Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merrill) là một trong những cây trồng hàng năm quan trọng, có giá trị dinh dưỡng cao (hàm lượng protein đạt 38–40%, lipit đạt 15–20%, carbohydrate đạt 15–16%, cùng nhiều vitamin và khoáng chất) và đóng vai trò lớn trong cơ cấu luân canh, cải tạo đất nhờ hệ vi khuẩn nốt sần cố định đạm tự do trong khí quyển. Tại Việt Nam, nhu cầu đậu tương làm thực phẩm và nguyên liệu thức ăn chăn nuôi rất lớn, tuy nhiên diện tích và sản lượng trong nước có xu hướng sụt giảm liên tục giai đoạn 2010–2015 (từ 197,8 nghìn ha xuống còn 101,6 nghìn ha; sản lượng giảm từ 298,6 nghìn tấn xuống 146,4 nghìn tấn).
Tại tỉnh Thái Nguyên nói chung và huyện Võ Nhai nói riêng, sản xuất đậu tương cũng chịu ảnh hưởng tương tự. Võ Nhai là huyện có điều kiện tự nhiên thích hợp với cây đậu tương và có làng nghề sản xuất đậu phụ truyền thống tại xã Bình Long. Dù vậy, theo số liệu thống kê, diện tích gieo trồng đậu tương của huyện đã giảm từ 385 ha (năm 2010) xuống còn 211 ha (năm 2015); năng suất dao động ở mức thấp (15,03 tạ/ha năm 2010 giảm xuống 13,90 tạ/ha năm 2015); tổng sản lượng giảm từ 579 tấn xuống 293,2 tấn. Nguyên nhân chính được xác định là thiếu bộ giống mới năng suất cao phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương, đồng thời người sản xuất chưa áp dụng đúng các biện pháp kỹ thuật canh tác, đặc biệt là việc xác định mật độ gieo trồng tối ưu cho từng vụ.
Xuất phát từ thực trạng trên, đề tài khóa luận "Ảnh hưởng của mật độ đến khả năng sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương ĐT51 vụ hè thu 2016 tại Huyện Võ Nhai - Tỉnh Thái Nguyên" do sinh viên Nông Thị Yến thực hiện dưới sự hướng dẫn của Th.S Phạm Thị Thu Huyền nhằm giải quyết các nhiệm vụ khoa học cụ thể sau:
- Mục tiêu tổng quát: Xác định mật độ thích hợp nhằm nâng cao năng suất giống đậu tương ĐT51 trong vụ Hè Thu tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
- Mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:
- Đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát dục của giống đậu tương ĐT51 trong vụ Hè Thu tại huyện Võ Nhai.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến một số đặc điểm hình thái thân, cành và chiều cao đóng quả của giống đậu tương ĐT51.
- Phân tích ảnh hưởng của mật độ đến các chỉ tiêu sinh lý (chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô, khả năng hình thành nốt sần) của giống ĐT51.
- Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính (sâu cuốn lá, sâu đục quả) và khả năng chống đổ của giống đậu tương ĐT51 ở các mật độ khác nhau.
- Đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến các yếu tố cấu thành năng suất và xác định năng suất lý thuyết, năng suất thực thu của giống ĐT51.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Giống đậu tương ĐT51 (được chọn lọc từ tổ hợp lai LS17 × DT2001 bởi Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ - Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm).
- Phạm vi không gian: Ruộng thí nghiệm tại hộ gia đình bà Lê Thị Ngân, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên (nền đất cát pha, thoát nước tốt, độ đồng đều cao).
- Phạm vi thời gian: Vụ Hè Thu năm 2016 (từ ngày gieo 04/07/2016 đến khi thu hoạch 01/10/2016).
Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu
Khung cơ sở lý thuyết và văn bản quy chuẩn áp dụng
- Cơ sở khoa học về mật độ cây trồng: Mật độ và khoảng cách gieo trồng quyết định mối quan hệ giữa sinh trưởng cá thể và năng suất quần thể. Trồng dày làm tăng diện tích lá trên đơn vị diện tích đất nhưng làm tăng cạnh tranh ánh sáng, dinh dưỡng, khiến cây vươn cao, đường kính thân nhỏ, dễ đổ ngã và tăng tỷ lệ sâu bệnh. Trồng thưa giúp cá thể phân cành mạnh, số quả/cây cao nhưng mật độ cá thể thấp dẫn đến năng suất quần thể không đạt tối đa.
