Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản huyện thái thụy tỉnh thái bình và đề xuất các giải pháp ứng phó để phát triển

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản tại Thái Thụy, Thái Bình và đề xuất giải pháp ứng phó.

• Tác giả: Nguyễn Minh Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Thụy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Nuôi Trồng Thủy Sản Huyện Thái Thụy, Tỉnh Thái Bình Và Đề Xuất Các Giải Pháp Ứng Phó Để Phát Triển
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (BĐKH)
• 1.1.1. Những khái quát chung về BĐKH
• 1.1.1.1. Khái niệm về BĐKH
• 1.1.1.2. Nguyên nhân của BĐKH
• 1.1.2. Ảnh hưởng của BĐKH
• 1.1.3. Tình hình nghiên cứu ảnh hưởng của BĐKH và nước biển dâng trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.3.1. Tình hình nghiên trên thế giới
• 1.1.3.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.1.4. Vai trò của nghiên cứu ảnh hưởng của BĐKH đến môi trường
• 1.1.5. Nghiên cứu ảnh hưởng của BĐKH đến việc NTTS ở nước ta
• 1.1.5.1. Tình hình NTTS ở nước ta
• 1.1.5.2. Các tác động của BĐKH với khai thác hải sản tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp hồi cứu, tổng hợp tài liệu
• 2.2.2. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.2. Đánh giá đặc điểm kinh tế - xã hội huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.3. Đánh giá đặc điểm xã hội, dân cư huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.4. Hiện trạng ngành thủy sản huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.5. Tác động của BĐKH đến huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.5.1. Một số biểu hiện của BĐKH đến huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.5.2. Kịch bản BĐKH
• 3.5.3. Tác động của BĐKH đến huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.6. Đánh giá khả năng ứng phó trước những ảnh hưởng của BĐKH
• 3.6.1. Đánh giá khả năng ứng phó dựa vào đặc điểm tự nhiên
• 3.6.1.1. Hệ sinh thái RNM
• 3.6.1.2. Địa hình, thành tạo địa chất
• 3.6.2. Đánh giá khả năng ứng phó dựa vào đặc điểm xã hội
• 3.6.2.1. Con người
• 3.6.2.2. Cơ sở hạ tầng
• 3.6.3. Đánh giá tính dễ tổn thương do BĐKH ở huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.7. Định hướng phát triển cho việc NTTS huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.7.1. Đề xuất một số giải pháp hỗ trợ cho việc NTTS bền vững thích ứng BĐKH
• 3.7.1.1. Điều chỉnh và quy hoạch sử dụng đất phù hợp với từng đối tượng nuôi trồng
• 3.7.1.2. Chuyển đổi mô hình NTTS
• 3.7.1.3. Các giải pháp về kỹ thuật
• 3.7.1.4. Các giải pháp chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến đổi khí hậu và nuôi trồng thủy sản Thái Thụy

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với ngành nuôi trồng thủy sản tại huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Huyện Thái Thụy, với vị trí ven biển, có điều kiện tự nhiên và tài nguyên phong phú, nhưng cũng rất nhạy cảm với các tác động của BĐKH. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình BĐKH và ảnh hưởng của nó đến nuôi trồng thủy sản tại khu vực này.

1.1. Khái niệm và nguyên nhân của biến đổi khí hậu

BĐKH được định nghĩa là sự thay đổi lâu dài trong các yếu tố khí hậu. Nguyên nhân của BĐKH có thể chia thành hai loại: tự nhiên và nhân tạo. Các hoạt động của con người như đốt nhiên liệu hóa thạch và khai thác tài nguyên thiên nhiên là những nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng khí nhà kính.

1.2. Tình hình nuôi trồng thủy sản tại Thái Thụy

Ngành nuôi trồng thủy sản tại Thái Thụy đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Tuy nhiên, sự biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều thách thức, bao gồm xâm nhập mặn và thay đổi nhiệt độ nước, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Những thách thức từ biến đổi khí hậu đối với nuôi trồng thủy sản

BĐKH đã tạo ra nhiều thách thức nghiêm trọng cho ngành nuôi trồng thủy sản tại Thái Thụy. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng mà còn đến sinh kế của người dân địa phương.

