Bài Tập Phát Triển Năng Lực Môn Tiếng Việt Lớp 5

Chuyên khảo phân tích Phat triển năng lực 5 tập 1, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Tiểu Học
• Chuyên ngành: Tiếng Việt
• Đề tài: Bài Tập Phát Triển Năng Lực Môn Tiếng Việt Lớp 5 - Tập Một
• Loại tài liệu: Bài Tập
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Toàn Cảnh Sách Bài Tập Phát Triển Năng Lực Tiếng Việt 5

Cuốn sách Bài Tập Phát Triển Năng Lực Môn Tiếng Việt Lớp 5 - Tập Một là một tài liệu giáo dục quan trọng, được biên soạn bởi các chuyên gia hàng đầu như Đỗ Ngọc Thống và Đỗ Xuân Thảo, do Nhà xuất bản Đại học Sư phạm phát hành. Tài liệu này ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết của chương trình giáo dục phổ thông mới, đánh dấu một bước chuyển mình mạnh mẽ trong phương pháp giảng dạy. Thay vì tập trung vào việc truyền thụ nội dung đơn thuần, cuốn sách định hướng vào việc củng cố kiến thức Tiếng Việt 5 và rèn luyện, phát triển toàn diện các kỹ năng cho học sinh. Lời nói đầu của sách đã chỉ rõ: “vấn đề dạy học trong nhà trường phổ thông đã có sự chuyển biến mạnh mẽ, từ hướng dạy học nội dung sang dạy học phát triển năng lực”. Đây không chỉ là một cuốn sách bổ trợ Tiếng Việt 5 thông thường, mà còn là một công cụ giúp học sinh tự rèn luyện, nắm vững kiến thức đã học và áp dụng một cách linh hoạt. Với cấu trúc bám sát chương trình học theo từng tuần, đây là một tài liệu học tập lớp 5 không thể thiếu, hỗ trợ đắc lực cho các buổi học thứ hai và các lớp học hai buổi/ngày, giúp học sinh tự tin chinh phục các bài kiểm tra và phát triển tình yêu với môn Tiếng Việt.

1.1. Giới thiệu tổng quan từ NXB Đại học Sư phạm

Sản phẩm được bảo chứng chất lượng bởi Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, một đơn vị uy tín trong lĩnh vực xuất bản sách giáo dục. Cuốn sách được biên soạn bởi đội ngũ tác giả giàu kinh nghiệm, đứng đầu là Tổng Chủ biên Đỗ Ngọc Thống, đảm bảo tính sư phạm và khoa học. Nội dung được thiết kế theo định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tập trung vào việc giúp học sinh hình thành và phát triển các năng lực ngôn ngữ cốt lõi.

1.2. Mục tiêu cốt lõi Chuyển từ nội dung sang năng lực

Mục tiêu chính của cuốn sách là cung cấp một hệ thống bài tập đa dạng để học sinh rèn luyện và tự đánh giá năng lực của bản thân. Sách không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức Tiếng Việt 5 đã học trên lớp mà còn mở rộng và nâng cao. Trọng tâm của sách là sự chuyển dịch từ việc “học thuộc lòng” sang “vận dụng sáng tạo”, giúp học sinh phát triển năng lực đọc hiểu văn bản lớp 5, viết, nói và nghe một cách thực chất. Đây là phương pháp tiếp cận hiện đại, phù hợp với xu thế giáo dục tiên tiến.

1.3. Điểm khác biệt so với vở bài tập Tiếng Việt lớp 5

So với vở bài tập Tiếng Việt lớp 5 truyền thống thường chỉ tập trung vào các bài tập điền khuyết hoặc trắc nghiệm cơ bản, cuốn sách này mang đến sự đột phá. Các dạng bài tập nâng cao Tiếng Việt lớp 5 được đưa vào một cách khéo léo, “mở rộng phạm vi ngữ liệu và các hình thức mới”. Sách không chỉ bám sát sách giáo khoa mà còn làm phong phú thêm việc luyện tập, tạo sự hấp dẫn và hiệu quả, giúp học sinh tránh được sự nhàm chán và phát huy tối đa khả năng tư duy, sáng tạo.

II. Thách Thức Khi Dạy Học Tiếng Việt Lớp 5 Theo Năng Lực

Việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới đặt ra nhiều thách thức cho cả giáo viên, học sinh và phụ huynh. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học không còn là lựa chọn mà là một tất yếu. Học sinh lớp 5, giai đoạn cuối cấp tiểu học, cần một nền tảng kiến thức vững chắc và kỹ năng ngôn ngữ toàn diện để chuẩn bị cho bậc trung học cơ sở. Tuy nhiên, việc tìm kiếm một sách tham khảo Tiếng Việt lớp 5 vừa bám sát chương trình, vừa có tính đột phá, lại tập trung vào phát triển năng lực là một bài toán không hề đơn giản. Nhiều tài liệu trên thị trường vẫn đi theo lối mòn, nặng về lý thuyết hoặc chỉ cung cấp các bài tập rập khuôn, thiếu tính gợi mở. Áp lực ôn tập Tiếng Việt học kì 1 lớp 5 cũng là một gánh nặng, đòi hỏi học sinh phải có công cụ luyện tập hiệu quả. Cuốn sách phát triển năng lực Tiếng Việt 5 ra đời chính là để giải quyết những thách thức này, cung cấp một lộ trình học tập rõ ràng, khoa học và hấp dẫn, giúp học sinh không chỉ học tốt mà còn học vui.

