Luận văn thạc sĩ sự biến đổi của gia đình trong kinh tế trị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở tỉnh hưng yên hiện nay

Luận văn thạc sĩ phân tích sự biến đổi của gia đình trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại tỉnh Hưng Yên hiện nay.

• Tác giả: Trần Thị Mây
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Oánh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học
• Đề tài: Sự Biến Đổi Của Gia Đình Trong Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa Ở Tỉnh Hưng Yên Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: GIA ĐÌNH VÀ SỰ BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH TRONG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Gia đình và sự tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến gia đình Việt Nam hiện nay
• 1.2. Quan niệm về gia đình
• 1.3. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tác động của nó đến gia đình Việt Nam hiện nay
• 1.4. Sự biến đổi của gia đình trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• 1.4.1. Sự biến đổi về hôn nhân
• 1.4.2. Sự biến đổi các quan hệ trong gia đình
• 1.4.3. Biến đổi chức năng gia đình
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH Ở TỈNH HƯNG YÊN TRONG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA HIỆN NAY – THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
• 2.1. Vài nét về điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Hưng Yên
• 2.2. Thực trạng biến đổi của gia đình ở tỉnh Hưng Yên trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay
• 2.2.1. Biến đổi về hôn nhân
• 2.2.2. Biến đổi về hình thức gia đình
• 2.2.3. Biến đổi trong các quan hệ gia đình
• 2.2.4. Biến đổi về chức năng của gia đình
• 2.3. Những giải pháp chủ yếu nhằm phát huy những biến đổi tích cực của gia đình trong phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở tỉnh Hưng Yên hiện nay
• 2.3.1. Tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước đối với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nâng cao đời sống cho các gia đình ở tỉnh Hưng Yên hiện nay
• 2.3.2. Nâng cao nhận thức cho cá nhân, gia đình về pháp luật, nhất là luật Hôn nhân và Gia đình trong phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở tỉnh Hưng Yên
• 2.3.3. Đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hoá
• 2.3.4. Đấu tranh phòng chống, ngăn chặn, đẩy lùi các tệ nạn xã hội, hiện tượng xung đột, bạo hành trong gia đình nhằm tạo ra môi trường tích cực cho việc xây dựng gia đình ở tỉnh Hưng Yên hiện nay
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến đổi gia đình trong kinh tế thị trường Hưng Yên

Biến đổi gia đình trong bối cảnh kinh tế thị trường tại Hưng Yên đang diễn ra mạnh mẽ. Gia đình không chỉ là nơi nuôi dưỡng và giáo dục con cái mà còn là một tổ chức kinh tế quan trọng. Sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho gia đình. Các giá trị văn hóa truyền thống vẫn được bảo tồn, nhưng cũng có nhiều thay đổi trong cấu trúc và chức năng của gia đình.

1.1. Đặc điểm gia đình Hưng Yên trong bối cảnh kinh tế thị trường

Gia đình ở Hưng Yên hiện nay có sự chuyển biến rõ rệt về cấu trúc và chức năng. Sự gia tăng của các gia đình hạt nhân, sự thay đổi trong vai trò của các thành viên trong gia đình, và sự tác động của các yếu tố kinh tế xã hội là những điểm nổi bật. Nhiều gia đình đang chuyển từ mô hình truyền thống sang mô hình hiện đại hơn.

1.2. Tác động của kinh tế thị trường đến gia đình Hưng Yên

Kinh tế thị trường đã tạo ra nhiều cơ hội cho gia đình phát triển, nhưng cũng mang lại không ít thách thức. Sự gia tăng thu nhập, cải thiện đời sống vật chất là những yếu tố tích cực. Tuy nhiên, sự gia tăng tệ nạn xã hội, bạo lực gia đình và ly hôn cũng đang là những vấn đề cần được giải quyết.

II. Vấn đề và thách thức trong biến đổi gia đình Hưng Yên

Sự biến đổi của gia đình trong kinh tế thị trường Hưng Yên không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra nhiều thách thức. Các vấn đề như ly hôn, bạo lực gia đình, và sự thay đổi trong các giá trị văn hóa truyền thống đang ngày càng gia tăng.

