Bất Bình Đẳng Thu Nhập Giữa Nông Thôn Và Thành Thị Ở Việt Nam Hiện Nay

Bài viết phân tích bất bình đẳng thu nhập giữa nông thôn và thành thị ở Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình kinh tế hiện nay.

• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Bất Bình Đẳng Thu Nhập Giữa Nông Thôn Và Thành Thị Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHO CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
• 1.1. PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC VÀ VAI TRÕ CỦA NÓ
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC CHO CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3. CHƯƠNG 3: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHO CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐẾN NĂM 2020
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bất Bình Đẳng Thu Nhập Giữa Nông Thôn Và Thành Thị Ở Việt Nam

Bất bình đẳng thu nhập giữa nông thôn và thành thị ở Việt Nam là một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Sự chênh lệch này không chỉ thể hiện qua mức thu nhập mà còn qua chất lượng cuộc sống, cơ hội việc làm và tiếp cận dịch vụ. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, thu nhập bình quân đầu người ở thành phố lớn gấp 2-3 lần so với nông thôn. Điều này tạo ra một khoảng cách lớn trong phát triển kinh tế và xã hội.

1.1. Định Nghĩa Bất Bình Đẳng Thu Nhập

Bất bình đẳng thu nhập được hiểu là sự phân phối không đồng đều thu nhập giữa các nhóm dân cư. Ở Việt Nam, sự phân chia này rõ rệt giữa nông thôn và thành phố, nơi mà các nguồn lực và cơ hội phát triển không được phân bổ công bằng.

1.2. Tình Hình Hiện Tại Về Thu Nhập Ở Việt Nam

Theo số liệu thống kê, thu nhập bình quân đầu người ở thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM đạt khoảng 6.000 USD, trong khi ở nông thôn chỉ khoảng 2.000 USD. Sự chênh lệch này cho thấy rõ ràng tình trạng bất bình đẳng thu nhập giữa hai khu vực.

II. Vấn Đề Bất Bình Đẳng Thu Nhập Giữa Nông Thôn Và Thành Thị

Vấn đề bất bình đẳng thu nhập giữa nông thôn và thành thị ở Việt Nam không chỉ là một thách thức kinh tế mà còn là một vấn đề xã hội. Sự khác biệt trong cơ hội việc làm, giáo dục và dịch vụ y tế đã dẫn đến sự phân hóa xã hội. Nông dân thường phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận các nguồn lực cần thiết để phát triển.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Bất Bình Đẳng

Nguyên nhân chính gây ra bất bình đẳng thu nhập bao gồm sự khác biệt trong cơ hội tiếp cận giáo dục, công nghệ và thị trường. Nông thôn thường thiếu các cơ sở hạ tầng cần thiết để phát triển kinh tế.

2.2. Tác Động Của Bất Bình Đẳng Đến Xã Hội

Bất bình đẳng thu nhập dẫn đến sự phân hóa xã hội, gia tăng tội phạm và bất ổn xã hội. Người dân nông thôn thường cảm thấy bị bỏ rơi và không có cơ hội phát triển.

III. Phương Pháp Giải Quyết Bất Bình Đẳng Thu Nhập

Để giải quyết vấn đề bất bình đẳng thu nhập giữa nông thôn và thành thị, cần có các chính sách phát triển kinh tế bền vững. Các giải pháp như đầu tư vào giáo dục, phát triển hạ tầng và tạo cơ hội việc làm cho người dân nông thôn là rất cần thiết.

3.1. Đầu Tư Vào Giáo Dục

Đầu tư vào giáo dục là một trong những giải pháp quan trọng nhất để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở nông thôn. Cần cải thiện cơ sở vật chất và chất lượng giảng dạy để người dân có thể tiếp cận tri thức.

