CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI LOGO DOANH NGHIỆP 1.1 Khái quát chung về logo doanh nghiệp 1.1 Nguồn gốc hình thành và phát triển của logo Nhiều người lầm tưởng rằng logo chỉ là thứ vừa mới xuất hiện trong thời điểm hiện đại gần đây, tuy nhiên logo đã ra đời và xuất hiện từ thời điểm sơ khai nhất của loài người, nó đã tồn tại và phát triển trong suốt quá trình của lịch sử nhân loại. Ở thời điểm xa xưa, con người thường hay sử dụng những hình thù để thể hiện mô tả cho suy nghĩ, hành động của bản thân. Vào khoảng những năm 7000 TCN, xã hội người nguyên thủy đã có những hành động khắc, vẽ hình ảnh động vật, những hình ảnh phác họa lại quá trình sinh hoạt của đồng loại lên những phiến đá trong những hang động. Đây cũng chính là nền móng của nghệ thuật, thứ cấu tạo nên logo.
Tiếp đến những năm sau đó, để những món vật trở nên có thẩm mỹ hơn mà những con người Ai Cập đã tiên phong khắc họa tiết lên những chiếc bình gốm, gạch đá xây dựng,.1 Những họa tiết được phác họa lên không chỉ làm tăng độ thẩm mỹ, thu hút người mua mà nó còn lồng ghép thể hiện những tư tưởng đạo đức, chính trị,. lúc bấy giờ của người dân Ai Cập cổ đại. Bước sang những năm 5000 TCN, với bộ óc mệnh danh có trí tuệ bậc nhất, những con người của quốc gia Ai Cập đã có những phát triển vượt về chữ viết tượng hình. Họ cho rằng chữ tượng hình được tạo ra bởi vị thần trí tuệ Thoth và nó được coi là ngôn ngữ của các vị thần.
Hệ thống chữ tượng hình của người Ai Cập cổ đại không sử dụng các hình vẽ trừu tượng mà nó được xây dựng dựa trên những sự vật, sự việc, hiện tượng cụ thể trong thế giới vật chất xung quanh. Các ký tự rõ ràng và đầy đủ nhất miêu tả con người và các bộ phận trên cơ thể người. 1 Lịch sử hình thành của Logo: https://www.com/designbox/logo-la-gi-lich-su-hinh-thanh-cua-logo 6 Một số hình vẽ khác cũng được sử dụng phổ biến là động vật, chim, công cụ, vũ khí, đồ trang sức,…2 Những năm 2000 TCN, hệ thống lưới caro đã được ứng dụng trong các tác phẩm thiết kế của người Ai Cập cổ đại. Điều này phần nào đảm bảo cho các thiết kế khi được vẽ ra sẽ mang chuẩn tỉ lệ, không có sự chênh lệch kích thước quá nhiều.3 Đây cũng chính là điểm then chốt trong quá trình hình thành nên logo.
Cũng ngay trong khoảng thời gian ấy, thì tại Trung Quốc ngành thư pháp cũng bắt đầu phát triển với những con chữ tượng hình mà ngày nay chúng ta vẫn gọi là Hán Tự. Hầu hết mỗi chữ Hán đều mang trong mình một nét ý nghĩa riêng biệt nhất định. Theo dòng thời gian, Hán tự cũng đã được du nhập vào các nước như Triều tiên, Nhật Bản và đặc biệt là tại Việt Nam. Trong thời điểm chiếm hữu nô lệ, logo ẩn mình dưới những tín hiệu thị giác được ghi ấn trên cơ thể người.
Họ đánh dấu các nô lệ bằng hình thức nung nóng các mảnh kim loại có hình thù đặc trưng và đặt trực tiếp lên cơ thể của nô lệ. Tuy nhiên tại thời điểm đó, những dấu ấn ấy chỉ mang ý nghĩa giúp phân biệt giữa những con người với nhau mà thôi. Đây cũng được coi như là một hình thức sơ khai hình thành và phát triển của logo hiện nay. Ở những thời điểm phát triển tiếp theo, logo dần được thể hiện dưới nhiều hình dạng khác nhau khi nó có thể bao gồm cả ký tự, hình ảnh được lồng vào nhau.
