòngăhọăkhaiăhoangălậpănên,ămƠădấuăvếtăcủaăcácălƠngănƠyăthườngălấyătênă họăđặtăchoătênălƠng.ă ăcácătỉnhămiềnăBắcăhiệnănayăcóătớiătrênă190ălƠngămangătênăcácădòngăhọănhưă LưuăXá,ăNguyênăXá,ầătrongăđóăhọăNguyễnăcóăđếnăgầnă50ălƠngă(DiệpăĐinhăHoa,1994).Cóănhữngă lƠngămangătênăhaiădòngăhọănhưăĐoƠnăĐƠo,ăĐƠoăĐặngă(HưngăYên).ăVƠăthứăba,ălƠngădoănhƠănướcă huyăđộngănhơnălựcătừă cácăđịaăphươngăkhácăđếnălậpălƠng,ătrườngăhợpăởăTiềnăH iă (Tháiă Bình)ăvƠă KimăSơnă(NinhăBình)ăhoặcălƠngăViệtăNamăBộ.ăCácălƠngăViệtădùăởămiềnăBắc,ămiềnăTrungăhayămiềnă 6 Namăquyămôăcóăthểărấtăkhácănhau,ănhưngăđềuălƠănơiăcưătrúăcủaănhữngăcộngăđồngădơnăcưăViệtăcóă quanăhệăhuyếtăthốngăhayăquanăhệălángăgiềng.ăNhưăvậyăcóăthểăthấy,ănhữngăngườiăthamăgiaălậpălƠngă trướcăhếtălƠădựaătrênăcơăsởăhuyếtăthốngăvƠătiếpăđóălƠăđịaăvựcăcưătrú.ăTr iăquaămộtăquáătrìnhăcộngăcưă lơuădƠiăởătừngăcộngăđồngăhìnhăthƠnhănhữngălợiăíchăcủaăcácănhómăcưădơnăcưătrúăt iămộtălƠng,ăcũngă nhưănhữngăkhácăbiệtăgiữaăcácăcộngăđồngătrongăđờiăsốngăvănăhoáă(b năthơnăvănăhoáălƠng-m iălƠng cóănhữngănétăvănăhoáăriêng,ăđƣălƠmănênăsựăkhácăbiệtăgiữaăcácălƠng). Trongă xƣă hộiă truyềnă thốngă củaă ngườiă Việtă mốiă quană hệă huyếtă tộcă đƣă lƠă sợiă dơyă kếtă nốiă nhữngăthƠnhăviênăcủaămộtădòngăhọăl iăvớiănhauăbằngăho tăđộngăcóăliênăquanăviệcăthờăcúngătổătiênă (mà cóănhƠănghiênăcứuăgọiălƠăđ oăthờăcúngătổătiên,ănhưănhữngătônăgiáoăkhác),ălƠămốiăquanăhệăruộtă thịt,ăquanăhệăhuyếtăthống,ălƠăviệcălấyătênădòngăhọăđặtătênălƠng,ănơiămộtăcộngăđồngăcưătrú,ăt oănênăsựă cộngăc măắmộtăgiọtămáuăđƠo,ăhơnăaoănướcălƣ‖,ămáuăch yăruộtămềm‖,ăắmộtăngườiălƠmăquan,ăc ăhọă đượcănhờ‖, ắbaoăgiờăngƠnăRúmăhếtăcơy,ăsôngăLamăhếtănước,ăhọănƠyăhếtăquan‖.ăRồiămốiăliênăkếtă giữaă nhữngă ngườiă khácă họ,ă thôngă quaă hônă nhơn,ă t oă nênă mốiă quană hệă liênă lƠngă (c ă trongă chốngă thiênănhiênăkhắcănghiệt,ăthíădụănhưălũălụt,ăkhôngăchỉă nhăhưởngămộtălƠng,ămƠănhiềuălƠng).ăL ăh iăc ngăđ ng Nhưăvậy,ăcóăthểăthấyălƠngălƠămộtăd ngăthứcăcộngăđồngăkháăđặcăbiệtătrongăbốiăc nhăxƣăhộiă ViệtăNam.ăCũngănhưăởănhiềuăquốcăgiaăkhácătrongăkhuăvựcăĐôngăNamăÁ,ViệtăNamăkhôngăx yăraă qúa trình phơnă côngă laoă độngă xƣă hội.ă Trongă ho tă độngă kinhă tếă củaă mìnhă lƠngă thểă hiệnă tínhă đaă nguyênă rấtă rõ.