3.2. Phát Triển Hạ Tầng Kinh Tế

Phát triển hạ tầng giao thông, điện, nước và viễn thông sẽ giúp kết nối nông thôn với thị trường, tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về bất bình đẳng thu nhập giữa nông thôn và thành thị đã chỉ ra rằng các chính sách phát triển kinh tế cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tế. Các chương trình hỗ trợ nông dân, tạo việc làm và phát triển hạ tầng đã mang lại kết quả tích cực.

4.1. Các Chương Trình Hỗ Trợ Nông Dân

Các chương trình hỗ trợ nông dân như cung cấp vốn vay, đào tạo nghề và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm đã giúp nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

4.2. Kết Quả Từ Các Dự Án Phát Triển

Nhiều dự án phát triển hạ tầng đã giúp cải thiện đời sống người dân nông thôn, giảm thiểu khoảng cách thu nhập giữa nông thôn và thành phố.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Bất Bình Đẳng Thu Nhập

Tương lai của bất bình đẳng thu nhập giữa nông thôn và thành thị ở Việt Nam phụ thuộc vào các chính sách phát triển kinh tế bền vững. Cần có sự cam kết từ chính phủ và cộng đồng để giảm thiểu khoảng cách này.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách Phát Triển

Chính sách phát triển cần phải tập trung vào việc tạo ra cơ hội bình đẳng cho tất cả người dân, đặc biệt là ở nông thôn.

5.2. Hướng Đến Một Tương Lai Bình Đẳng Hơn

Việc giảm thiểu bất bình đẳng thu nhập sẽ góp phần tạo ra một xã hội công bằng hơn, nơi mọi người đều có cơ hội phát triển và thụ hưởng thành quả của sự phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, nguồn nhân lực (NNL) chất lượng cao trở thành yếu tố quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Từ năm 2005 đến nay, Hà Nội, với vị trí trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và khoa học kỹ thuật của Việt Nam, đang đối mặt với thách thức phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH). Theo số liệu, Hà Nội có khoảng 3,2 triệu người trong độ tuổi lao động, tuy nhiên, nguồn lao động có trình độ chuyên môn cao còn thiếu hụt, nhiều sinh viên tốt nghiệp phải đào tạo lại để phù hợp với yêu cầu thực tế. GDP bình quân đầu người của Hà Nội năm 2010 đạt 31,8 triệu đồng, gấp hơn 2 lần mức trung bình cả nước, cho thấy tiềm năng phát triển kinh tế lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng nguồn nhân lực.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng nguồn nhân lực cho CNH, HĐH tại Hà Nội, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển nguồn nhân lực phù hợp đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ 2005 đến nay, với trọng tâm là nguồn nhân lực phục vụ cho các ngành công nghiệp và dịch vụ trọng điểm của thành phố. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển nhân lực, góp phần nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao vị thế của Hà Nội trong khu vực và quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế chính trị về nguồn nhân lực và phát triển kinh tế, trong đó có:

• Lý thuyết nguồn nhân lực (Human Resource Theory): NNL được hiểu là tổng hợp các năng lực lao động của con người, bao gồm thể lực, trí lực, kỹ năng nghề nghiệp và phẩm chất đạo đức, là yếu tố quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội.
• Lý thuyết công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Quá trình chuyển đổi căn bản từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp dựa trên khoa học công nghệ và lực lượng lao động có trình độ cao.
• Mô hình phát triển nguồn nhân lực bền vững: Tập trung vào sự phát triển đồng bộ về số lượng, chất lượng và cơ cấu nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và xu hướng phát triển kinh tế tri thức.

Các khái niệm chính bao gồm: nguồn nhân lực, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế tri thức, chỉ số phát triển con người (HDI), và cơ cấu lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê Việt Nam, UBND thành phố Hà Nội, các báo cáo phát triển kinh tế xã hội, cùng các tài liệu nghiên cứu học thuật và chính sách liên quan.
• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu đại diện từ các ngành công nghiệp trọng điểm và khu vực dịch vụ tại Hà Nội, bao gồm cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân.
• Phương pháp phân tích: Phân tích tổng hợp, so sánh, điều tra khảo sát, phỏng vấn chuyên gia và sử dụng các công cụ thống kê để đánh giá quy mô, chất lượng và cơ cấu nguồn nhân lực.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu từ năm 2005 đến 2011, dự báo và đề xuất giải pháp đến năm 2020.