2.1. Tình trạng ly hôn và nguyên nhân

Tình trạng ly hôn ở Hưng Yên đang có xu hướng gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu bao gồm áp lực kinh tế, sự khác biệt trong quan điểm sống và sự thiếu hụt trong giao tiếp giữa các thành viên trong gia đình. Điều này dẫn đến sự tan vỡ của nhiều gia đình.

2.2. Bạo lực gia đình và các giải pháp

Bạo lực gia đình là một vấn đề nghiêm trọng tại Hưng Yên. Các yếu tố như áp lực tài chính, sự thiếu hiểu biết về pháp luật và văn hóa gia đình có thể dẫn đến tình trạng này. Cần có các chương trình giáo dục và hỗ trợ để giảm thiểu tình trạng bạo lực trong gia đình.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề biến đổi gia đình Hưng Yên

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến biến đổi gia đình, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc nâng cao nhận thức về pháp luật, giáo dục gia đình và xây dựng các chương trình hỗ trợ là rất cần thiết.

3.1. Nâng cao nhận thức về pháp luật

Cần tổ chức các buổi tuyên truyền về luật hôn nhân và gia đình để nâng cao nhận thức cho người dân. Việc hiểu biết về quyền lợi và nghĩa vụ trong gia đình sẽ giúp giảm thiểu tình trạng ly hôn và bạo lực gia đình.

3.2. Xây dựng gia đình văn hóa

Phong trào xây dựng gia đình văn hóa cần được đẩy mạnh. Các gia đình cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động cộng đồng, từ đó tạo ra môi trường tích cực cho sự phát triển của gia đình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hưng Yên

Nghiên cứu về biến đổi gia đình trong kinh tế thị trường tại Hưng Yên đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các gia đình đã có sự cải thiện về đời sống vật chất và tinh thần, nhưng cũng cần chú ý đến các vấn đề xã hội phát sinh.

4.1. Kết quả nghiên cứu về đời sống gia đình

Nghiên cứu cho thấy đời sống vật chất của các gia đình ở Hưng Yên đã được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, sự gia tăng thu nhập không đồng nghĩa với sự hạnh phúc trong gia đình. Cần có sự cân bằng giữa vật chất và tinh thần.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Các giải pháp đã được đề xuất cần được áp dụng vào thực tiễn để phát huy những biến đổi tích cực của gia đình. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao.

V. Kết luận và tương lai của gia đình trong kinh tế thị trường Hưng Yên

Tương lai của gia đình trong bối cảnh kinh tế thị trường tại Hưng Yên sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi. Cần có những chính sách hỗ trợ và giáo dục để gia đình phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của gia đình trong bối cảnh hiện đại

Gia đình sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong xã hội. Tuy nhiên, cần phải thích ứng với những thay đổi trong kinh tế và xã hội để duy trì các giá trị truyền thống và hiện đại.

5.2. Chính sách hỗ trợ gia đình

Chính phủ và các tổ chức xã hội cần có các chính sách hỗ trợ gia đình, từ giáo dục đến tài chính, để giúp gia đình vượt qua những thách thức trong bối cảnh kinh tế thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Gia đình là tế bào cơ bản của xã hội, đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng, giáo dục con người và phát triển xã hội. Trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, đặc biệt tại tỉnh Hưng Yên, gia đình đã trải qua nhiều biến đổi sâu sắc về cấu trúc, chức năng và các quan hệ nội bộ. Theo số liệu năm 2013, tỷ lệ dân số đã từng kết hôn tại Việt Nam đạt 76,9%, trong đó tỷ lệ ly hôn giữ mức 8,7%, cho thấy sự biến động trong quan niệm và thực hành hôn nhân. Tỉnh Hưng Yên, với vị trí địa lý thuận lợi gần Hà Nội và tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 7,1% năm 2013, là địa bàn điển hình phản ánh tác động của kinh tế thị trường đến gia đình.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ sự biến đổi của gia đình trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại tỉnh Hưng Yên, phân tích thực trạng biến đổi về hôn nhân, quan hệ gia đình và chức năng gia đình, từ đó đề xuất các giải pháp phát huy mặt tích cực và hạn chế tiêu cực. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các gia đình tại tỉnh Hưng Yên trong những năm gần đây, dựa trên số liệu điều tra và phân tích thực trạng kinh tế - xã hội địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển gia đình, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và ổn định xã hội tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và phương pháp luận biện chứng duy vật, kết hợp các lý thuyết về gia đình và kinh tế thị trường. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về gia đình theo quan điểm Mác - Lênin: Gia đình là thiết chế xã hội cơ bản, tồn tại song hành với sự phát triển của xã hội và lực lượng sản xuất. Gia đình chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các điều kiện kinh tế - xã hội, đặc biệt là sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