2.1. Yêu cầu từ chương trình giáo dục phổ thông mới

Chương trình mới đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong kiểm tra, đánh giá. Thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ, các đề kiểm tra Tiếng Việt lớp 5 hiện nay tập trung vào đánh giá năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề. Điều này yêu cầu học sinh phải được rèn luyện thông qua một hệ thống bài tập có chiều sâu, đa dạng về hình thức và ngữ liệu, giúp các em làm quen với các dạng câu hỏi mở và tình huống thực tế.

2.2. Khó khăn trong việc tìm sách tham khảo chất lượng

Thị trường có rất nhiều loại sách tham khảo Tiếng Việt lớp 5, tuy nhiên không phải cuốn sách nào cũng đáp ứng được tiêu chí phát triển năng lực. Nhiều sách chỉ đơn thuần là bản sao của sách giáo khoa hoặc cung cấp đáp án sách phát triển năng lực Tiếng Việt 5 một cách máy móc. Phụ huynh và giáo viên thường gặp khó khăn trong việc lựa chọn một tài liệu thực sự giúp học sinh bồi dưỡng học sinh giỏi Tiếng Việt 5 và đồng thời củng cố kiến thức cho học sinh đại trà.

III. Khám Phá Cấu Trúc Bài Tập Phát Triển Năng Lực Tiếng Việt 5

Điểm ưu việt của cuốn Bài Tập Phát Triển Năng Lực Môn Tiếng Việt Lớp 5 - Tập Một nằm ở cấu trúc khoa học và hệ thống. Sách được thiết kế theo từng tuần học, tương ứng với 18 tuần của học kì một, tạo ra một lộ trình học tập liền mạch và dễ theo dõi. Mỗi tuần là một đơn vị kiến thức độc lập nhưng vẫn có sự kết nối chặt chẽ, giúp học sinh ôn luyện một cách có hệ thống. Như các tác giả đã nêu rõ: “Trong mỗi tuần học, các bài tập được sắp xếp lần lượt theo thứ tự: đọc hiểu, viết, nói và nghe; bám sát nội dung bài học”. Cách thiết kế này đảm bảo cả bốn kỹ năng ngôn ngữ được rèn luyện đồng đều. Phần đọc hiểu văn bản lớp 5 được đầu tư kỹ lưỡng với ngữ liệu phong phú, từ văn học, khoa học đến đời sống, đi kèm là hệ thống câu hỏi đa cấp độ, từ nhận biết đến vận dụng cao. Các bài tập về Luyện từ và câu lớp 5 và Tập làm văn lớp 5 không chỉ dừng lại ở việc củng cố lý thuyết mà còn khuyến khích sự sáng tạo, tư duy phản biện. Cấu trúc này làm cho cuốn sách trở thành một công cụ rèn luyện toàn diện.

3.1. Phân bổ kiến thức theo 18 tuần học bám sát chương trình

Sách chia nội dung học kì I thành 18 tuần lễ, trong đó tuần 18 dành cho ôn tập Tiếng Việt học kì 1 lớp 5. Sự phân bổ này giúp học sinh và giáo viên dễ dàng sắp xếp kế hoạch học tập và ôn luyện. Mỗi tuần đều có đầy đủ các phân môn, đảm bảo học sinh không bị hổng kiến thức và có thể củng cố ngay những gì vừa học trên lớp, tạo ra hiệu quả học tập tối ưu.

3.2. Hệ thống bài tập đọc hiểu văn bản lớp 5 đa dạng

Phần đọc hiểu văn bản lớp 5 là một điểm sáng của cuốn sách. Ngữ liệu được chọn lọc kỹ càng, hấp dẫn và phù hợp với lứa tuổi, từ các câu chuyện nhân văn như Cô gái thông minh đến các bài thơ giàu cảm xúc như Đợi mưa trên đảo Sinh Tồn. Hệ thống câu hỏi không chỉ kiểm tra khả năng đọc-hiểu bề mặt mà còn đi sâu vào việc phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật và yêu cầu học sinh nêu lên quan điểm cá nhân, qua đó phát triển năng lực tư duy độc lập.

IV. Bí Quyết Bồi Dưỡng 4 Kỹ Năng Nghe Nói Đọc Viết Lớp 5

Cuốn sách này không chỉ là một tập hợp các bài tập, mà là một chiến lược toàn diện để bồi dưỡng học sinh giỏi Tiếng Việt 5 cũng như nâng cao mặt bằng chung. Kỹ năng Viết được đặc biệt chú trọng qua các dạng bài Tập làm văn lớp 5 phong phú, từ tả cảnh, tả người đến viết thư, kể chuyện. Sách cung cấp các gợi ý, dàn bài chi tiết nhưng không áp đặt, khuyến khích học sinh thể hiện phong cách riêng. Phân môn Luyện từ và câu lớp 5 được trình bày thông qua các bài tập nâng cao Tiếng Việt lớp 5, giúp học sinh nắm vững cấu trúc ngữ pháp, mở rộng vốn từ và sử dụng từ ngữ một cách chính xác, tinh tế. Các bài tập chính tả lớp 5 được lồng ghép khéo léo, giúp học sinh nhận diện và sửa lỗi sai thường gặp. Đặc biệt, kỹ năng Nói và Nghe, vốn ít được chú trọng trong các sách tham khảo khác, lại được đưa vào mỗi tuần học với các chủ đề thiết thực, giúp học sinh tăng cường khả năng giao tiếp, trình bày ý kiến và lắng nghe một cách hiệu quả.

