Chương 1 và Chương 2 là phần trình bày và phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về quyền con người trong pháp luật hình sự như khái niệm và ý nghĩa của việc bảo đảm quyền con người, các khía cạnh thể hiện và các cơ chế bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự6. Đặc biệt trong công trình nghiên cứu này, tác giả trình bày 7 nội hàm về Quyền con người trong các quy định về tội phạm. Trong đó, với nội dung thứ 7 là về quyền con người trong quy định về những tội phạm cụ thể, bằng việc liệt kê về chương và nhóm tội phạm cụ thể (gồm nhóm tội phạm tình dục) được quy định trong BLHS năm 2015 mà xâm phạm đến quyền con người, tác giả đã gián tiếp khẳng định tầm quan trọng của việc quy định các tội xâm phạm tình dục trong BLHS đối với việc bảo vệ quyền con người. Tiếp nối vấn đề về quyền con người trong lĩnh vực tư pháp luật hình sự, công trình nghiên cứu do tiến sĩ Trịnh Tiến Việt chủ biên cùng với một số tác giả, với tên gọi “Bảo vệ tự do và an ninh cá nhân bằng pháp luật hình sự Việt Nam”, đã được nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2015.
Trong công trình nghiên cứu này, nhóm tác giả khẳng định tự do và an ninh cá nhân là một trong các quyền cơ bản của con người, nên cần được bảo vệ bằng pháp luật, trong đó có pháp luật hình sự (bao gồm cả pháp luật quốc gia và pháp luật hình sự quốc tế). Hai nội dung quan trọng trong Công trình nghiên cứu này có giá trị tham khảo với luận án của nghiên cứu sinh là khái niệm về bảo vệ tự do và an ninh cá nhân bằng pháp luật hình sự chính và phần giới thiệu pháp luật hình sự hiện hành của một số nước trên thế giới về quy định các tội phạm tình dục để đánh giá sự phù hợp của pháp luật hình sự quốc gia7. Nội dung nghiên cứu này đã giúp tác giả luận án nhận thức sâu hơn về phạm vi các tội xâm phạm tình dục được quy định trong pháp luật quốc tế, đồng thời những khảo sát khái quát này sẽ được tác giả kế thừa để tiếp tục phân tích, so sánh chi tiết hơn trong luận án của mình, từ đó đưa ra những kiến nghị hoàn thiện các tội xâm phạm tình dục nhằm bảo vệ quyền con người. 6 Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên) (2015), Quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự, Nxb Hồng Đức, Tr35.
7 Trịnh Tiến Việt (chủ biên), “Bảo vệ tự do và an ninh cá nhân bằng pháp luật hình sự Việt Nam”, Nxb Tư pháp xuất bản năm 2015; tr58 13 Công trình tiếp theo vấn đề trên là bài báo khoa học nghiên cứu chuyên sâu của GS.TSKH Lê Cảm “Bảo vệ quyền con người bằng pháp luật về tư pháp hình sự ở Việt Nam, phần I - Một số vấn đề chung”, đăng trên tạp chí Pháp luật về quyền con người số 01/2019 của Viện quyền con người - Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Trong phạm vi bài viết này, tác giả Lê Cảm trước hết xây dựng 2 khái niệm quyền con người và bảo vệ quyền con người bằng pháp luật. Từ trên cơ sở các khái niệm này, tác giả tiếp tục triển khai những vấn đề mang tính chất tổng quan về bảo vệ quyền con người bằng pháp luật về tư pháp hình sự như: quyền con người và ý nghĩa của việc bảo vệ quyền con người bằng pháp luật về tư pháp hình sự; Khái niệm và nội hàm của việc bảo vệ quyền con người bằng các quy định pháp luật về tư pháp hình sự. Đây là bài viết có giá trị về mặt nghiên cứu khoa học cao và là nội dung đóng vai trò rất lớn cho tác giả trong việc tiếp cận, phân tích và xây dựng nên khái niệm “bảo vệ quyền con người bằng quy định về các tội xâm phạm tình dục” trong luận án của mình.
Cũng là nghiên cứu về bảo vệ quyền con người bằng pháp luật hình sự, nhưng với đối tượng được bảo vệ là cụ thể và sâu hơn, đó là phụ nữ và là nội dung lớn được tác giả Trần Thị Hồng Lê trong luận án tiến sĩ luật học “Những vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ quyền phụ nữ bằng pháp luật hình sự ở Việt Nam”, tại Khoa Luật, Đại học Quốc Gia Hà Nội, Năm 2017. Công trình luận án đánh giá một cách toàn diện, sâu sắc các khía cạnh thể hiện nội dung bảo vệ quyền phụ nữ trong pháp luật hình sự Việt Nam trên cơ sở phân tích quy phạm pháp luật thực định trong đó có nhóm tội phạm tình dục, đối chiếu lịch sử, so sánh pháp luật; đánh giá sát thực tiễn áp dụng các quy định bảo vệ quyền phụ nữ trong BLHS và xác định nguyên nhân hạn chế trong áp dụng các quy định này. Bên cạnh đó, công trình luận án của tác giả Hồng Lê đưa ra những định hướng và giải pháp cho việc hoàn thiện các quy định về bảo vệ quyền phụ nữ trong pháp luật hình sự Việt Nam, đã gợi mở cho nghiên cứu sinh nhiều vấn đề về xây dựng quy định các tội xâm phạm tình dục nhằm bảo vệ hiệu quả nhất với đối tượng là phụ nữ. Công trình nghiên cứu tiếp theo có tên gọi là “Bảo vệ quyền của nạn nhân các tội xâm phạm tình dục trẻ em dưới góc độ quyền con người”, được thực hiện dưới dạng đề tài khoa học cấp cơ sở, thuộc trường Đại học luật thành phố Hồ Chí Minh, do 14 Th.S Nguyễn Huỳnh Bảo Khánh đã thực hiện năm 2011.
