Bảo hộ quyền tác giả đối với thư viện mở trong các trường đại học

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo hộ quyền tác giả đối với việc xây dựng thư viện mở dùng chung trong các trường đại học, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Đỗ Mai Phương Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Hai
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Tác Giả Trong Thư Viện Mở Tại Các Trường Đại Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ VỚI VIỆC XÂY DỰNG THƯ VIỆN MỞ DÙNG CHUNG TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
• 1.1. Bảo hộ Quyền tác giả
• 1.2. Khái niệm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.3. Khái niệm “Quyền tác giả”
• 1.4. Khái niệm “Bảo hộ quyền tác giả”
• 1.5. Một số khái niệm liên quan đến “Thư viện mở”
• 1.6. Khái niệm “Tài liệu nội sinh”, “Truy cập mở”
• 1.7. Khái niệm “Tài nguyên giáo dục mở”
• 1.8. Các Quy định pháp luật
• 1.9. Quyền sao chép tác phẩm. Quyền tác giả trong việc số hóa tài liệu
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ LIÊN QUAN ĐẾN BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ VỚI VIỆC XÂY DỰNG THƯ VIỆN MỞ DÙNG CHUNG TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
• 2.1. Đối tượng và chủ thể được bảo hộ Quyền tác giả
• 2.2. Tác phẩm khoa học
• 2.3. Khóa luận, đồ án, luận văn, luận án
• 2.4. Đề tài nghiên cứu khoa học. Các quyền được bảo hộ đối với tác phẩm. Quyền nhân thân
• 2.5. Quyền tài sản
• 2.6. Thời hạn bảo hộ Quyền tác giả
• 2.7. Xác định hành vi xâm phạm Quyền tác giả
• 2.8. Hành vi sao chép trái phép
• 2.9. Hành vi xâm phạm quyền truyền đạt, phân phối tác phẩm
• 2.10. Các biện pháp bảo hộ Quyền tác giả. Chủ sở hữu tự mình bảo vệ
• 2.11. Biện pháp bảo vệ do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ VỚI VIỆC XÂY DỰNG THƯ VIỆN MỞ DÙNG CHUNG TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
• 3.1. Thực trạng bảo hộ Quyền tác giả trong hoạt động thư viện
• 3.2. Hạn chế của Quy định pháp luật đối với hoạt động thư viện
• 3.3. Thực trạng xây dựng thư viện số tại các trường đại học
• 3.4. Thực trạng áp dụng mô hình thư viện mở dùng chung trong các trường đại học. Kinh nghiệm áp dụng Tài nguyên giáo dục mở (OER) tại một số nước
• 3.5. Giải pháp khắc phục
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quyền tác giả và thư viện mở

Bảo vệ quyền tác giả là một vấn đề quan trọng trong lĩnh vực thư viện mở tại các trường đại học. Quyền tác giả không chỉ bảo vệ quyền lợi của tác giả mà còn thúc đẩy việc phát triển tri thức và văn hóa trong xã hội. Thư viện mở đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tài liệu cho sinh viên và giảng viên, giúp họ tiếp cận các tài liệu nghiên cứu và học tập một cách dễ dàng và nhanh chóng. Tuy nhiên, việc sử dụng tài liệu trong thư viện mở cần phải tuân thủ các quy định về quyền sở hữu trí tuệ để tránh các hành vi xâm phạm quyền lợi của tác giả. Việc xây dựng thư viện mở cần phải có sự cân nhắc kỹ lưỡng về các chính sách bảo vệ quyền tác giả nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho các tác giả và chủ sở hữu tác phẩm.

1.1. Khái niệm về quyền tác giả

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra. Quyền tác giả bao gồm các quyền nhân thân và quyền tài sản. Quyền nhân thân bao gồm quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm, và quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Quyền tài sản bao gồm quyền sao chép, phân phối, và truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Việc bảo vệ quyền tác giả là cần thiết để đảm bảo rằng các tác phẩm được sử dụng một cách hợp pháp và công bằng, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo và phát triển văn hóa trong xã hội.

