Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1. Sơ lược về cây hồ tiêu 1. Đặc điểm của cây hồ tiêu Cây tiêu (Piper nigrum L.) thuộc loại cây thân thảo, mềm dẻo, mỗi nhánh được phân thành nhiều đốt, mỗi đốt có một lá đơn. Mỗi lá tiêu đều có một cuống bám vào đốt được phân ra, phiến lá hình tim, mọc cách.
Ở mỗi nách lá đều có những mầm ngủ là nơi phân chia dây tiêu thành các cành. Cây tiêu có 3 loại cành khác nhau là dây thân, dây lươn và cảnh quả. Dây thân phát triển từ mầm nách lá ở những cây tiêu nhỏ hon 1 năm tuổi. Từ một dây thân chính sẽ có những dây thân cấp thấp phát sinh.
Dây thân có độ phân cành thấp, chỉ dưới 45° nên cành dường như là mọc thắng hướng lên trên. Dây thân sinh trưởng khỏe, có lóng ngắn, phần đốt thường có rễ có tác dụng giúp dây tiêu bám vào trụ. Dây thân thường dùng để làm hom giống nhờ khả năng phát triển rễ mạnh giúp cây sinh trường tốt. Thông thường chúng ta thường sử dụng dây thân dé giâm hom, và chỉ sau 2 - 3 năm trồng là đã có khả năng cho trái, tuy nhiên lấy quá nhiều dây thân sẽ khiến cây không thể phát triển và khép tán.
Dây lươn được phát sinh ở mầm nách tại các đốt nằm gần sát gốc, cành thường có lóng dài và nằm dài ra đất. Dây lươn không cho quả nhưng lại có một khả năng sinh trưởng khỏe, thích hợp sử dụng để giâm, chiết cây. Tuy nhiên thời gian ra quả chậm hơn là dây thân, nhưng thời gian khai thác được lâu dài hơn. Cây tiêu được trồng bằng dây lươn thì sau một năm sẽ phát sinh cành quả.
Cành quả là những cành mang trái, số lượng cành quả trên trụ sẽ quyết định đến năng suất của cây tiêu, tuy nhiên mỗi nách lá chỉ có một mầm ngủ là có khả năng phát triển thành cành quả. Cành quả có độ góc phân cành lớn, lóng ngắn. Cây tiêu thuộc loại rễ chùm, háo khí, ăn sâu vào đất. Trong hệ thống cây tiêu thường có tới 3 - 6 rễ cái và rất nhiều chùm rễ phụ.
Ngoài ra các đốt rễ trên dây lươn sẽ giúp cây bám vào trụ và vươn lên. Rễ tiêu không chịu được ngập úng, chỉ can ung nước từ 12 - 24 giờ thì bộ rễ cây tiêu sẽ bị tổn thương đáng ké và có thé bị thối, cây tiêu sẽ chết dần. Để hệ thống rễ chính ăn sâu, có khả năng chịu hạn tốt, hệ thong rễ phụ phát triển tốt và hút được nhiều chất dinh dưỡng thì, đất trồng tiêu phải được tơi xốp, giàu mùn. Hệ thông rễ của cây tiêu bao gồm 04 loại rễ chính: rễ cọc, rễ cái, rễ phụ và rễ bám.
Giá trị sử dụng và giá trị kinh tế của cây hồ tiêu Hạt tiêu có giá trị kinh tế cao, là một trong những mặt hàng chủ lực để xuất khẩu. Trồng hồ tiêu giúp giảm tình trạng thất nghiệp và đem lại thu nhập cao cho người lao động. Hồ tiêu không những được sử dụng làm gia vi cho các loại món ăn, sử dụng dé ép lấy tinh dau trong ngành công nghiệp hương liệu mà còn được dùng trong y dược như là một vi thuốc, có tác dụng chữa tri một số bệnh như: Phòng, ngừa bệnh ung thư và các bệnh mãn tính khác: trong hạt tiêu đen có chứa chất oxy hóa giúp phòng ngừa bệnh ung thư vú và ung thư ruột; Điều trị bệnh sung huyết, nghẹt mũi: hạt tiêu đen có tác dụng làm loãng dịch đờm, dãi vì vậy sẽ giúp đường hô hấp thông thoáng và ít bị xung huyết; Hạt tiêu có khả năng chống vi trùng vì vậy điều trị bệnh, ho, cảm, cúm rất hiệu quả; Tốt cho hệ tiêu hóa: hạt tiêu có tác dụng kích thích bao tử tiết ra nhiều a-xít hydrochloric, giúp tiêu hóa thức ăn tốt hơn; Giúp giảm cân, kích thích thèm ăn, điều trị viêm khớp. Tình hình sản xuất hồ tiêu tại Việt Nam Hồ tiêu là cây trồng chủ lực của nước ta, tập trung chủ yếu ở vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên với diện tích chiếm trên 95% diện tích trồng hồ tiêu của nước; còn lại trồng rải rác ở các tỉnh Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung.
