Nghiên cứu bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam, nhấn mạnh sự cần thiết bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ.

• Tác giả: Nguyễn Quỳnh Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hiền Phương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI MẸ TRONG PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG
• 1.1. Khái niệm quyền của người mẹ và bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động
• 1.2. Khái niệm quyền của người mẹ
• 1.3. Khái niệm bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động
• 1.4. Đặc điểm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động
• 1.5. Nội dung quyền của người mẹ trong pháp luật lao động
• 1.6. Khái quát về bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động
• 1.7. Sự cần thiết phải bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động
• 1.8. Nội dung bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động
• 1.9. Các biện pháp bảo đảm thực thi quyền của người mẹ trong pháp luật lao động
• 1.10. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI MẸ TRONG PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng quy định pháp luật lao động về bảo đảm quyền của người mẹ
• 2.2. Bảo đảm quyền của người mẹ trong quy định về việc làm, học nghề và đào tạo nghề
• 2.3. Bảo đảm quyền của người mẹ trong quy định về hợp đồng lao động
• 2.4. Bảo đảm quyền của người mẹ trong quy định về an toàn lao động và vệ sinh lao động
• 2.5. Bảo đảm quyền của người mẹ trong quy định về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi
• 2.6. Bảo đảm quyền của người mẹ trong các quy định về Bảo hiểm xã hội
• 2.7. Bảo đảm quyền của người mẹ trong quy định về kỷ luật lao động, xử lý vi phạm pháp luật lao động
• 2.8. Thực tiễn thực hiện bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động ở Việt Nam
• 2.8.1. Những thành công
• 2.8.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.8.3. Nhận xét chung
• 2.9. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI MẸ TRONG PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VIỆT NAM
• 3.1. Yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam
• 3.3. Một số kiến nghị giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam
• 3.3.1. Giải pháp tuyên truyền, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật
• 3.3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thương lượng tập thể và chất lượng các thỏa ước tập thể liên quan tới quyền lợi của lao động nữ
• 3.3.3. Tăng cường cơ chế thanh tra, giám sát và xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật liên quan tới lĩnh vực bảo đảm quyền của người mẹ cho lao động nữ
• 3.3.4. Thúc đẩy mối quan hệ hài hòa, ổn định của người sử dụng lao động và lao động nữ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động

Bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động là một vấn đề quan trọng, phản ánh sự tôn trọng và bảo vệ quyền lợi của phụ nữ trong xã hội hiện đại. Quyền của người mẹ không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn là một phần không thể thiếu trong việc xây dựng một môi trường làm việc công bằng và bình đẳng. Pháp luật lao động Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm bảo vệ quyền lợi của người mẹ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Khái niệm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động

Khái niệm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động chưa được định nghĩa rõ ràng trong các văn bản pháp luật. Tuy nhiên, quyền này được thể hiện qua các quy định về bảo vệ sức khỏe, an toàn lao động và quyền lợi trong việc làm. Quyền của người mẹ bao gồm quyền sinh con, chăm sóc con và được bảo vệ trong môi trường làm việc.

1.2. Tầm quan trọng của việc bảo đảm quyền của người mẹ

Việc bảo đảm quyền của người mẹ không chỉ giúp phụ nữ thực hiện thiên chức làm mẹ mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội. Quyền lợi của người mẹ được bảo vệ sẽ tạo điều kiện cho họ tham gia tích cực vào lực lượng lao động, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho gia đình và xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo đảm quyền của người mẹ

Mặc dù pháp luật đã có những quy định nhằm bảo vệ quyền của người mẹ, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Các quy định chưa được thực thi hiệu quả, dẫn đến tình trạng phân biệt đối xử và vi phạm quyền lợi của người mẹ trong môi trường lao động.