1.2. Khái niệm về thư viện mở

Thư viện mở là một mô hình thư viện cho phép người dùng truy cập vào tài liệu một cách tự do và dễ dàng. Mô hình này không chỉ giúp tăng cường khả năng tiếp cận thông tin mà còn hỗ trợ việc chia sẻ tài liệu giữa các trường đại học và tổ chức nghiên cứu. Tài liệu trong thư viện mở thường được phân phối theo các hình thức như tài nguyên giáo dục mở (OER), cho phép người dùng sử dụng, sửa đổi và chia sẻ tài liệu mà không vi phạm quyền tác giả. Tuy nhiên, việc thực hiện mô hình này cần phải có những quy định rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của các tác giả và đảm bảo rằng việc sử dụng tài liệu diễn ra một cách hợp pháp.

II. Các vấn đề pháp lý liên quan đến bảo vệ quyền tác giả trong thư viện mở

Việc bảo vệ quyền tác giả trong thư viện mở đặt ra nhiều thách thức về mặt pháp lý. Các quy định hiện hành về quyền sở hữu trí tuệ cần được áp dụng một cách linh hoạt để phù hợp với mô hình thư viện mở. Một trong những vấn đề chính là xác định quyền lợi của tác giả khi tài liệu của họ được sử dụng trong thư viện mở. Cần có những quy định rõ ràng về việc sao chép, phân phối và sử dụng tài liệu trong thư viện mở để tránh các hành vi xâm phạm quyền lợi của tác giả. Đồng thời, các thư viện cũng cần phải có trách nhiệm trong việc thông báo cho người dùng về các quyền và nghĩa vụ liên quan đến việc sử dụng tài liệu. Việc xây dựng chính sách bảo vệ quyền tác giả trong thư viện mở không chỉ đảm bảo quyền lợi cho tác giả mà còn thúc đẩy sự phát triển của mô hình thư viện này.

2.1. Quy định pháp luật về quyền tác giả

Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung 2009) quy định rõ về các quyền của tác giả đối với tác phẩm của mình. Theo đó, tác giả có quyền sao chép, phân phối và truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Tuy nhiên, trong bối cảnh thư viện mở, việc áp dụng các quy định này cần phải được xem xét một cách cẩn thận. Cần có các ngoại lệ và điều kiện cụ thể cho phép việc sử dụng tài liệu mà không xâm phạm đến quyền tác giả. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của tác giả mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ tri thức trong cộng đồng học thuật.

2.2. Các hành vi xâm phạm quyền tác giả

Các hành vi xâm phạm quyền tác giả có thể bao gồm việc sao chép, phân phối hoặc sử dụng tác phẩm mà không có sự đồng ý của tác giả. Trong thư viện mở, việc xác định và xử lý các hành vi này là rất quan trọng. Các thư viện cần có các biện pháp để phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm phạm, đồng thời giáo dục người dùng về các quyền và nghĩa vụ của họ khi sử dụng tài liệu. Việc nâng cao nhận thức về quyền tác giả trong cộng đồng học thuật sẽ giúp giảm thiểu các hành vi vi phạm và bảo vệ quyền lợi cho các tác giả.

III. Thực trạng và giải pháp bảo vệ quyền tác giả trong thư viện mở

Thực trạng bảo vệ quyền tác giả trong thư viện mở hiện nay còn nhiều hạn chế. Nhiều thư viện chưa có chính sách rõ ràng về việc bảo vệ quyền lợi của tác giả, dẫn đến tình trạng xâm phạm quyền tác giả vẫn xảy ra. Để khắc phục tình trạng này, các trường đại học cần xây dựng các chính sách bảo vệ quyền tác giả một cách chặt chẽ hơn, đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục về quyền tác giả cho sinh viên và giảng viên. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và bảo vệ tài liệu cũng là một giải pháp hiệu quả. Các phần mềm quản lý tài liệu và hệ thống giám sát có thể giúp phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền lợi của tác giả.

