CHƯƠNG 1 MOT SÓ VAN DE LY LUẬN VE BAO HIEM XA HOI VÀ PHÁP LUAT BAO HIEM XA HOI DOI VỚI LAO DONG NU 1. Khái quát chung về bảo hiểm xã hội 1. Khải tiệm, đặc điềm, vai trò của bão hiểm xã hội 1111. Khải niệm về BHYH Hệ thong BHXH đầu tiên ra đời sớm trên thé giới vào giữa thé ki XIX va quốc gia khởi xướng là Phô (Đức) dưới thời Thủ tướng Bismac, ông đã ban hành các dao luật đầu tiên quy định về bảo hiém xã hội bao gồm: Luật về ôm dau (nam 1883), Luật vệ tai nan (năm 1885), Luật về hưu trí (xăm 1888).
Sau đó trước những tác dụng tích cực của BHXH dem lại, nhiều quốc gia đã bắt đầu áp dụng hệ thông BHXH vào công cuộc xây đựng và phát triển đất nước. Hệ thống BHXH phát triển nhanh chóng ở những năm đầu thé ki XX, đặc biệt sau chiên tranh thê giới thứ2 BHXH đã lan rộng ra nhiều nước khắp từ châu Âu sang châu A. Một số quốc gia còn mở réng thêm những ché độ khác bên cạnh BHXH và xuật hiện thêm những khái niém mới: Social Security (an sinh, an toàn xã hội), Tổ chức Lao đông quốc tế (LO) có Công ước 102 năm 1952 về an sinh xã hôi Cùng với sự phát triển của BHXH trên thê giới, xét về mat lich sử ở nước ta BHXH đã xuất hiện từ những năm 30 của thé kĩ XX. Tuy nhiên do hoàn cảnh đất nước lúc bay giờ đang còn phải đầu tranh gianh độc lập từ tay dé quốc nên chưa có một nhà nước độc lập dé đưa ra những quy đính cụ thé về BHXH.
Song do có tinh thân đoàn kết giúp đỡ tương trợ lẫn nhau của người din Việt Nam trong lúc ôm đau, bệnh tật là cơ sở niên móng dé hình thành nên BHXH ở nước ta Sau khi gianh độc lập, nước Việt Nam dan chủ công hòa ra đời, tại văn bản pháp luật cao nhật của nhà nước 1a Hiền pháp đã có nhiing quy dinhn về BHXH, thé hiện sự quan tâm và nhận thức của nhà nước dén van dé nay. Tại điều 14 Hiện pháp năm 1946 quy định: “nhimg người công nhân già cả hoặc tàn tật, không làm được việc thì được giúp đỡ. Sau đó, các sắc lệnh sô 29-SL ngày 12/3/1947, Sắc lệnh s6 76-SL ngày 20/5/1950, Sắc lệnh số 77-SL ngày 22/5/1950 ở các mức độ khác nhau quy định về quyền hưởng BHXH của người lao động thông qua các chế độ cụ thể. Tuy nhiên, do tình hình chính trị - xã hội bat ôn và cũng như những khó 7 khăn về quỹ, về đối tương tham gia và hưởng BHXH.
mà trên thực thé BHXH chưa được thực hién mét cách đây đã. Pháp luật BHXH chính thức được áp dụng rộng rãi từ khi Chính: phi ban hành Neghi đính số 218/CP ngày 27/12/1961 kèm theo điều lệ tạm thời về BHXH đối với công nhân, viên chức nhà nước. V ăn bản nay đã điều chỉnh các van đề vì BHXH ở nước ta trong thời gian dai cho đến những năm 80 của thé ki XX. Sau đó, cùng với sự phát triển của nền kinh tê thi trường, pháp luật Viét Nam nói chung và pháp luật BHXH nói riêng đã có sự thay đổi phù với tình hình thực tê Tại điêu 56 Hiện pháp 1992 (được sửa đổi, bỗ sung năm 2001) ghi nhân: “Nhà nước guy đình.
