Tội Vi Phạm Quy Định Về Bảo Vệ Động Vật Nguy Cấp, Quý Hiếm

Luận văn thạc sĩ phân tích tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm, góp phần nâng cao nhận thức và bảo tồn đa dạng sinh học.

• Tác giả: Trần Thị Hải
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Văn Lợi
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội Vi Phạm Quy Định Về Bảo Vệ Động Vật Nguy Cấp, Quý Hiếm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về Bảo Vệ Động Vật Nguy Cấp Quý Hiếm

Bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái. Việt Nam, với hệ sinh thái phong phú, đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ các loài động vật này. Tình trạng săn bắt, buôn bán trái phép đang diễn ra phổ biến, gây ra nguy cơ tuyệt chủng cho nhiều loài động vật quý hiếm. Việc hiểu rõ về tầm quan trọng của bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm sẽ giúp nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy các hành động bảo vệ hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm về Động Vật Nguy Cấp Quý Hiếm

Động vật nguy cấp, quý hiếm được định nghĩa là những loài có giá trị đặc biệt về kinh tế, khoa học và môi trường, đang có nguy cơ tuyệt chủng. Các loài này thường nằm trong danh sách bảo vệ của nhà nước và quốc tế, như Công ước CITES.

1.2. Tầm Quan Trọng của Bảo Vệ Động Vật

Bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm không chỉ giúp duy trì sự đa dạng sinh học mà còn đảm bảo cân bằng sinh thái. Các loài này đóng vai trò quan trọng trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái tự nhiên.

II. Vấn Đề và Thách Thức trong Bảo Vệ Động Vật Nguy Cấp

Tình trạng vi phạm pháp luật trong bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm đang diễn ra phức tạp. Nhiều vụ án liên quan đến săn bắt, buôn bán trái phép đã được đưa ra xét xử, nhưng tỷ lệ xử lý còn thấp so với thực tế. Nguyên nhân chủ yếu là do ý thức bảo vệ động vật còn hạn chế trong cộng đồng và hình phạt chưa đủ nghiêm khắc để răn đe.

2.1. Tình Hình Vi Phạm Pháp Luật

Theo báo cáo của Tòa án nhân dân tối cao, số vụ án liên quan đến vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm vẫn còn thấp so với thực tế. Nhiều vụ việc chưa được xử lý kịp thời.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Vi Phạm

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng vi phạm là do ý thức của người dân còn hạn chế, chưa coi trọng việc bảo vệ động vật hoang dã. Hơn nữa, lợi nhuận từ việc buôn bán động vật quý hiếm rất cao, thu hút nhiều đối tượng tham gia.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Động Vật Nguy Cấp Quý Hiếm Hiệu Quả

Để bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách pháp luật đến hoạt động thực tiễn. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng là rất cần thiết. Các biện pháp như tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm sẽ góp phần bảo vệ hiệu quả hơn.

3.1. Hoàn Thiện Pháp Luật về Bảo Vệ Động Vật

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn. Các quy định này cần phải được cập nhật thường xuyên để phù hợp với tình hình thực tế.

3.2. Tăng Cường Giáo Dục và Nhận Thức Cộng Đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền, giáo dục có thể giúp nâng cao nhận thức và ý thức bảo vệ động vật trong xã hội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong việc nâng cao nhận thức và hành động bảo vệ. Các dự án bảo tồn đã được triển khai, góp phần giảm thiểu tình trạng vi phạm và bảo vệ các loài động vật quý hiếm. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của các chương trình này.

4.1. Các Dự Án Bảo Tồn Thành Công

Nhiều dự án bảo tồn động vật nguy cấp đã được triển khai thành công, giúp bảo vệ các loài như tê giác, hổ và voi. Những dự án này không chỉ bảo vệ động vật mà còn nâng cao ý thức cộng đồng.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chương Trình Bảo Vệ

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chương trình bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm để điều chỉnh và cải thiện các biện pháp bảo vệ trong tương lai.

V. Kết Luận và Tương Lai của Bảo Vệ Động Vật Nguy Cấp

Bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Tương lai của các loài động vật này phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả cộng đồng và các cơ quan chức năng. Cần có những chính sách mạnh mẽ và hành động quyết liệt để bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này cho thế hệ mai sau.

5.1. Tầm Nhìn Tương Lai

Tương lai của động vật nguy cấp, quý hiếm sẽ được cải thiện nếu có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng. Sự đồng lòng này sẽ tạo ra sức mạnh lớn trong việc bảo vệ động vật.

5.2. Các Chính Sách Cần Thiết

Cần xây dựng và thực hiện các chính sách bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm một cách đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách này cần phải được thực hiện nghiêm túc và có sự giám sát chặt chẽ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ ĐỘNG VẬT NGUY CẤP, QUÝ, HIẾM 1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm 1. Khái niệm tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm. Ở nước ta hiện nay các nhà khoa học chưa đưa ra được một khái niệm chính thống về động vật nguy cấp, quý, hiếm.