Ở công trình này, nội dung đề tài có liên quan đến các vấn đề nghiên cứu về quyền con người, nhưng ở phạm vi hẹp hơn và có mối quan hệ chặt chẽ đến nhóm công trình nghiên cứu về các tội phạm tình dục. Trong đề tài nghiên cứu của mình, tác giả Bảo Khánh nhận định, trẻ em là nạn nhân của các tội xâm phạm tình dục trẻ em có đầy đủ các quyền của trẻ em nói chung đã được pháp luật quốc tế và quốc gia ghi nhận, trong đó có quyền được bảo vệ khỏi các hình thức bạo lực về thể chất hoặc tinh thần, bị tổn thương hay lạm dụng, bị bỏ mặc hoặc sao nhãng việc chăm sóc, bị ngược đãi hoặc bóc lột gồm cả xâm hại tình dục; quyền được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm và danh dự. Mặt dù công trình nghiên cứu được tiếp cận chủ yếu dưới góc độ tội phạm học, nhưng có nhiều nội dung nghiên cứu lại được tiếp cận dưới góc độ khoa học luật hình sự và đã giải quyết được rất nhiều nội dung về quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự. Cụ thể là, đề tài khái quát về nội dung của việc bảo vệ nạn nhân các tội phạm này, với hai cấp độ: thứ nhất là bảo vệ trẻ em không trở thành nạn nhân của các tội phạm tình dục (trình bày tại chương 3); thứ hai là bảo vệ trẻ em là nạn nhân của tội phạm sau khi tội phạm xảy ra (bao gồm, bảo vệ sự an toàn về tính mạng và tâm lý của nạn nhân, bảo vệ những thông tin mang tính cá nhân riêng tư của nạn nhân và thủ tục tố tụng để giải quyết vụ án phải tránh gây tổn thương cho nạn nhân).
Các công trình nghiên cứu về các tội xâm phạm tình dục 1. Các công trình nghiên cứu về chính sách hình sự đối với các tội xâm phạm tình dục Bàn về vấn đề tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm tình dục, có nhiều chuyên gia đã thể hiện quan điểm cá nhân trong nhiều công trình nghiên cứu của mình, được thực hiện dưới dạng bài báo khoa học bao gồm các công trình nghiên cứu sau: bài viết của tiến sĩ Dương Tuyết Miên, “Về các tội phạm tình dục trong luật hình sự Việt Nam”, tại tạp chí Luật học, số 06 năm 1998 và bài viết “Những bất cập và phương hướng hoàn thiện quy định về một số tội xâm phạm nhân phẩm của con người trong Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999”, của Th.S Phạm Văn Báu tại tạp chí Luật học số 01, năm 2010. Các công trình nghiên cứu này đều bắt đầu từ việc 15 đánh giá tính nguy hiểm của các tội phạm tình dục cho xã hội, từ đó rút ra khái niệm cũng như chỉ ra những hậu quả nguy hiểm cụ thể mà tội phạm này gây ra. Bên cạnh đó, các tác giả nhấn mạnh lý do tại sao các tội phạm này lại được quy định sớm trong các văn bản pháp luật và sự cần thiết phải không ngừng hoàn thiện quy định về các tội phạm này.
Trên cơ sở nhận tính chung về tính nguy hiểm của nhóm tội phạm tình dục để lại, các công trình nghiên cứu cũng đi sâu vào một số quy định của BLHS, để chỉ ra những hạn chế về tính khái quát và chặt chẽ trong các quy định này làm cho công tác đấu tranh phòng, chống loại tội này gặp nhiều hạn chế. Trong công trình nghiên cứu của tác giả Phạm Văn Báu, ngoài nội dung khái quát trên, độ tuổi trẻ em là nạn nhân của các tội phạm tình dục cũng là một nội dung được tác giả chú ý nghiên cứu. Theo tác giả Phạm Văn Báu, với quy định “Mọi trường hợp giao cấu với trẻ em chưa đủ 13 tuổi là phạm tội hiếp dâm trẻ em…” cũng chưa thể hiện sự phân hoá mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội xâm hại các đối tượng khác nhau về độ tuổi. Thực tiễn xét xử tội hiếp dâm trẻ em cho thấy có trường hợp phạm tội nạn nhân là trẻ dưới 6 tuổi thậm chí 1 đến 2 tuổi.
Có trường hợp nạn nhân là trẻ trên 6 tuổi đến dưới 13 tuổi. Hành vi xâm hại đến các đối tượng khác nhau về độ tuổi như vậy là có sự khác nhau về mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội do vậy cũng khác nhau về trách nhiệm hình sự. Đồng quan điểm với thạc sĩ Phạm Văn Báu, tác giả Lê Quang Tiến cũng thể hiện quan điểm của mình về vấn đề cần phân hóa mức độ nguy hiểm của tội phạm dựa trên độ tuổi trẻ em bị xâm hại qua bài viết “Bàn về tội hiếp dâm trẻ em” tại tạp chí Kiểm sát số 18/2015.