Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo vệ người dễ bị tổn thương bằng pháp luật hình sự. - Chương 2: Quy định của pháp luật hình sự Việt nam về bảo vệ người dễ bị ton thương - Chương 3: Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và các giải pháp tăng cường bảo vệ người dé bị tổn thương bằng pháp luật hình sự Việt Nam PHAN TONG QUAN VAN DE NGHIÊN CỨU Đánh giá về các công trình nghiên cứu liên quan đến dé tài “Bao vệ người dé bị ton thương bằng pháp luật hình sự Việt Nam”, cần khái quát về các nghiên cứu về bảo vệ quyền con người (bởi quyền của NDBTT là một bộ phận của quyền con người) và chỉ tiết về các công trình liên quan đến NDBTT, đồng thời cần có sự tiếp cận liên ngành bởi “tinh dan xen, long ghép, bồ sung làm tiền dé phát triển cho nhau của những phương diện nghiên cứu””. Hiện nay, bảo vệ quyền con người nói chung và quyền của NDBTT nói riêng được tiếp cận trong nhiều lĩnh vực cũng như các ngành luật khác nhau. Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của mình, luận án chủ yếu tập trung vào chuyên ngành luật hình sự.
Tình hình nghiên cứu trong nước 1. Các công trình nghiên cứu về quyền con người trong lĩnh vực luật hình sự Quyền con người hay nhân quyền (Hán - Việt) hiện có nhiều cách hiểu khác nhau. Theo định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về quyền con người thì “Quyển con người là những bảo đảm pháp ly toàn cau có tác dung bảo vệ các cá nhân và các nhóm chong lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà lam ton hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người”. Hay theo Từ điển Luật học quyền con người là quyền của thành viên trong xã hội loài người — quyền của tất cả mọi người, theo đó “là nhân phẩm, nhu cẩu, lợi ích và năng lực của con người được thể chế hóa (ghi nhận) trong pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia””.
Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau, nhưng tựu chung lại, quyền con người đều được hiểu thống nhất là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên của con người được ghi nhận trong pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia. Võ Khánh Vinh (Chủ biên) (2009), Quyên con ngươi: Tiếp cận da ngành và liên ngành khoa học xã hội, NXB. Khoa học xã hội, Lời giới thiệu. ® Office of high commissioner for Human Rights (2006), Frequently Asked Questions on a Human Rights- based Approach to Development Cooperation, New Y ork and Geneva, tr.
? Viện Khoa học pháp lý (2006), Tir điển Luật hoc, NXB. Tư pháp và NXB. Từ điển Bách khoa, tr. Ghi nhận về quyền con người, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khang định: “Quyên con người là thành quả của cuộc đấu tranh lâu dài qua các thời đại của nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức trên thế giới và cũng là cuộc dau tranh của loài người lam chủ thiên nhiên, qua đó, quyền con người trở thành giá trị chung của nhân loại"'°.
Đến nay, quyền con người đã được nghiên cứu theo nhiều góc độ khác nhau, có thé dưới góc độ triết học, chính trị học, xã hội học, luật học. “Là một chủ dé nhân văn, nhưng xét về mặt thực tiễn, thì quyên con người là một vấn đề mang tính pháp by”''. Chính vì vậy, phần lớn các công trình hiện nay nghiên cứu về quyền con người dưới góc độ pháp lý, không chỉ tại Việt Nam mà ở trên thế giới “các quyên con người hiện đại có thể nói là của các luật sư hơn là các quyễn trừu tượng của các nhà triết học”'Ẻ. Tại Việt Nam, quyền con người được bảo vệ bằng tổng thể các ngành luật khác nhau, với Hiến pháp là hạt nhân và các ngành luật phải đảm bảo ghi nhận những nội dung về quyền con người mà Hiến pháp quy định.
Và PLHS cũng không ngoại lệ. Đặc biệt, với đặc thù của ngành luật này khi điều chỉnh mối quan hệ giữa Nhà nước và người phạm tội khi thực hiện những hành vi nguy hiểm cho xã hội nghiêm trọng, nội dung bảo vệ quyền con người càng được nhiều nhà nghiên cứu chú trọng. Theo đó, bảo vệ quyền con người bằng PLHS phải đảm bảo sự ghi nhận (điều chỉnh) về lập pháp; sự thực thi chính xác về mặt hành pháp và sự đảm bảo tối đa về mặt tư pháp các quy định của PLHSỶ. Theo quan điểm của phần lớn các nhà nghiên cứu hiện nay đều cho rằng, PLHS là một bộ phận của tư pháp hình sự (bao gồm: PLHS, pháp luật tố tụng hình ' Chỉ thị 12-CT/TW ngày 12/7/1992 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa VII.
Võ Khánh Vinh (Chủ biên) (2011), Cơ chế bảo đảm và bảo vệ quyên con người, NXB. Khoa học xã hội, tr. Võ Khánh Vinh (Chủ biên) (2011), Cơ chế bảo đảm và bảo vệ quyén con người, tldd, tr.Võ Thị Kim Oanh (chủ biên) (2010), Bảo đảm quyên con người trong tư pháp hình sự Việt Nam (sách chuyên khảo), NXB. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tr.
I5; sự, pháp luật thi hành án hình sự'. Chính vì vậy, trong một số cuốn sách chuyên khảo nghiên cứu về quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự, có những bài viết liên quan nghiên cứu về quyền con người dưới góc độ luật hình sự, cụ thé: Bao dam quyền con người trong tr pháp hình sự Việt Nam (sách chuyên khảo), NXB. Đại học Quốc gia Thành phó Hồ Chí Minh do Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh biên soạn và TS. Võ Thị Kim Oanh chủ biên năm 2010.