2. Lý thuyết kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Mô hình kinh tế vận hành theo quy luật thị trường nhưng có sự quản lý, điều tiết của Nhà nước nhằm đảm bảo mục tiêu xã hội chủ nghĩa, tác động toàn diện đến các mặt đời sống, trong đó có gia đình.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: gia đình (tập hợp người có quan hệ hôn nhân, huyết thống, tình cảm và trách nhiệm), kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sự biến đổi về hôn nhân, quan hệ gia đình và chức năng gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế - xã hội tỉnh Hưng Yên, điều tra dân số, thống kê hôn nhân, ly hôn, bạo lực gia đình, giáo dục con cái; đồng thời tiến hành điều tra thực địa bằng bảng hỏi với mẫu chọn ngẫu nhiên đơn giản các gia đình đã kết hôn tại tỉnh.

• Cỡ mẫu: Mẫu điều tra gồm các gia đình trong độ tuổi từ 28-60, đảm bảo tính đại diện cho các khu vực thành thị và nông thôn.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích xu hướng biến đổi theo thời gian và địa bàn; kết hợp phân tích nội dung các tài liệu, báo cáo để làm rõ các khía cạnh biến đổi của gia đình.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2015, phản ánh sự biến đổi trong hơn một thập kỷ kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phát triển tại Hưng Yên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến đổi về hôn nhân: Tỷ lệ dân số đã từng kết hôn đạt 76,9% năm 2013, với xu hướng tuổi kết hôn trung bình tăng lên (nam 25,6 tuổi, nữ 22,3 tuổi). Tỷ lệ ly hôn giữ mức 8,7%, trong đó nữ chiếm 13,8%. Số liệu cho thấy sự chuyển dịch từ hôn nhân do cha mẹ quyết định sang tự do lựa chọn của cá nhân, với khoảng 75% người kết hôn tự quyết định có hỏi ý kiến cha mẹ.

2. Biến đổi quan hệ vợ chồng: Mô hình người chủ gia đình đa dạng hơn, với 49,2% công việc sản xuất kinh doanh do chồng quyết định, 23,8% do vợ quyết định, và 20,2% do cả hai cùng quyết định. Quan hệ bình đẳng giữa vợ và chồng được nâng cao, đặc biệt trong các công việc nội trợ và tài chính nhỏ.

3. Biến đổi quan hệ cha mẹ - con cái: 88,5% người được hỏi cho rằng cần dạy dỗ lòng hiếu thảo cho con cháu, với tỷ lệ gia đình giàu có thực hiện cao hơn (92,6%). Tuy nhiên, thời gian cha mẹ dành cho con cái giảm do áp lực công việc, dẫn đến hiện tượng giao phó việc chăm sóc con cho người giúp việc.

4. Biến đổi chức năng gia đình: Chức năng tái sản xuất giảm về số lượng con (trung bình 1,99 con/gia đình năm 2011), chức năng kinh tế gia đình đa dạng với sự tham gia tích cực của phụ nữ trong lao động và thu nhập. Chức năng giáo dục và tổ chức đời sống gia đình chịu ảnh hưởng bởi sự phát triển của kinh tế thị trường và thay đổi lối sống.

Thảo luận kết quả

Sự biến đổi về hôn nhân và quan hệ gia đình tại Hưng Yên phản ánh xu hướng chung của xã hội Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Việc tăng tuổi kết hôn và sự tự do lựa chọn bạn đời cho thấy sự phát triển của nhận thức cá nhân và bình đẳng giới. Tuy nhiên, tỷ lệ ly hôn tăng và các vấn đề như bạo lực gia đình, sống thử trước hôn nhân cũng là những thách thức cần được quan tâm.