4.1. Rèn luyện Luyện từ và câu lớp 5 qua bài tập nâng cao

Phần Luyện từ và câu lớp 5 được xây dựng với các bài tập từ cơ bản đến nâng cao, tập trung vào các kiến thức trọng tâm như từ đồng nghĩa, trái nghĩa, từ nhiều nghĩa, các thành phần câu. Các bài tập không chỉ yêu cầu học sinh xác định mà còn phải đặt câu, viết đoạn văn sử dụng các đơn vị kiến thức đó. Điều này giúp các em hiểu sâu và vận dụng linh hoạt, tránh tình trạng học vẹt.

4.2. Kỹ thuật viết Tập làm văn lớp 5 sáng tạo và mạch lạc

Các bài tập Tập làm văn lớp 5 được thiết kế để khơi gợi trí tưởng tượng và khả năng quan sát của học sinh. Sách cung cấp các đề bài mở, gắn liền với cuộc sống, đồng thời hướng dẫn học sinh cách xây dựng dàn ý, lựa chọn từ ngữ, sử dụng các biện pháp tu từ để bài viết sinh động và giàu cảm xúc hơn. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành kỹ năng viết tốt ở các cấp học cao hơn.

4.3. Củng cố kỹ năng chính tả lớp 5 và nghe nói phản xạ

Bên cạnh các phân môn chính, sách còn chú trọng củng cố kỹ năng chính tả lớp 5 qua các bài tập điền từ, phân biệt phụ âm đầu hay vần dễ nhầm lẫn. Các hoạt động trong mục "Nói và Nghe" như kể chuyện theo tranh, thảo luận về một chủ đề, đóng vai... giúp học sinh rèn luyện sự tự tin, khả năng diễn đạt lưu loát và kỹ năng lắng nghe, hợp tác nhóm.

V. Hướng Dẫn Giải Bài Tập Phát Triển Năng Lực Tiếng Việt 5

Để khai thác tối đa giá trị của cuốn sách, việc sử dụng đúng phương pháp là vô cùng quan trọng. Học sinh nên chủ động thực hiện các bài tập sau mỗi tuần học trên lớp để củng cố kiến thức Tiếng Việt 5 ngay lập tức. Thay vì chỉ tìm kiếm đáp án sách phát triển năng lực Tiếng Việt 5, các em cần tự mình tư duy, suy nghĩ để tìm ra lời giải. Quá trình này giúp rèn luyện tính kiên trì và khả năng giải quyết vấn đề. Đối với những bài tập khó, học sinh có thể thảo luận cùng bạn bè hoặc nhờ sự trợ giúp của giáo viên, phụ huynh. Giáo viên có thể sử dụng cuốn sách này như một tài liệu học tập lớp 5 bổ trợ trong các giờ dạy thêm, hoặc ra bài tập về nhà để kiểm tra mức độ hiểu bài của học sinh. Cuốn sách cũng là nguồn tài liệu quý giá để thiết kế các hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi Tiếng Việt 5, với các dạng bài tập có tính phân hóa cao, giúp phát hiện và nuôi dưỡng những học sinh có năng khiếu.

5.1. Phương pháp tự học và giải bài tập hiệu quả

Học sinh cần đọc kỹ yêu cầu của mỗi bài tập trước khi làm. Đối với phần đọc hiểu, cần đọc toàn bộ văn bản để nắm ý chính, sau đó đọc lại từng đoạn để trả lời các câu hỏi chi tiết. Với các bài luyện từ và câu, cần ôn lại lý thuyết liên quan. Quá trình tự giải bài tập phát triển năng lực Tiếng Việt 5 tập 1 sẽ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn và hình thành thói quen học tập chủ động.

5.2. Vai trò của phụ huynh trong việc đồng hành cùng con

Phụ huynh có thể đóng vai trò người đồng hành, khuyến khích con hoàn thành bài tập đều đặn. Thay vì làm bài hộ, phụ huynh nên cùng con phân tích những câu hỏi khó, gợi mở hướng suy nghĩ và tạo không khí học tập vui vẻ. Việc kiểm tra, đối chiếu đáp án cùng con cũng giúp phát hiện những lỗ hổng kiến thức để kịp thời khắc phục, giúp con tiến bộ hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu Bài Tập Phát Triển Năng Lực Môn Tiếng Việt Lớp 5 - Tập Một là sách bài tập bổ trợ thực hành thuộc hệ thống học liệu môn Tiếng Việt cấp tiểu học, do Nhà xuất bản Đại học Sư phạm phát hành theo Quyết định xuất bản số 534/QĐ-NXBĐHSP ngày 11/4/2023 (mã số tiêu chuẩn quốc tế ISBN: 978-604-373-594-9). Công trình được biên soạn bởi tập thể tác giả gồm: PGS.TS. Đỗ Ngọc Thống (Tổng Chủ biên), TS. Đỗ Xuân Thảo (Chủ biên), TS. Phan Thị Hồ Điệp, ThS. Xuân Thị Nguyệt Hà và ThS. Trần Thị Hiền Lương.