- Quy chuẩn kỹ thuật áp dụng: Khóa luận thực hiện việc theo dõi, điều tra sâu bệnh hại, tính điểm chống đổ và đánh giá các chỉ tiêu nông học theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống đậu tương (QCVN 01-58:2011/BNNPTNT).
- Định hướng chính sách tham chiếu: Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo Quyết định 899/QĐ-TTg ngày 10/6/2013 của Thủ tướng Chính phủ và Quy hoạch tổng thể phát triển sản xuất ngành nông nghiệp đến năm 2020, tầm nhìn 2030.
Phương pháp bố trí thí nghiệm và quy trình kỹ thuật
- Phương pháp bố trí: Thí nghiệm đồng ruộng được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 4 công thức mật độ, nhắc lại 3 lần (tổng số 12 ô thí nghiệm).
- Diện tích mỗi ô thí nghiệm: $8,5\text{ m}^2$ ($5\text{ m} \times 1,7\text{ m}$). Rãnh giữa các lần nhắc lại rộng $30\text{ cm}$. Tổng diện tích khu thí nghiệm không tính dải bảo vệ là $102\text{ m}^2$.
- Công thức 1 (CT1): Mật độ 10 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35\text{ cm} \times 23,5\text{ cm}$).
- Công thức 2 (CT2): Mật độ 20 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35\text{ cm} \times 11,7\text{ cm}$).
- Công thức 3 (CT3 - Đối chứng): Mật độ 30 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35\text{ cm} \times 8,0\text{ cm}$).
- Công thức 4 (CT4): Mật độ 40 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35\text{ cm} \times 6,0\text{ cm}$).
- Quy trình phân bón áp dụng đồng đều:
- Lượng bón cho 1 ha: $30\text{ kg N} : 60\text{ kg P}_2\text{O}_5 : 60\text{ kg K}_2\text{O} + 1.000\text{ kg}$ phân hữu cơ vi sinh Sông Gianh.
- Phân vô cơ sử dụng: Đạm Urê ($46%\text{ N}$), Lân Super ($16%\text{ P}_2\text{O}_5$), Kali Clorua ($60%\text{ K}_2\text{O}$).
- Phương pháp bón: Bón lót toàn bộ phân chuồng/vi sinh + toàn bộ phân lân + $50%$ lượng đạm và kali. Bón thúc khi cây có 2–3 lá thật với $50%$ lượng đạm và $50%$ lượng kali còn lại, kết hợp làm cỏ, vun xới.
Phương pháp thu thập và công thức tính toán chỉ tiêu
- Chỉ số diện tích lá (CSDTL): Xác định tại thời kỳ hoa rộ và thời kỳ quả chắc xanh bằng phương pháp cân diện tích mẫu lá bìa cứng:
$$\text{CSDTL} = \frac{P_B}{P_A \times 100 \times 3} \times \text{Mật độ } (\text{m}^2\text{ lá/m}^2\text{ đất})$$
(Trong đó: $P_A$ là khối lượng $1\text{ dm}^2$ lá mẫu; $P_B$ là khối lượng toàn bộ lá của 3 cây mẫu).
- Khả năng tích lũy vật chất khô (KNTLVCK): Sấy khô phần trên mặt đất của 3 cây mẫu/ô đến khối lượng không đổi ($P_K$), tính trung bình (g/cây).
- Khả năng hình thành nốt sần: Đào rễ 3 cây liên tiếp, đếm số lượng nốt sần hữu hiệu (đường kính $\ge 0,25\text{ mm}$, trong có dịch màu hồng) và cân khối lượng (g/cây).
- Điều tra sâu bệnh và chống đổ: Điều tra sâu cuốn lá (Lamprosema indicata Fabr.) và sâu đục quả (Etiella zinckenella Treitschke) theo phương pháp 5 điểm chéo góc; phân cấp chống đổ từ điểm 1 (không đổ) đến điểm 5 (đổ rạp $>75%$ số cây).
- Năng suất lý thuyết (NSLT) và năng suất thực thu (NSTT):
$$\text{NSLT (tạ/ha)} = \frac{\text{Số quả chắc/cây} \times \text{Số hạt chắc/quả} \times M_{1000\text{ hạt}} \times \text{Mật độ (cây/m}^2\text{)}}{10.000}$$
NSTT được xác định bằng cách thu toàn bộ hạt khô sạch của từng ô thí nghiệm, cân đo ở độ ẩm tiêu chuẩn $12%$ và quy đổi ra đơn vị tạ/ha.