Phương pháp luận dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và lịch sử, kết hợp các phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phân tích tổng hợp, so sánh và điều tra thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô nguồn nhân lực tăng trưởng ổn định: Từ năm 2005 đến 2011, nguồn nhân lực trong các ngành công nghiệp và dịch vụ tại Hà Nội tăng trưởng trung bình khoảng 5-7% mỗi năm. Cụ thể, lực lượng lao động trong ngành công nghiệp tăng từ 1,2 triệu lên khoảng 1,5 triệu người, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lực lượng lao động thành phố.

2. Chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế: Mặc dù tỷ lệ lao động có trình độ học vấn trung học trở lên đạt khoảng 60%, nhưng lao động có kỹ năng nghề nghiệp cao chỉ chiếm khoảng 30%. Nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học phải đào tạo lại để đáp ứng yêu cầu công việc, cho thấy sự chưa đồng bộ giữa đào tạo và nhu cầu thị trường.

3. Cơ cấu lao động chưa phù hợp với yêu cầu CNH, HĐH: Lao động trong ngành nông nghiệp giảm từ 9% xuống còn 3,8%, trong khi lao động ngành công nghiệp tăng lên 38%. Tuy nhiên, lao động trong các ngành dịch vụ có hàm lượng tri thức cao vẫn chiếm tỷ lệ thấp, chưa tương xứng với xu hướng phát triển kinh tế tri thức.

4. Chính sách phát triển nguồn nhân lực chưa đồng bộ: Các chính sách đào tạo, tuyển dụng và đãi ngộ còn nhiều bất cập, chưa tạo được động lực mạnh mẽ cho người lao động nâng cao trình độ và kỹ năng. Tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm lao động có trình độ kỹ thuật cao vẫn còn ở mức khoảng 8-10%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nguồn nhân lực chưa kịp thời, cùng với hệ thống đào tạo nghề và giáo dục đại học chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. So với các nước ASEAN như Singapore, Malaysia, và Thái Lan, Hà Nội còn cách xa về tỷ lệ lao động có kỹ năng cao và trình độ học vấn. Ví dụ, tỷ lệ lao động có trình độ trung học và cao hơn ở các nước này đạt trên 40%, trong khi Hà Nội mới đạt khoảng 30%.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng nguồn nhân lực theo ngành nghề và bảng so sánh tỷ lệ lao động có kỹ năng giữa Hà Nội và các nước ASEAN. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH.

Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực không chỉ giúp tăng năng suất lao động mà còn góp phần thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố. Đồng thời, phát triển nguồn nhân lực còn là yếu tố then chốt để Hà Nội trở thành thủ đô công nghiệp hiện đại, ngang tầm với các thủ đô phát triển trong khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ năng nghề và nâng cao trình độ chuyên môn: Đẩy mạnh các chương trình đào tạo nghề chất lượng cao, phối hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu thực tế. Mục tiêu tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng nghề lên 50% vào năm 2020.

2. Cải cách chính sách đãi ngộ và tuyển dụng: Xây dựng cơ chế tiền lương, thưởng và phúc lợi hấp dẫn nhằm thu hút và giữ chân lao động có trình độ cao, đồng thời khuyến khích đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho người lao động hiện tại. Thực hiện trong vòng 3 năm tới, do UBND thành phố và các doanh nghiệp chủ trì.