2.1. Tác động của nước biển dâng

Nước biển dâng là một trong những tác động rõ rệt nhất của BĐKH. Tình trạng này dẫn đến xâm nhập mặn vào các vùng nuôi trồng thủy sản, làm giảm chất lượng nước và ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài thủy sản.

2.2. Biến đổi thời tiết và khí hậu

Sự thay đổi trong các điều kiện thời tiết như mưa, nắng, và nhiệt độ có thể làm thay đổi chu kỳ sinh trưởng của các loài thủy sản. Điều này có thể dẫn đến sự giảm sút về năng suất và chất lượng sản phẩm.

III. Giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu trong nuôi trồng thủy sản

Để ứng phó với những thách thức từ BĐKH, cần có những giải pháp hiệu quả nhằm bảo vệ và phát triển ngành nuôi trồng thủy sản tại Thái Thụy.

3.1. Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất

Việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý sẽ giúp tối ưu hóa diện tích nuôi trồng thủy sản, đồng thời giảm thiểu tác động của xâm nhập mặn và nước biển dâng.

3.2. Chuyển đổi mô hình nuôi trồng

Chuyển đổi từ các mô hình nuôi trồng truyền thống sang các mô hình nuôi trồng bền vững hơn, phù hợp với điều kiện khí hậu mới sẽ giúp tăng cường khả năng thích ứng của ngành.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nuôi trồng thủy sản

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp thích ứng có thể giúp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm trong ngành nuôi trồng thủy sản tại Thái Thụy.

4.1. Kết quả từ các mô hình thử nghiệm

Các mô hình thử nghiệm cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới có thể làm tăng năng suất nuôi trồng thủy sản lên đến 20% so với các phương pháp truyền thống.

4.2. Tác động đến sinh kế của người dân

Việc cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm không chỉ giúp tăng thu nhập cho người nuôi trồng mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng địa phương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho nuôi trồng thủy sản Thái Thụy

BĐKH sẽ tiếp tục là một thách thức lớn đối với ngành nuôi trồng thủy sản tại Thái Thụy. Tuy nhiên, với các giải pháp thích ứng hợp lý, ngành này có thể phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương lai của ngành nuôi trồng thủy sản

Ngành nuôi trồng thủy sản tại Thái Thụy có tiềm năng phát triển lớn nếu được quản lý và ứng phó hiệu quả với BĐKH.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong ứng phó với BĐKH

Cộng đồng địa phương cần được nâng cao nhận thức và tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ngành nuôi trồng thủy sản.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu ngày càng diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành kinh tế, đặc biệt là nuôi trồng thủy sản (NTTS) tại các vùng ven biển, nghiên cứu về tác động của BĐKH đến NTTS huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình trở nên cấp thiết. Việt Nam có bờ biển dài 3.260 km với vùng đặc quyền kinh tế rộng hơn 1 triệu km², tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển NTTS. Tuy nhiên, theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường năm 2011, nhiệt độ trung bình cả nước đã tăng khoảng 0,5°C trong 50 năm qua, lượng mưa có xu hướng giảm ở phía Bắc và tăng ở phía Nam, cùng với mực nước biển dâng trung bình 2,9 mm/năm trên toàn dải ven biển. Huyện Thái Thụy, nằm trong vùng đồng bằng sông Hồng, là khu vực dễ bị tổn thương do BĐKH và nước biển dâng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động NTTS.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm dự báo các ảnh hưởng của BĐKH đến NTTS huyện Thái Thụy và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 5 xã ven biển của huyện Thái Thụy, với đối tượng chính là hoạt động NTTS chịu tác động của BĐKH. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc điều chỉnh chính sách, quy hoạch và phát triển ngành NTTS bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về biến đổi khí hậu và tác động đến hệ sinh thái thủy sản, bao gồm:

- **Lý thuyết biến đổi khí hậu toàn cầu**: Định nghĩa và nguyên nhân BĐKH theo báo cáo IPCC, nhấn mạnh vai trò của khí nhà kính như CO2, CH4, N2O trong việc làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu.
- **Mô hình đánh giá tác động BĐKH đến NTTS**: Phân tích các yếu tố như nhiệt độ nước, mực nước biển, xâm nhập mặn, hạn hán, bão lũ và ảnh hưởng đến sinh trưởng, năng suất thủy sản.
- **Khái niệm về khả năng thích ứng và dễ tổn thương**: Đánh giá mức độ nhạy cảm của hệ thống NTTS trước các tác động của BĐKH, khả năng phục hồi và thích ứng của cộng đồng và hệ sinh thái.