Tài liệu được thiết kế nhằm đáp ứng mục tiêu hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực ngôn ngữ theo định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Về mặt vị trí chương trình, sách phục vụ trực tiếp cho việc củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng trong các buổi học thứ hai tại các trường tiểu học tổ chức dạy học 2 buổi/ngày.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 18 đơn vị bài học tương ứng với 18 tuần thực học của học kì I (kết thúc bằng bài Ôn tập cuối học kì I). Cách tiếp cận của tài liệu là chuyển dịch từ phương thức dạy học truyền thụ nội dung sang mô hình dạy học tích hợp các trục kỹ năng tiếp nhận và tạo lập văn bản. Điểm đặc thù của tài liệu nằm ở việc mở rộng hệ thống ngữ liệu văn học, khoa học thường thức và đời sống xã hội ngoài phạm vi sách giáo khoa, đồng thời đa dạng hóa các hình thức bài tập thực hành ngôn ngữ.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             BÀI TẬP TIẾNG VIỆT 5 (TẬP MỘT)
                                          │
       ┌──────────────────────────────────┼──────────────────────────────────┐
       ▼                                  ▼                                  ▼
   ĐỌC HIỂU                           TIẾNG VIỆT                        VIẾT & NÓI - NGHE
• Tiếp nhận văn bản đa thể loại     • Chính tả & Ngữ âm (c/k, g/gh,    • Miêu tả cảnh sắc, con người
• Phân tích chi tiết nghệ thuật       ng/ngh, r/d/gi, vần uô/ua...)    • Thuyết minh quy trình thực hành
• Giáo dục nhân văn & tự nhiên     • Từ vựng - Ngữ nghĩa (nghĩa       • Đóng vai & tường trình
                                     gốc - chuyển, đồng/trái nghĩa)   • Giao tiếp ngôn ngữ / phi ngôn ngữ
                                   • Ngữ pháp (quan hệ từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung 18 tuần học được xây dựng theo tiến trình tuyến tính, đan xen giữa các chủ điểm về tình yêu quê hương, đất nước, con người, thiên nhiên, hòa bình và đạo đức xã hội:

• Chủ đề Đất nước và Con người Việt Nam: Khai thác hình ảnh người lính và biển đảo qua bài thơ Đợi mưa trên đảo Sinh Tồn, đời sống đồng bào miền núi và địa lý tự nhiên qua bài đọc Plây-cu - Mảnh đất của những dòng sông (tác giả Ay Dung và Lê Tấn), truyện cổ tích Tày - Nùng Rừng gỗ quý, tấm gương bảo vệ tài nguyên trong Ông Lìn xã Trịnh Tường, cùng đoạn trích kịch Lòng dân.
• Chủ đề Hòa bình và Nhân loại: Đưa vào các văn bản có tính lịch sử - nhân văn sâu sắc như bài viết về thảm họa hạt nhân Xa-xa-cô và những con hạc giấy (theo Tommy Sands), thơ Ngày hoà bình đầu tiên, và văn bản lịch sử xã hội Sự sụp đổ của chế độ a-pác-thai tại Nam Phi.
• Chủ đề Môi trường và Thế giới tự nhiên: Tích hợp kiến thức nhật dụng và văn học qua các bài Môi trường bị ô nhiễm (trích Mười vạn câu hỏi vì sao), tác dụng sinh thái từ tài liệu 200 câu hỏi môi trường, văn bản khoa học thiếu nhi Sự tích các loài vật - Chuyện như thế đó của Rudyard Kipling và Những câu chuyện thời tiền sử của Alberto Moravia, cùng truyện ngụ ngôn Cuộc họp của loài chim (Ben-la-đi-giua).
• Chủ đề Đạo đức, Tình cảm gia đình và Kỹ năng sống: Hệ thống truyện đọc Hành vi hào hiệp (trích truyện Những tấm lòng cao cả của Edmondo De Amicis), trích đoạn Trong lòng mẹ của nhà văn Nguyên Hồng, truyện ngắn Quà sinh nhật của Vũ Nhật Chương, truyện Sắc màu của cuộc sống, truyện dân gian Cô gái thông minh, truyện cười Không cần học và May quá.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống kiến thức ngôn ngữ học có tính hệ thống:

• Ngữ âm và Chính tả: Rèn luyện quy tắc chính tả phân biệt phụ âm đầu (c/k, g/gh, ng/ngh, r/d/gi, tr/ch, l/n); phân biệt hệ thống vần (uô/ua, iêt/uyêt, ao/au); phân biệt âm cuối (c/t, n/ng qua các cặp từ như troc/trot, gấc/gất, tấc/tất, nhấc/nhất, trườn/trường, biển/biểng, gắn/gắng).
• Từ vị học và Ngữ nghĩa học:
  • Khái niệm và nhận diện từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa (ví dụ: các sắc thái màu vàng vàng tươi, vàng mượt, vàng lịm; từ đồng nghĩa với hạnh phúc, nhân ái, siêng năng, thật thà).
  • Phân tích hiện tượng từ nhiều nghĩa, phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển của các danh từ, động từ, tính từ phổ biến trong tiếng Việt như: bụng (bộ phận cơ thể / biểu tượng ý nghĩ sâu kín), lòng, tay, chân (chân trời / đầu lưỡi), ngọt (hương rừng ngọt), ăn (ăn cơm / nước ăn / ăn hoa hồng), chạy (người chạy / đồng hồ chạy), đứng (đứng chờ / đứng gió / đứng máy / đứng lớp).
  • Hệ thống thành ngữ, tục ngữ: Bốn biển một nhà, Chung lưng đấu cật, Kề vai sát cánh, Có chí thì nên, Thua keo này bày keo khác, Chớ thấy sóng cả mà rã tay chèo, Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng, Đói cho sạch, rách cho thơm.
• Ngữ pháp: Nhận diện, phân tích và thực hành sử dụng quan hệ từ, cặp quan hệ từ liên kết câu và vế câu ghép (tuy... nhưng, vì... nên, dù... nhưng, nếu... thì).