3. Phát triển hệ thống giáo dục đại học và đào tạo liên tục: Mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng đào tạo đại học, cao đẳng, đặc biệt trong các ngành công nghệ cao, quản lý và dịch vụ. Khuyến khích học tập suốt đời và đào tạo lại lao động qua các khóa học ngắn hạn. Thực hiện đồng bộ từ năm 2018 đến 2020.

4. Xây dựng cơ sở hạ tầng đào tạo hiện đại: Đầu tư xây dựng các trung tâm đào tạo nghề, phòng thí nghiệm và cơ sở nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới, tạo môi trường học tập và thực hành chuyên nghiệp. Chủ thể thực hiện là các cơ quan quản lý giáo dục và các tổ chức đào tạo, với kế hoạch hoàn thành trước năm 2020.

5. Tăng cường hợp tác quốc tế và khu vực: Học hỏi kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực từ các nước ASEAN và các quốc gia phát triển, đồng thời thu hút chuyên gia, nguồn lực đào tạo từ nước ngoài để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Thúc đẩy hợp tác trong đào tạo và chuyển giao công nghệ, thực hiện liên tục trong giai đoạn 2017-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chính sách phát triển nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu CNH, HĐH tại Hà Nội và các địa phương khác.

2. Các cơ sở giáo dục và đào tạo: Giúp các trường đại học, cao đẳng, trung tâm đào tạo nghề hiểu rõ nhu cầu thị trường lao động, từ đó điều chỉnh chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng giảng dạy và đào tạo kỹ năng thực hành.

3. Doanh nghiệp và nhà tuyển dụng: Cung cấp thông tin về thực trạng nguồn nhân lực, giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược tuyển dụng, đào tạo và phát triển nhân lực hiệu quả, đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh hiện đại.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kinh tế, quản lý nguồn nhân lực: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu sâu về phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh CNH, HĐH, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phát triển nguồn nhân lực lại quan trọng trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa?
   Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao giúp nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế. Ví dụ, các nước ASEAN như Singapore đã thành công nhờ đầu tư mạnh vào giáo dục và đào tạo nhân lực.

2. Thực trạng nguồn nhân lực ở Hà Nội hiện nay như thế nào?
   Hà Nội có khoảng 3,2 triệu người trong độ tuổi lao động, nhưng tỷ lệ lao động có kỹ năng nghề cao chỉ khoảng 30%, nhiều lao động phải đào tạo lại. Điều này gây khó khăn cho quá trình CNH, HĐH.

3. Các chính sách phát triển nguồn nhân lực của Hà Nội đã được triển khai ra sao?
   Thành phố đã có nhiều chính sách khuyến khích đào tạo nghề, cải cách tuyển dụng và đãi ngộ, nhưng còn thiếu sự đồng bộ và chưa đáp ứng kịp nhu cầu phát triển kinh tế hiện đại.

4. Làm thế nào để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong thời gian tới?
   Cần tăng cường đào tạo kỹ năng nghề, cải cách chính sách đãi ngộ, phát triển giáo dục đại học và đào tạo liên tục, đồng thời xây dựng cơ sở hạ tầng đào tạo hiện đại và tăng cường hợp tác quốc tế.

5. Kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực từ các nước ASEAN có thể áp dụng cho Hà Nội như thế nào?
   Các nước ASEAN chú trọng giáo dục cơ bản, đào tạo nghề, phát triển kỹ năng phù hợp với thị trường lao động, đồng thời kết hợp hài hòa giữa văn hóa truyền thống và hiện đại. Hà Nội có thể học hỏi mô hình này để phát triển nguồn nhân lực hiệu quả.