chế dé bảo hiểm xã hội đối với viên chức nhà nước và những người làm công ăn lương; khuyến khích phát triển các hình thức bảo hiểm xã hội khác đối với người lao động”. Trên cơ sở đó, Chính phủ ban hành Nghi đính số 43/CP ngày 22/6/1993 quy định tạm thời về chê đô BHXH. Sau một thời gian áp dung vào thực tê, trên cơ sở đúc rút kinh nghiệm và từ yêu câu của đời sông, pháp luật BHXH đã được quy định cụ thể, độc lập tại Chương XII trong Bô luật Lao đông năm 1994 tạo cơ sở pháp lí cho việc đổi mới, cải cách chế 46 BHXH. Sau đó, để cụ thể hóa các quy định của BG luật Lao động, Chính phủ đã ban hành mat số văn bản.
quy định cụ thể như. Nghi định số 12/CP ngày 26/1/1995 kèm theo Điều lệ BHXH; Nghĩ đính số 45/CP ngày 15/7/1995 về việc ban hành Điêu lệ BHXH đổi với sỹ quan quân nhan chuyên nghiệp, ha sỹ quan, binh sy quân đội nhân dân và công an nhân dân và N ghi đính số 19/CP ngày 16/2/1995 về việc thành lập BHXH Việt Nam. Với sự sửa đôi, bd sung BLLD (4/2002) trong đó có các nội dung về BHXH, Nghị định số 01/2003/NĐ-CP ngày 9/1/2003 của Chính phủ về việc sửa đôi, bô sưng một số điêu ban hanh kèm theo Nghĩ định số 12/CP ngày 26/1/1995 được ban hành. Tiệp đó, trên cơ sở cam kết của Chính phủ Viét Nam trong việc gia nhập tô chức Thương mại quốc tê (WTO) về chính sách an sinh xã hội cùng với sự tiên bộ trong nhận thức, về hoàn cảnh kinh tê - xã hội dat nước., ngày 29/6/2006 tại ki hop thứ 9, Quốc hội khóa XI nước ta đã thông qua Luật BHXH và có liệu lực vào ngày 01/01/2007 (riêng đối với BHXH tự nguyện có hiệu lực từ ngày 01/01/2008; Bảo hiểm that nghiệp có hiệu lực từ ngày 01/01/2009).
Sau khoảng 10 năm thực hiện Luật BHXH năm 2006, bồi cảnh quốc tê và Việt Nam có nhiều thay đổi. Vé phương diện đối ngoại, Việt Nam đã tham gia dam phán và kí kết một số § Hiệp định thương mai tự do thê hệ mới với nhiều cam kết thực chất về tiêu chuẩn lao đông quốc tê. Vé phương diện đối nội, lập pháp V iệt Nam đã có bước tiền bộ vượt bậc khi lan đầu tiên trong Hiện pháp năm 2013 ghi nhận quyền con người (nhân quyên), trong đó tại Điều 34 của Hiền pháp đã khang định quyền được đảm bảo an sinh xã hội của công dân Bên canh đó, một SỐ nội dung của BHXH đã được điều chỉnh bởi van bản khác (Bảo hiểm Thất nghiệp được quy đính trong Luật việc làm năm 2013). Trong bồi cảnh đó, Luật bão hiém xã hội nẽm 2014 sô 58/2014/QH13 ban hành ngày 20/11/2014 (việt tắt là Luật BHXH 2014) ra đời với nhiêu nội dung thay đôi trên cơ sở lý thuyết về quyền công dân về ansinh xã hội dé phù hợp với hoàn cảnh của dat nước.
Như vậy, việc xây dựng và phát triển BHXH luôn phản ánh và song hành với các nu câu cập thiết của đời sông trên cơ sở điều kiên kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, khi đề cập dén van đề khái mệm BHXH thi có nhiều góc đô nhìn nhận và cách tiếp cận khác nhau!. Theo Từ điển tiếng Việt, BHXH là sự. “Beio dam những quyên lợi về vat chat cho cổng nhan, viên chức khi không làm việc được vì ốm dau sinh a.