3.1. Thực trạng bảo vệ quyền tác giả trong thư viện mở

Hiện nay, nhiều thư viện mở vẫn chưa có các quy định cụ thể về việc bảo vệ quyền tác giả. Điều này dẫn đến việc sử dụng tài liệu một cách tự do mà không có sự đồng ý của tác giả. Nhiều sinh viên và giảng viên chưa hiểu rõ về các quyền lợi của tác giả, dẫn đến các hành vi xâm phạm quyền lợi của tác giả diễn ra phổ biến. Cần có sự phối hợp giữa các thư viện và các cơ quan chức năng để tăng cường bảo vệ quyền tác giả trong mô hình thư viện mở.

3.2. Giải pháp bảo vệ quyền tác giả

Để bảo vệ quyền tác giả trong thư viện mở, cần thiết phải xây dựng các chính sách rõ ràng và cụ thể về việc sử dụng tài liệu. Các thư viện nên tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để nâng cao nhận thức về quyền tác giả cho sinh viên và giảng viên. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài liệu cũng rất quan trọng. Các phần mềm quản lý tài liệu có thể giúp theo dõi và kiểm soát việc sử dụng tài liệu, từ đó ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền lợi của tác giả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và sự bùng nổ của Internet, việc xây dựng thư viện mở dùng chung trong các trường đại học trở thành một xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận tri thức và tài nguyên giáo dục. Theo ước tính, số lượng tài liệu số hóa và truy cập mở ngày càng tăng, tạo điều kiện thuận lợi cho giảng viên, sinh viên và nhà nghiên cứu trong việc khai thác nguồn tài nguyên học thuật phong phú. Tuy nhiên, song song với những lợi ích đó, vấn đề bảo hộ quyền tác giả (QTG) trong hoạt động xây dựng và vận hành thư viện mở dùng chung đang đặt ra nhiều thách thức pháp lý và thực tiễn.

Luận văn tập trung nghiên cứu bảo hộ quyền tác giả trong bối cảnh xây dựng thư viện mở dùng chung tại các trường đại học Việt Nam, với phạm vi nghiên cứu từ năm 2015 đến 2019 tại các trường đại học trọng điểm. Mục tiêu chính là phân tích các quy định pháp luật hiện hành về bảo hộ QTG liên quan đến hoạt động thư viện mở, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật và đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tác giả, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của mô hình thư viện mở dùng chung.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cân bằng giữa quyền lợi của tác giả và lợi ích cộng đồng trong môi trường giáo dục đại học, góp phần nâng cao nhận thức về bảo vệ tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số, đồng thời hỗ trợ các trường đại học trong việc xây dựng hệ thống thư viện số hiệu quả, hợp pháp và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quyền sở hữu trí tuệ và mô hình quản lý tài nguyên giáo dục mở (Open Educational Resources - OER). Lý thuyết quyền sở hữu trí tuệ được sử dụng để phân tích các quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả trong bối cảnh số hóa tài liệu và xây dựng thư viện mở. Mô hình OER giúp làm rõ khái niệm truy cập mở, tài nguyên giáo dục mở và vai trò của thư viện mở trong việc thúc đẩy chia sẻ tri thức.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm:

• Quyền tác giả: quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả đối với tác phẩm sáng tạo.
• Thư viện mở: hệ thống lưu trữ và cung cấp tài nguyên giáo dục số hóa, cho phép truy cập tự do và chia sẻ rộng rãi.
• Tài nguyên giáo dục mở (OER): tài liệu giáo dục được cấp phép sử dụng miễn phí, cho phép sao chép, chỉnh sửa và phân phối hợp pháp.
• Quyền sao chép tác phẩm: quyền độc quyền của tác giả trong việc tạo bản sao tác phẩm dưới mọi hình thức.
• Ngoại lệ quyền tác giả: các trường hợp sử dụng tác phẩm không cần xin phép hoặc trả tiền nhuận bút, như sao chép phục vụ nghiên cứu, giảng dạy.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích pháp lý kết hợp với khảo sát thực trạng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật Việt Nam về sở hữu trí tuệ, các nghị định hướng dẫn thi hành, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến bảo hộ quyền tác giả và thư viện mở. Ngoài ra, tác giả tiến hành khảo sát thực trạng áp dụng pháp luật tại một số trường đại học lớn tại Hà Nội, với cỡ mẫu khoảng 150 cán bộ thư viện, giảng viên và sinh viên.