Các khái niệm chính bao gồm: biến đổi khí hậu, khí nhà kính, xâm nhập mặn, năng suất thủy sản, khả năng thích ứng.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực địa:

- **Nguồn dữ liệu**: Số liệu khí hậu, thủy văn, kinh tế xã hội được thu thập từ Phòng Nông nghiệp huyện Thái Thụy, Sở NN&PTNT tỉnh Thái Bình, các báo cáo của Bộ TN&MT và các tổ chức quốc tế.
- **Phương pháp phân tích**: Sử dụng GIS và viễn thám để xây dựng bản đồ hiện trạng NTTS, mức độ ảnh hưởng của nước biển dâng và kịch bản phát triển NTTS. Phân tích thống kê mô tả và so sánh các chỉ số nhiệt độ, lượng mưa, sản lượng thủy sản qua các năm.
- **Khảo sát thực địa**: Phỏng vấn nhóm tập trung, điều tra hộ gia đình và phỏng vấn sâu cá nhân nhằm thu thập thông tin về nhận thức, kinh nghiệm và tác động thực tế của BĐKH đến NTTS.
- **Timeline nghiên cứu**: Khảo sát thực địa tháng 6 năm 2012, tổng hợp và phân tích dữ liệu trong năm 2013, hoàn thiện luận văn cuối năm 2013.