Kết luận

• Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định thành công của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Hà Nội.
• Thực trạng nguồn nhân lực hiện nay còn nhiều hạn chế về chất lượng và cơ cấu chưa phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế tri thức.
• Các chính sách phát triển nguồn nhân lực cần được đổi mới, đồng bộ và gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
• Học hỏi kinh nghiệm từ các nước ASEAN và tăng cường hợp tác quốc tế là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
• Tiếp tục nghiên cứu, theo dõi và điều chỉnh các giải pháp phát triển nguồn nhân lực nhằm đảm bảo Hà Nội trở thành thủ đô công nghiệp hiện đại, ngang tầm khu vực vào năm 2020.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, quý độc giả và các nhà nghiên cứu có thể tham khảo toàn văn luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chƣơng, 9 tiết. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở một số quốc gia. Chƣơng 2: Thực trạng nguồn nhân lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở thành phố Hà Nội. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp chủ yếu phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp hoa, hiện đại hoá trên địa bàn thành phố Hà Nội từ nay đến năm 2020.

6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHO CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở MỘT SỐ QUỐC GIA 1. PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC VÀ VAI TRÕ CỦA NÓ 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm nguồn nhân lực (Human resource - HR) NNL là khái niệm đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học.

Trong quá trình nghiên cứu các nhà khoa học đã đƣa ra nhiều khái niệm về NNL dƣới những góc độ khác nhau: Về ý nghĩa sinh học, NNL là nguồn lực sống, là thực thể thống nhất của mặt sinh học và mặt xã hội.Mác đã khẳng định: "Trong tính hiện thực của nó, bản chất con ngƣời là tổng hòa các quan hệ xã hội". Về ý nghĩa kinh tế, NNL là "tổng hợp các năng lực lao động trong mỗi con ngƣời của một quốc gia, một vùng lãnh thổ, địa phƣơng, đã đƣợc chuẩn bị ở mức độ nhất định và có khả năng huy động vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc hoặc vùng địa phƣơng cụ thể" [9, tr. Theo quan niệm của ILO thì lực lƣợng lao động là dân số trong độ tuổi lao động thực tế có việc làm và những ngƣời thất nghiệp. Đây là khái niệm về NNL theo nghĩa tƣơng đối hẹp, coi NNL là nguồn lao động hoặc là toàn bộ lực lƣợng lao động trong nền kinh tế quốc dân.

Trong số liệu thống kê, Tổng cục Thống kê Việt Nam qui định NNL xã hội là những ngƣời trong độ tuổi lao động đang có việc làm và cả những ngƣời ngoài độ tuổi lao động thực tế đang làm việc và những ngƣời thất nghiệp. Theo giáo trình kinh tế lao động, thì: NNL đƣợc hiểu là nguồn lực con ngƣời, là một trong những nguồn lực quan trọng nhất của sự phát triển kinh tế xã hội. NNL khác với các nguồn lực khác (nguồn lực tài chính, nguồn lực vật 7 chất, nguồn lực công nghệ…) là ở chỗ: trong quá trình vận động, NNL chịu tác động của yếu tố tự nhiên (sinh, tử…) và yếu tố xã hội (việc làm, thất nghiệp. Chính vì vậy, NNL là một khái niệm khá phức tạp, đƣợc nghiên cứu dƣới nhiều giác độ khác nhau.

NNL vốn đƣợc hiểu nhƣ là nơi sản sinh, nuôi dƣỡng và cung cấp nguồn lực con ngƣời cho sự phát triển. Cách hiểu này muốn chỉ rõ nguồn gốc tạo ra nguồn lực con ngƣời, nghiêng về sự biến động tự nhiên của dân số và ảnh hƣởng của nó tới sự biến động NNL. NNL còn đƣợc hiểu nhƣ một yếu tố tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế xã hội, là tổng thể những con ngƣời cụ thể tham gia vào quá trình lao động. Cách hiểu này cụ thể hơn và có thể lƣợng hóa đƣợc, đó là năng lực lao động của xã hội, bao gồm những ngƣời có khả năng lao động, tức là bộ phận chủ yếu và quan trọng nhất trong NNL.