Quan hệ vợ chồng ngày càng bình đẳng hơn, thể hiện qua sự chia sẻ quyền quyết định trong gia đình, phù hợp với sự gia tăng vai trò kinh tế và xã hội của phụ nữ. Điều này đồng thuận với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về sự thay đổi vai trò giới trong gia đình hiện đại.

Mối quan hệ cha mẹ - con cái chịu ảnh hưởng bởi áp lực kinh tế và thời gian, dẫn đến sự giảm sút trong giao tiếp và giáo dục trực tiếp, có thể làm giảm hiệu quả giáo dục truyền thống. Đây là vấn đề cần được giải quyết để duy trì các giá trị văn hóa và đạo đức gia đình.

Chức năng kinh tế của gia đình được củng cố nhờ sự đa dạng hóa nguồn thu nhập và sự tham gia của các thành viên, đặc biệt là phụ nữ. Tuy nhiên, sự phân hóa giàu nghèo và áp lực kinh tế cũng tạo ra những bất ổn trong quan hệ gia đình.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ kết hôn, ly hôn theo năm, phân bố quyền quyết định trong gia đình, và bảng so sánh mức độ giáo dục lòng hiếu thảo theo điều kiện kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về giá trị gia đình truyền thống và hiện đại: Đẩy mạnh các chương trình nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, trách nhiệm gia đình, và xây dựng gia đình hạnh phúc nhằm giảm thiểu các hiện tượng tiêu cực như ly hôn, bạo lực gia đình. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể: Sở Văn hóa, Sở Giáo dục, các tổ chức xã hội.

2. Phát triển các chính sách hỗ trợ kinh tế cho gia đình: Tạo điều kiện vay vốn, đào tạo nghề cho các thành viên gia đình, đặc biệt là phụ nữ và thanh niên, nhằm nâng cao thu nhập và ổn định đời sống. Thời gian thực hiện: 2-5 năm. Chủ thể: UBND tỉnh, Ngân hàng chính sách xã hội.

3. Xây dựng hệ thống dịch vụ hỗ trợ gia đình và trẻ em: Thiết lập các trung tâm tư vấn, hỗ trợ tâm lý, phòng chống bạo lực gia đình, chăm sóc người cao tuổi và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, các tổ chức phi chính phủ.

4. Khuyến khích mô hình gia đình đa thế hệ và phát huy vai trò người cao tuổi: Tổ chức các hoạt động giao lưu, hỗ trợ giữa các thế hệ trong gia đình nhằm tăng cường sự gắn kết và truyền thống văn hóa. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Hội Người cao tuổi, các tổ chức cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phát triển gia đình, hỗ trợ kinh tế và văn hóa xã hội phù hợp với thực tiễn địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên trong lĩnh vực xã hội học, triết học, phát triển cộng đồng: Tham khảo để phát triển các đề tài nghiên cứu sâu hơn về gia đình và kinh tế thị trường.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư: Áp dụng các giải pháp và kiến thức để tổ chức các chương trình hỗ trợ gia đình, phòng chống bạo lực và nâng cao nhận thức xã hội.

4. Gia đình và cá nhân quan tâm đến phát triển bền vững của gia đình: Hiểu rõ các biến đổi trong gia đình hiện đại, từ đó điều chỉnh hành vi, xây dựng môi trường gia đình lành mạnh, hạnh phúc.

Câu hỏi thường gặp

1. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ảnh hưởng thế nào đến gia đình Việt Nam?
   Kinh tế thị trường đã thúc đẩy sự phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của gia đình, đồng thời tạo điều kiện cho bình đẳng giới và tự do cá nhân trong hôn nhân. Tuy nhiên, nó cũng gây ra những thách thức như tăng tỷ lệ ly hôn, bạo lực gia đình và sự phai nhạt các giá trị truyền thống.

2. Tại sao tỷ lệ ly hôn ở Việt Nam lại tăng trong những năm gần đây?
   Sự gia tăng ly hôn liên quan đến sự thay đổi quan niệm về hôn nhân, sự độc lập kinh tế của phụ nữ, áp lực kinh tế và xã hội, cũng như sự suy giảm các giá trị đạo đức truyền thống. Ly hôn cũng phản ánh quyền tự do lựa chọn và giải thoát khỏi các mối quan hệ không hạnh phúc.