Phương pháp phân tích so sánh được áp dụng để đối chiếu các quy định pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế như Công ước Berne, Hiệp định TRIPs và các chính sách OER của UNESCO. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2018 đến tháng 12/2019, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy định pháp luật về bảo hộ quyền tác giả trong thư viện mở còn nhiều hạn chế: Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi 2009) và các nghị định hướng dẫn đã quy định rõ quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, trong đó quyền sao chép tác phẩm được bảo hộ nghiêm ngặt. Tuy nhiên, các quy định về ngoại lệ quyền tác giả dành cho hoạt động thư viện mở, đặc biệt trong môi trường số hóa và chia sẻ tài nguyên mở, còn chưa đầy đủ và chưa đồng bộ. Khoảng 65% cán bộ thư viện khảo sát cho biết gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định này.

2. Thực trạng áp dụng pháp luật bảo hộ quyền tác giả tại các trường đại học còn nhiều bất cập: Khoảng 70% trường đại học được khảo sát đã xây dựng thư viện số nhưng chỉ có khoảng 40% thực hiện đầy đủ các thủ tục xin phép và bảo vệ quyền tác giả khi số hóa tài liệu. Việc sao chép, chia sẻ tài liệu không có sự đồng ý của tác giả vẫn diễn ra phổ biến, gây rủi ro pháp lý và ảnh hưởng đến quyền lợi của tác giả.

3. Mô hình thư viện mở dùng chung tại Việt Nam còn hạn chế về mặt pháp lý và kỹ thuật: Mặc dù mô hình này giúp tăng cường truy cập tài nguyên giáo dục, nhưng việc xác định chủ sở hữu quyền tác giả đối với các tài liệu nội sinh như luận văn, khóa luận, bài giảng còn phức tạp. Khoảng 55% giảng viên và sinh viên phản ánh chưa rõ ràng về quyền sở hữu và quyền sử dụng tài liệu trong thư viện mở.

4. Kinh nghiệm quốc tế về bảo hộ quyền tác giả trong thư viện mở có thể áp dụng hiệu quả: Các nước phát triển đã xây dựng khung pháp lý và chính sách hỗ trợ OER, đồng thời áp dụng các công cụ kỹ thuật để bảo vệ quyền tác giả trong môi trường số. Việc áp dụng các mô hình này tại Việt Nam có thể giúp cân bằng lợi ích giữa tác giả và người sử dụng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ sự chưa hoàn thiện của hệ thống pháp luật Việt Nam trong việc điều chỉnh các hoạt động số hóa và chia sẻ tài nguyên giáo dục mở. So với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về quyền sao chép trong thư viện số và các ngoại lệ hợp lý cho hoạt động giáo dục. Việc thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật cũng làm tăng rủi ro vi phạm quyền tác giả.

Dữ liệu khảo sát có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ áp dụng pháp luật bảo hộ quyền tác giả tại các trường đại học, cùng bảng so sánh các quy định pháp luật Việt Nam và quốc tế về OER. Điều này giúp minh họa rõ hơn sự chênh lệch và nhu cầu cải thiện.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cái nhìn toàn diện về bảo hộ quyền tác giả trong bối cảnh thư viện mở dùng chung, từ đó đề xuất các giải pháp pháp lý và quản lý phù hợp, góp phần thúc đẩy phát triển giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về bảo hộ quyền tác giả trong thư viện mở: Cần bổ sung các quy định chi tiết về quyền sao chép, quyền sử dụng tài liệu số hóa trong thư viện mở, đồng thời mở rộng các ngoại lệ hợp lý cho hoạt động nghiên cứu và giảng dạy. Thời gian thực hiện dự kiến trong 1-2 năm, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Tư pháp chủ trì.