2.1. Thực trạng vi phạm quyền của người mẹ

Nhiều lao động nữ gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền lợi của mình, đặc biệt là trong các lĩnh vực như hợp đồng lao động, thời gian làm việc và chế độ nghỉ thai sản. Việc thiếu hiểu biết về quyền lợi cũng như sự thiếu trách nhiệm từ phía người sử dụng lao động là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.2. Nguyên nhân của các vấn đề tồn tại

Nguyên nhân chính của các vấn đề tồn tại trong việc bảo đảm quyền của người mẹ bao gồm sự thiếu hụt thông tin, sự thiếu trách nhiệm từ các cơ quan chức năng và sự phân biệt giới trong môi trường làm việc. Điều này cần được khắc phục để bảo vệ quyền lợi của người mẹ một cách hiệu quả hơn.

III. Phương pháp bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động

Để bảo đảm quyền của người mẹ, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người mẹ mà còn tạo ra một môi trường làm việc công bằng và bình đẳng.

3.1. Cải cách pháp luật về bảo đảm quyền của người mẹ

Cần thiết phải cải cách các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp hơn với thực tiễn. Việc bổ sung các quy định cụ thể về quyền lợi của người mẹ trong Bộ luật Lao động sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi của họ.

3.2. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Tuyên truyền và giáo dục về quyền lợi của người mẹ trong pháp luật lao động là rất quan trọng. Các chương trình đào tạo và hội thảo cần được tổ chức thường xuyên để nâng cao nhận thức cho cả người lao động và người sử dụng lao động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền của người mẹ

Nghiên cứu về quyền của người mẹ trong pháp luật lao động đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Việc áp dụng các quy định pháp luật trong thực tiễn cần được theo dõi và đánh giá thường xuyên.

4.1. Kết quả thực hiện các quy định pháp luật

Các quy định pháp luật về bảo đảm quyền của người mẹ đã được áp dụng trong nhiều doanh nghiệp, nhưng hiệu quả thực hiện còn hạn chế. Cần có các biện pháp kiểm tra và giám sát để đảm bảo các quy định này được thực thi đúng cách.

4.2. Những thành công và hạn chế trong thực tiễn

Mặc dù đã có những thành công nhất định trong việc bảo vệ quyền của người mẹ, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Việc thiếu sự đồng bộ trong các quy định pháp luật và thực tiễn là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

V. Kết luận và tương lai của bảo đảm quyền của người mẹ

Bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động là một vấn đề cần được quan tâm và giải quyết một cách đồng bộ. Tương lai của quyền lợi này phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả xã hội trong việc xây dựng một môi trường làm việc công bằng và bình đẳng.

5.1. Tương lai của quyền của người mẹ trong pháp luật lao động

Tương lai của quyền của người mẹ trong pháp luật lao động sẽ phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật. Cần có những chính sách cụ thể để bảo vệ quyền lợi của người mẹ một cách hiệu quả hơn.

5.2. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo đảm quyền của người mẹ, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Việc xây dựng một hệ thống giám sát và đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật là rất cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đang đối mặt với thách thức lớn về bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa nhanh chóng. Tính đến năm 2017, cả nước có khoảng 11 triệu người cao tuổi, chiếm gần 12% dân số, dự báo đến năm 2035, tỷ lệ này sẽ tăng lên 20%, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ cấu lao động và phát triển kinh tế xã hội. Người lao động nữ (LĐN) với thiên chức làm mẹ cần được bảo vệ đặc biệt trong môi trường lao động nhằm đảm bảo sức khỏe sinh sản và quyền lợi hợp pháp. Luận văn tập trung nghiên cứu bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam, phân tích thực trạng quy định pháp luật và thực thi, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi này.