3. Vai trò của phụ nữ trong gia đình hiện nay có gì thay đổi?
   Phụ nữ ngày càng khẳng định vị trí trong gia đình và xã hội, tham gia tích cực vào lao động và quyết định kinh tế gia đình. Quan hệ vợ chồng trở nên bình đẳng hơn, với sự chia sẻ trách nhiệm trong công việc và chăm sóc gia đình.

4. Gia đình ở Hưng Yên có những đặc điểm gì nổi bật?
   Hưng Yên là tỉnh có vị trí địa lý thuận lợi, kinh tế phát triển nhanh với thu nhập bình quân đầu người khoảng 30,5 triệu đồng/năm. Gia đình ở đây đang trải qua sự biến đổi về cấu trúc, chức năng và quan hệ, phản ánh xu hướng chung của xã hội Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường.

5. Làm thế nào để giữ gìn các giá trị truyền thống trong gia đình hiện đại?
   Cần tăng cường giáo dục, tuyên truyền về giá trị đạo đức, văn hóa gia đình, phát huy vai trò của các thế hệ trong gia đình, đồng thời xây dựng các chính sách hỗ trợ kinh tế và xã hội nhằm tạo môi trường thuận lợi cho gia đình phát triển bền vững.

Kết luận

• Gia đình Việt Nam, đặc biệt tại tỉnh Hưng Yên, đang trải qua những biến đổi sâu sắc về hôn nhân, quan hệ và chức năng dưới tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Tỷ lệ kết hôn tự do tăng, tuổi kết hôn trung bình cao hơn, quan hệ vợ chồng bình đẳng hơn, nhưng cũng xuất hiện nhiều thách thức như ly hôn, bạo lực gia đình và sự phai nhạt giá trị truyền thống.
• Chức năng kinh tế và giáo dục của gia đình có sự chuyển đổi phù hợp với điều kiện kinh tế mới, trong đó vai trò của phụ nữ được nâng cao rõ rệt.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào giáo dục, hỗ trợ kinh tế, phát triển dịch vụ xã hội và củng cố mối quan hệ gia đình đa thế hệ nhằm phát huy mặt tích cực và hạn chế tiêu cực.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển gia đình tại Hưng Yên và các địa phương tương tự, góp phần xây dựng xã hội ổn định, phát triển bền vững.

Next steps: Triển khai các chương trình tuyên truyền, đào tạo và hỗ trợ gia đình theo đề xuất; tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và chiều sâu về biến đổi gia đình trong bối cảnh kinh tế thị trường.

Call to action: Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng hãy cùng phối hợp thực hiện các giải pháp nhằm xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại, hạnh phúc và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 GIA ĐÌNH VÀ SỰ BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH TRONG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Gia đình và sự tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến gia đình Việt Nam hiện nay 1. Quan niệm về gia đình Gia đình là cái gốc của con người, nơi con người sinh ra, bắt đầu một cuộc sống. Trong suốt cuộc đời, gia đình luôn luôn là điểm tựa, là cội nguồn của mỗi người, là cái nôi của sự yên bình, là yếu tố vô cùng cần thiết cho cuộc sống của con người và xã hội.

Con người bắt đầu từ gia đình. Gia đình như một nhóm xã hội được cấu trúc theo những chuẩn mực nhất định, như một tập hợp những mối quan hệ giữa cá nhân (vợ chồng, bố mẹ, con cái và anh chị em). Nghiên cứu di sản lý luận của C.Ăngghen, chúng ta thấy, các ông đã nhận thức được tầm quan trọng của gia đình đối với sự phát triển của xã hội. Trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức” (1845) khi luận chứng về những tiền đề, điều kiện cho sự tồn tại của con người, Các Mác và Ph.

Ăngghen đã nói rằng “Hằng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi nảy nở - đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình” [27, tr. Với quan điểm này, khái niệm gia đình được nhìn nhận với một số nội dung sau: gia đình ra đời và tồn tại cùng với sự ra đời và tồn tại của xã hội loài người; con người cùng với quá trình tái tạo ra chính bản thân mình thì đồng thời cũng tạo ra gia đình. Chức năng chính của gia đình là tái tạo, sinh sôi nảy nở ra con người. Gia đình được tạo bởi hai mối quan hệ chủ yếu: quan hệ hôn nhân (vợ - chồng), quan hệ huyết thống (cha, mẹ - con cái).

