MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Bí đỏ hay còn gọi là bí ngô có tên khoa học là Cucurbita pepo L, có tên tiếng Anh là Pumpkin là một loại cây thuộc chi Cucurbita và họ bầu bí Cucurbitaceae. Đây là loài cây dễ trồng, không kén đất, có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau từ ruộng vƣờn ở vùng đồng bằng đến đất đồi núi và cả đất mặn vùng ven biển, đƣợc trồng ở khắp mọi miền của Việt Nam, có mặt ở nhiều vùng sinh thái trong cả nƣớc [2]. Cây bí đỏ có thể trồng vào tất cả các vụ trong năm. Bí đỏ đƣợc sử dụng làm thực phẩm có thể là nụ, hoa, ngọn và lá non, tuy nhiên thƣờng thấy nhất là sử dụng phần thịt của quả.
Quả bí đỏ chứa nhiều vitamin và khoáng chất rất tốt cho sức khỏe nhƣ: xenlulo, chất xơ, đƣờng tự nhiên, sắt, kẽm, caroten, gluxit.[22] Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và trình độ thâm canh cây trồng ngày càng cao đã giúp cho năng suất cây trồng nói chung và cây bí đỏ nói riêng không ngừng tăng lên. Cùng với cơ sở vật chất, các tiến bộ khoa học, các loại giống tốt không ngừng đƣợc lai tạo và phát triển, cùng với việc trồng trọt hợp lý, quản lý dịch bệnh hại tốt…đã làm năng suất bí đỏ tăng mạnh. Trong đó, thời điểm thu hoạch quả là yếu tố vô cùng quan trọng ảnh hƣởng đến năng suất và phẩm chất cây trồng. Cây bí đỏ là cây trồng đƣợc quanh năm nhƣng để cây đạt năng suất và chất lƣợng cao nhất thì phải thu hoạch vào khoảng thời gian thích hợp nhất.
Để đa ̣t năng suấ t và hiệu quả kinh tế cao chúng ta cầ n chú trọng tới thời điểm thu hoạch quả của bí. Thời điểm thu hoạch quả ảnh hƣởng rấ t lớn tới năng suấ t và ch ất lƣợng bí, ở mỗi thời điểm thu hoạch quả khác nhau thì sự tích lũy hàm lƣợng chất dinh dƣỡng và chất khô khác nhau nên sẽ mang nhiều c 2 giá trị thị yếu khác nhau nhƣng cho tới nay chƣa có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về thời điểm thu hoạch bí có chất lƣợng và năng suất cao nhất. Xuất phát từ những yêu cầu và cơ sở thực tiễn nêu trên em tiến hành đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của thời điểm thu hoạch quả đến năng suất và hiệu quả kinh tế của giống bí đỏ Goldstar 998 trong vụ Thu Đông năm 2016 tại Thái Nguyên”.Mục tiêu của đề tài Xác định đƣợc thời điểm thu hoạch thích hợp nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong sản xuất bí đỏ, góp phần nâng cao đời sống cho ngƣời sản xuất 1. Yêu cầu - Khả năng sinh trƣởng của giống bí đỏ Goldstar 998 ở các công thức thí nghiệm - Mức độ nhiễm sâu bệnh hại của giống bí đỏ Golstar 998 ở các công thức thí nghiệm - Nghiên cứu ảnh hƣởng của thời điểm thu hoạch quả đến thời gian kết thúc thu hoạch của giống bí đỏGoldstar 998.
- Nghiên cứu ảnh hƣởng của thời điểm thu hoạch quả đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất giống bí đỏ Goldstar 998 - Nghiên cứu ảnh hƣởng của thời điểm thu hoạch quả đến hiệu quả kinh tế của giống bí đỏ Goldstar 998 1. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Thực hiện đề tài giúp sinh viên tiếp cận đƣợc với công tác nghiên cứu khoa học, áp dụng những kiến thức đã học vào thực hiện đề tài một cách có hiệu quả. Qua đó giúp sinh viên nâng cao trình độ chuyên môn và phƣơng pháp nghiên cứu ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Ý nghĩa thực tiễn: Nghiên cứu đề tài là cơ sở để xác định thời điểm thu hoạch thích hợp cho cây bí đỏ sinh trƣởng, phát triển tốt, đạt năng suất cao và c 3 đảm bảo chất lƣợng.