giayéu bi tai nan lao động. Giáo trình Luật Lao động Việt Nam của Khoa Luật, Dai học Quốc gia Hà Nội định ngiữa: “Dưới góc độ pháp li, Bảo hiểm xã hội là tổng hợp các guy định của Nhà nước đề điều chính các quan hệ kinh tế - xã hội hình thành trong lĩnh vực bảo đảm trợ cắp nhằm én định đời sống cho người lao động khi họ gặp phải những ria ro, hiểm nghèo trong quả trình lao động hoặc khi già yếu không còn khả năng lao đồng”. Theo Giáo trình Kinh tê bảo hiểm — Trường đại học kinh tê quốc dân thi BHXH Tà quá trình tổ chức và sir dung một quỹ tiền tệ tập trung được tôn tích dan do sự đóng góp của người sử dung lao đồng. người lao động dưới sự điều tiết của Nhà nước nhằm đâm bảo phan thu nhập nhằm théa mãn nha cầu thiết yêu cña người lao đồng và gia dinh họ khi gặp những biến cổ làm giảm hoặc mắt thu nhập theo lao đồng” Kế từ khi BHXH xuất hiện đến nay luôn phát huy tác dung trong những lúc người lao động khó khăn hiểm nghéo do êm đau, thai sản, tai nan lao động, tuổi giả.
trên cơ sở những cam két đóng góp của người lao đông và người sử dụng lao đông cho một bên. thứ ba (cơ quan bão hiểm) trước khi xảy ra nhũng biến cô đó. Theo đó, BHXH không ? Trường Daihoc Luật Hà Nội, Giáo tinh Luật An sinh xd hoi, Nxb. Trường đaihọc Luật Hà Nội, 2022 ,tr.
9 tực tiếp bù dap những rủi ro mà người lao động đang gap phải ma sẽ chỉ giúp ho gir thang bằng phân thu nhập bị giảm hay bị mat do những rủi ro nói trên. Vì vậy, đưới góc độ kinh tê: BHXH là phạm trù kinh tế tổng hop là sự đấm bảo thu nhập nhằm đảm bảo cuộc sông cho người lao động khi bị giảm hoặc mat khả nang lao động, Dưới góc độ pháp li, BHXH là tông hợp những quy định của nha nước, quy định các hành thức đảm bảo vật chất, tính thân cho người lao đông và trong một số trường hợp là thành viên gia định ho khi bị giảm hoặc mật khả năng lao động, Hiện nay, van dé BHXH được quy định tại khoản 1 Điều3 Luật BHXH năm 2014 đã nêu định nghĩa như sau: “Báo hiểm xã hội là sự dtim bảo thay thé hoặc bit đắp một phan thu nhập của người lao động kửủ ho bị giảm hoặc mat tha nhập do ôm đan, thai sản, tai nạn lao động. bénh nghề nghiệp, hét tuổi lao động hoặc chất, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hồi” 1. Đặc đễm cơ bản của BHXH BHXH hién nay dang là mot trong những chính sách quan trong, là trụ côt không thể thiêu trong hệ thông an sinh xã hội của mỗi quốc gia.
Xuât phát từ tâm quan trọng này, BHXH mang nét đặc điểm cơ bản như sau: Thứ nhất, BHXH quy định về các bên tham gia quan hệ BHXH gồm: Bên thực tiện BHXH, bên tham gia BHXH, bên được BHXH. Ở nước ta, hoạt động BHXH do nhà nước thông nhất quản lý và tô chức thực hiện. Hé thông cơ quan BHXH được tô chức từ trung ương đền địa phương trong đó hệ thông BHXH ở cap địa phương có ý nghĩa quan trọng trong việc dam bảo day đủ, nhanh chong kip thời các khoản trợ cap cho người được bảo hiểm theo quy đính pháp luật. Do vay, bên thực hiện BHXH sẽ chiu trách nhiém trước nhà nước về việc thực hiện BHXH đối với moi người lao động theo quy định pháp luật, đông thời chiu trách nhiệm vật chất và tài chính đối với bên được bảo hiém khi ho có đủ điều kiện theo quy đính.
Bên tham gia BHXH là người đóng góp phí BHXH để bảo hiểm cho mình hoặc cho người khác được hưởng chê độ BHXH.