2. Xây dựng hướng dẫn kỹ thuật và quy trình quản lý quyền tác giả trong thư viện số: Các trường đại học cần thiết lập quy trình xin phép, ghi nhận quyền tác giả và kiểm soát việc sao chép, chia sẻ tài liệu số. Mục tiêu giảm thiểu vi phạm quyền tác giả xuống dưới 10% trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện là các phòng quản lý thư viện và công nghệ thông tin của trường.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức về quyền tác giả cho cán bộ thư viện, giảng viên và sinh viên: Tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo về pháp luật sở hữu trí tuệ và quản lý tài nguyên giáo dục mở. Mục tiêu đạt 80% cán bộ và sinh viên tham gia trong vòng 6 tháng. Chủ thể thực hiện là các trường đại học phối hợp với các tổ chức sở hữu trí tuệ.

4. Áp dụng công nghệ bảo vệ quyền tác giả trong môi trường số: Triển khai các hệ thống quản lý bản quyền số (DRM), công cụ kiểm soát truy cập và theo dõi vi phạm trên nền tảng thư viện mở. Thời gian triển khai trong 1 năm, do các đơn vị công nghệ thông tin của trường và đối tác chuyên môn thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thư viện đại học: Nghiên cứu giúp hiểu rõ các quy định pháp luật về quyền tác giả, từ đó xây dựng chính sách quản lý thư viện số hiệu quả, giảm thiểu rủi ro pháp lý.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu: Hỗ trợ nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ đối với các tài liệu khoa học, luận văn, bài giảng, giúp bảo vệ quyền lợi cá nhân và tổ chức trong quá trình sáng tạo và chia sẻ tri thức.

3. Sinh viên và học viên cao học: Cung cấp kiến thức về quyền tác giả trong việc sử dụng tài liệu học tập, nghiên cứu, tránh vi phạm bản quyền và hiểu rõ quyền lợi của mình khi sáng tạo các sản phẩm học thuật.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và sở hữu trí tuệ: Là tài liệu tham khảo để hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến bảo hộ quyền tác giả trong môi trường giáo dục đại học và thư viện số.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền tác giả bao gồm những quyền gì?
   Quyền tác giả gồm quyền nhân thân (đặt tên, đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm) và quyền tài sản (sao chép, phân phối, biểu diễn, cho thuê tác phẩm). Ví dụ, tác giả có quyền quyết định ai được phép sao chép tác phẩm của mình.

2. Thư viện mở dùng chung là gì?
   Là mô hình liên kết các thư viện số của nhiều trường đại học, cung cấp truy cập mở đến tài nguyên giáo dục số hóa, giúp người dùng dễ dàng tìm kiếm và sử dụng tài liệu học thuật. Ví dụ, sinh viên có thể truy cập bài giảng của nhiều trường khác nhau qua một nền tảng chung.

3. Pháp luật Việt Nam có cho phép sao chép tài liệu trong thư viện số không?
   Có, pháp luật cho phép sao chép một bản tài liệu phục vụ mục đích nghiên cứu, giảng dạy cá nhân hoặc lưu trữ trong thư viện, miễn là không nhằm mục đích thương mại và không ảnh hưởng đến quyền khai thác bình thường của tác phẩm.

4. Làm thế nào để xác định chủ sở hữu quyền tác giả đối với luận văn, khóa luận?
   Thông thường, tác giả là người sáng tạo trực tiếp, nhưng nếu sử dụng ngân sách hoặc cơ sở vật chất của trường đại học, trường có thể là chủ sở hữu quyền tác giả theo thỏa thuận hoặc quy chế đào tạo của trường.

5. Các biện pháp bảo vệ quyền tác giả trong thư viện số gồm những gì?
   Bao gồm việc xin phép sử dụng tác phẩm, áp dụng công nghệ quản lý bản quyền số (DRM), đào tạo nhận thức về quyền tác giả và xây dựng quy trình kiểm soát truy cập tài liệu. Ví dụ, thư viện có thể giới hạn số lượng bản sao được phép tải xuống.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và pháp luật về bảo hộ quyền tác giả trong bối cảnh xây dựng thư viện mở dùng chung tại các trường đại học Việt Nam.
• Thực trạng cho thấy còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng pháp luật và quản lý quyền tác giả trong môi trường số.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao nhận thức và áp dụng công nghệ bảo vệ quyền tác giả.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các đề xuất giải pháp, tổ chức đào tạo và hoàn thiện chính sách trong vòng 1-2 năm tới.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ quyền tác giả và phát triển thư viện mở hiệu quả tại trường đại học của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VE BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIA 'VỚI VIỆC XÂY DỰNG THU VIỆN MG DUNG CHUNG TRONG CAC TRƯỜNG ĐẠI HỌC 11. Bảo hộ Quyền tác giả 1. Khái niệm quyên so lữ trí tệ Trí tuệ là phẩn suy nghĩ, tư duy của con người, bao gồm những khả năng tưởng tương, ghí nhớ, phê phán, lý luân, thu nhân tr thức,.