Cỡ mẫu khảo sát gồm khoảng 10-15 người trong mỗi nhóm phỏng vấn tập trung, cùng với các hộ gia đình và chuyên gia địa phương nhằm đảm bảo tính đại diện và độ chính xác của dữ liệu.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Nhiệt độ tăng rõ rệt**: Nhiệt độ trung bình năm tại huyện Thái Thụy tăng khoảng 1,86°C trong giai đoạn 2006-2010 so với 2001-2005, với nhiệt độ cao nhất có thể vượt kỷ lục hiện tại từ 4-5°C.
- **Lượng mưa giảm**: Lượng mưa trung bình năm giảm khoảng 44,6 mm trong giai đoạn 2006-2010 so với 2001-2005, ảnh hưởng đến nguồn nước ngọt phục vụ NTTS.
- **Mực nước biển dâng**: Xu thế mực nước biển dâng trung bình 2,9 mm/năm trên toàn dải ven biển Việt Nam, gây xâm nhập mặn sâu vào nội địa, làm giảm diện tích đất canh tác và nuôi trồng.
- **Sản lượng NTTS tăng nhưng chịu ảnh hưởng BĐKH**: Diện tích nuôi trồng thủy sản năm 2012 đạt 3.503,5 ha, tăng 217,2 ha so với năm 2011, sản lượng đạt 22.641 tấn. Tuy nhiên, các hiện tượng như tôm cá chết hàng loạt do nhiệt độ nước tăng, dịch bệnh phát sinh và hạn hán kéo dài đã ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất.
- **Thiệt hại do thiên tai tăng**: Số lượng và cường độ các cơn bão tăng, gây thiệt hại lớn cho các vùng nuôi trồng ven biển, đặc biệt là các đợt bão số 1 (Chanchu) và số 9 (Durian) trong những năm gần đây.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các biến đổi trên là do sự gia tăng khí nhà kính dẫn đến hiệu ứng nhà kính, làm tăng nhiệt độ toàn cầu và mực nước biển. Sự thay đổi khí hậu đã làm thay đổi chế độ thủy văn, gây ra hiện tượng xâm nhập mặn, hạn hán và lũ lụt bất thường, ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện nuôi trồng thủy sản. So với các nghiên cứu khác trong khu vực Đông Nam Á, kết quả nghiên cứu tại Thái Thụy tương đồng về xu hướng tăng nhiệt độ và mực nước biển, nhưng có sự khác biệt về mức độ ảnh hưởng do đặc thù địa hình và kinh tế xã hội địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu thế nhiệt độ và lượng mưa qua các năm, bản đồ phân vùng mức độ ảnh hưởng của nước biển dâng và bản đồ định hướng phát triển NTTS theo kịch bản nước biển dâng 80 cm. Những kết quả này cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách thích ứng và phát triển bền vững ngành NTTS.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất**: Tái cấu trúc diện tích đất nuôi trồng phù hợp với mức độ xâm nhập mặn, ưu tiên phát triển các vùng nuôi thủy sản nước mặn, lợ có khả năng chịu mặn cao, thực hiện trong vòng 5 năm tới do UBND huyện phối hợp Sở NN&PTNT.
- **Chuyển đổi mô hình nuôi trồng**: Áp dụng mô hình nuôi thâm canh, bán thâm canh kết hợp với công nghệ xử lý nước và kiểm soát dịch bệnh nhằm tăng năng suất và giảm thiệt hại do biến đổi khí hậu, triển khai thí điểm trong 3 năm tại các xã ven biển.
- **Phát triển hệ thống thủy lợi và đê điều**: Nâng cấp hệ thống đê bao, thủy lợi để kiểm soát mặn và ngập úng, bảo vệ vùng nuôi trồng, hoàn thành trong 5 năm, do các cơ quan quản lý địa phương và Bộ Nông nghiệp chủ trì.
- **Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cộng đồng**: Tổ chức các chương trình tập huấn, truyền thông về tác động của BĐKH và kỹ thuật nuôi trồng thích ứng, nhằm nâng cao năng lực ứng phó của người dân, thực hiện liên tục hàng năm.
- **Khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới**: Hỗ trợ nghiên cứu phát triển giống thủy sản chịu mặn, công nghệ nuôi mới, và hệ thống cảnh báo thiên tai, nhằm giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả sản xuất.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà quản lý và hoạch định chính sách**: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển NTTS bền vững, quy hoạch sử dụng đất và phòng chống thiên tai.
- **Người nuôi trồng thủy sản và cộng đồng địa phương**: Nắm bắt các tác động của BĐKH và áp dụng các giải pháp thích ứng nhằm giảm thiệt hại và nâng cao hiệu quả sản xuất.
- **Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực môi trường và thủy sản**: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu và kết quả để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về BĐKH và NTTS.
- **Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế**: Hỗ trợ các chương trình phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu tại các vùng ven biển Việt Nam.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến nuôi trồng thủy sản?**  
Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ nước, gây xâm nhập mặn, hạn hán và thiên tai như bão lũ, ảnh hưởng đến sinh trưởng, năng suất và sức khỏe thủy sản, dẫn đến thiệt hại kinh tế.

2. **Tại sao huyện Thái Thụy lại dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu?**  
Vị trí ven biển, địa hình thấp, đất nhiễm mặn và phụ thuộc vào nguồn nước ngọt từ sông làm cho huyện dễ bị ảnh hưởng bởi nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

3. **Các giải pháp thích ứng nào được đề xuất cho NTTS tại Thái Thụy?**  
Điều chỉnh quy hoạch đất, chuyển đổi mô hình nuôi, nâng cấp hệ thống thủy lợi, đào tạo cộng đồng và ứng dụng công nghệ mới là các giải pháp chính.

4. **Nhiệt độ tăng ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe thủy sản?**  
Nhiệt độ cao làm giảm oxy hòa tan, tạo điều kiện cho dịch bệnh phát triển, gây chết hàng loạt và giảm năng suất nuôi trồng.

5. **Làm thế nào để người nuôi trồng thủy sản có thể giảm thiểu rủi ro do biến đổi khí hậu?**  
Áp dụng kỹ thuật nuôi tiên tiến, lựa chọn giống chịu mặn, quản lý môi trường nước tốt và tham gia các chương trình đào tạo, cảnh báo thiên tai.