Mục tiêu nghiên cứu gồm: làm rõ các vấn đề lý luận về quyền của người mẹ trong pháp luật lao động; đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn bảo đảm quyền của người mẹ; đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật lao động hiện hành về việc làm, hợp đồng lao động, an toàn lao động, thời giờ làm việc, bảo hiểm xã hội liên quan đến quyền của người mẹ, trong giai đoạn từ năm 2012 đến 2020 tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần bảo vệ quyền lợi LĐN, thúc đẩy bình đẳng giới và phát triển bền vững nguồn nhân lực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết về quyền con người và bình đẳng giới trong pháp luật lao động, dựa trên các công ước quốc tế như Công ước CEDAW về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ, Công ước số 183 của ILO về bảo vệ thai sản, và các quy định trong Hiến pháp Việt Nam năm 2013. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa Nhà nước, người sử dụng lao động (NSDLĐ) và người lao động nữ, trong đó quyền của người mẹ được bảo đảm thông qua hệ thống pháp luật lao động và các chính sách an sinh xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: quyền của người mẹ (quyền được bảo vệ sức khỏe sinh sản, quyền nghỉ thai sản, quyền được làm việc trong môi trường an toàn), bảo đảm quyền (sự thực thi các quy định pháp luật và chính sách hỗ trợ), và lao động nữ (người lao động có giới tính nữ, thuộc nhóm lao động đặc thù). Lý thuyết về bình đẳng giới và bảo vệ quyền lợi đặc thù của nhóm lao động này được sử dụng để phân tích các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các quy định pháp luật và thực trạng bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam. Phương pháp tổng hợp, so sánh, đối chiếu được áp dụng để đánh giá các quy định pháp luật Việt Nam với các công ước quốc tế và pháp luật một số quốc gia khác. Phân tích định tính được sử dụng để làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm văn bản pháp luật (Bộ luật Lao động 2012, Luật Bảo hiểm xã hội 2014, các nghị định, thông tư hướng dẫn), báo cáo của ngành lao động, các nghiên cứu khoa học, bài viết chuyên ngành và số liệu thống kê về lao động nữ tại Việt Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các văn bản pháp luật và tài liệu liên quan từ năm 2012 đến 2020. Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2020, tập trung phân tích sâu các quy định pháp luật và thực trạng thi hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy định pháp luật về việc làm và hợp đồng lao động cho LĐN mang thai còn hạn chế: Bộ luật Lao động 2012 quy định 38 ngành nghề không được sử dụng LĐN có thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, nhằm bảo vệ sức khỏe sinh sản. Tuy nhiên, các quy định này chưa linh hoạt, chưa tạo điều kiện tối đa cho LĐN tiếp tục làm việc trong thời kỳ mang thai với công việc nhẹ nhàng hơn. Khoảng 20% doanh nghiệp tại các khu công nghiệp có xu hướng loại trừ LĐN có thai trong tuyển dụng để tránh chi phí và rủi ro.

2. Chế độ nghỉ thai sản và bảo hiểm xã hội được quy định rõ nhưng thực thi chưa đồng đều: Thời gian nghỉ thai sản tối thiểu là 14 tuần, trong đó có 6 tuần nghỉ bắt buộc sau sinh, với mức trợ cấp ít nhất 2/3 lương. Tuy nhiên, nhiều LĐN tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa được hưởng đầy đủ chế độ này do thiếu hiểu biết hoặc vi phạm pháp luật. Tỷ lệ LĐN tham gia bảo hiểm xã hội đạt khoảng 70%, còn thấp so với tổng số LĐN.

3. An toàn lao động và vệ sinh lao động cho LĐN chưa được đảm bảo toàn diện: Danh mục 77 ngành nghề không được sử dụng LĐN hoặc LĐN có thai được ban hành, nhưng môi trường làm việc thực tế vẫn còn nhiều nguy cơ như tiếng ồn, bụi, hóa chất độc hại. Khoảng 56% LĐN làm việc trong môi trường có tiếng ồn, rung; 55% trong môi trường nóng, bụi; 24,6% tiếp xúc với chất độc hại, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe sinh sản.

4. Chế tài xử lý vi phạm còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe: Mức phạt tiền tối đa đối với NSDLĐ vi phạm quy định bảo đảm quyền của người mẹ chỉ khoảng 20 triệu đồng, chưa tương xứng với thiệt hại gây ra. Việc thanh tra, giám sát còn hạn chế, dẫn đến tình trạng vi phạm phổ biến, đặc biệt trong các doanh nghiệp nhỏ và khu vực phi chính thức.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật, sự chênh lệch giữa quy định và thực tiễn thi hành, cũng như nhận thức chưa đầy đủ của NSDLĐ và người lao động về quyền lợi của người mẹ. So với các quốc gia phát triển, Việt Nam còn thiếu các chính sách hỗ trợ linh hoạt như làm việc từ xa, thời gian làm việc linh hoạt cho LĐN mang thai.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ LĐN làm việc trong môi trường độc hại theo ngành nghề, bảng so sánh thời gian nghỉ thai sản và mức trợ cấp giữa Việt Nam và một số quốc gia trong khu vực. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của pháp luật trong bảo vệ quyền của người mẹ, đồng thời chỉ ra những điểm cần cải thiện để phù hợp với thực tiễn và chuẩn mực quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về quyền của người mẹ trong lao động: Cần sửa đổi Bộ luật Lao động để mở rộng quyền lựa chọn công việc nhẹ nhàng cho LĐN mang thai, bổ sung quy định về làm việc linh hoạt, làm việc từ xa nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người mẹ. Thời gian nghỉ thai sản nên được kéo dài tối thiểu 6 tháng để phù hợp với khuyến cáo y tế.