- Phương pháp xử lý số liệu: Nhập liệu trên Microsoft Excel, phân tích phương sai (ANOVA), kiểm định sai khác ý nghĩa nhỏ nhất ($LSD_{0,05}$) và hệ số biến động ($CV%$) bằng phần mềm chuyên dụng IRRISTAT.
Nội dung chính theo từng chương
Phần 1: Mở đầu
Trình bày vị trí dinh dưỡng và kinh tế của cây đậu tương, đặc tính cố định đạm sinh học cải tạo đất. Đặt vấn đề về thực trạng sụt giảm diện tích và năng suất đậu tương tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Xác định rõ mục tiêu tổng quát, 5 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu kỹ thuật cho giống ĐT51 và ý nghĩa thực tiễn phục vụ chuyển giao quy trình cho sản xuất vụ Hè Thu tại địa phương.
Phần 2: Tổng quan tài liệu
- Cơ sở khoa học và thực tiễn: Phân tích quy luật tương tác giữa mật độ quần thể và các yếu tố ngoại cảnh (dinh dưỡng, ánh sáng, độ thông thoáng, bệnh hại).
- Tình hình sản xuất và nghiên cứu thế giới: Dữ liệu FAOSTAT (2014) cho thấy các quốc gia sản xuất đậu tương lớn nhất gồm Hoa Kỳ (33,4 triệu ha, 106,87 triệu tấn), Brazil (30,2 triệu ha, 86,76 triệu tấn), Argentina (19,25 triệu ha, 53,39 triệu tấn). Điểm qua các chương trình nghiên cứu quốc tế (INTSOY, AVRDC, IITA, CLAN) và thành tựu chọn tạo giống đột biến, chuyển gen kháng sâu bệnh, chịu hạn.
- Tình hình sản xuất và nghiên cứu trong nước: Thống kê diện tích đậu tương Việt Nam giảm từ 197,8 nghìn ha (2010) xuống 101,6 nghìn ha (2015). Cơ cấu nhập khẩu nguyên liệu thức ăn chăn nuôi từ Mỹ, Brazil. Điểm qua các giống đậu tương chọn tạo trong nước (nhóm 3 vụ/năm như DT84, ĐT51, ĐVN5, DT2001). Tổng hợp các công trình nghiên cứu mật độ gieo trồng đậu tương của các tác giả Ngô Thế Dân (1999), Vũ Đình Chính & Ninh Thị Phíp (2003), Tạ Kim Bính (2006), Lưu Thị Xuyến (2011).
- Tình hình sản xuất tại Thái Nguyên và Võ Nhai: Phân tích dữ liệu giảm diện tích canh tác từ năm 2010 đến 2015 trên địa bàn tỉnh và huyện.
Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp
Trình bày chi tiết nguồn gốc vật liệu giống ĐT51, quy cách vật tư phân bón, địa điểm tại Võ Nhai, thời gian thực hiện vụ Hè Thu 2016, thiết kế thí nghiệm RCBD với 4 công thức mật độ ($10, 20, 30, 40\text{ cây/m}^2$), quy trình làm đất, bón phân, chăm sóc, làm cỏ, xới xáo, tưới tiêu và các công thức toán học tính toán chỉ tiêu nông sinh học, sinh lý, sâu bệnh và năng suất theo QCVN 01-58:2011/BNNPTNT và phần mềm IRRISTAT.
Phần 4: Kết quả và thảo luận
Chương này phản ánh toàn bộ các kết quả thực nghiệm đạt được trên đồng ruộng:
1. Thời gian sinh trưởng và phát dục
Thời gian từ gieo đến mọc mầm của giống ĐT51 ở cả 4 mật độ đồng nhất là 5 ngày. Khi tăng mật độ, thời gian từ gieo đến ra hoa kéo dài nhẹ (mật độ 10–20 cây/$\text{m}^2$ đạt 33 ngày; mật độ 30–40 cây/$\text{m}^2$ đạt 35 ngày). Thời gian chắc xanh dao động từ 67 đến 68 ngày. Tổng thời gian sinh trưởng từ gieo đến chín sinh lý đạt 88–90 ngày, thuộc nhóm giống chín sớm đến trung bình, rất thích hợp bố trí trong khung thời vụ Hè Thu để giải phóng đất cho cây vụ Đông.
