đặt vấn đề nghiên cứu sinh kế của ngƣời Mạ trong bối cảnh và các thể chế, chính sách có ảnh hƣởng đến sự tiếp cận và sử dụng các tài sản sinh kế mà cuối cùng ảnh hƣởng đến kết quả sinh kế66. Hiện nay, nghiên cứu sinh kế thƣờng gắn với các vấn đề đa dạng và phức tạp của phát triển, trở thành chủ đề đƣợc nhiều nhà nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực quan tâm, có thể kế đến một số chủ đề phổ biến sau: Sinh kế - giới và bình đẳng giới: là những nghiên cứu gắn sinh kế với vấn đề giới và bình đẳng giới. Hoàng Bá Thịnh nghiên cứu Giới và tác động sinh kế ở vùng nông thôn (2012) đã phân tích những tác động tới sinh kế của ngƣời dân không liên quan trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp nhƣ điều kiện nhà ở, cơ hội tiếp cận nguồn nƣớc an toàn vệ sinh, tiếp cận nguồn nhiên liệu,… trong đó tác giả đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của giới trong các tác động tới hoạt động sinh kế ở khu vực nông thôn, những vai trò khác nhau giữa các giới trong việc tiếp cận, sử dụng các nguồn lực sinh kế của các hộ nông dân. Ngoài ra, còn có một số nghiên cứu khác nhƣ của Lê Trần Quyên (2008) -Người phụ nữ nông thôn ở thành phố; Võ Cẩm Ly (2016) Từ nghiên cứu về sinh kế và những vấn đề đặt ra đối với nghiên cứu sinh kế của phụ nữ làm mẹ đơn thân ở Việt Nam,… Hầu hết, các nghiên cứu chủ đề này đều đi sâu mô tả, phân tích vai trò của sinh kế đối với cuộc sống của các nhóm phụ nữ khác nhau, trong đó dành nhiều quan tâm đến sinh kế của những nhóm phụ nữ có hoàn cảnh đặc biệt nhƣ mẹ đơn thân, góa phụ, phụ nữ nghèo nông thôn,… Bởi vìhọ vốn đƣợc xem là một trong những đối tƣợng yếu thế, dễ bị tổn thƣơng bởi các yếu tố biến đổi.
Sinh kế - đói nghèo và di cư: Nguyễn Thị Phƣơng Lan nghiên cứu“Bất ổn sinh kế và di cư lao động của người Khơ-me ở đồng bằng sông Cửu Long” (2013), tác giả khái quát các chính sách kinh tế và hệ thống sinh kế của ngƣời Khơ-me vùng đồng bằng sông Cửu Long đồng thời tìm hiểu tình hình di cƣ lao động nông thôn-đô thị hiện nay của cộng đồng này. Ngoài ra còn có Đoàn Việt – Đi làm ăn xa của người Chăm ở miền Trung và miền Tây Nam Bộ (2010), , Lê Bạch Dƣơng và Nguyễn Thanh Liêm – Từ nông thôn ra thành phố-Tác động kinh tế-xã hội của di cư ở Việt Nam (2011), Trần Tiến Khai và Nguyễn Ngọc Danh – Quan hệ giữa sinh kế và tình trạng nghèo ở nông thôn Việt Nam (2012), , Đào Thanh Thái – Biến đổi sinh kế của người Dao di cư tự do tại huyện M’Gar, tỉnh Đăk Lăk (2016), … Các nghiên cứu này đã gắn sinh kế với các vấn đề đói nghèo và di 16 z cƣ, theo đó các nghiên cứu đều chỉ ra mối liên hệ giữa nghèo đói – sinh kế và di cƣ, bất ổn trong sinh kế khiến cho tình trạng nghèo đói kéo dài và di cƣ đƣợc xem nhƣ là một trong những giải pháp để cải thiện sinh kế. Gần đây, các nghiên cứu sinh kế tập trung nhiều vào sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế của các cộng đồng. Nghiên cứu của Ngô Phƣơng Lan “Từ lúa sang tôm: hành vi giảm thiểu rủi ro và khai thác vốn xã hội của nông dân ở vùng đồng bằng sông Cửu Long” (2014) tác giả nghiên cứu về sự chuyển dịch kinh tế từ trồng lúa sang nuôi tôm ở vùng đồng bằng sông Cửu Long đã phân tích động cơ, mục tiêu của ngƣời dân, trong đó nhấn mạnh đến vai trò của vốn xã hội trong việc lựa chọn sinh kế.