## Kết luận

- Nhiệt độ trung bình và mực nước biển tại huyện Thái Thụy có xu hướng tăng rõ rệt trong những năm gần đây, gây ảnh hưởng tiêu cực đến NTTS.  
- Lượng mưa giảm và hiện tượng xâm nhập mặn ngày càng nghiêm trọng làm giảm diện tích và năng suất nuôi trồng.  
- Sản lượng NTTS tăng nhưng đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu và thiên tai.  
- Các giải pháp thích ứng bao gồm điều chỉnh quy hoạch, chuyển đổi mô hình nuôi, nâng cấp hạ tầng và nâng cao nhận thức cộng đồng.  
- Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc phát triển NTTS bền vững tại vùng ven biển Thái Thụy, góp phần bảo vệ sinh kế và môi trường.

**Hành động tiếp theo**: Triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường nghiên cứu và giám sát biến đổi khí hậu để đảm bảo phát triển ngành NTTS hiệu quả và bền vững.

**Kêu gọi**: Các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển kinh tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (BĐKH) 1. Những khái quát chung về BĐKH 1. Khái niệm về BĐKH Hiện nay có rất nhiều định nghĩa về BĐKH Theo báo cáo lần thứ 4 của tổ chức Liên chính phủ về BĐKH – IPCC đã định nghĩa như sau: “BĐKH là sự biến đổi về trạng thái của hệ thống khí hậu, được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và/hoặc sự biến động của các thuộc tính của nó; duy trì trong một thời kỳ dài, điển hình là hàng ngàn thập kỷ hoặc dài hơn” "BĐKH trái đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo".

Theo công ước chung của LHQ BĐKH: “BĐKH là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khỏe và phúc lợi của con người”. Nguyên nhân của BĐKH Nguyên nhân tự nhiên: - Do sự tương tác và vận động giữa Trái đất và vũ trụ. - Những yếu tố không phải là khí hậu nhưng ảnh hưởng đến khí hậu: tác động của CO2, bức xạ mặt trời, động đất và núi lửa… Nguyên nhân nhân tạo: - Do con người sử dụng những nhiêu liệu hóa thạch, sử dụng các loại hóa chất trong trồng trọt, chăn nuôi, sinh hoạt… - Con người khai thác tài nguyên và đang dần làm chúng cạn kiệt như: tài nguyên nước, rừng, khoáng sản… 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Nguyên nhân chính làm biển đổi khí hậu Trái đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác. Nhằm hạn chế sự BĐKH phải hạn chế và ổn định 6 loại khí nhà kính bao gồm: + CO2 (Carbon dioxide): phát thải khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch (than, dầu khí…) và là nguồn khí nhà kính chủ yếu do con người gây ra trong khí quyển.

CO2 cũng sinh ra từ các hoạt động công nghiệp như sản xuất xi măng và cán thép. + CH4 (Methane): sinh ra từ các bãi rác, lên men thức ăn trong ruột động vật nhai lại, hệ thống khí, dầu tự nhiên và khai thác than. + N2O (Nitrous oxide): phát thải từ phân bón và các hoạt động công nghiệp. + HFCs (Hydrofluorocarbons): được sử dụng thay cho các chất phá hủy ozôn (ODS) và HFC-23 là sản phẩm phụ của quá trình sản xuất HCFC-22.

+ PFCs (Perfluorocarbons): sinh ra từ quá trình sản xuất nhôm. + SF6 (Sulphur hexafluoride): sử dụng trong vật liệu cách nhiệt và trong quá trình sản xuất Magiê. Ảnh hưởng của BĐKH BĐKH tác động lên tất cả các thành phần môi trường bao gồm cả các lĩnh vực của môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và sức khoẻ con người trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, mức độ tác động của BĐKH có khác nhau: nghiêm trọng ở các vùng có vĩ độ cao và ít hơn tại các vùng khác, sẽ lớn hơn ở các nước nhiệt đới, nhất là các nước đang phát triển công nghiệp nhanh ở châu Á.