Trong lý luận về lực lƣợng sản xuất, con ngƣời đƣợc coi là lực lƣợng hàng đầu, là yếu tố quan trọng nhất, quyết định sự vận động và phát triển của lực lƣợng sản xuất, quyết định quá trình sản xuất và do đó quyết định năng suất lao động và tiến bộ xã hội. Ở đây, con ngƣời đƣợc xem xét từ góc độ là lực lƣợng sản xuất cơ bản của xã hội. Theo Thuyết lao động xã hội thì nguồn nhân lực đƣợc hiểu theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng, NNL là nguồn cung cấp sức lao động cho sản xuất xã hội, cung cấp nguồn lực con ngƣời cho sự phát triển. Do đó, NNL bao gồm toàn bộ dân cƣ có cơ thể phát triển bình thƣờng (trừ những ngƣời bị dị tật bẩm sinh).

Theo nghĩa hẹp: Nguồn nhân lực là khả năng lao động của xã hội, là nguồn lực cho sự phát triển kinh tế xã hội, bao gồm các nhóm dân cƣ trong độ tuổi lao động, có tham gia vào nền sản xuất xã hội tức là toàn bộ các cá nhân cụ thể tham gia vào quá trình lao động, là tổng thể các yếu tố về thể lực, trí lực của họ đƣợc huy động vào quá trình lao động. Trong lý thuyết về tăng trƣởng kinh tế, thì NNL chính là nguồn lực chủ yếu tạo động lực cho sự phát triển. Vì vậy việc cung ứng đầy đủ và kịp thời 8 NNL theo yêu cầu của nền kinh tế là yếu tố đóng vai trò quyết định đảm bảo tốc độ tăng trƣởng kinh tế - xã hội. Do đó, bất cứ hiện tƣợng thiếu hoặc thừa sức lao động đều gây ra những khó khăn cho sản xuất xã hội và ảnh hƣởng trực tiếp tới tốc độ tăng trƣởng kinh tế.

Đây là đối tƣợng của môn Kinh tế phát triển. Ngân hàng Thế giới (WB) cho rằng: NNL là toàn bộ vốn con ngƣời bao gồm thể lực, trí lực, kỹ năng nghề nghiệp,… mà mỗi cá nhân sở hữu. Nhƣ vậy, ở đây nguồn lực con ngƣời đƣợc coi nhƣ một nguồn vốn bên cạnh các loại vốn khác: vốn vật chất, vốn tài nguyên thiên nhiên,… Trong kinh tế học hiện đại đầu tƣ cho con ngƣời đƣợc xem là đầu tƣ quan trọng nhất trong các loại đầu tƣ và đƣợc coi là cơ sở vững chắc cho sự phát triển bền vững. Liên hiệp quốc cũng có cách tiếp cận tƣơng tự và cho rằng: “Nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con ngƣời có quan hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nƣớc” [17, tr.

Quan niệm này xem xét nguồn lực con ngƣời chủ yếu ở phƣơng diện chất lƣợng con ngƣời và vai trò, sức mạnh của nó đối với sự phát triển xã hội. Chính vì vậy, Liên hiệp quốc đã kêu gọi các quốc gia quan tâm hơn nữa tới NNL, vì: …đầu tƣ vào vốn con ngƣời trƣớc hết có tỷ lệ thu hồi vốn cao hơn so với đầu tƣ cho các nguồn lực khác… tiết kiệm đƣợc việc sử dụng và khai thác các nguồn lực khác, lợi ích thu đƣợc từ đầu tƣ này có tính lan tỏa đồng đều hơn so với đầu tƣ vào các nguồn lực khác. Do vậy, việc tập trung phát triển con ngƣời sẽ đem lại tốc độ phát triển cao hơn, ổn định hơn và công bằng hơn trong phân phối lợi ích của sự phát triển [17, tr. Theo UNDP, thì NNL là tổng thể những năng lực (cơ năng và trí năng) của con ngƣời đƣợc huy động vào quá trình sản xuất, nguồn năng lực - nội lực đó của con ngƣời cũng chính là nội lực xã hội của một quốc gia.