Các nghiên cứu về sinh kế của ngƣời dân ven đô Hà Nội trong quá trình đô thị hóa của Nguyễn Văn Sửu trong Công nghiệp hóa, đô thị hóa và biến đổi sinh kế ở ven đô Hà Nội (2014), tác giả đã tiếp cận sinh kế và biến đổi sinh kế trong không gian làng, tìm hiểu quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa ở ven đô Hà Nội, nêu thực trạng biến đổi sinh kế ở hai làng Gia Minh và Phú Điền đồng thời phân tích những cơ hội và thách thức đối với sinh kế ở ven đô Hà Nội trong quá trình chuyển đổi. Cùng đề tài này còn có các tác giả Bùi Văn Tuấn – Thực trạng và giải pháp đảm bảo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư ven đô Hà Nội trong quá trình đô thị hóa (2015), Huỳnh Văn Chƣơng và Ngô Hữu Hoạnh - Ảnh hưởng của việc chuyển đất nông nghiệp sang phi nông nghiệp đến sinh kế người nông dân bị thu hồi đất tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam (2010), Nguyễn Thị Thuận An – Đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tới sinh kế của người dân tại dự án xây dựng khu đô thị mới quận Hải An, thành phố Hải Phòng (2012), Nguyễn Thị Diễn, Vũ Đình Tôn và Philippe Lebailly - Ảnh hưởng của việc thu hồi đất nông nghiệp cho công nghiệp hóa đến sinh kế của các hộ nông dân ở tỉnh Hưng Yên (2011),…Có thể thấy hầu nhƣ các nghiên cứu đều có điểm chung là đề cập đến một trong những hệ quả của đô thị hóa là việc quy hoạch thu hồi đất sản xuất để xây dựng các khu công nghiệp, chế xuất, khu đô thị mới, các công trình phục vụ quá trình hiện đại hóa hoặc chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang phi nông nghiệp, điều này đã ảnh hƣởng không nhỏ đến đời sống kinh tế - xã hội của cƣ dân thuộc diện quy hoạch. Vì thế nhiều tác giả đã quan tâm nghiên cứu về cuộc sống của ngƣời dân sau thu hồi đất phục vụ đô thị hóa ở nhiều khu vực khác nhau trên cả nƣớc. Tình hình nghiên cứu về sinh kế ven biển ở Việt Nam 17 z Các nghiên cứu gần với chủ đề của luận văn thƣờng đề cấp đến vấn đề sinh kế ven biển, trong đó chủ yếu gắn sinh kế với những tổn thƣơng và rủi ro do biến đổi khí hậu gây ra.