| Công thức |
Mật độ (cây/$\text{m}^2$) |
Gieo - Mọc (ngày) |
Gieo - Ra hoa (ngày) |
Gieo - Chắc xanh (ngày) |
Gieo - Chín (ngày) |
| CT1 |
10 |
5 |
33 |
68 |
90 |
| CT2 |
20 |
5 |
33 |
67 |
90 |
| CT3 (Đ/C) |
30 |
5 |
35 |
67 |
88 |
| CT4 |
40 |
5 |
35 |
67 |
88 |
2. Đặc điểm hình thái và phân cành
Mật độ gieo trồng có tác động rõ rệt ($P < 0,05$) đến các chỉ tiêu hình thái thân cây. Khi mật độ tăng từ 10 lên 40 cây/$\text{m}^2$, chiều cao thân chính tăng dần từ $63,84\text{ cm}$ lên $88,96\text{ cm}$, chiều cao đóng quả tăng từ $6,38\text{ cm}$ lên $22,17\text{ cm}$. Ngược lại, đường kính thân giảm từ $8,7\text{ mm}$ xuống còn $5,0\text{ mm}$, và số cành cấp 1/cây giảm mạnh từ $4,23\text{ cành}$ xuống chỉ còn $0,80\text{ cành/cây}$.
| Công thức |
Mật độ (cây/$\text{m}^2$) |
Chiều cao thân chính (cm) |
Chiều cao đóng quả (cm) |
Đường kính thân (mm) |
Số cành cấp 1 (cành/cây) |
| CT1 |
10 |
63,84 |
6,38 |
8,7 |
4,23 |
| CT2 |
20 |
76,34 |
12,02 |
7,0 |
2,66 |
| CT3 (Đ/C) |
30 |
83,35 |
16,10 |
5,7 |
1,60 |
| CT4 |
40 |
88,96 |
22,17 |
5,0 |
0,80 |
| LSD$_{0,05}$ |
|
2,41 |
3,54 |
0,79 |
0,55 |
| CV (%) |
|
10,5 |
12,5 |
6,0 |
11,9 |
3. Chỉ số diện tích lá và tích lũy chất khô
Chỉ số diện tích lá (CSDTL) tăng tỷ lệ thuận với mật độ quần thể và đạt giá trị cực đại vào thời kỳ chắc xanh. Ở mật độ 40 cây/$\text{m}^2$, CSDTL đạt $5,24\text{ m}^2\text{ lá/m}^2\text{ đất}$, trong khi ở mật độ 10 cây/$\text{m}^2$ chỉ đạt $2,06\text{ m}^2\text{ lá/m}^2\text{ đất}$. Ngược lại, khả năng tích lũy chất khô trên từng cá thể đạt cao nhất ở mật độ thưa (CT1 đạt $15,15\text{ g/cây}$ thời kỳ chắc xanh) và thấp nhất ở mật độ dày (CT4 đạt $13,24\text{ g/cây}$).
| Công thức |
Mật độ (cây/$\text{m}^2$) |
CSDTL hoa rộ ($\text{m}^2/\text{m}^2$) |
CSDTL chắc xanh ($\text{m}^2/\text{m}^2$) |
Vật chất khô hoa rộ (g/cây) |
Vật chất khô chắc xanh (g/cây) |
| CT1 |
10 |
1,85 |
2,06 |
9,95 |
15,15 |
| CT2 |
20 |
3,08 |
3,61 |
9,70 |
14,67 |
| CT3 (Đ/C) |
30 |
3,72 |
4,54 |
9,10 |
14,37 |
| CT4 |
40 |
4,69 |
5,24 |
8,73 |
13,24 |
| LSD$_{0,05}$ |
|
0,92 |
0,47 |
0,41 |
0,62 |
| CV (%) |
|
13,8 |
6,2 |
2,2 |
2,2 |
4. Khả năng hình thành nốt sần rễ
Số lượng và khối lượng nốt sần hữu hiệu trên rễ đạt cao nhất ở mật độ thấp (CT1: 18,88 nốt/cây và $2,12\text{ g/cây}$ ở giai đoạn chắc xanh). Khi trồng dày (CT4), số lượng nốt sần giảm xuống còn 13,44 nốt/cây và khối lượng nốt sần giảm xuống $1,53\text{ g/cây}$ do bộ rễ bị giới hạn không gian dinh dưỡng và cạnh tranh quang hợp.