Kỹ năng phát triển

• Năng lực tiếp nhận văn bản (Đọc hiểu): Trích xuất thông tin tường minh, suy luận ý nghĩa hàm ẩn, nhận diện biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa, và phân tích thông điệp văn bản.
• Năng lực tạo lập văn bản (Viết): Viết đoạn văn miêu tả cảnh quan thiên nhiên (cảnh bình minh, hoàng hôn, đêm trăng nông thôn, cánh đồng hoa hướng dương, mùa lúa chín); viết văn tả người (chân dung nhân vật Nét Len, người bạn thân, người có tấm lòng nhân hậu); viết đoạn văn thuyết minh quy trình (các bước làm bánh trôi trong ngày Tết Hàn thực 3/3); viết đoạn văn tường trình hoặc đóng vai nhân vật kể lại sự việc.
• Năng lực giao tiếp (Nói và Nghe): Trình bày cảm nghĩ về tác phẩm, phỏng vấn người thân, thuyết trình về cảnh quan/loài cây (cây bàng vuông), thảo luận nhóm và thực hành diễn đạt phi ngôn ngữ (dùng cử chỉ, điệu bộ để mô tả đồ vật).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được vận hành dựa trên các nguyên tắc sư phạm hiện đại:

• Phương pháp tiếp cận theo định hướng năng lực: Thay vì yêu cầu ghi nhớ máy móc quy tắc ngữ pháp, bài tập được thiết kế dưới dạng nhiệm vụ nhận thức. Học sinh tự xử lý tình huống ngôn ngữ, điền khuyết, ghép nối cột từ ngữ với định nghĩa cảm giác, chọn đáp án đúng qua các câu hỏi trắc nghiệm đa lựa chọn.
• Phương pháp tích hợp liên môn: Ngữ liệu đọc hiểu kết hợp kiến thức Tiếng Việt với các môn Lịch sử - Địa lý (địa hình sông ngòi Tây Nguyên, vị trí địa lý Nam Phi), Khoa học tự nhiên (nguyên nhân và tác hại của ô nhiễm môi trường, chức năng của rừng ngập mặn/rừng đầu nguồn, vai trò của Vitamin C), và Giáo dục công dân (chống bạo lực học đường, bình đẳng chủng tộc, ý thức bảo vệ môi trường).
• Phương pháp đóng vai và mô phỏng tình huống: Rèn luyện kỹ năng thực hành viết và nói thông qua việc đặt người học vào vị trí nhân vật (đóng vai nhân vật Cơ-rô-xi kể lại mâu thuẫn trong lớp cho mẹ nghe, đóng vai người quan sát miêu tả cảnh tượng sau trận bom).
• Đánh giá và Tự đánh giá: Hệ thống bài tập có tính phân hóa từ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng cao (yêu cầu viết đoạn văn sáng tạo, bày tỏ suy nghĩ cá nhân), hỗ trợ giáo viên thực hiện đánh giá thường xuyên trong buổi học thứ hai và giúp học sinh tự kiểm tra độ thành thạo kiến thức cuối mỗi tuần học.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính cập nhật theo khung Chương trình GDPT 2018: Giáo trình bám sát yêu cầu cần đạt của chuẩn chương trình mới, khắc phục tính thụ động của phương pháp giảng dạy truyền thống bằng cách cấu trúc bài học thành chuỗi hành động ngôn ngữ khép kín: Đọc - Viết - Nói - Nghe.
• Mở rộng phạm vi ngữ liệu hiện đại và chuẩn mực: Bên cạnh văn học trung đại và dân gian, tài liệu bổ sung nhiều ngữ liệu văn học kinh điển thế giới (Hai vạn dặm dưới biển của Jules Verne, Những tấm lòng cao cả của Edmondo De Amicis, truyện của Rudyard Kipling) cùng các bài thơ, bài báo hiện đại về các chủ đề mang tính toàn cầu (biến đổi khí hậu, vũ khí hạt nhân, công bằng xã hội).
• Tích hợp kênh hình và bài tập ứng dụng thực tế: Hệ thống hình ảnh minh họa (ảnh chụp di tích, thiên nhiên, hoạt động đời sống) được sử dụng trực tiếp làm dữ liệu cho bài tập miêu tả, quan sát và phát triển tư duy thẩm mỹ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh Lớp 5: Sử dụng làm tài liệu tự học, củng cố kiến thức và làm bài tập thực hành trong các buổi học tăng cường, buổi học thứ hai tại trường tiểu học.
• Giáo viên Tiểu học: Dùng làm học liệu tham khảo, ngân hàng bài tập bổ trợ để thiết kế kế hoạch bài dạy (giáo án) cho các tiết dạy học phân hóa, ôn tập và rèn luyện kỹ năng Tiếng Việt.
• Sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học: Tài liệu tham khảo về cấu trúc bài tập phát triển năng lực ngôn ngữ, phương pháp khai thác ngữ liệu văn học phục vụ nghiên cứu phương pháp dạy học Tiếng Việt ở tiểu học.
• Phụ huynh học sinh: Phương tiện hướng dẫn, đồng hành và kiểm tra việc rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ của học sinh tại nhà.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho học sinh lớp 5 đang học chương trình Tiểu học 2 buổi/ngày, giáo viên dạy môn Tiếng Việt lớp 5 và phụ huynh có nhu cầu hỗ trợ con củng cố kiến thức môn học.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Học sinh cần nắm vững các kiến thức cơ bản về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và các kiểu bài tập làm văn (miêu tả, kể chuyện) đã được tích lũy từ chương trình Tiếng Việt các lớp 1, 2, 3 và 4.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với sách giáo khoa Tiếng Việt 5 là gì?