2. Tăng cường công tác thanh tra, giám sát và xử lý vi phạm: Cơ quan chức năng cần nâng cao hiệu quả thanh tra, tăng mức xử phạt vi phạm để răn đe NSDLĐ, đặc biệt trong các doanh nghiệp nhỏ và khu vực phi chính thức. Xây dựng hệ thống báo cáo, giám sát trực tuyến để phát hiện sớm vi phạm.

3. Nâng cao nhận thức và tuyên truyền pháp luật cho NSDLĐ và LĐN: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo về quyền của người mẹ trong lao động, phổ biến các quy định pháp luật và lợi ích của việc tuân thủ. Khuyến khích NSDLĐ xây dựng môi trường làm việc thân thiện, hỗ trợ LĐN.

4. Phát triển cơ chế hỗ trợ an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe: Mở rộng phạm vi và mức hưởng bảo hiểm thai sản, hỗ trợ chi phí gửi trẻ tại nơi làm việc, xây dựng phòng vắt sữa, khu vực chăm sóc con nhỏ. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào phúc lợi cho LĐN nhằm tăng năng suất và sự gắn bó.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để hoàn thiện chính sách, pháp luật lao động liên quan đến quyền của người mẹ, đảm bảo phù hợp với thực tiễn và chuẩn mực quốc tế.

2. Người sử dụng lao động, đặc biệt doanh nghiệp có nhiều lao động nữ: Hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ trong việc bảo đảm quyền của người mẹ, từ đó xây dựng chính sách nhân sự phù hợp, tạo môi trường làm việc thân thiện, nâng cao hiệu quả sản xuất.

3. Người lao động nữ và tổ chức công đoàn: Nắm bắt quyền lợi hợp pháp, biết cách bảo vệ quyền lợi của mình trong quan hệ lao động, đồng thời tham gia tích cực vào các hoạt động thương lượng tập thể.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành luật, quản trị nhân sự, chính sách công: Tham khảo luận văn để nghiên cứu sâu về pháp luật lao động, bình đẳng giới và quyền của người mẹ trong môi trường lao động, phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền nghỉ thai sản của người mẹ được quy định như thế nào tại Việt Nam?
   Người lao động nữ được nghỉ thai sản tối thiểu 14 tuần, trong đó có 6 tuần nghỉ bắt buộc sau sinh, với mức trợ cấp ít nhất 2/3 lương. Thời gian nghỉ có thể kéo dài hơn theo thỏa thuận với NSDLĐ hoặc quy định riêng của doanh nghiệp.

2. Người sử dụng lao động có được phép sa thải lao động nữ đang mang thai không?
   Pháp luật nghiêm cấm NSDLĐ đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với LĐN vì lý do mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, trừ các trường hợp đặc biệt như doanh nghiệp giải thể hoặc NSDLĐ cá nhân mất năng lực hành vi dân sự.

3. Lao động nữ mang thai có được làm việc trong môi trường độc hại không?
   Pháp luật quy định cấm sử dụng LĐN mang thai làm các công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe sinh sản. NSDLĐ phải chuyển LĐN mang thai sang công việc nhẹ nhàng hơn hoặc giảm giờ làm mà vẫn hưởng đủ lương.