ă M iă lƠngă trongă kếtă cấuă kinhă tếă củaă mìnhă vừaă lƠă mộtă lƠngă nôngă nghiệpă (trồngă lúaă nước),cóăchănănuôiă(ănuôiătrơu,ăbòăphụcăvụăsứcăkéo,ăgƠ,ăvịt,ăheoăphụcăvụănhuăcầu giaăđình),cóănghềă phụăvƠăcóăho tăđộngătraoăđổiă(chợălƠng).ăMộtănềnăkinhătếănhưăvậyătấtăyếuă nhăhưởngăđếnăcácăho tă độngăvănăhóaăcủaăcộngă đồng.ăMặtă khác,ăm iălƠngălƠămộtăắốcăđ o‖,ăcóăthƠnhăhoƠngă riêngă(trốngă lƠngănƠoălƠngăấyăđánh,ăthánhălƠngănƠoălƠngăấyăthờ),ăcóămộtănghềăphụăriêngăvƠăcóămộtătruyềnăthốngă vănăhóaăriêngăđượcăthểăhiệnătrongăhươngăước.ăCácăho tăđộngălễăhộiăcủaăcácălƠngăViệtăgắnăliềnăvớiă việcăthờăcúngătổătiên,ăthờăthƠnhăhoƠngăvƠăcácăvịătổănghề,ănênălƠngănƠoăcóălễăhộiăcủaălƠngăđó.ăVìăvậyă nếuăxétăvề sốălượng,ăthìălễăhộiăcủaăcácălƠngăViệtăBắcăBộălƠărấtănhiều,ăđượcădiễnăraătrongăc ănămă theoănhịpă điệuăcủaăcơyălúaăgắnăbóăgiữaălịchănôngănghiệpăvƠălịchălễăhội.ăCácălễăhộiă diễnăraătrongă cộngăđồngăgắnăvờiăđờiăsốngătơmălinhătrongăviệcăthờăcúngăôngăbƠ,ătổătiên, tổănghề.ăTấtăc ăđiềuăđóă đềuăhướngătớiămộtămụcătiêuăchungăcủaăc ăcộngăđồngăcũngănhưăcủaătừngăgiaăđìnhălƠăcầuăchoăquốcă tháiădơnăan,ămưaăthuậnăgióăhòaămùaămƠngătươiătốt.ăKhôngăcóălễăhộiănƠoădiễnăraăởămộtălƠngăViệtă BắcăBộăl iăkhôngăhướngătớiă mụcătiêuăđó.ăChoă nên,m iălễăhộiă lƠămộtăhệă thốngăbiểuătượngănhằmă hiệnăthựcăhóaăthếăgiớiăỦăniệmăvềăđờiăsốngătơmălinhăbằngăcácănghiăthức,ăvƠăbằngăcácăho tăđộngăđóă conăngườiăcóăthểăgiaoătiếpăvớiăthầnălinh.ăDoătínhăchấtăcủaălễăhộiănhưăvậy,ănênălễăhộiănhưălƠămộtăđ iă diễnăxướngătậpătrungăvƠăthểăhiệnănhữngănétătiêuăbiểuăchoăvănăhóa,ănghệăthuậtăcủaăm iăcộngăđồng.ă ĐiềuănƠyăph năánhăthựcătếăsốngăđộngă củaă cácălƠngăViệtă Bắcă Bộ.ă BởiăcácălƠngăViệtăBắcă Bộăkháă khépăkín,l iăcóănguồnăgốcăhìnhăthƠnhăkhácănhau,ăthờăcácăthƠnhăhoƠngăvƠătổănghềăkhác nhau, nên cũngăcóăsựăkhácăbiệtăcủaăđờiăsốngăvănăhóaănghệăthuật.ăNhưălƠămộtăl ătựănhiênălễăhộiăbaoăgiờăcũngă lƠăsựăhộiănhậpăcủaăhaiăbộăphận:ăphầnălễăvƠăphầnăhội.ăBấtăkỳămộtălễăhộiănƠoăởălƠngăViệtăBắcăBộ,ănộiă dungăcóăthểărấtăkhácănhauă(doăthờăcácăthƠnhăhoƠngăkhácănhau),ănhưngăbaoăgiờăcũngăcóăsựăđanăxenă củaăhaiăbộăphậnăphầnălễăvƠăphầnăhội.ăPhầnălễălƠănhữngănghiăthứcătếătựămƠăconăngườiăsángăt oăraăđểă cóăthểăgiaoătiếpăvớiăthầnălinh.