có thé tiên lên tới phát minh khoa học, sảng tao nghệ thuật (Theo YWikitionary). Trí tuệ la kết quả của hoạt đông trí thức, dựa lên lý trí, ding đến lý luân, khái niệm, ngôn tử, vả chủ yêu bao gồm những sự hiểu biết, kinh nghiệm, những kiến thức đã được gom gop lại. Với người Do Thai, trí tuệ chỉnh la thứ quan trong nhất, nó là kết tinh của tri thức, là khả năng nhân thức lý tính đạt đến một trình độ nhất định cia con người Tài sản trí tuệ có thể được hiểu là các sản phẩm do trí tuệ con người sảng tao thông qua các hoạt đồng từ duy, sáng tao trong các lĩnh vực công, nghiệp, khoa học, văn học va nghệ thuật. Theo luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bd sung 2009) thi tai sản trí tuệ được hiểu là “bao gồm tác phẩm văn Học, nghệ that, Khoa học; cuộc bién in, bein ghi âm ght hình, chương trình 2 sóng tin hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa, sáng chế.

kiểu đảng công nghiệp, tiết lễ bố tri mạch tích hop bản dẫn, bi mật kinh doch, nhẫn hiện, tên thương mat, chỉ dẫn dia if: vật liệu nhân giỗng. vật liệu tha ñoach”. Tài sản tri tuệ là một loại tải sản vô hình, không thé được xác định. ‘bang các đặc điểm vat chất của chính nó nhưng lại có giá trị lớn vì có khả ‘ng sinh ra lợi nhuận trong tương lai Quyển SHTT theo quy định tại Khoản 1 Điều 4 Luật SHTT là “guyén của tổ chức, cá nhân đối với tài sản trí tuệ, bao gồm Quyền tác gid và quyền liên quan đến Quyền tác giả quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trông: Các đổi tượng SHTT được nha nước bão hồ bao gồm: - Đối tượng QTG: Tác phẩm văn học, nghệ thuật va tác phẩm khoa hoc; - Đối tượng liên quan đến QTG: cuộc tiểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng tín hiệu vệ tinh mang chương trình được ma hoá.

- Đổi tượng quyển sở hữu công nghiệp: Sáng chế, kiểu đáng công nghiệp, nhãn hiệu, chỉ dẫn dia lý, bí mật kinh doanh, tên thương mai, thiết kế ‘v6 trí mạch tích hợp bán dẫn, - Đối tượng quyền đối với giống cây trồng: Giống cây trồng va vật liệu. Nhu vay, SHTT bao gồm ba nhóm: - Quyển tác giã, - Quyển sở hữu công nghiệp, - Quyển đối với giống cây trồng, 1. Khái niệm “Quyên tác giã” "uy: tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sắng tao ra hoặc 56 hfe” (Khoan 2 Điêu4 Luật SHTT) Co thể hiểu, QTG 1a tổng hop các quyển nhân thân va quyền tải sản của. tác gid, chủ sở hữu QTG đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khơa học do chính mình sáng tao ra hoặc sở hữu.

Như vay, QTG được trao cho hai loi chủ thể: Tac gia va chủ sở hữu QTG. Nếu chủ thé la cả nhân thi co thé dong vai tro 1a chủ sở hữu hoặc tác giã, hoặc cả hai. Cam chủ thé là tổ chức thì có QTG với tư cách lá chủ sở hữu QTG. QTG là độc quyển của một tác giã cho tác phẩm của ho.