Giáo trình không lặp lại nguyên văn ngữ liệu trong sách giáo khoa mà mở rộng các văn bản mới có chủ đề tương ứng, đồng thời tăng cường tỷ trọng bài tập thực hành ứng dụng, rèn luyện kỹ năng phân tích nghĩa chuyển của từ và bài tập tạo lập văn bản theo tình huống thực tế.

4. Làm sao để tự học giáo trình này một cách hiệu quả?

Học sinh nên hoàn thành bài tập theo đúng tuần tự từng tuần: trước hết đọc kỹ ngữ liệu và hoàn thành các câu hỏi đọc hiểu, sau đó làm các bài tập chính tả, luyện từ và câu, cuối cùng vận dụng viết đoạn văn và thực hành các bài tập nói - nghe.

5. Giáo trình này có tài liệu bổ trợ nào đi kèm không?

Tài liệu là tập 1 trong bộ sách gồm 2 tập (Tập Một phục vụ Học kì I, Tập Hai phục vụ Học kì II) được phát hành đồng bộ bởi Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.

---

Kết luận

Bài Tập Phát Triển Năng Lực Môn Tiếng Việt Lớp 5 - Tập Một là tài liệu bổ trợ học tập chuẩn mực, cụ thể hóa các yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Việt lớp 5 theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Với cấu trúc 18 tuần bài tập bao quát toàn diện các kỹ năng Đọc hiểu, Tiếng Việt, Viết, Nói và Nghe, cuốn sách cung cấp hệ thống ngữ liệu phong phú và chuỗi bài tập thực hành có tính ứng dụng cao cho học sinh và giáo viên tiểu học.

THÔNG TIN XUẤT BẢN VÀ TRA CỨU THƯ MỤC:
- Tên sách: Bài Tập Phát Triển Năng Lực Môn Tiếng Việt Lớp 5 - Tập Một
- Tác giả: Đỗ Ngọc Thống (Tổng Chủ biên), Đỗ Xuân Thảo (Chủ biên), Phan Thị Hồ Điệp, 
           Xuân Thị Nguyệt Hà, Trần Thị Hiền Lương
- Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Đại học Sư phạm
- Mã số ISBN: 978-604-373-594-9
- Quyết định xuất bản: 534/QĐ-NXBĐHSP ngày 11/4/2023
- Số xác nhận đăng kí xuất bản: 101-2023/CXBIPH/03-02/ĐHSP

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐỖ NGỌC THỐNG (Tổng Chủ biên DO XUAN THAO (Chis PHAN THI HO 8 ĐIỆP ~ XUAN TH] NGUYETH N THỊ HIẾN LƯƠNG T2. con tone PONSA = SN A2080 Theo định hướng Chương trình giáo dục phổ thông 2018; Hỗ trợ buổi học thứ hai, lớp học hai budi/ngay) “ ¬ NHÀ XUAT BAN DAI HOC SU PHAM quận Cầu Giấy, TP. Hà Nội Địa chỉ: Tầng 6, Toà nhà số 128 đường Xuân Thuỷ, | Website: www.vn Điện thoại: [phone] | Email: [e-mail] TIENG VIET BÀI TẬP PHAT TRIEN NANG LUC MON LỚP 5 - TAP MỘT (Theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018; _ Hỗ trợ buổi học thứ hai, lớp học hai budi/ngay) Đỗ Ngọc Thống (Tổng Chủ biên) ~ Đỗ Xuân Thảo (Chủ biên) Hiền Lương Phan Thị Hồ Điệp ~ Xuân Thị Nguyệt Hà ~ Trần Thị học Sư phạm. Bản quyền xuất bản thuộc về Nhà xuất bản Đại VÀ CỐ , “ ` ⁄“- nó tu các hình thức phát hành › - Mọi:hình thức sao chép toàn bộ hay một phần hoặc mà không có sự cho phép trước bằng văn bản pháp luật.

của Nhà xuất bản Đại học Sư phạm đều là vi phạm góp của quý vị độc giả Chúng tôi luôn mong muốn nhận được những ý kiến đóng về bản thảo và dịch vụ bản quyền a sách ngày càng hoàn thiện hơn. Mọi góp ý về sách, liên hệ xin vui lòng gửi về địa chỉ email: [e-mail] _“ Chịu trách nhiệm xuất bản: Giám đốc - Tổng biên tập: NGUYEN BA CƯỜNG Biên tập viên: NGUYEN THI THUY Thiét ké sach: TIEU VAN ANH Trinh bay bia: NGUYEN BUC HUY ISBN 978-604-373-594-9 Yên In 5.000 cuốn, khổ 19 x 26,5cm, tại Công ty Cổ phần In Phúc Trưng Nhị, thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc Địa chỉ: Đường Trần Phú, phường Số xác nhận đăng kí xuất bản: 101 -2023/CXBIPH /03-02 /ĐHSP 23 Quyết định xuất bản số: 534/QÐ-NXBĐH5P ngày 11/4/20 In xong và nộp lưu chiểu Quý Il năm 2023. Trang aw LOI NO! “ eoeaee a eagaasea a “. eoovaens ee « aeeoe cecacececcee & TU N1 oeogoae eae #®@0?oeðBuboðotedeeeea, #0 oo 9®#0000&BSo0% 5 TU AN 2.