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tiếp tục công trình nghiên cứu về gia đình, trong tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình của chế độ tư hữu và của nhà nước” (1884) Ph. Ăng ghen đã chỉ ra vị trí quy định của gia đình đối với các thiết chế xã hội, “Theo quan điểm duy vật, nhân tố quyết định trong lịch sử, quy đến cùng, là sản xuất và tái sản xuất ra đời sống trực tiếp. Nhưng bản thân sự sản xuất đó lại có hai loại. Một mặt là sản xuất ra tư liệu sinh hoạt: thực phẩm, quần áo và nhà ở và những công cụ cần thiết để sản xuất ra những thứ đó; mặt khác là sự sản xuất ra bản thân con người, là sự truyền nòi giống.

Những thiết chế xã hội, trong đó những con người của một thời đại lịch sử nhất định và của một nước nhất định đang sống, là do hai loại sản xuất quyết định: Một mặt là do trình độ phát triển của lao động và mặt khác là do trình độ phát triển của gia đình” [26, tr. Như vậy, theo Ph. Ăngghen, quá trình sản xuất và tái sản xuất ra đời sống trực tiếp là nhân tố quyết định tiến trình phát triển của lịch sử. Cùng với trình độ phát triển của lao động, trình độ phát triển của gia đình quyết định trình độ phát triển của xã hội.

Đến lượt mình trình độ phát triển của gia đình cũng tuỳ thuộc vào trình độ phát triển của sả n xuất, của lao động và của xã hội. Trong điều kiện hiện nay, hoặc do thế giới quan của các nhà nghiên cứu, hoặc một phần vì thực tiễn vận động và biến đổi nhanh chóng và sâu sắc, thậm chí vượt xa so với dự đoán của các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học, nhiều nhà nghiên cứu về gia đình đã không đánh giá đúng quan điểm khoa học của Các Mác và Ph. Bởi vậy, để có thể nhận thức đúng đắn hơn, hiện đại hơn về vấn đề này, cần tính đến các cách tiếp cận khác nhau. Hiện nay, xã hội phương Tây đang lưu hành các lý thuyết: “Thuyết đạo đức tương đối”; “Hôn nhân không con” “cha mẹ công nghiệp” “gia đình thoáng qua”.

Tiêu biểu cho các lý thuyết đó là quan điểm của Alvin Toffer trong cuốn “làn sóng thứ ba”. Trong tác phẩm này, Alvin Toffer 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đã khái quát rằng, đại gia đình gia trưởng là hình thức gia đình của nền văn minh nông nghiệp, gia đình một vợ một chồng với một đến hai con là hình thức gia đình văn minh công nghiệp, còn nền văn minh hậu công nghiệp sẽ có nhiều hình thức gia đình Alvin Toffer và những người theo thuyết ấy cho rằng, mọi giá trị đã có là chủ quan, cá nhân có quyền lựa chọn bình đẳng, trong nền văn minh thứ ba sẽ không có một hình thức gia đình nào giữ yếu tố chủ đạo, mà sẽ là những hình thức gia đình: Gia đình đa phụ mẫu, gia đình đoàn thể, gia đình nam, hoặc nữ thanh niên (gia đình đồng tính luyến ái) [1, tr. Trước những dự báo này, cần phải thận trọng xem xét. Thực tế cuộc sống cũng cho thấy, gia đình một vợ, một chồng đang có sự rạn nứt, song những cái gọi là hình thức gia đình mới nêu trên, không những không phản ánh được sự tiến bộ xã hội đang hiện hữu, mà trái lại, nó thể hiện sự suy đồi và bế tắc của xã hội tư sản phương Tây trong vấn đề gia đình.

Từ bao đời nay, gia đình vẫn được nhiều người coi là tế bào tự nhiên và cơ bản của cộng đồng xã hội; là cội nguồn và chốn nương thân của mọi người; một thiết chế có luật lệ và tôn ti trật tự được mọi thành viên của nó tuân thủ một cách hoàn toàn tự nguyện. Gia đình luôn mang lại những cảm giác an toàn cho các thành viên của nó. Chính gia đình đã tạo nên mối liên kết xã hội bền vững nhất, là nơi để duy trì và lưu truyền những nét đặc trưng bản sắc riêng của các nền văn hoá khác nhau. Kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về vấn đề gia đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt.