Thay đổi thành phần tập quán canh tác của nông dân tại địa phƣơng. Tạo điều kiện phát triển tốt hơn về cây bí đỏ nói riêng và cây rau có quả nói chung tại trƣờng Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên từ đó mở rộng sang các vùng lân cận c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, đã tạo ra rất nhiều các loại giống mới ƣu việt hơn, kết hợp với trình độ thâm canh tiến bộ và khoa học, đã giúp cho năng suất và phẩm chất cây trồng đƣợc tăng lên đáng kể. Các giống mới đƣợc nghiên cứu ra ngày càng nhiều để nhằm phục vụ nhu cầu sản xuất và tiêu dùng.
Các giống mới cho năng suất cao khi đƣợc thu hoạch quả trong thời gian thích hợp, qua đó mỗi giống khác nhau thì thích hợp thu hoạch quả trong thời gian các vụ khác nhau. Thời điểm thu hoạch quả có ảnh hƣởng rất lớn đến năng suất và hiệu quả kinh tế cây trồng, khi một giống tốt đƣợc thu hoạch quả trong một thời điểm thích hợp, các điều kiện thời tiết thích hợp, sẽ giúp cây trồng ít bị sâu bệnh qua đó nâng cao đƣợc năng suất và phẩm chất. Bí đỏ là một loại cây tƣơng đối dễ trồng và chăm sóc, không kén đất, cây có thể chịu đƣợc hạn tốt vì vậy trồng bí đỏ tƣơng đối dễ dàng. Nhƣng muốn nâng cao năng suất và phát triển bí đỏ theo hƣớng hàng hóa, ngoài việc giống tốt và kỹ thuật thâm canh hợp lý thì thời điểm thu hoạch quả là yếu tố hết sức quan trọng.
Nguồn gốc, đặc điểm thực vật học và yêu cầu sinh thái của bí đỏ 2. Nguồn gốc Bí đỏ gồm 25 loài nhƣng phát triển phổ biến nhất ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới là các loài Cucurbita pepo và Cucurbita moschata, còn loài Cucurbita maxima và Cucurbita mixta thích hợp ở vùng ôn đới có khí hậu mát. Trong một thời gian dài, nguồn gốc của bí đỏ là chủ đề gây tranh cãi. Tuy nhiên theo nhiều báo cáo nghiên cứu khoa học cho thấy, bí đỏ có nguồn c 5 gốc từ Trung Mỹ và Nam Mỹ.
Có nhiều nghiên cứu khảo cổ chỉ ra rằng: Loài Cucurbita pepo phân bố rộng khắp ở các vùng bắc Mexico và Tây Nam Hoa Kỳ từ 7000 năm trƣớc Công nguyên. Các loại bí hỗn hợp đã đƣợc ghi chép lại ở các thời kỳ tiền Columbus. Loài Cucurbita moschata đã xuất hiện ở Mexico và Peru từ hàng ngàn năm nay. Ở Peru các nhà khảo cổ đã tìm đƣợc các mẫu hạt bí đỏ có niên đại 4000 năm trƣớc Công nguyên.
Loài Cucurbita mixta cũng đƣợc tìm thấy bởi các nhà khảo cổ khi khai quật ở Peru có niên đại khoảng 1200 năm trƣớc Công nguyên [12]. Bí đỏ đƣợc những ngƣời dân ở Bắc Mỹ thuần hóa trồng và sử dụng nhƣ một nguồn thức ăn chính. Đến thế kỷ XVI, khi những ngƣời da trắng đến định cƣ và từ đó bí đỏ đƣợc chuyển qua các nƣớc châu Âu và dần trở thành phổ biến nhƣ ngày nay. Một số tài liệu khác cho rằng bí đỏ cũng nhƣ các cây bầu bí khác có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới châu Phi, châu Mỹ, Nam châu Á (Ấn Độ, Malacca, Nam Trung Quốc) do vậy yêu cầu về nhiệt độ để sinh trƣởng và phát triển cao hơn các loại rau ăn quả khác nhƣ cà chua.