OM ORG ORGH Eee #®#b0®esoboeoee e oeosee eaneeconaecoa TU AN 3. oOo ae Ø9#9b0edđodqaoedadog ° Goo secescesce | 3 TU AN 4. *®e#eseteobokbo%owns9 eeeoangedeages e “ung sescecence | 7 TU ANS. ®e@bòbnosesd@ Seeoecveeagaenr sececeseee DD TU Nó.

ee eon ocr eon aeons * teeoaoe seccceseeeD / TU N7. #3? ớ ao dmwaoeeooa 2 eecegeavoagneoen erage sestecesee 3 | TU N8. ®e00oo0spnweo®done aae eee soa oneaee oaneg sssscsss. ®owo0qanwooewssobee Gee evoeneons TU N10: .47 “ aene OOCHR ORAM Owe » eoaeode TU AN 11.

ˆ weđÓ@ oR HBR BBOOS « eenete. ° #o@0%90%6ees“* an ˆ“tao»a ®e®obootqedeseeone TU N13. tướaeweweeesoeoesee eon * ®eĐ#®ewowsøeodoeaowoởe TU 14. ‡ * eee oes eoae ”uaw ;.e®oo ° *o toa, eoaa #®ư@@00 gan 6 nw TU 15.

* ee cence esage soo one *”w#@e®e@eeo6abke ee SH -==- ha. s oq eogcuoned #eeagon oan aonegag #@ ®obosatesee sðøeetoee ° %009@909%06©e®60b0gqeðöø ° TU 17. ® arena oeeon 9Geoeoaeene eo eon seaoseeee 9 ®e®®d%0b%d%s0,ak eer anove veeceevongaes An TUẦN 18: ÔN TẬP CUỐI HỌC KÌ I. * Raeroeoagesend ° #9 090900%06b”>te%04“ See ERE Oe teaeeooas ee oe eoasaesoeerds Trong mấy năm gần đây, vấn đề dạy học trong nhà trường phổ thông đã có sự chuyển biến mạnh mẽ, từ hướng dạy học nội dung sang dạy học phát triển năng lực.

Sự chuyển biến này trước hết thể hiện ở yêu cầu đối mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá, kể cả đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, nhất là các kì thi quan trọng (cuối kì, cuối năm, cuối cấp). | Với các thầy cô giáo dạy học Tiếng Việt - Ngữ văn, bên cạnh việc phải thay đổi phương pháp dạy học, còn cần biết cách hướng dẫn học sinh rèn luyện nhằm phát triển năng lực đọc, viết, nói và nghe. Với học sinh, bên cạnh việc học tập theo hướng dẫn của thầy cô giáo, các em còn phải rèn luyện thông qua hệ thống bài i tap dé c noi>i dung da hoc, ¢ nam chac cac Bộ Bai tap phát triển nang luc mén 1 yV giáo, các em học sinh có được phương tiện và công cụ rèn luyện này. | Bài tập phát triển năng lực mồ g ớp 5 được thiết kế theo từng tuần với hình thức tiện lợi, gọn nhẹ, vui và quan trọng là giúp các em phát triển tốt năng lực trong môn học này.

Trong mỗi tuần học, các bài tập được sắp xếp lần lượt theo thứ tự: đọc hiểu, viết, nói và nghe; bám sát nội dung bài học và các hình thức bài tập trong sách giáo khoa _ Tiếng Việt 5, nhưng mở rộng phạm vi ngữ liệu và các hình thức mới. Cách thiết kế như vậy sẽ làm đa dạng, phong phú thêm về việc luyện tập; tạo sự hấp dẫn và hiệu quả trong học Tiếng Việt. Trong quá trình biên soạn, chúng tôi có sử dụng một số ngữ liệu và hình ảnh minh hoạ từ internet và các nguồn khác. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn các tác giải Hi vọng cuốn Bài tập phát triển năng môn Tiếng V mang lại cho các em niềm vui và sự hữu ích trong học môn Ti én Chúc các em luôn học tốt.

CÁC TÁC GIÁ ` Lon cầu vồng Lon cầu vồng ¬ Nước trong nước chảy | Có cô mười bảy Có chị mười ba Hai chị em ta Lon ra cầu võng ung nh ng màu gì để vẽ. a te a yas mney mh eth ote hy etm tem emt et em tenet ` é ea see sak mee ate yt inne Ơn Ơn ĐH CƠ THỌ mm THỌ THỌ THÔ hui ee eee eect eee meena om mm a 9” ae jet 5, tap mot, trang ° hoanh vào chữ cái \.j Quang cảnh làng quê vào những ngày mùa của vụ đông. Quang cảnh làng quê vào vụ gặt mùa hè. O uang cảnh làng quê vào vụ cấy.