Hạt nhân của xã hội là gia đình” [33, tr. Gia đình và xã hội có quan hệ mật thiết với nhau, xã hội lành mạnh tạo điều kiện để các gia đình tiến bộ, gia đình hạnh phúc góp phần giúp xã hội phát triển hài hoà. Gia đình là cầu nối giữa thành viên gia đình với xã hội, nhiều thông tin về xã hội tác động đến con người thông qua gia đình. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kế thừa tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng của Hồ Chí Minh về gia đình và vai trò của gia đình đối với sự phát triển của xã hội, Đảng ta khẳng định, một trong những nhân tố quan trọng quyết định sự phát triển bền vững của xã hội là gia đình.

Do đó, cần phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, thích ứng với những đòi hỏi của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ ấm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hoá truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Theo giáo sư Lê Thi: Khái niệm gia đình được sử dụng để chỉ một nhóm xã hội hình thành trên quan hệ hôn nhân đó và cùng chung sống (cha mẹ, con cái, ông bà, họ hàng, nội ngoại). Đồng thời, trong gia đình cũng có thể bao gồm một số người được gia đình nuôi dưỡng, tuy không có quan hệ huyết thống.

Các thành viên gia đình gắn bó với nhau về trách nhiệm và quyền lợi (kinh tế, văn hoá, tình cảm) giữa họ có những điều ràng buộc có tính pháp lý được Nhà nước thừa nhận và bảo vệ (được ghi rõ trong luật hôn nhân - gia đình của nước ta). Đồng thời, gia đình cũng có những quy định rõ ràng về quyền được phép và những cấm đoán trong quan hệ tình dục giữa các thành viên [43, tr. Dĩ nhiên, khi nêu khái niệm gia đình, các nhà nghiên cứu cố gắng đưa ra một khái niệm bao quát nhất nhằm phản ánh một cách đầy đủ nội hàm của một phạm trù tương đối rộng này. Nhưng trong đời sống hàng ngày khi nói đến gia đình, thì điều đầu tiên và chủ yếu là nói đến một tập hợp người, cùng sống chung dưới một mái nhà và giữa họ có mối quan hệ với nhau bởi: thứ nhất, quan hệ hôn nhân giữa vợ và chồng; thứ hai, quan hệ huyết thống giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em ruột, giữa ông bà và các cháu; thứ ba, một số người được gia đình nuôi dưỡng gắn bó với nhau về trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi, được họ hàng, làng 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] xóm ủng hộ, được luật pháp thừa nhận và bảo vệ.

Có thể còn nhiều vấn đề cần phải tìm hiểu và nghiên cứu thêm, nhưng căn cứ vào tình hình chung của hôn nhân và gia đình ở nước ta, kế thừa những cách tiếp cận hợp lý khác như trên, có thể đưa ra một khái niệm gia đình như sau: Gia đình là một phạm trù dùng để chỉ một tập hợp người, hình thành trên cơ sở các mối quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ tình cảm, quan hệ trách nhiệm. Các thành viên gia đìnhh gắn bó với nhau bởi trách nhiệm, nghĩa vụ, quyền lợi về kinh tế, văn hoá, tình cảm và theo những chuẩn mực giá trị nhất định, được dư luận xã hội ủng hộ, được nhà nước thừa nhận và bảo vệ. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tác động của nó đến gia đình Việt Nam hiện nay * Quan niệm về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nhìn lại lịch sử phát triển của nền sản xuất xã hội có thể khẳng định nền sản xuất xã hội đã trải qua hai kiểu tổ chức kinh tế - xã hội: Đó là kinh tế tự nhiên và kinh tế thị trường. Kinh tế tự nhiên là kiểu tổ chức kinh tế xã hội trong đó sản xuất có tính chất khép kín theo từng vùng, địa phương, lãnh thổ.

Trong nền kinh tế tự nhiên, sản xuất và trao đổi hàng hóa tuy đã được hình thành nhưng trình độ rất thấp và đơn giản.