Hồ tiêu là cây trồng mang lại giá trị kinh tế, là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chính của nước ta, phát triển đúng hướng, bền vững cây hồ tiêu có ý nghĩa kinh tế lớn, góp phần vào tăng trưởng kinh tế đất nước nói chung, kinh tế của vùng, địa phương nói riêng cũng như đóng góp vào công cuộc xoá đói giảm nghèo, cải thiện đời sống cho bà con nông dân. Các tỉnh trồng tiêu có diện tích tiêu nhiều ở Đông Nam Bộ gồm Đồng Nai, Bà Rịa — Vũng Tàu, Bình Phước, va tỉnh Kiên Giang chủ yếu tập trung trồng nhiêu tại huyện Phú Quốc, Gò Quao, Giồng Riềng nhưng không nhiều so với các vùng còn lại. Diện tích trồng tiêu nhiều ở Tây Nguyên gồm Gia Lai, Đắc Lắc và Đắc Nông, một ít mới phát triển ở Lâm Đồng và Kon Tum. Các tỉnh khác ở miền Trung có diện tích khá gồm Bình Thuận, Phú Yên, Quảng Nam, Quang Tri.
- : ; 201 20 2019 : em Số lượng 215081. San lượng và giá trị xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam, giai đoạn 2017-2019 Nguôn: VPA, 2019 45. 5 25000 4H HH = 20000 LẺ HH § 15.000 GER RN Fay ca 6 10.000 tt tr H tH H HH H 5. Ba pak » | Đăk A | Đồng: | BIN Phu | gis s | Gia5 Khác Lak | Nông | Nai Fi Ving Lai oc a Tau © 2018 (ha)| 38.
Diện tích trồng tiêu chính tại các tỉnh giai đoạn 2018-2019 Nguồn: VPA, 2019 Theo số liệu của Tổng cục thống kê 2021, sản lượng hồ tiêu của Việt Nam chiếm hơn 40% về sản lượng và gần 60% về thi phần xuất khẩu hồ tiêu của thé giới. 95% khối lượng hạt tiêu của Việt Nam dùng cho xuất khâu, còn lại 5% tiêu thụ ở thị trường trong nước. Giá hồ tiêu đạt cao điểm vào năm 2015 và năm 2016, trung bình ngoại tệ thu về từ 8.500USD/tan hỗ tiêu xuất khâu. Từ sau năm 2016, giá hồ tiêu liên tục lao đốc, nên người trồng hạn chế hoặc không chăm sóc, không phòng trừ sâu bệnh, hệ quả là năng suất, chất lượng kém, hiệu quả thấp.
Đến năm 2019 - 2020, trung bình mỗi tan hồ tiêu xuất khẩu chỉ thu về 2. Với mức giá này, những hộ trồng hồ tiêu gặp rất nhiều khó khăn, thua lỗ, mat kha năng trả nợ các khoản tin dụng đã vay dé dau tư trồng hồ tiêu. Trong những tháng đầu năm 2021, giá hồ tiêu trong nước và giá xuất khâu liên tục tăng. Hồ tiêu đang dần khởi sắc sau một thời gian dài rớt giá.
Đây là tín hiệu đáng mừng cho ngành hồ tiêu nói chung và nông dân sản xuất hồ tiêu nói riêng. Tuy Việt Nam đứng số 1 thé giới về sản xuất hồ tiêu nhưng còn nhiều bat ồn, chưa bền vững. Việt Nam đã xuất khẩu hồ tiêu đến 105 nước và vùng lãnh thổ với kim ngạch xuất khẩu đạt cao nhất năm 2016 với 1.429,2 triệu USD, sau đó giảm dần vào các năm 2017, 2018, 2019 và năm 2020 chỉ đạt 660,6 triệu USD trong khi lượng xuất khẩu dat cao nhất với 285,3 nghìn tan. Tình hình sản xuất hồ tiêu tại Phú Quốc, Kiên Giang 1.