| Công thức |
Mật độ (cây/$\text{m}^2$) |
Số nốt sần hoa rộ (nốt/cây) |
Khối lượng nốt sần hoa rộ (g/cây) |
Số nốt sần chắc xanh (nốt/cây) |
Khối lượng nốt sần chắc xanh (g/cây) |
| CT1 |
10 |
7,55 |
1,42 |
18,88 |
2,12 |
| CT2 |
20 |
6,88 |
0,83 |
18,11 |
2,04 |
| CT3 (Đ/C) |
30 |
5,58 |
0,31 |
17,22 |
1,90 |
| CT4 |
40 |
4,78 |
0,11 |
13,44 |
1,53 |
| LSD$_{0,05}$ |
|
0,92 |
0,33 |
3,65 |
0,29 |
| CV (%) |
|
7,3 |
25,0 |
10,8 |
7,7 |
5. Mức độ nhiễm sâu hại và khả năng chống đổ
Mật độ càng cao thì mức độ nhiễm sâu hại càng tăng. Tỷ lệ lá bị sâu cuốn lá hại tăng từ $9,17%$ (CT1) lên $13,30%$ (CT4). Tỷ lệ quả bị sâu đục quả hại tăng từ $2,90%$ (CT1) lên $7,64%$ (CT4). Về khả năng chống đổ, CT1 và CT2 duy trì thân đứng vững chắc (điểm 1 - không đổ), trong khi CT3 và CT4 thân vươn cao, đường kính nhỏ dẫn đến khả năng chống đổ kém hơn (điểm 3: $25–50%$ số cây bị đổ rạp nghiêng).
| Công thức |
Mật độ (cây/$\text{m}^2$) |
Sâu cuốn lá (% lá bị hại) |
Sâu đục quả (% quả bị hại) |
Điểm chống đổ (Cấp điểm 1-5) |
| CT1 |
10 |
9,17 |
2,90 |
1 |
| CT2 |
20 |
10,50 |
3,12 |
1 |
| CT3 (Đ/C) |
30 |
11,70 |
5,95 |
3 |
| CT4 |
40 |
13,30 |
7,64 |
3 |
| LSD$_{0,05}$ |
|
0,99 |
2,12 |
- |
| CV (%) |
|
4,5 |
21,7 |
- |
6. Yếu tố cấu thành năng suất và năng suất
Ở cấp độ cá thể, số quả chắc/cây cao nhất ở CT1 ($57,70\text{ quả/cây}$) và giảm dần khi tăng mật độ (CT4 đạt $32,03\text{ quả/cây}$). Khối lượng 1000 hạt cũng giảm từ $159,54\text{ g}$ (CT1) xuống $144,74\text{ g}$ (CT4). Tuy nhiên, xét trên quy mô diện tích đất:
- Năng suất lý thuyết cao nhất ở CT3 ($39,74\text{ tạ/ha}$) và CT4 ($39,25\text{ tạ/ha}$).
- Năng suất thực thu đạt cao nhất ở CT3 ($25,52\text{ tạ/ha}$) và CT4 ($25,29\text{ tạ/ha}$). Phân tích phương sai thống kê cho thấy sự sai khác về năng suất thực thu giữa CT3 (30 cây/$\text{m}^2$) và CT4 (40 cây/$\text{m}^2$) không có ý nghĩa ở mức xác suất $5%$ ($LSD_{0,05} = 2,17\text{ tạ/ha}$). Do đó, mật độ 30 cây/$\text{m}^2$ là tối ưu nhất về mặt hiệu quả kinh tế và tiết kiệm chi phí hạt giống đầu vào.
| Công thức |
Mật độ (cây/$\text{m}^2$) |
Số quả chắc/cây (quả) |
Số hạt chắc/quả (hạt) |
Khối lượng 1000 hạt (g) |
NSLT (tạ/ha) |
NSTT (tạ/ha) |
| CT1 |
10 |
57,70 |
2,29 |
159,54 |
21,13 |
14,83 |
| CT2 |
20 |
49,86 |
2,27 |
153,48 |
34,77 |
20,70 |
| CT3 (Đ/C) |
30 |
38,94 |
2,24 |
151,64 |
39,74 |
25,52 |
| CT4 |
40 |
32,03 |
2,11 |
144,74 |
39,25 |
25,29 |
| LSD$_{0,05}$ |
|
2,10 |
0,09 |
5,30 |
1,37 |
2,17 |
| CV (%) |
|
3,0 |
2,2 |
1,7 |
2,0 |
5,1 |
Phần 5: Kết luận và đề nghị
Tổng kết các kết luận thực nghiệm chính về thời gian sinh trưởng (88–90 ngày), khả năng sinh lý và năng suất của giống ĐT51. Khuyến nghị mật độ canh tác phù hợp cho địa phương và định hướng mở rộng nghiên cứu trong các vụ tiếp theo.