Có thể đến một số nghiên cứu nhƣ: Nguyễn Xuân Mai và Nguyễn Duy Thắng (2011) đã nghiên cứu về “Thực trạng sinh kế của các cộng đồng ngư dân ven biển miền trung Việt Nam”, trong đó các tác giả nhấn mạnh đến những rủi ro của hoạt động nuôi trồng và đánh bắt thủy sản, đồng thời đƣa ra những định hƣớng giải pháp về sinh kế bền vững cho cộng đồng này. Trần Thọ Đạt và Nguyễn Thị Hoài Thu với nghiên cứu Biến đổi khí hậu và sinh kế ven biển (2012) đã tổng quan các nội dung về biến đổi khí hậu, tác động của biến đổi khí hậu lên vùng ven biển, khả năng bị tổn thƣơng của sinh kế ven biển trƣớc tác động của biến đổi khí hậu, năng lực thích ứng của sinh kế ven biển trƣớc tác động của biến đổi khí hậu, và hỗ trợ sinh kế để thích ứng với biến đổi khí hậu23. Ngoài ra còn có một số nghiên cứu khác nhƣ Võ Hồng Tú và các cộng sự - Tính tổn thương sinh kế nông hộ bị ảnh hưởng lũ tại tỉnh An Giang và các giải pháp ứng phó (2012), Lƣơng Ngọc Thúy và Phan Đức Nam –Tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động sản xuất nông nghiệp và di cư của người nông dân (2015), Nguyễn Ngọc Quý – Nghiên cứu cải thiện sinh kế của cộng đồng ngư dân ven biển ở Diễn Châu, Nghệ An trong bối cảnh biến đổi khí hậu (2015),…, cùng địa bàn nghiên cứu gần đây nhất có tác giả Phan Nhƣ Đại – Biện pháp hỗ trợ cộng đồng thay đổi sinh kế ứng phó với biến đổi khí hậu (Nghiên cứu tại xã Đa Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa (2014), đây là luận văn thạc sĩ ngành công tác xã hội nghiên cứu về thực trạng và các giải pháp giúp ngƣời dân chuyển đổi sinh kế để thích ứng với biến đổi khí hậu. Có thể thấy, các nghiên cứu về biến đổi sinh kế vùng ven biển đã tập trung khảo sát và đánh giá mức độ tổn thƣơng do biến đổi khí hậu đối với các hoạt động sinh kế của ngƣời dân ở những vùng chịu nhiều ảnh hƣởng do biến đổi khí hậu gây ra nhƣ các vùng ven biển, hải đảo,… đồng thời các nghiên cứu cũng đã cố gắng phân tích để tìm ra những giải pháp phù hợp nhằm giúp các cộng đồng dễ bị tổn thƣơng thích ứng và chống chịu với rủi ro, một trong những biện pháp đó là biến đổi sinh kế để thích ứng với biến đổi khí hậu.Các tài liệu liên quan đến vấn đề sinh kế vùng ven biển khá nhiều, tuy nhiên chỉ chủ yếu tập trung vào chuyển đổi sinh kế để ứng phó với biến đổi khí hậu, đối tƣợng nghiên cứu cũng là các cộng đồng ngƣ dân là chính mà chƣa có nghiên cứu nào một cách cụ thể và hệ thống về sinh kế của các cộng đồng cƣ dân ven biển không phải là ngƣ dân.
Do vậy, nghiên cứu này sẽ tập trung vào sinh kế và biến đổi sinh kế của những 18 z ngƣời dân sống ven biển Hậu Lộc nhƣng nghề đi biển với họ lại không mấy chuyên nghiệp. Tài liệu về sinh kế ven biển còn đƣợc tìm thấy qua báo cáo của các dự án chủ yếu là đƣợc tài trợ bởi các tổ chức phi chính phủ hoặc liên kết giữa một số cơ quan nhà nƣớc với các tổ chức phát triển nhƣ Ngân hàng thế giới (World Bank), Chƣơng trình phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Cơ quan hợp tác phát triển quốc tế Canada(CIDA), Chƣơng trình môi trƣờng Liên Hợp Quốc(UNEP), Bộ phát triển quốc tế Anh (DFID), CARE,… Các dự án chủ yếu tập trung vào một số vấn đề nhƣ bảo vệ môi trƣờng, bảo tồn các nguồn tài nguyên, các chiến lƣợc sinh kế nhằm cải thiện đời sống và tăng khả năng thích ứng chống chịu rủi ro, tăng cƣờng sự tham gia đóng góp sáng kiến của cộng đồng cho các vấn đề của dự án,… vì thế nhiều dự án đã tác động rất lớn đối với nhận thức và hành động của cộng đồng tại địa điểm đó.