Cho nên rất khó để có thể đưa ra một định nghĩa, một khái niệm cơ bản về nó. Trong phạm vi nghiên cứu về đề tài này, qua tìm hiểu và nghiên cứu, tôi đưa ra một vài khái niệm của một số văn bản tham khảo sau: Theo quy định tại điều 2, nghị định số 32/2006/NĐ- CP ngày 30/3/2006 của Chính phủ thì: “Loài động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm là loại động vật có giá trị đặc biệt về kinh tế, khoa học và môi trường, số lượng còn ít trong tự nhiên hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng, thuộc danh mục các loài động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm do Chính phủ quy định” {8, tr 15}. Theo đánh giá của cá nhân tôi đây là một trong những khái niệm đầy đủ, đánh giá được tính chính xác, vai trò của các loài động vật nguy cấp quý, hiếm nhất và đảm bảo tính khả thi khi xác định tiêu chí cho pháp luật hình sự nhất. Nhưng tiếc rằng văn bản này đã không còn hiệu lực, và nó được thay thế bằng Nghị định 160/NĐ- CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ.

Theo trang web: vi.org thì: “sách đỏ Việt Nam là danh sách các loài động vật, thực vật ở Việt Nam thuộc loại quý, hiếm đang bị giảm sút số lượng hoặc có nguy cơ tuyệt chủng. Đây là căn cứ khoa học quan trọng để nhà nước ban hành những Nghị định và Chỉ thị về việc quản lý bảo vệ và những biện pháp cấp bách để bảo vệ và phát triển những loài động thực 1 vật hoang dã ở Việt Nam”. Từ những khái niệm này, tôi cho rằng có thể hiểu: “động vật nguy cấp, quý, hiếm” là những loài động vật sống trong quy luật tự nhiên, chưa bị con người thuần hóa. Nó có hai đặc tính cơ bản đó là “có giá trị đặc biệt về kinh tế, khoa học và môi trường” và “số lượng còn ít trong tự nhiên hoặc có nguy cơ tuyệt chủng”.

Hai yếu tố này có mối liên quan chặt chẽ với nhau, và chính các yếu tố đó làm cho các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm này bị săn bắt, khai thác nhiều trong tự nhiên vì lý do kinh tế, và vì như vậy nên số lượng của các cá thể động vật nguy cấp, quý, hiếm ngày càng suy giảm trong tự nhiên. Vi phạm các quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm được hiểu là hành vi săn bắt, giết, vận chuyển, nuôi, nhốt, buôn bán trái phép động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ hoặc vận chuyển, buôn bán trái phép bộ phận trên cơ thể, sản phẩm của loài động vật đó. Trong Bộ luật Hình sự 2015, Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm (điều 244 Bộ Luật hình sự) với Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vệ động vật hoang dã (điều 234 Bộ luật Hình sự) có nhiều nét tương đồng. Nội dung cơ bản của hai điều luật này phù hợp với Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật hoang dã, quý, hiếm.

Các khoản 1 đến khoản 3 quy định hình phạt chính đối với loại tội phạm này, khoản 4 quy định hình phạt bổ sung và hình phạt tiền và cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định. Khoản 5 quy định về hình phạt đối với pháp nhân thương mại. Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn giữa 2 điều này đó chính là về mặt khách thể của tội phạm. Khách thể của điều 234 là những động vật hoang dã thuộc danh mục nhóm IIB và phụ luc II của Công ước Cites (những loài động vật có giá trị), khách thể của điều 244 là những loài động vật hoang dã thuộc danh mục nhóm IB và Phụ lục I Công ước Cites (những loài động vật có giá trị đặc biệt).

Tại Việt Nam, các nhà khoa học của Viện Khoa học công nghệ Việt 2 Nam cũng đã xây dựng Sách đỏ Việt Nam, trong đó các tiêu chuẩn được xây dựng trên nền tảng tiêu chuẩn của IUCN, nhưng có nghiên cứu đến hiện trạng phân bố quần thể loài ở Việt Nam. Có nhiều ý kiến cho rằng, các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm là các loài được liệt kê trong Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ thế giới. Song trong thực tế, sách đỏ này không phải là văn kiện pháp lý có tính chất bắt buộc thực hiện trong pháp luật, mà nó chỉ là văn bản mang tính chất tham khảo, và không có giá trị trong trong việc áp dụng về động vật nguy cấp, quý, hiếm tại Việt Nam. Để có cơ sở pháp lý xử lý về mặt hình sự đối với tội vi phạm quy định về quản lý, bảo vệ, động vật nguy cấp, quý, hiếm hiện nay ở nước ta, Chính phủ Việt Nam quy định những loài động vật nằm trong phụ lục I- Công ước Cites hoặc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ ban hành kèm theo Nghị định 160/NĐ- CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ sẽ là đối tượng được ưu tiên bảo vệ bằng pháp luật hình sự.