Tình hình sản xuat hồ tiêu tại Phú Quốc Đảo Phú Quốc nằm trong vịnh Thái Lan, phía tây nam của Việt Nam, Phú Quốc trải dài từ vĩ độ: 9°53' đến 10°28' độ vĩ bắc và kinh độ: 103°49' đến 104°05’ độ kinh đông. Huyện Phú Quốc có 22 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó đảo Phú Quốc lớn nhất có diện tích 567 km? (56.700 ha), dài 49 km. Dia hình thiên nhiên thoai thoải chạy từ bắc xuống nam. Đảo Phú Quốc được cấu tạo từ các đá trầm tích Mesozoi và Kainozoi, bao gồm cuội kết đa nguồn gốc phân lớp dày, sỏi thạch anh, silica, đá vôi, riolit và felsit.
Phú Quốc có điều kiện thời tiết mát mẻ mang tính nhiệt đới gió mùa và được chia làm hai mùa rõ rệt. Đây là điều kiện khá thuận lợi cho sinh trưởng và phát triển cây hồ tiêu với chất lượng hạt tiêu đặc trưng hơn những vùng khác. Diện tích cây hồ tiêu tại Kiên Giang có 860 ha trong năm 2019 và được trồng nhiều tại Tp. Phú Quốc, Gò Quao, Giồng Riéng và Kiên Lương.
Theo thống kê, năm 2021 cây hồ tiêu của Tp.Phú Quốc chỉ còn khoảng 300 ha nằm rải rác ở các xã Cửa Dương, Cửa Cạn và một phần 2 xã Bãi Thơm, Dương Tơ. Trong đó, xã Cửa Dương có số lượng diện tích hồ tiêu lớn nhất nhưng đến nay cũng giảm mạnh từ 132,2 ha năm 2019 đến năm 2021 còn 85 ha. Nguyên nhân chính dẫn đến giảm diện tích và sản lượng là do giá giảm sâu, người trồng thua lỗ nên chuyên qua cây trồng khác. Tiêu là một loại gia vị được coi là đặc sản nồi tiếng của Phú Quốc.
Do điều kiện thé nhưỡng đặc thù của đất đảo nên hồ tiêu Phú Quốc có vị thơm và cay nồng do hàm lượng tinh dầu cao nên đặc biệt có vị đậm hơn nhiều loại hồ tiêu trồng ở nơi khác. Hồ tiêu Phú Quốc có 3 sản phẩm chính là tiêu đỏ, tiêu đen và tiêu trắng( tiêu sọ). Ngoài ra, tiêu Phú Quốc có thé chế biến nhiều loại sản phẩm khác. Thời điểm năm 2016 và 2017, khi diện tích tiêu ở Phú Quốc đạt khoảng 500 ha thì sản lượng tiêu hạt dao động khoảng 1.
Sản phẩm hồ tiêu Phú Quốc cũng được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận “Nhãn hiệu tập thể”. Đề nâng cao chất lượng tiêu Phú Quốc, các ngành chức năng huyện Phú Quốc đã tăng cường ứng dụng công nghệ vào sản xuất tiêu và quy hoạch phát triển hồ tiêu trên dao Phú Quốc. Giống tiêu đang trồng tại Phú Quốc Các giống hồ tiêu chủ yếu là giống tiêu Phú Quốc và giống tiêu Hà tiên (lá nhỏ va lá lớn) được trồng từ lâu, sau này có các giỗng được trồng như Vĩnh Linh, Trung Lộc Ninh, Lada, một sỐ giống tiêu An Độ. Đặc điểm nồi trội của giống tiêu Phú Quốc là vị thơm, cay nồng.
Giống có khả năng sinh trưởng khá tốt, năng suất én định và ít sâu bệnh, cho thu hoạch sớm sau khi trồng, có chùm quả trung bình, quả to và đóng quả dày. Một số biện pháp nhân giống cây hồ tiêu Sử dụng cây giống chất lượng tốt, sạch sâu bệnh là một trong những điều kiện tiên quyết cho một vườn tiêu bền lâu và hiệu quả.