Đây sẽ là một biểu tượng đại diện cho một nhân vật hoặc một tổ chức cụ thể. Một ví dụ điển hình ở thời điểm ấy chính là biểu tượng của Chúa Jesu khi hai ký tự alpha (A) và omega (Ω) - hai ký tự đầu và cuối bảng chữ cái Hy Lạp được ghép lại với nhau để thể hiện tuyên xưng thần tính của Chúa Giêsu Kitô. Hai chữ này 2 Chữ tượng hình của người Ai Cập cổ đại: https://khoahocphattrien.vn/kham-pha/chu-tuong-hinh-cua-nguoi-ai- cap-co-dai/20190926111715823p1c879.htm (Tác giả: Quôc Hùng) 3 Lịch sử hình thành của Logo: https://www.com/designbox/logo-la-gi-lich-su-hinh-thanh-cua-logo 7 bắt đầu được dùng trong nghệ thuật, kể từ thế kỷ IV, và tiếp tục là một tiêu chuẩn trong Giáo hội cho đến ngày nay.1: Hình ảnh minh họa ký tự của Chúa Jesu. (Nguồn: Bài viết “Alpha và Omega có ý nghĩa gì trong nghệ thuật Kitô giáo”) Vào thế kỷ thứ 13, các thiết kế logo dần xuất hiện và phát triển với những dấu hiệu đơn giản nhưng mang đậm sự đặc trưng của các thương gia buôn bán.
Phải kể đến các mẫu thiết kế được in lên sản phẩm của những người thợ kim hoàn, những ký hiệu đánh dấu của các tác giả vào những cuốn sách do chính họ sáng tạo nên,. Tất cả đã trở thành tiền đề để logo thương mại xuất hiện. Đến thời kỳ Châu Âu Trung Cổ, logo bắt đầu xuất hiện thêm nhiều dạng tồn tại khác nhau như: Lá cờ; Huy hiệu, Huy chương. Sự xuất hiện của những lá cờ có những biểu tượng in dấu trên đó giúp chúng ta phân biệt giữa các tập thể với nhau, các tôn giáo với nhau.
Cùng với đó huy hiệu thường được sử dụng phổ biến trong quân đội hoàng gia, chúng được cấu tạo nên từ các màu sắc và hình dạng khác nhau nhằm mục đích phân cấp vị của chủ sở hữu trong xã hội.5 4 Alpha và Omega có ý nghĩa gì trong nghệ thuật Kitô giáo?: https://phanxico.vn/2017/06/12/alpha-va-omega- co-y-nghia-gi-trong-nghe-thuat-kito-giao/ 5 Lịch sử hình thành của Logo: https://www.com/designbox/logo-la-gi-lich-su-hinh-thanh-cua-logo 8 Hình 1.2: Hình ảnh minh họa về Huy hiệu (Nguồn: Bài viết “Lịch sử hình thành của Logo”) Ở những giai đoạn sau đó, khi dân số thế giới ngày càng tăng thêm, nhu cầu giao thương trao đổi cũng vì thế mà tăng cao. Người dân bắt đầu sử dụng những hình vẽ để tạo nên sự riêng biệt, giúp phân biệt các cửa hàng giao buôn với nhau. Sau này, nhờ sự phát triển làm giấy học hỏi từ đất nước Trung Quốc, hầu hết các nước trên thế giới đã có thể tự sản xuất giấy và sử dụng trong đời sống hàng ngày. Vào năm 1440, Johannes Gutenberg đã phát minh ra báo chí in ấn, khiến việc in ấn trở nên phát triển rộng rãi hơn, đặt nền móng cho sự xuất hiện của các thiết kế logo.6 Tính đến thời điểm hiện đại, các loại hàng hóa ra đời ngày càng nhiều dựa theo nhu cầu của người tiêu dùng.