$ ài vào các ô 2 ` Ầ nhat 1 Ca đổ:tự e 7" Pi Pak el Nang / fi & Qe "—— ý VW KO J \ fe: , - | fey) „ : Ate đu đủ, chiếc lá chuối pe of she Pesta đ 2 hi x , h đ u " Tà “Si ‹ ¬. _ : ở ¬ } ấp TON oa bee Sh Moye se ko no Ho HH HH km Ba J e N Bui mia VOW. Wenig đu ° ⁄^ PEN A we a ett ow eg sa Ce ee ee 2 2 2 2 il - | Con ga, con cho CAM WBA UGE. a) Hãy nối các từ ở cột bên trái với cảm giác mà từ đó gợi lên ở cột bên ph v0.

Từ Gợi cảm giác Vàngtươi ——— Như có thêm cả nắng trong đó Vàng mượt , Nhu co vi ngot Vàng lịm ' Như có sức sống, gợi cam giác êm ái b) Những từ chỉ màu vàng sau đây gợi cho em cảm giác gì? t2 20% s0 908. ben eee seen seeoenene TH. Theo em, giữa mùa lúa chín, tác giả lại dùng nhiều từ miêu tả màu vàng như vậy nhằm mục đích gì? Nếu em định viết bài văn tả mùa xuân thì em sẽ dùng nhiều từ chỉ màu gì? Vì sao? 5. Gạch dưới từ trong ngoặc đồng nghĩa với từ in đậm trong các câu dướt đây: \ a)_ Những màu vàng ở làng quê vào ngày mùa gợi lên cảm giác trù phú.

(tươi vui, ấm no, am ấm cúng) b)_ Những bóng áo nâu nh b nhô trên các thửa ruộng lúa chín vàng ươm. (lấp loáng, thấp moana lom khom) €) Ai cũng nở nụ cười rangg rỡ vì một mùa vàng bội thu. (rạng ngời, lấp lánh, ann vui i Bae i SS i gốc cho trước, em hã g hai từ đó Ms: trắng - trắng tinh, trang muét. Đặt câu: Huộng mudi i trang ti ti nh ánh | lên trong nắng chiêu.

` ty sứ:: - lo * T9: vn, ingNe. ` ee wa a ae ` + a { t 2 ý 2 wotoR fe ỹ ; whRye Og o:n Fhe* eee vr ‡: TRÀer vet ca a im. hyfa làee ea om etalons PF LZ a " 3 A re. — Mee @ : ; eo! ĩ Po Ế ae Be T ở i me CÓ có cà Boose ee earn aoe ce WBee te a,ee ek v * mou : ah ậ ¬ Rg Come we # a Sha Ss et + vui \ ee ew Oe eee aig Oe ae ew 7 weve ween tenes el ee “ee eee ee ee ee pete ce wh ehte Sw aitee 8/6 De re eee ROE & “a s ì ih : 2 re 3 š # - - 4 eisi“ .s plot if #4 , « ¿ py ì ae ` , ñ „ ẳ ta g thích hợp vào chỗ trốn: g (1) bắt đầu bằng ng hoặc ngh; (2) bat dau bang g hoặc gh; (3) bắt đầu bằng c hoặc k.

| Nếu ai đã được chiêm (1)i:4£:; s¿cảnh lành quê vào mùa (2). thì chắc han — đều cảm thấy thích thú. Bởi khi đó, làng quê trở nên đẹp đẽ một cách (3(3). Làng que như thay một tấm áo mới với sắc vàng rực rỡ.

Là màu vàng am ap (3). Lúa giăng hàng thành biển vàng ngút mắt. Là màu vàng của rơm. Rơm ước các cô bác nông dân (2).

Từng sợi rơm ánh lên trong nắng xôn xao. Là màu vàng của đường quê khi lúa và rơm rải suốt dọc lối đi khiến ta có cảm giác như ta dang ở giữa (3). Vẻ đẹp làng quê (1). mùa khiến ai cũng muốn dừng chân để (1).

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới: Những tia nắng cuối cùng luyến tiếc rời bỏ ngàn lá xanh bên kia bờ, vạn vật trở nên buồn buồn trong bóng hoàng hôn. Trên không, vài con cò về tổ trễ đập nhanh đôi cánh ¡ng phau rồi khuất trong lùm cây rậm lá. Những đám mây ¡ng đã ngả màu ngà, bầu trời xanh cũng đã ngả sang su sậm. Đâu đó có tiếng chim lẻ bạn, tiếng dơi muỗi lào o lẫn trong tiếng gió nhẹ lay cành.

Dưới bến sông, con iớc ròng lên đầy mé đã đứng lại không lùa được những 7t lục bình lờ lững giữa dòng ra sông cái. Dòng nước xanh chìm ổi trong màu xám m và những bóng cây bên bờ kia ngả xuống dòng càng lúc càng hiện rõ. Thỉnh thoảng, những bóng cây xao động vì những chiếc xuồng con làm vỡ tan tơng nước phẳng lì. Người đi xuồng khuấy nhanh chiếc dầm để mau về đến nhà.

ì xa, tiếng ai hát ru còn gieo giọng buồn tần mát trên dòng sông lặng lẽ. HĐ C009 99909%6 9w 49 6090 0490090 ko eH HEH ãamấm,aäR.ố awe eee REM EHE HE H HEE HHEH HEHEHE HOHE HHH MH OCHHE SHOE HHH HARE EH ES 8.6 08 670 6 0 00 0 0 0 8 6 0 6 0 ng ng go g g0 g9 64 8 86/60 8608004604 008600003000063083030 8439 6 4 1 84 8 6 8041/4086.