ăTrongătơmăthứcăcủaădơnălƠngăthếăgiớiăthầnălinhălƠănhữngăgìăthầnăbí,ă 7 linh thiêng,ămƠăph iătr iăquaănhữngănghiăthứcăkhấnăvái,ăcầuăxinăcủaănhữngăvậtăthiêngătrungăgian- ngườiăthiêngă(nhưăthầyăcúng,ăthầyăphùăthủy,ăcôăđồngầ),ăvậtăthiêngănhưăcácădụngăcụăđồăcúng)ăconă ngườiătrầnătụcă(nhữngăcưădơnătrongălƠng)ămớiănhậnăđượcăsựăphùăhộ,ăđộătrìăcủaăthầnăthánh.ăDoăvậy,ă nhữngăđịaăđiểmăthựcăhƠnhănghiă lễănhưăđìnhă lƠng,ăchùaăhayămộtăđịaăđiểmă nƠoăđóătrongălƠngăđềuă đượcăkiếnătrúcăsaoăchoăt oănênăkhôngăkhíălinhăthiêng.ăNhữngăđịaăđiểmăcóătínhălinhăthiêngăđóălƠănơiă tậpătrungădơnălƠngătrongănhữngăngƠyălễăhội,ăcònăngƠyăthườngădơnălƠngănếuăkhôngăcóăviệcăgìăcầnă thiết,ăthìăkhôngămấyăkhiăđếnăđó.ăPhầnăhộiălƠănhữngăho tăđộngăcủaăcộngăđồngănhằmăxơyădựngămốiă cộngăc măcủaănhữngăconăngườiăcóăthơnăphậnăkhácănhau,ămƠăngƠyăthườngăcóămộtăkho ngăcáchăvôă hìnhănƠoăđóăngănăc n.Vìăvậy,ăngƠyăhộiăbaoăgiờăcũngălƠăngƠyăvuiăcủaădơnălƠng.ăDơnăgianăcóăcơuă ắvuiănhưăngƠyăhội‖ălƠăph năánhămộtăkhôngăkhíăvuiăcủaădơnălƠngătrongăngƠyăhội.ăNgƠyăhộiăthườngă cóănhiềuătròăchơiădơnăgiană(nhưăđánhăđu,ăchơiăcờăngười,ăđuaăthuyền,ăvật.)ămƠămọiăthƠnhăviên trong lƠngăđềuăthamăgiaăvƠoăcácăcuộcăvuiăchơi,ăđuaăsứcătranhătƠi.ăNhữngăắnamăthanh,ănữătú‖ăngƠyăthườngă loăcuộcăsốngăđầyăvấtăv ,ăthểăhiệnăhếtăsứcămìnhătrongănhữngăngƠyăhội,ălƠmăchoăkhôngăkhíălễăhộiă thêmătưngăbừngănáoănhiệtăhơn.ăKhiădiễnăraălễăhộiăởăcácălƠngătínhădơnăchủ,ăbìnhăđẳngăthểăhiệnărấtărõ.ă ăđơyăkhôngăcóăsựăphơnăbiệtătraiă gái,ă đẳngăcấp,ăgiƠuănghèoầmọiăngườiăngồiă ănăchung,ăt oănênă mộtăkhôngăkhíădơnăchủălƠngăxƣ.ăChínhăđiềuănƠyălƠmătăngăthêmămốiăcộngăc măcủaădơnălƠngăvƠăcũngă gópă phầnă lƠmă nênă mộtă nétă củaă vănă hóaă lƠng.ă Dơnă lƠngă quaă cácă ho tă độngă lễă hộiă thêmă yêuă lƠngă mìnhăhơn,ăsốngăcóătráchănhiệmăvớiăcộngăđồng,ăvớiăgiaăđìnhăhơn.ăLễăhộiăcủaăcácălƠngăViệtăBắcăBộă kháănhiềuăvƠăcóăsựăkhácăbiệtăvềăquyămôăcũngănhưănộiădungănhưngăđềuăcóăsựăđanăxenăquyệnăchặtă giữaăphầnălễăvƠăphầnăhội.ă LễăhộiăcộngăđồngăcủaăngườiăViệtăBắcăBộăvƠăngườiăViệtăNamăBộădùădiễnăraănhưăthếănƠoăthìă đềuăcóăphầnălễăvƠăphầnăhội.ăTuyănhiên,ădoănhữngăsựăkhácăbiệtăcủaăđiềuăkiệnătựănhiên,ămôiătrườngă xƣăhộiămƠănếuăchúăỦăquanăsátăchúngătaădễănhậnăthấyăcóăsựăkhácăbiệtăgiữaălễăhộiăcủaăngườiăViệtăBắcă BộăvƠăngườiăViệtăNamăBộ.ăThứănhấtălƠăởălƠngăViệtăBắcăBộăcóănhiềuălễăhộiăhơnăsoăvớiălƠngăViệtă NamăBộ.ăVƠăthứăhaiălễăhộiăcủaălƠngăViệtăBắcăBộăthườngăcóăquyămôănh ă(mộtălƠngănhưălƠngăĐìnhă B ng,mộtădòngăhọănhưăhọăCaoăthờăCaoăL .