Trong đó, cuốn sách có các bài viết nghiên cứu về bảo vệ quyền con người trong các quy định của phần chung của Bộ luật Hình sự năm 1999, bảo vệ quyền trẻ em cũng như nghiên cứu về hình phạt (HP) tử hình. Quyên con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự, NXB. Hồng Đức là cuén sách chuyên khảo xuất bản năm 2015 do tác giả Nguyễn Ngọc Chí chủ biên. Khác với cuốn Bảo đảm quyển con người trong tư pháp hình sự Việt Nam, Quyển con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự là công trình có tính hệ thông và toàn diện với 05 chương, trong đó chương 2 tác giả tập trung làm rõ quyền con người trong PLHS.
“Quyên con người trong PLHS là tổng hợp các quyên con người do pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia ghỉ nhận, được PLHS bảo vệ thông qua việc tội phạm hóa và phi tội phạm hóa dé trừng trị người phạm tội, dong thời khôi phục các quyên bị xâm hai”. Có thé đánh giá, đây là một cuốn sách chuyên khảo có giá trị trong nghiên cứu khi tác giả có những phân tích mang tính hệ thống trong lĩnh vực luật hình sự nói riêng và tư pháp hình sự nói chung, đánh giá trên cơ sở nghiên cứu về quyền con người cũng như có sự đối chiếu với các công ước quốc tế về quyền con người.Võ Thị Kim Oanh (chủ biên) (2010), Bao đảm quyển con người trong tư pháp hình sự Việt Nam (sách chuyên khảo), tldd, tr.5; Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên) (2015), Quyên con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự (sách chuyên khảo), NXB. Hồng Đức, tr. Lê Văn Cảm (2009), Hệ thống tự pháp hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyên, NXB.
Đại học Quốc gia Hà Nội, tr. Trịnh Tiến Việt, PGS. Hồng Đức, tr. Liên quan trực tiếp đến bảo vệ quyền con người bằng PLHS, đã có một số công trình nghiên cứu về nội dung này, có thể kể đến như: Ky yếu hội thảo “Bao vệ quyền con người trong pháp luật hình sự hiện nay” được tô chức tại Hà Nội ngày 22/10/2010.
Hội thảo tập hợp một số bài viết nghiên cứu về quyền con người được thể hiện trong PLHS. Kỷ yếu có những bài viết phân tích khái quát về quyền con người tuy nhiên, với phạm vi hội thảo cấp Bộ, số lượng bài viết còn hạn chế, dẫn đến việc tiếp cận về bảo vệ quyền con người trong PLHS chưa có sự toàn diện. Cuốn sách “Bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật hình sự thực định Việt Nam” của các tác giả TSKH. Lê Cảm, TS.
Nguyễn Trọng Điệp (Đồng chủ biên), NXB. Chính trị quốc gia sự thật, năm 2021. Đây có thé được xem là một công trình có hệ thống và nghiên cứu bao quát về bảo vệ các quyền con người băng PLHS, mà trong tâm là BLHS năm 2015 sửa đổi, bố sung năm 2017. Các nghiên cứu trong công trình này có tính chuyên sâu khi đi từ những nghiên cứu chung về chuẩn mực quốc tế đến các nghiên cứu về lịch sử trong các lần pháp điển hóa và tập trung nhất vào phân tích các chế định lớn trong phần chung và phần các tội phạm, thê hiện rõ nét về bảo vệ các quyền của con người.
Ngoài ra, một số bài báo, mặc dù chưa bao quát được hết về các nội dung thuộc về quyền con người trong chuyên ngành hình sự, cũng đã có những nghiên cứu chung về nội dung này như bài viết: Bảo vệ quyền con người trong pháp luật hình sự của tác giả Nguyễn Văn Tuân, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số 07/2009; Bảo vệ quyền con người trong các quy định của phan chung Bộ luật Hình sự năm 1999 của tác giả Phan Anh Tuấn, Tạp chí Khoa học pháp ly, số 06/2010; Bao vệ quyền con người, quyền công dân theo pháp luật hình sự Việt Nam của tác giả Ngô Văn Quyền, Tạp chí Nghề luật, số 05/2016. Khi tìm hiểu về các công trình nghiên cứu về quyền con người dưới góc độ luật hình sự, tác giả nhận thấy có rất ít công trình nghiên cứu chung về lĩnh vực này, chủ yếu đề tài này nằm trong nhóm nghiên cứu về tư pháp hình sự như trong một số công trình đã nêu. Nếu so sánh, cùng trong hệ thống tư pháp, lĩnh vực tố tụng hình sự, số lượng sách, luận án và luận văn nghiên cứu về quyền con người nhiều hơn hăn so với lĩnh vực hình sự. 10 Tuy nhiên, như đã phân tích, khái niệm quyền con người là một khái niệm rộng, đặc biệt khi nghiên cứu dưới góc độ luật hình sự có thé được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau.
Nếu như nghiên cứu chung và tổng quát về quyền con người trong ngành luật hình sự còn khá khiêm tốn thì những nghiên cứu cụ thé về các nhóm quyền con người lại khá đa dang và phong phú, có thé ké đến như: Về sách tham khảo, cuốn Quyên sống va HP tử hình do các tác giả Đào Trí Úc, Vũ Công Giao, Trương Thị Hồng Hà đồng chủ biên, NXB.