QTG được dung để bảo vệ các sảng tao tinh than có tính chất văn hỏa không bị vi phạm. ‘ban quyền, như các bai viết vẻ khoa hoc hay văn học, sáng tắc nhạc, ghi âm, tranh vẽ, hình chụp, phim va các chương trình truyén thanh. Quyển này bão vệ các quyền lợi cả nhân va lợi ích kinh tế của tác giả trong méi liên quan với tác phẩm Hiểu một cách đơn giản, QTG cho phép tác giả vả chủ sở hữu QTG được đôc quyền khai thác tác phẩm, chồng lại việc sao chép, trình dién bat ‘hop pháp. Vi dụ: Tác giã một tác phẩm âm nhạc được làm chủ thảnh quả lao.

đông tỉ tuệ của mình, được độc quyển công bổ, hoặc cho người khác công bổ tắc Hiểm âm nbạc của trình: Việc mo ‘chen: phê tiện nit dụng tic phẩm trả không có sự đồngý của tác giả là xâm phạm QTG. QTG nói chung được hiểu 1a quyển mã pháp luật trao cho các tác giã la người sáng tạo ra tác phẩm, bao gồm quyển công bồ tác phẩm, quyển sao chép tác phẩm va phân phôi hoặc phổ biển tác phẩm đến công chúng bằng bat kỷ phương thức hoặc phương tiên nao, và quyển cho phép người khác sử dung tác phẩm theo những cách thức cụ thể, Các ngoại lệ nhất định cũng được đất ra đối với các loại hình tác phẩm. đũ tiêu chuẩn bao hộ, và đổi với việc thực thi các quyền đó. Luật SHTT va các văn ban hướng dẫn thi hành của Việt Nam cũng trao cho tác giả các quyển nhân thân vả quyển tải sản đối với tác phẩm do chính tác giả trực tiếp sáng tạo ta Tir khái niệm trên có thể suy ra QTG lả mốt quyển dân sự.

Trong quan 'hệ pháp luật dân sự nay, chủ thể la tác giả và chủ sở hữu QTG. Khách thể hay đổi tượng của quan hệ pháp luật dân sự về QTG là các tác phẩm văn hoc, khoa học, nghệ thuật. Nội dung lá các quyển nhân thần và quyển tải sản của tác giã, chủ sở hữu QTG. Tôm lại, QTG là ig hợp các quyền nhân thân va quyển tai sản của tác giả, chủ sở hữu QTG được pháp luật quy định đối với các tác phẩm văn hoc, nghệ thuật, khoa học do chỉnh mình sáng tao ra hoặc sỡ hữu.

Khái niệm “Bão ho quyén tác giã” Bao hô quyên tác giả là việc cơ quan nha nước có thẩm quyển ghi nhận. quyển tác giả của người sáng tạo ra tác phẩm, với việc ghi nhận bằng văn. bằng bao hộ các quyển nhân thân va quyên tai sản của chủ sở hữu sẽ được pháp luật bảo vệ, các chủ thể khác nếu như có hanh vi xâm pham quyền tac giả sé bi xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật. đổi với tácphẩm như sau: © Quyển nhân thân bao gồm các quyền: -_ Đặt tên cho tác phẩm.

-_ Đứng tên thật hoặc bit danh trên tác phẩm, được nêu tên thật hoặc: ‘but danh khi tác phẩm được công bổ, sử dụng. = Công bồ tác phẩm hoặc cho phép người khác công bồ tác phẩm. - Bao vệ sự toàn ven của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cất xén hoặc xuyên tac tác phẩm đưới bat kỹ hình thức nao gây phương hại đến danh dự va uy tin của tác giã © Quyển tài sản bao gồm các quyền. - Lâm tác phẩm phát sinh.

- Biểu dién tác phẩm trước công chúng, = Sao chép tác phẩm. -_ Phân phổi, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm 10 - Truyén dat tác phẩm đến công chúng bằng phương tiên hữu tuyến, vô tuyển, mang thông tin điện tử hoặc bat kỷ phương tiện kỹ thuật nao khác. -_ Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điên ảnh, chương trình. Nhu vậy, có thể hiểu Bảo hộ quyên tác gid la Tổng hợp chế định pháp lý nhằm bao hộ bằng pháp luật quyển, lợi ích hợp pháp của tác giã, chủ sỡ hữu tác phẩm đổi với toản bộ hoặc một phản tác phẩm văn học, nghệ thuật khoa học.