Ở nƣớc ta bí đỏ đƣợc trồng ở các tỉnh nhƣ: Hà Nội, Hải Dƣơng, Vĩnh Phúc cho sản lƣợng khá lớn, đem lại thu nhập ổn định cho nông dân ở các tỉnh này. Do vậy, việc chọn bí đỏ làm nguyên liệu trong đề tài nghiên cứu này sẽ góp phần làm tăng giá trị sử dụng của bí đỏ đồng thời tạo ra một sản phẩm, thực phẩm mới đáp ứng nhu cầu của ngƣời tiêu dùng [2]. Phân loại bí đỏ Họ bầu bí (Cucurbitaceae) là một họ thực vật bao gồm dƣa hấu (Citrullus), dƣa chuột (Cucumis), bí đao (Benincasa), bầu (Lagenaria), bí ngô (Cucurbita), mƣớp (Luffa), mƣớp đắng (Momordica)… Bí đỏ hay bí ngô là tên thông dụng để chỉ các loại cây thuộc các loài Cucurbita pepo, Cucurbita mixta, Cucurbitamaxima và Cucurbita moschata[8]. Họ bầu bí là một trong những họ quan trọng nhất cung cấp thực phẩm trên thế c 6 giới.
Phần lớn các loài trong họ này là các loại dây leo sống một năm với hoa khá lớn và có màu sắc sặc sỡ [2]. Bộ này chủ yếu có mặt tại khu vực nhiệt đới và một lƣợng rất ít tại khu vực cận nhiệt đới và ôn đới. Bộ này có một số ít các loại cây bụi hay cây thân gỗ còn chủ yếu lá cây thân thảo hay dây leo. Một trong các đặc trƣng đáng chú ý của bộ bầu bí (Cucurbitales) là hoa đơn tính, phần lớn là 5 cánh, với các cánh hoa nhọn và dày[9].Thụ phấn chủ yếu nhờ côn trùng, nhƣng cũng có thể nhờ gió nhƣ các họ Coriariaceae và Datiscaceae.
Bộ này có khoảng 2.300 loài trong 7 họ và 129 chi [23]. Các họ lớn nhất là họ thu hải đƣờng (Begoniaceae) với 1400 loài trong 2-3 chi và họ Bầu bí (Cucurbitaceae) với 285-845 loài trong 118 chi [10]. Các họ lớn của bầu bí (Cucurbitales) chứa một số loài có tầm quan trọng kinh tế, đặc biệt là họ bầu bí (Cucurbitaceae). Họ bầu bí chủ yếu là thực vật thân thảo bao gồm khoảng 120 chi và 1.000 loài, ở Việt Nam có 53 loài [16].
Đặc trƣng của họ bầu bí là thân có tua cuốn, lá mọc cách và thƣờng có hình dạng chân vịt hoặc xẻ thùy. Hoa có 5 cánh đối xứng tỏa tia và gần nhƣ đơn tính. Có một bao hoa kéo dài và đính trên bầu.Quả là loại quả mọng. Trong họ bầu bí một số loài chƣa đƣợc biết đến nhiều nhƣ bầu (Lagenaria siceraria), bí ngô (chiCucurbita), mƣớp (chi Luffa), dƣa hấu (Citrullus vulgaris), dƣa vàng Cucumis melo) và dƣa chuột (Cucumis sativus).
Họ thu hải đƣờng (Begoniaceae) đƣợc biết đến vì có trên 130 loài đƣợc trồng làm cảnh [9].Hệ thống phân loại thực vật của Angiosperm Phylogeny Group (APG) đƣợc các nhà thực vật học sử dụng rộng rãi và đã đƣợc cập nhật thành APG II năm 2003 để thêm vào các nghiên cứu gần đây.Hệ thống phân loại c 7 APG II đã phân loại bầu bí thành 7 họ khác nhau. Dƣới đây là phân loại bộ bầu bí đƣợc lấy theo APG II: Anisophylleaceae Corynocarpaceae Coriariaceae Cucurbitaceae Tetramelaceae Datiscaceae Begonniaceae Hình 2.Sơ đồ phân loại bộ bầu bí Họ bất đẳng diệp (Anisophylleaceae): Khoảng 34 loài trong 4 chi, họ này chứa các loài cây từ cây bụi tới các cây gỗ kích thƣớc trung bình hoặc tƣơng đối lớn, sinh sống trong các vùng rừng nhiệt đới ẩm ƣớt và đầm lầy. Các lá với gân lá hình chân vịt với kết cấu nhƣ da, mép lá nguyên, thƣờng là bất đối xứng ở phần gốc lá, vì thế mà có tên gọi bất đẳng diệp.