Kết quả và đóng góp
Kết quả định lượng chính
- Xác định được giống đậu tương ĐT51 trong điều kiện vụ Hè Thu 2016 tại huyện Võ Nhai có thời gian sinh trưởng ngắn (88–90 ngày), phù hợp với điều kiện sinh thái vùng trung du miền núi phía Bắc.
- Xác lập quy luật biến động hình thái và sinh lý: Mật độ 10–20 cây/$\text{m}^2$ cho cá thể phát triển ưu thế về phân cành ($2,66–4,23\text{ cành}$), tích lũy chất khô ($14,67–15,15\text{ g/cây}$), số lượng nốt sần hữu hiệu ($18,11–18,88\text{ nốt/cây}$) và khối lượng 1000 hạt ($153,48–159,54\text{ g}$).
- Xác định được mật độ gieo trồng 30 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35\text{ cm} \times 8\text{ cm}$) mang lại năng suất thực thu cao nhất ($25,52\text{ tạ/ha}$), tương đương về mặt thống kê với mật độ 40 cây/$\text{m}^2$ ($25,29\text{ tạ/ha}$) nhưng giúp giảm $25%$ lượng hạt giống gieo và hạn chế nguy cơ đổ ngã, sâu hại.
Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật của tác giả
- Đề xuất áp dụng mật độ gieo trồng 30 cây/$\text{m}^2$ trong sản xuất đại trà vụ Hè Thu đối với giống ĐT51 tại huyện Võ Nhai nhằm tối ưu hóa năng suất và chi phí giống.
- Kết hợp mật độ 30 cây/$\text{m}^2$ với nền phân bón $30\text{ kg N} : 60\text{ kg P}_2\text{O}_5 : 60\text{ kg K}_2\text{O} + 1.000\text{ kg}$ phân hữu cơ vi sinh Sông Gianh/ha.
- Cần chú ý biện pháp vun xới 2 lần (lần 1 lúc 2–3 lá thật, lần 2 lúc 4–5 lá thật xới sâu vun cao) và chủ động phòng trừ sâu cuốn lá và sâu đục quả từ giai đoạn ra hoa đến vào chắc.
Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn
- Bổ sung dẫn liệu khoa học thực nghiệm về đặc tính nông sinh học và phản ứng mật độ của giống đậu tương mới ĐT51 tại tiểu vùng khí hậu đất đai huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
- Cung cấp cơ sở khoa học để các cơ quan khuyến nông địa phương xây dựng hướng dẫn kỹ thuật canh tác đậu tương vụ Hè Thu, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng và tăng hệ số sử dụng đất nông nghiệp.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Thí nghiệm mới được tiến hành trong phạm vi một vụ gieo trồng duy nhất (vụ Hè Thu 2016) và tại một địa điểm đại diện (hộ dân tại huyện Võ Nhai), do đó chưa phản ánh đầy đủ tác động của biến động thời tiết qua nhiều năm hoặc các chân đất khác nhau.
- Hướng nghiên cứu tiếp theo:
- Tiếp tục bố trí thí nghiệm lặp lại qua các năm và trên các vụ gieo trồng khác (vụ Xuân, vụ Đông) tại địa phương.
- Nghiên cứu kết hợp mật độ với các biện pháp kỹ thuật khác như liều lượng phân bón, chế độ tưới tiêu và kỹ thuật trồng xen/luân canh với cây trồng khác để hoàn thiện quy trình canh tác tổng thể cho giống ĐT51.
Giá trị tham khảo
- Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Khuyến nông; cán bộ kỹ thuật tại các Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp, Phòng Nông nghiệp & PTNT các huyện miền núi phía Bắc.
- Nội dung giá trị nhất:
- Quy trình thiết kế thí nghiệm đồng ruộng RCBD và các công thức toán học tính toán chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy chất khô, khả năng hình thành nốt sần theo QCVN 01-58:2011/BNNPTNT.