Thế giới động vật nguy cấp, quý, hiếm rất phong phú và phân bố đa dạng trong các môi trường khác nhau. Chính vì vậy phạm vi nghiên cứu Luận văn chỉ giới hạn trong những loài nằm trong danh mục liệt kê được bảo vệ của nhà nước. Các loài thủy sinh được coi là thực phẩm truyền thống của con người như: cua, tôm, cá, mực… vẫn được khai khác tự do trong lãnh hải Việt Nam, hoặc các loài côn trùng, giáp xác không được liệt kê trong các danh mục bảo vệ của nhà nước sẽ không được nghiên cứu trong Luận văn này. Động vật nguy cấp, quý, hiếm là một trong những bộ phận quan trọng của hệ sinh thái tự nhiên, nó có nhiều giá trị to lớn về mặt kinh tế, khoa học và môi trường, trong đó giá trị quan trọng nhất là tạo ra sự cân bằng trong hệ sinh thái bền vững.

Các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm là một mắt xích quan trọng trong chuỗi mắt xích có ảnh hưởng lẫn nhau của các loài trong tự nhiên. Nếu thiếu mắt xích này, sẽ ảnh hưởng đến mắt xích khác và nó tạo thành một chuỗi phản ứng dimino. Từ những ảnh hưởng đến tự nhiên, nó sẽ 3 ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống con người chúng ta. Không những thế các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm mang nhiều gen quý chứa đựng những mật mã thông tin mà con người đang muốn nghiên cứu, tìm hiểu, khám phá, và sử dụng, ứng dụng nó vào các chuyên ngành khoa học khác nhau nhằm phục vụ mục đích tốt cho con người.

Ngoài ra, các loài động vật nguy cấp quý, hiếm còn được dùng làm nguyên liệu để sản xuất các loại thuốc chữa bệnh, hoặc dùng nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, ngoài những tính ưu việt mà nó mang lại cho con người, thì các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm cũng có thể là nguyên nhân gây, truyền một số đại dịch cho con người, hoặc chúng có thể tấn công trực tiếp làm nguy hiểm đến tính mạng con người. Song không thể phủ nhận vai trò của chúng làm cân bằng sinh thái cho hệ môi trường mà con người đang sinh sống. Do đó, việc bảo vệ, duy trì các loài động vật nguy cấp, quý hiếm là vô cùng cần thiết.

Bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm là hoạt động nhằm bảo vệ các loài động vật này sinh sống và phát triển theo quy luật tự nhiên, tránh khỏi những nguy cơ bị buôn bán, săn, bắn, giết hại, nuôi nhốt trái phép. Việc bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm cũng đồng thời tạo ra những điều kiện để các loài này sinh trưởng, phát triển và tồn tại nhằm tránh khỏi nguy cơ tuyệt chủng. Động vật nguy cấp, quý, hiếm là một mắt xích vô cùng quan trọng, không thể thiếu được trong tự nhiên, nhưng hiện nay ở nước ta cũng như các nước trên thế giới đang gặp phải mối đe dọa do nạn săn bắt, buôn bán, giết hại, khai thác… trái phép. Mặc dù được tuyên truyền bằng pháp luật, nhưng tình trạng này vẫn không hề thuyên giảm.

Chính sự việc đó dẫn đến nguồn tài nguyên về động vật hoang dã, quý, hiếm đã và đang đứng trước sự tuyệt chủng. Một trong lý do dẫn đến việc khai thác quá mức đó chính là giá trị kinh tế của các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm quá cao. Khiến cho nhóm tội phạm này không ngừng gia tăng không những ở nước ta mà còn ở các nước trên thế giới. Hiện nay, giá 1kg sừng tê giác mua tại nước Mô-Dăm- 4 Bích có giá là 10.000 usd/1kg, nhưng khi về đến Việt Nam có thể được bán với giá trung bình 30.

Hay giá ngà voi tại nước Nam phi có giá 300usd/1kg, nhưng khi mang về Việt Nam được bán với giá 1000 usd/1kg. Tội phạm trong lĩnh vực này đang diễn ra ngày càng phổ biến với những mức lợi nhuận khổng lồ. Tình hình buôn bán, vận chuyển, săn bắt, tiêu thụ bất hợp pháp xuyên quốc gia các loài động vật nằm trong danh mục Cites, đặc biệt đối với các loài voi, hổ, tê giác và các sản phẩm, bộ phận, dẫn xuất của chúng diễn biến phức tạp trong những năm gần đây. Hội nghị các nước thành viên Cites lần thứ 16 (Cop16) diễn ra tại Thái Lan vào tháng 03/2016 đã rút ra nhận định vì lợi nhuận của nó quá cao, không khác gì ma túy, mà hình phạt lại thấp và ở nhiều quốc gia còn không bị coi là tội phạm, nên nhiều tổ chức buôn lậu ma túy, buôn bán nội tạng người đang chuyển hướng hoạt động sang buôn lậu các động vật nguy cấp, quý, hiếm.

Tình hình nghiêm trọng đến mức Liên hợp quốc công bố buôn bán trái phép động vật nguy cấp là một trong những vấn nạn nan giải hàng đầu trên thế giới hiện nay. Vì những khoản lợi nhuận kếch sù này, giới tội phạm sẵn sàng làm liều, hoặc dùng những thủ đoạn tinh vi nhằm qua mặt các cơ quan chức năng ở nước sở tại, cũng như qua mặt các cơ quan chức năng ở Việt Nam.