Một số khái niệm liên quan đến “Thư viện mở” 12. Khái niệm “Tài. gu nội sinh”, “Truy cập mở” a Tài liệu nội sinh Tài liêu nội sinh (còn được gọi là tai liêu xám, tải liêu không công bồ, ` là những tài liệu được hình thảnh trong quá trình hoạt động khoa học kỹ thuật, sin xuất, quản lý, nghiên cứu, học tập của các cơ quan, tổ chức, viên nghiên cứu, trường đại học,. Tai liệu nội sinh phan ảnh đây đủ, có hề thing 'về các thành tựu, tiém lực cũng như hướng phát triển của những đơn vị nảy va thường được lưu giữ & các thư viện va trung tâm thông tin của don vi đó.

Dũ được tao nên từ nhiễu loại hình hoạt động khác nhau nhưng tài liệu nội sinh lại có mỗi quan hệ mật thiết với nhau. Điều nay xuất phát từ nhụ. nghiên cứu, giảng day và học tập của cả nhân, loại tai liệu có giá tri lớn, phục vụ đắc lực cho học tép, giảng day, nghiên cứu khoa hoc của cản bộ, giảng, viên, sinh viên các trường b. ng cập mỡ "Truy cập mỡ là việc lâm cho các sin phẩm nghiên cửu truy ofp được tự do tới tat cả mọi người.

Trong lĩnh vực nghiên cứu khơa học, nơi mà việc ir nhanh chóng chia sé các thanh tựu nghiên cứu là rất cẳn thiét, thi tray cập mỡ có lẽ là một trong những phương tiện hữu hiệu nhất. Khai niệm “Truy cêp mỡ” (Access Opening) lẫn đâu được công bổ văn kiện Sáng kiến truy cập mỡ Budapest (Budapest Open Access Initiative — 2002) - goi tất là Sang kiến Budapest. Theo đó, thông qua các công cụ truy cập mỡ, người ding có thé đọc, tai xuống, sao chép, in ấn toản văn các tải liệu, chuyển chúng như dữ liệu sang phần mém hoặc sử dung chúng cho bat kỳ mục đích hợp pháp nào khác mã không có các rảo căn vẻ tai chính, pháp lý hoặc kỹ thuật. Điểm lưu ý duy nhất vé truy cập mé là phải dm bảo các quyền.

nhân thân của tác gia, trong đó nhẫn manh đến quyển đứng tên đối với tác va quyền bão về sự toàn ven của tác phẩm phẩm, quyền đặt tên cho tác phẩm Tiêp đó là định nghĩa về “Tap chỉ truy cập md” được nêu trong Tuyên. ‘v6 Bethesda về xuất bản truy cập mở. Điểm đặc biết trong Tuyên bố Bethesda 1a việc cho phép thực hiện các tác phẩm phái sinh thông qua công cụ truy cập mi, bao gồm cả quyền dịch tác phẩm gốc sang ngôn ngữ khác, đưa tac phẩm. gốc vào bộ sưu tập,.

nhằm mục đích nghiên cứu. Tuyên bổ Bethesda cũng không để dé cập đền nghĩa vụ tải sản keh sử dung kết quả nghiên cứu đã công, bồ thông qua truy cấp mỡ ma chỉ quy định vẻ viếc bảo dim quyền nhân thân. của tác giả các kết quả nghiên cứu đã công bỏ. Khái niệm “Tài nguyên giáo đục mở” a Lich sửhình thành “Tài nguyên giáo đục mỡ” Tháng 01/2004, Hội nghị Bộ trưởng Khoa hoc và Công nghề các nước.

OECD, Trung Quéc, Israel, Nga va Nam Phi đã hop tai Paris dé thảo luân nhu cẩu quốc tế vẻ tiếp cân dit liệu nghiên cứu.