Đối với những nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam, với dân số đông, NNL dồi dào đang trở thành một trong những nguồn nội lực quan trọng nhất và nếu biết 9 khai thác nguồn nội lực đó một cách hiệu quả sẽ tạo ra một động lực to lớn cho phát triển kinh tế - xã hội. Ở Việt Nam, theo ý kiến của các nhà khoa học tham gia chƣơng trình khoa - công nghệ cấp Nhà nƣớc, mã số KX - 07: “Con ngƣời Việt Nam - mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội” do giáo sƣ, tiến sỹ khoa học Phạm Minh Hạc làm chủ nhiệm, cho rằng nguồn lực con ngƣời đƣợc hiểu là số dân và chất lƣợng con ngƣời, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực và phẩm chất [6, tr. Giáo sƣ, tiến sỹ Hoàng Chí Bảo cho rằng: Nguồn lực con ngƣời là sự kết hợp thể lực và trí lực, cho thấy khả năng sáng tạo, chất lƣợng - hiệu quả hoạt động và triển vọng mới phát triển của con ngƣời” [8, tr.14] tức là kết cấu bên trong của nguồn nhân lực bao gồm sức mạnh thể lực, trí tuệ và sự kết hợp hai yếu tố đó tạo thành năng lực sáng tạo của con ngƣời trong quá trình cải tạo tự nhiên. Trong luận án tiến sỹ triết học - nguồn lực con ngƣời trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, tác giả Đoàn Khải cho rằng: Nguồn lực con ngƣời là khái niệm chỉ số dân, cơ cấu dân số và nhất là chất lƣợng con ngƣời với tất cả đặc điểm và sức mạnh của nó trong sự phát triển xã hội” [32, tr.

Theo quan điểm của tác giả Lê Thị Ngân, trong luận án tiến sỹ thì nguồn nhân lực đƣợc quan niệm là tổng thể sức lao động của xã hội đang và sẽ đƣợc vận dụng cho quá trình sản xuất xã hội hay nói một cách rõ hơn: NNL là tổng thể những năng lực thể chất và tinh thần tồn tại trong tổng số lực lƣợng lao động của xã hội và đƣợc họ đang và sẽ đem ra vận dụng để sản xuất ra hàng hóa tiêu dùng cho xã hội [36, tr. Theo quan điểm của một số nhà khoa học khác, thì: nguồn nhân lực đƣợc xem là số dân và chất lƣợng con ngƣời, bao gồm cả thể chất, tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực phẩm chất, thái độ và phong cách lao động. 10 Do khi nghiên cứu NNL xuất phát từ nhiều cách tiếp cận khác nhau nhƣ vậy nên có những khái niệm khác nhau về NNL, nhƣng nhìn chung các khái niệm đó đều thống nhất về nội dung cơ bản là: NNL là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội, là yếu tố cấu thành lực lƣợng sản xuất, giữ vai trò quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội của mọi quốc gia. Nhƣ vậy, khi nói tới NNL trƣớc hết phải hiểu đó là toàn bộ những ngƣời lao động đang có khả năng tham gia vào các quá trình phát triển kinh tế - xã hội và các thế hệ những ngƣời lao động tiếp tục tham gia vào các quá trình phát triển kinh tế xã hội, con ngƣời đóng vai trò là chủ thể sáng tạo và chi phối toàn bộ quá trình đó, hƣớng nó tới mục tiêu đã đƣợc chọn.

Cho nên NNL nó còn bao gồm một tổng thể các yếu tố thể lực, trí lực, kỹ năng lao động, thái độ và phong cách làm việc- đó chính là các yếu tố thuộc về chất lƣợng nguồn nhân lực. Ngoài ra khi nói tới NNL phải nói tới cơ cấu của lao động, bao gồm cả cơ cấu đào tạo và cơ cấu ngành nghề.