- Bộ số liệu thực nghiệm chi tiết về các yếu tố cấu thành năng suất của giống đậu tương ĐT51 làm tài liệu so sánh, đối chứng cho các nghiên cứu nông học tương tự.
Câu hỏi thường gặp
1. Giống đậu tương ĐT51 có nguồn gốc từ đâu và có đặc điểm gì nổi bật?
Giống ĐT51 do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ (Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm) chọn lọc từ tổ hợp lai giữa LS17 × DT2001. Giống có hoa màu tím, hạt vàng, rốn nâu đậm, chiều cao cây trung bình 45–55 cm, tỷ lệ quả 3 hạt đạt 25–30%, thời gian sinh trưởng 90–95 ngày, thích hợp gieo trồng cả 3 vụ trong năm.
2. Thí nghiệm so sánh những công thức mật độ nào và khoảng cách cụ thể ra sao?
Thí nghiệm so sánh 4 mức mật độ trên nền khoảng cách hàng cố định 35 cm:
- CT1: 10 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35 \times 23,5\text{ cm}$).
- CT2: 20 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35 \times 11,7\text{ cm}$).
- CT3 (đối chứng): 30 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35 \times 8\text{ cm}$).
- CT4: 40 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35 \times 6\text{ cm}$).
3. Mật độ gieo trồng ảnh hưởng như thế nào đến chỉ số diện tích lá (CSDTL) và nốt sần của giống ĐT51?
CSDTL tỷ lệ thuận với mật độ: ở thời kỳ chắc xanh, CSDTL tăng từ $2,06\text{ m}^2/\text{m}^2$ (mật độ 10 cây/$\text{m}^2$) lên $5,24\text{ m}^2/\text{m}^2$ (mật độ 40 cây/$\text{m}^2$). Ngược lại, số lượng nốt sần hữu hiệu tỷ lệ nghịch với mật độ: giai đoạn chắc xanh, mật độ 10 cây/$\text{m}^2$ đạt 18,88 nốt/cây ($2,12\text{ g/cây}$), trong khi mật độ 40 cây/$\text{m}^2$ chỉ đạt 13,44 nốt/cây ($1,53\text{ g/cây}$).
4. Tại sao tác giả đề xuất mật độ 30 cây/$\text{m}^2$ thay vì mật độ 40 cây/$\text{m}^2$?
Năng suất thực thu của mật độ 30 cây/$\text{m}^2$ ($25,52\text{ tạ/ha}$) và 40 cây/$\text{m}^2$ ($25,29\text{ tạ/ha}$) không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê ở mức xác suất 95% ($LSD_{0,05} = 2,17\text{ tạ/ha}$). Trồng ở mật độ 30 cây/$\text{m}^2$ giúp giảm $25%$ lượng hạt giống, giảm tỷ lệ sâu cuốn lá ($11,70%$ so với $13,30%$) và giảm tỷ lệ sâu đục quả ($5,95%$ so với $7,64%$), đồng thời hạn chế mức độ cạnh tranh ánh sáng.
5. Khóa luận sử dụng các công cụ và phần mềm nào để xử lý số liệu thực nghiệm?
Số liệu thực nghiệm được thu thập, tổng hợp ban đầu trên phần mềm Microsoft Excel và được xử lý thống kê sinh học (phân tích phương sai ANOVA, xác định hệ số biến động CV% và sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa LSD ở mức $P < 0,05$) bằng phần mềm chuyên dụng IRRISTAT.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Thị Yến đã hoàn thành các mục tiêu nghiên cứu thực nghiệm nhằm đánh giá ảnh hưởng của mật độ gieo trồng đến giống đậu tương ĐT51 trong vụ Hè Thu 2016 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả khẳng định mật độ gieo trồng có tác động rõ rệt đến các chỉ tiêu hình thái, sinh lý, mức độ sâu bệnh và các yếu tố cấu thành năng suất của cây đậu tương. Công thức mật độ 30 cây/$\text{m}^2$ (khoảng cách $35\text{ cm} \times 8\text{ cm}$) được xác định là mật độ tối ưu nhất, cho năng suất thực thu đạt $25,52\text{ tạ/ha}$ trên nền phân bón cân đối kết hợp phân hữu cơ vi sinh. Đề tài cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn xác thực, góp phần hoàn thiện kỹ thuật thâm canh và mở rộng diện tích gieo trồng giống đậu tương ĐT51 tại các vùng sinh thái trung du miền núi phía Bắc.