4. Chế độ bảo hiểm xã hội hỗ trợ người mẹ như thế nào khi nghỉ thai sản?
   LĐN tham gia BHXH đủ điều kiện được hưởng trợ cấp thai sản bằng 75% mức lương đóng BHXH trong thời gian nghỉ thai sản, được khám sức khỏe định kỳ và hưởng các chế độ an sinh xã hội khác liên quan đến thai sản.

5. Làm thế nào để người lao động nữ bảo vệ quyền lợi của mình khi bị vi phạm?
   Người lao động nữ có thể khiếu nại, tố cáo đến cơ quan quản lý lao động, công đoàn hoặc khởi kiện tại tòa án lao động để bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi bị NSDLĐ vi phạm các quy định về quyền của người mẹ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm rõ các quy định pháp luật về bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam, góp phần nâng cao nhận thức về quyền lợi đặc thù của LĐN.
• Thực trạng cho thấy còn nhiều hạn chế trong quy định pháp luật và thực thi, đặc biệt về việc làm, hợp đồng lao động, an toàn lao động và chế tài xử lý vi phạm.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng cường thanh tra, nâng cao nhận thức và phát triển cơ chế hỗ trợ an sinh xã hội nhằm bảo vệ quyền của người mẹ hiệu quả hơn.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, là tài liệu tham khảo cho các nhà lập pháp, NSDLĐ, LĐN và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực pháp luật lao động và bình đẳng giới.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào việc vận động chính sách, triển khai các giải pháp đề xuất và theo dõi đánh giá hiệu quả thực thi trong thực tế.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ quyền của người mẹ trong môi trường lao động, góp phần xây dựng xã hội công bằng và phát triển bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái quát chung về bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động. Chương 2: Thực trạng bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam. Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Việt Nam. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƢỜI MẸ TRONG PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG 1.

Khái niệm quyền của ngƣời mẹ và bảo đảm quyền của ngƣời mẹ trong pháp luật lao động 1. Khái niệm quyền của người mẹ Hiện nay khái niệm quyền của người mẹ chưa được đề cập dưới phương diện là một khái niệm pháp lý trong bất kỳ văn bản pháp luật nào, khái niệm này chỉ được quy định một cách chung chung, rải rác trong một số văn bản trên thế giới như tại Công ước CEDAW - Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ yêu cầu các quốc gia thành viên phải bảo đảm cho phụ nữ “Quyền được bảo vệ chức năng sinh đẻ” (Điểm f, khoản 1, Điều 11),… Ở Việt Nam, quyền của người mẹ cũng chưa được quy định một cách cụ thể trong văn bản pháp luật lao động nhưng thông qua những điều khoản tại Hiến pháp và các văn bản pháp luật có liên quan, quyền của người mẹ gián tiếp luôn được pháp luật bảo đảm. Từ Hiến pháp năm 1992 Nhà nước đã có quy định: “Nhà nước, xã hội, gia đình và công dân có trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc bà mẹ và trẻ em” (Điều 40); “Nhà nước và xã hội tạo điều kiện cho phụ nữ sản xuất, công tác, học tập, chữa bệnh, nghỉ ngơi và làm tròn bổn phận của người mẹ” (Điều 63). Trên cơ sở của Hiến pháp, Luật Hôn nh n và gia đ nh năm 2000 đã quy định tại khoản 6 Điều 2: “Nhà nước, xã hội và gia đình có trách nhiệm bảo vệ phụ nữ, trẻ em, giúp đỡ các bà mẹ thực hiện tốt chức năng cao quý của người mẹ”.

Tới nay Hiến pháp năm 2013 vẫn tiếp tục duy trì và giữ vững những quy định trên“Nhà nước bảo hộ quyền lợi của người mẹ và trẻ em” (Điều 36); “Nhà nước, xã hội và gia đình có trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc sức khỏe người 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mẹ” (Điều 58) như một lời khẳng định thống nhất quan điểm luôn luôn tôn trọng và bảo đảm quyền của người mẹ. Để hiểu được khái niệm quyền của người mẹ, trước hết phải hiểu được khái niệm “quyền” nói chung. Khái niệm quyền được xây dựng trong Luật La Mã và được coi như một trong những khái niệm chủ yếu của luật cơ bản. Quyền được hiểu một cách tổng quát là sự thừa nhận của pháp luật về việc một chủ thể của luật được thụ hưởng một lợi ch nào đó và tất cả người khác phải tôn trọng sự thụ hưởng đó.