Trong đó, những người nghèo, những người ít góp phần gây ra BĐKH nhất thì lại phải chịu những thiệt hại sớm nhất và nghiêm trọng nhất về phát triển con người do BĐKH gây ra (Hardy, 2003; Crutzen, 2005; Nguyễn Đức Ngữ, 2008). Theo dự đoán, nhiều thành phố của các quốc gia ven biển đang đứng trước nguy cơ bị nước biển nhấn chìm do mực nước biển dâng - hậu quả trực tiếp của sự tan băng ở Bắc và Nam Cực. Trong số 33 thành phố có quy mô dân số 8 triệu người vào năm 2015, ít nhất 21 thành phố có nguy cơ cao bị nước biển nhấn chìm toàn bộ hoặc một phần và khoảng 332 triệu người sống ở vùng ven biển và đất trũng sẽ bị mất nhà cửa và ngập lụt. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nước biển dâng sẽ gây ra nguy cơ thu hẹp về lãnh thổ theo thứ tự là Trung Quốc, Ấn Độ, Bangladesh, Việt Nam, Indonesia, Nhật Bản, Ai Cập, Hoa Kỳ, Thái Lan và Philippine.

Nước biển dâng lên còn kèm theo hiện tượng xâm nhập mặn vào sâu hơn trong nội địa và sự nhiễm mặn của nước ngầm, tác động xấu tới sản xuất nông nghiệp và tài nguyên nước ngọt. Tài nguyên nước và sản xuất nông nghiệp cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Theo dự đoán, đến năm 2080, sẽ có thêm khoảng 1,8 tỷ người phải đối mặt với sự khan hiếm nước, khoảng 600 triệu người sẽ phải đối mặt với nạn suy dinh dưỡng do nguy cơ năng suất trong sản xuất nông nghiệp giảm (Fischer at al., 2002; Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, 2009, WB, 2010). Bên cạnh đó còn có khuynh hướng làm giảm chất lượng nước, sản lượng sinh học và số lượng các loài động, thực vật trong các hệ sinh thái nước ngọt, làm gia tăng bệnh tật, nhất là các bệnh mùa hè (IPCC 1998).

Trong thời gian 20-25 năm trở lại đây, có thêm khoảng 30 bệnh mới xuất hiện. Tỷ lệ bệnh nhân, tỷ lệ tử vong của nhiều bệnh truyền nhiễm gia tăng, trong đó sẽ có thêm khoảng 400 triệu người phải đối mặt với nguy cơ bị bệnh sốt rét (Al Gore, 2006; UNDP, 2006, 2007; Trương Quang Học và Trần Hồng Thái, 2008). Số lượng và tổn thất do thiên tai gây ra tăng liên tục trong những thập kỷ vừa qua. Riêng cơn bão Mitch (1999) đã làm chết 11.000 người ở Trung Mỹ; cơn bão Katrina (2005) đã làm chết hơn 1.800 người ở hai bang ven biển phía Nam của Hoa Kỳ và gây tổn thất lên tới 300 tỷ USD.

Theo Nicolas Stern (2007) – nguyên chuyên gia kinh tế hàng đầu của Ngân hàng Thế giới, thì trong vòng 10 năm tới, chi phí thiệt hại do BĐKH gây ra cho toàn thế giới ước tính khoảng 7.000 tỷ USD; nếu chúng ta không làm gì để ứng phó thì thiệt hại mỗi năm sẽ chiếm khoảng 5-20% GDP, còn nếu chúng ta có những ứng phó tích cực để ổn định khí nhà kính ở mức 550 ppm tới năm 2030 thì chi phí chỉ còn khoảng 1% GDP. Tình hình nghiên cứu ảnh hưởng của BĐKH và nước biển dâng trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình nghiên trên thế giới Vào cuối thế kỷ XIX, các nhà khoa học đã bắt đầu nhận thấy mầm mống của BĐKH, tuy nhiên tại thời điểm đó người ta chưa nhận thức được hậu quả của nó ngày nay. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Năm 1896, nhà hóa học người Thụy Điển, Svante Arrherius đưa ra kết luận rằng việc đốt than trong công nghiệp sẽ đẩy mạnh hiệu ứng nhà kính.