Để phân biệt các sản phẩm trong cùng một loại hàng hóa với nhau, các doanh nghiệp sản xuất đã thể hiện những dấu ấn riêng trên từng sản phẩm mà mình tạo ra thông qua các nhãn dán hình ảnh đặc trưng. Điều này dần khẳng định logo doanh nghiệp đã được phát triển theo hướng chuyên nghiệp và mang tính độc lập. Như vậy thông qua các giai đoạn phát triển từ cổ đại cho đến nay, logo dường như mang trong mình những ý nghĩa riêng. Mục đích ban đầu chỉ đơn giản là tạo ra sự khác biệt, đánh dấu để phân biệt tránh nhầm lẫn thất lạc thì đến nay, logo đã 6 Lịch sử hình thành của Logo: https://www.com/designbox/logo-la-gi-lich-su-hinh-thanh-cua-logo 9 được phát triển theo chiều hướng là thứ nhận diện thương hiệu của doanh nghiệp, là chỉ dẫn giúp người tiêu dùng phân biệt giữa các doanh nghiệp với nhau.
Đây chính là điểm then chốt giúp khẳng định vị thế của doanh nghiệp trên thị trường hiện nay. Cùng với đó là đem lại hiệu quả tích cực trong quá trình tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng, cạnh tranh lành mạnh với các doanh nghiệp đối thủ, tạo nên sự phát triển bền vững nhất cho doanh nghiệp.2 Khái niệm và đặc điểm của logo doanh nghiệp Logo được coi như một tín hiệu thị giác dùng để nhận diện và phân biệt. Khi xét dưới góc độ ngôn ngữ học thì logo là tên gọi rút ngắn từ thuật ngữ logotype – các hình thức biểu trưng hay biểu tượng. Theo tùy từng tài liệu mà logo lại có một cách định nghĩa và diễn giải khác nhau.
Trong từ điển Oxford, logo đã được định nghĩa: “a printed design or symbol that a company or an organization uses as its special sign” tức là một bản thiết kế hoặc một biểu tượng mà một công ty hay tổ chức nào đó sử dụng như một dấu hiệu đặc biệt. Tại từ điển Cambridge thì logo lại được định nghĩa: “a design or symbol that a company or organization uses as its official sign. The company logo allows its products to be instantly recognizable.”, lý giải rằng logo là một sự thiết kế hay một biểu tượng mà công ty hoặc tổ chức sử dụng như một dấu hiệu chính thức, logo của công ty cho phép các sản phẩm được nhận diện một cách thức thì. Thông qua hai định nghĩa trên, chúng ta có thể thấy logo thường được thể hiện dưới dạng thiết kế sáng tạo (design) và phải được tồn tại dưới một hình thức nhất định như một tín hiệu thị giác (symbol).
Tuy rằng hiện nay “logo” đã được sử dụng như một từ độc lập nhưng vẫn còn rất nhiều người bị nhầm lẫn khái niệm giữa logo và symbol. Theo từ điển Oxford, symbol được định nghĩa là một cá nhân, một vật thể,. tiêu biểu đại diện cho số đông hay một tình huống nào đó (a person, an object, an event, etc. that represents a more general quality or situation).
Một cách dễ hiểu thì hình ảnh một ngôi trường là biểu tượng của hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn cũng được coi là một 10 symbol. Ở đây chúng ta sẽ có những tiêu chí đánh giá phân biệt như sau, thứ nhất xét theo lĩnh vực thể hiện, phần lớn logo sẽ thuộc về lĩnh vực thương mại còn symbol sẽ có lĩnh vực rộng hơn; thứ hai xét về mặt ý nghĩa, logo sẽ nhấn mạnh những dấu hiệu nhận diện còn symbol sẽ mang tính quy ước tiêu biểu hơn. Trong từ điển tiếng Việt, logo cũng không hề có một định nghĩa cụ thể rõ ràng. Tuy nhiên xét theo góc độ là từ đồng nghĩa, cụm từ “biểu trưng” và “biểu tượng” lại mang hàm nghĩa sát với logo nhất.
Tại đó, “biểu tượng” được định nghĩa là một danh từ, một hình ảnh sáng tạo nghệ thuật có một ý nghĩa tượng trưng trừu tượng và cũng là một dạng hình thức của nhận thức, cao hơn cảm giác, cho ta hình ảnh của sự vật còn giữ lại trong đầu óc sau khi tác động của sự vật vào giác quan ta đã chấm dứt. Cùng với đó, “biểu trưng” là một biểu hiện tượng trưng tiêu biểu nhất, thường được sử dụng làm hình ảnh tượng trưng cho một ý niệm.