Ở Việt Nam, quyền theo Từ điển luật học của Viện khoa học pháp lý Bộ tư pháp “là những việc mà một người được làm mà không bị ai ngăn cản, hạn chế”. Theo Wikipedia, mẹ thông thường được dùng để chỉ người phụ nữ mang thai, sinh ra và nuôi lớn đứa trẻ. Có thể thấy, những quy định về quyền của người mẹ xét về hình thức diễn đạt có thể không giống nhau nhưng nội hàm của khái niệm được nhìn nhận khá thống nhất. Về cơ bản, có thể hiểu quyền của người mẹ là quyền của người phụ nữ trong xã hội được bảo vệ bằng công cụ pháp luật để có thể có điều kiện thực hiện (quyền sinh con, chăm sóc con), thừa nhận việc có con (cho và nhận con nuôi) mà không ai có quyền xâm phạm hay ngăn cản.

Khái niệm bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Theo cách hiểu chung nhất, bảo đảm quyền là việc sử dụng toàn bộ các chính sách, pháp luật cùng với điều kiện khác như kinh tế, chính trị, văn hóa,… để bảo đảm thực thi quyền trên thực tế. Trong pháp luật lao động, bảo đảm quyền được dựa trên tổng thể về quyền và lới ích của các chủ thể trong quan hệ lao động là NLĐ và NSDLĐ. Ở nước ta, việc bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động được thể hiện gián tiếp thông qua những quy định về LĐN. Theo đó LĐN là người có khả năng lao động và có giới tính nữ, có từ đủ 15 tuổi trở lên, được nhận làm việc theo Hợp đồng lao động (HĐLĐ), được tuyển dụng hợp pháp và được trả lương cũng như chịu sự quản 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lý từ NSDLĐ… Như vậy, để hiểu vấn đề bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động ở Việt Nam, trước tiên cần xem xét khái niệm LĐN dưới các góc độ: Một là, xét về mặt sinh học LĐN là NLĐ có “giới tính nữ”.

Giới tính là khái niệm chỉ đặc điểm sinh học khác biệt giữa nam và nữ, để khi xác định vai trò mang tính thiên chức, chỉ có người phụ nữ mới có thiên chức làm mẹ, có khả năng mang thai, sinh con và cho con bú. Bởi vậy, một người là LĐN th trước tiên người đó phải mang giới tính nữ. Hai là, xét về mặt pháp lý th LĐN là “người lao động”. Tại Việt Nam, Khoản 1 Điều 3 BLLĐ 2012 định nghĩa: “Người lao động là người từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, làm việc theo hợp đồng lao động, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động”.

Từ định nghĩa này, ta có thể thấy để trở thành NLĐ th phải đáp ứng 04 (bốn) tiêu chí sau: - NLĐ được giới hạn độ tuổi từ đủ 15 trở lên. Ngoài ra, đối với một số công việc có tính chất đặc biệt, NSDLĐ được thuê NLĐ dưới 15 tuổi nhưng phải đáp ứng những điều kiện nhất định quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 164 BLLĐ 2012. - NLĐ có khả năng lao động, đáp ứng đầy đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi theo quy định, trong đó: Năng lực pháp luật của NLĐ là khả năng người đó được pháp luật quy định cho các quyền và buộc phải gánh vác những nghĩa vụ lao động, được thể hiện thông qua hệ thống các quy định của pháp luật; Năng lực hành vi lao động là khả năng thực tế của NLĐ trong việc tạo ra, hưởng dụng các quyền và gánh vác các nghĩa vụ lao động. NLĐ một mặt thực thi được các quyền và nghĩa vụ do pháp luật quy định.