Kết luận của ông về mức độ ảnh hưởng của khí nhà kính nhân tạo gần như trùng khớp với mô hình khí hậu ngày nay, nghĩa là nếu lượng khí nhà kính tăng gấp đôi thì nhiệt độ trung bình của toàn cầu sẽ tăng vài độ C. Năm 1938, sử dụng số liệu của 147 trạm khí tượng trên thế giới, kỹ sư người Anh, Guy Callendar chỉ ra nhiệt độ đã tăng lên trong suốt thế kỷ qua. Ông cũng chỉ ra rằng nồng độ CO2 cũng tăng lên trong khoảng thời gian đó và đây có thể chính là nguyên nhân của sự ấm lên. Nhưng “hiệu ứng Callendar” đã bị đông đảo các nhà khí tượng học thời đó không công nhận.

Từ năm 1955 đến trước 1975, các nhà khoa học bắt đầu nghiên cứu tỉ mỉ hơn về CO2, mức độ tập trung CO2 và các bằng chứng về mức độ hấp thụ tia hồng ngoại của CO2 và một số khí nhà kính khác. Đến năm 1975, khái niệm “nóng lên toàn cầu” lần đầu tiên được công chúng biết tới khi nhà khoa học Mỹ, Wallace Broecker sử dụng thuật ngữ này làm tiêu đề cho một bài báo khoa học của mình. Năm 1987, Nghị định thư Montreal được thỏa thuận, quy định giới hạn của các hóa chất gây hại đến tầng ozone. Mặc dù không đề cập tới vấn đề BĐKH, song nghị định thư Montreal vẫn có tầm ảnh hưởng lớn hơn nghị định thư Kyoto về cắt giảm khí nhà kính.

Đại hội đồng Liên hợp Quốc lần đầu tiên đặt sự quan tâm vào vấn đề BĐKH do con người gây ra vào năm 1988 khi có các bằng chứng khoa học về một mùa hè nóng bất thường ở Hoa Kỳ cũng như nhận thấy sự gia tăng nhận thức của con người về các vấn đề môi trường toàn cầu và kỳ vọng về sự tham gia của cộng đồng quốc tế trong việc giải quyết các vấn đề môi trường toàn cầu, đặc biệt là sau các vòng đàm phán thành công về Nghị định thư Montreal (năm 1987) về các chất làm suy giảm tầng ôzôn. Cũng trong năm 1988, WMO và UNEP cùng thành lập Ủy ban liên chính phủ về BĐKH gọi tắt là IPCC với nhiệm vụ đánh giá các thông tin khoa học về BĐKH, bao gồm các tác động tiềm tàng của BĐKH đối với con người, cũng như các biện pháp giảm thiểu và thích ứng với BĐKH. Năm 1990, IPCC đã công bố báo cáo đánh giá đầu tiên về thực trạng BĐKH toàn cầu. Cũng trong năm 1990, Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc chính thức phát động các cuộc 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đàm phán về Công ước khung về BĐKH.

Việc quyết định phải giải quyết vấn đề BĐKH thông qua một hiệp ước toàn cầu dưới sự bảo trợ của Liên Hiệp Quốc đã phản ánh quan điểm cho rằng vấn đề BĐKH toàn cầu - do tất cả các quốc gia trên thế giới cùng gây ra và cùng chịu ảnh hưởng - đòi hỏi phải có hành động trên qui mô toàn cầu. Tại hội nghị thượng đỉnh thế giới về môi trường và phát triển tại Rio de Janeiro năm 1992, chính phủ các nước đã ký kết Công ước khung của Liên hợp quốc về BĐKH (UNFCCC). Mục đích quan trọng của công ước này là ổn định nồng độ khí nhà kính trong khí quyển ở mức độ có thể ngăn chặn được sự can thiệp nguy hiểm của con người đối với hệ thống khí hậu. Các nước phát triển đồng ý giảm lượng phát thải khí nhà kính của nước họ xuống mức năm 1990.

Năm 1995, báo cáo đánh giá thứ hai của IPCC kết luận rằng sự cân bằng của các bằng chứng có thể thấy rõ các tác động không nhỏ của loài người đến hệ thống khí hậu. Đây được xem là lời khẳng định đầu tiên về trách nhiệm của con người đối với sự BĐKH.