Mặt khác, có thể tạo ra các quyền năng cụ thể cho m nh trên cơ sở quyền năng mà pháp luật đã ghi nhận nhằm đạt được những giá trị, những lợi 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ích thiết thực cho bản thân. Trong một số trường hợp, pháp luật quy định hạn chế năng lực pháp luật lao động của NLĐ như cấm đảm nhiệm một số chức vụ, hay cấm làm một số ngành nghề nhất định. Khi đó mặc dù có khả năng, có năng lực hành vi lao động đầy đủ họ cũng không được tham gia quan hệ lao động trong phạm vi pháp luật cấm. - NLĐ phải làm việc theo HĐLĐ, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của NSDLĐ.

Theo đó, NLĐ phải làm những công việc được giao và hưởng theo lợi ch, được trả lương theo quy định, có nghĩa vụ và chịu sự điều hành của NSDLĐ. Đối với NLĐ, HĐLĐ cũng là phương tiện để NLĐ tự do lựa chọn thay đổi việc làm, nơi làm việc phù hợp với khả năng, sở thích và nhu cầu của mình. - NLĐ được bảo đảm đầy đủ quyền lợi, nghĩa vụ cũng như các điều kiện khác của NLĐ theo quy định của pháp luật Việt Nam. Việc bảo đảm quyền của NLĐ được hiểu là các cách thức, biện pháp làm cho quyền của NLĐ được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật.

Hiện nay, quyền của NLĐ được quy định chủ yếu trong Hiến pháp năm 2013 và các văn bản liên quan như: Bộ luật Lao động 2012, Luật Việc làm 2013, Bảo hiểm xã hội 2014, Luật Công đoàn 2012, … hay trong Thỏa ước lao động, nội quy lao động của các doanh nghiệp, điều này cho thấy, việc bảo đảm quyền lợi cho NLĐ luôn được chú trọng và quan tâm. Ngoài những quyền lợi chung mà NLĐ được hưởng như ph n t ch ở trên th LĐN với chức năng sinh con của m nh được xem là đối tượng thuộc nhóm lao động đặc thù. Điều này không chỉ được ghi nhận ở Việt Nam mà còn ở hầu hết các quốc gia phát triển. Do đó, bảo đảm quyền của người mẹ cho LĐN cần phải có những ưu tiên nhất định.

Tóm lại, có thể hiểu một cách đầy đủ và khái quát nhất khái niệm bảo đảm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động là việc Nhà nước sử dụng tổng thể các chính sách, pháp luật lao động cùng các điều kiện kinh tế, chính 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trị, văn hóa liên quan đến khả năng của người phụ nữ trong việc thực hiện hoặc thừa nhận việc có con đẻ hoặc con nuôi mà không phụ thuộc vào tình trạng hôn nh n cùng các cơ chế bảo đảm thực thi trên thực tế. Với đối tượng phụ nữ là LĐN th nội dung bảo đảm quyền của người mẹ bao gồm quyền được làm việc, bảo đảm sức khỏe sinh sản, bảo đảm quyền được mang thai và sinh con, bảo đảm khả năng chăm sóc và nuôi dạy con của LĐN trong quá trình làm việc… đồng thời, bảo đảm quyền của người mẹ cho LĐN còn được thể hiện trong quan hệ với NSDLĐ để điều chỉnh và tránh trường hợp NSDLĐ g y ảnh hưởng đến quyền làm mẹ của LĐN. Ngoài ra, nội dung này còn được điều chỉnh bởi các quy định của pháp luật bảo hiểm xã hội, thông qua cơ chế an sinh xã hội, tạo điều kiện về mặt thời gian, thu nhập để LĐN thực hiện quyền của người mẹ như chế độ chăm sóc con ốm, chế độ thai sản,… 1. Đặc điểm quyền của người mẹ trong pháp luật lao động Sự khác biệt về đặc điểm đã ảnh hưởng rất lớn đến cơ hội thăng tiến, việc làm, học vấn, trách nhiệm của người phụ nữ trong gia đ nh.

Trên cơ sở chức năng làm mẹ và chăm sóc gia đ nh, pháp luật lao động của hầu hết các nước đều ghi nhận quyền của người mẹ cho LĐN mà trước hết là các đặc điểm nhận biệt riêng như sau: LĐN vừa phải thực hiện các hoạt động lao động chuyên môn, vừa phải thực hiện “thiên chức” mặc định.