Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể hữu cơ đến sinh trưởng giống cà chua T252 tại Thái Nguyên

Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể hữu cơ đến sinh trưởng giống cà chua T252 tại Thái Nguyên, cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân.

• Tác giả: Nguyễn Quỳnh Anh
• Người hướng dẫn: TS. Hà Duy Trường
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Giá Thể Hữu Cơ Đến Sinh Trưởng, Phát Triển Giống Cà Chua T252 Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Nguồn gốc và phân bố của cây cà chua
• 2.3. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Tổng quan tình hình sản xuất cà chua trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.2.1. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thí nghiệm 1: Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại giá thể khác nhau đến sinh trưởng của cây cà chua giai đoạn vườn ươm
• 4.1.1. Ảnh hưởng của một số loại giá thể khác nhau đến tỉ lệ nảy mầm của cà chua giai đoạn vườn ươm
• 4.1.2. Ảnh hưởng của một số loại giá thể đến sinh trưởng của cà chua giai đoạn vườn ươm
• 4.1.3. Phân tích một số chỉ tiêu hóa lý và các nguyên tố dinh dưỡng trong giá thể và thân cây cà chua ở giai đoạn vườn ươm
• 4.2. Thí nghiệm 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại giá thể khác nhau đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng của cây cà chua giai đoạn sản xuất
• 4.2.1. Ảnh hưởng của một số loại giá thể đến thời gian ra hoa và thời gian đậu quả của cà chua
• 4.2.2. Ảnh hưởng của một số loại giá thể đến động thái tăng trưởng chiều cao cây của cà chua
• 4.2.3. Ảnh hưởng của một số loại giá thể đến khả năng ra lá trên thân chính của cà chua
• 4.2.4. Ảnh hưởng của một số loại giá thể đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của cà chua
• 4.2.5. Đánh giá ảnh hưởng của một số chỉ tiêu hóa lý trong giá thể đến sinh trưởng, phát triển của cây cà chua trong giai đoạn sản xuất
• 4.2.6. Ảnh hưởng của một số loại giá thể đến tình hình sâu, bệnh hại cây cà chua giai đoạn vườn sản xuất
• 4.2.7. Hiệu quả kinh tế của việc sử dụng các loại giá thể khác nhau
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của giá thể hữu cơ đến sự phát triển giống cà chua T252

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tác động của giá thể hữu cơ đến sự sinh trưởng và phát triển của giống cà chua T252 tại Thái Nguyên. Cà chua là một loại cây trồng có giá trị dinh dưỡng cao và được tiêu thụ rộng rãi. Việc lựa chọn giá thể phù hợp không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của cây mà còn quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Các loại giá thể hữu cơ như phân chuồng, xơ dừa, và trấu hun đã được nghiên cứu để đánh giá khả năng cung cấp dinh dưỡng và cải thiện môi trường sinh trưởng cho cây. Kết quả cho thấy, giá thể hữu cơ có khả năng giữ ẩm tốt, cung cấp dinh dưỡng cần thiết và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của rễ cây. Điều này góp phần nâng cao năng suất và chất lượng quả cà chua, từ đó khẳng định vai trò quan trọng của giá thể trong sản xuất nông nghiệp.

1.1. Tác động của giá thể đến sinh trưởng của cà chua T252

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng giá thể hữu cơ có ảnh hưởng tích cực đến tỷ lệ nảy mầm và sự phát triển ban đầu của cây cà chua T252. Các thí nghiệm cho thấy, cây trồng trong giá thể hữu cơ có tỷ lệ nảy mầm cao hơn so với cây trồng trong giá thể vô cơ. Điều này có thể được giải thích bởi khả năng giữ ẩm và cung cấp dinh dưỡng của giá thể hữu cơ. Hơn nữa, cây trồng trong giá thể hữu cơ cũng cho thấy sự phát triển mạnh mẽ hơn về chiều cao và số lượng lá. Các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao cây, số lá, và trọng lượng cây đều cao hơn khi sử dụng giá thể hữu cơ. Điều này chứng tỏ rằng việc lựa chọn giá thể phù hợp là rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất giống cà chua T252.

1.2. Ảnh hưởng của giá thể hữu cơ đến năng suất và chất lượng quả

Nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng giá thể hữu cơ không chỉ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng mà còn đến năng suất và chất lượng quả của cà chua T252. Cây trồng trong giá thể hữu cơ cho năng suất cao hơn, với chất lượng quả tốt hơn về kích thước và độ ngọt. Các chỉ tiêu như trọng lượng quả, kích thước quả và hàm lượng dinh dưỡng trong quả đều được cải thiện khi sử dụng giá thể hữu cơ. Điều này cho thấy rằng giá thể không chỉ cung cấp dinh dưỡng mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của cây, từ đó nâng cao giá trị kinh tế của sản phẩm. Việc áp dụng giá thể hữu cơ trong sản xuất cà chua T252 tại Thái Nguyên không chỉ giúp tăng năng suất mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

II. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá thể hữu cơ

Các yếu tố như độ pH, độ ẩm, và thành phần dinh dưỡng trong giá thể hữu cơ có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của cà chua T252. Độ pH của giá thể cần được duy trì trong khoảng từ 5.5 đến 6.5 để đảm bảo cây có thể hấp thu dinh dưỡng một cách hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy, giá thể hữu cơ có độ pH phù hợp sẽ giúp cây phát triển tốt hơn và cho năng suất cao hơn. Bên cạnh đó, độ ẩm của giá thể cũng rất quan trọng. Giá thể hữu cơ có khả năng giữ ẩm tốt, giúp cây không bị thiếu nước trong giai đoạn sinh trưởng. Các chỉ tiêu hóa lý trong giá thể như độ thoáng khí và khả năng giữ nước cũng cần được xem xét để đảm bảo cây có điều kiện phát triển tốt nhất.

2.1. Độ pH và ảnh hưởng đến sự phát triển của cây

Độ pH của giá thể hữu cơ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây. Nghiên cứu cho thấy, khi độ pH nằm trong khoảng tối ưu, cây cà chua T252 có khả năng hấp thu các nguyên tố dinh dưỡng như đạm, lân, và kali tốt hơn. Điều này dẫn đến sự phát triển mạnh mẽ của cây và tăng năng suất. Ngược lại, nếu độ pH quá cao hoặc quá thấp, cây sẽ gặp khó khăn trong việc hấp thu dinh dưỡng, dẫn đến sự phát triển kém và năng suất thấp. Do đó, việc kiểm soát độ pH trong giá thể hữu cơ là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển tối ưu cho cây trồng.

2.2. Độ ẩm và khả năng giữ nước của giá thể hữu cơ

Độ ẩm trong giá thể hữu cơ cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của cà chua T252. Giá thể hữu cơ có khả năng giữ nước tốt, giúp cây không bị thiếu nước trong giai đoạn sinh trưởng. Nghiên cứu cho thấy, cây trồng trong giá thể hữu cơ có độ ẩm ổn định sẽ phát triển tốt hơn, cho năng suất cao hơn. Hơn nữa, việc giữ ẩm tốt trong giá thể cũng giúp giảm thiểu tình trạng stress nước cho cây, từ đó nâng cao khả năng chống chịu với điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Việc lựa chọn giá thể hữu cơ có khả năng giữ nước tốt là một yếu tố quan trọng trong sản xuất nông nghiệp hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cà chua (Solanum lycopersicon Mill.) là một trong những loại rau ăn quả phổ biến và có giá trị dinh dưỡng cao, cung cấp nhiều vitamin và chất chống oxy hóa như lycopene, giúp giảm nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt. Theo FAOSTAT (2021), diện tích trồng cà chua toàn cầu năm 2019 đạt khoảng 5.545 ha với sản lượng 180,76 triệu tấn, tăng 4,29% về diện tích và 2,44% về sản lượng so với năm 2015. Ở Việt Nam, diện tích trồng cà chua dao động từ 23.000 đến 25.000 ha, tập trung chủ yếu ở đồng bằng sông Hồng và các tỉnh phía Nam như Lâm Đồng, với năng suất trung bình từ 50-60 tấn/ha.

Tuy nhiên, diện tích đất canh tác ngày càng thu hẹp do đô thị hóa, đồng thời nhu cầu về sản xuất cà chua chất lượng cao ngày càng tăng. Việc sử dụng giá thể hữu cơ thay thế đất trong sản xuất giống cà chua là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và bảo vệ môi trường. Giá thể hữu cơ được tạo thành từ các phế phẩm nông nghiệp như xơ dừa, trấu hun, bã dong riềng, phân chuồng và phân trùn quế, có khả năng giữ nước, thoáng khí và cung cấp dinh dưỡng cho cây.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm lựa chọn giá thể hữu cơ phù hợp cho sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống cà chua T252 tại Thái Nguyên, đồng thời đánh giá ảnh hưởng của các loại giá thể đến chất lượng quả và hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2020 tại Trung tâm đào tạo, nghiên cứu giống cây trồng và vật nuôi – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, góp phần phát triển sản xuất cà chua bền vững và nâng cao giá trị kinh tế cho người nông dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về dinh dưỡng cây trồng và kỹ thuật trồng cây không dùng đất. Cà chua cần ít nhất 12 nguyên tố dinh dưỡng đa lượng và vi lượng, trong đó kali chiếm ưu thế, tiếp theo là đạm và lân. Độ pH thích hợp cho cà chua dao động từ 6,5 đến 6,8, đảm bảo khả năng hấp thu dinh dưỡng tối ưu. Giá thể hữu cơ như xơ dừa, trấu hun và phân trùn quế có đặc tính giữ nước, thoáng khí và cung cấp dinh dưỡng phù hợp cho cây.

Mô hình phối trộn giá thể hữu cơ được xây dựng dựa trên tỷ lệ các thành phần như trấu hun, xơ dừa, bã dong riềng và phân chuồng (lợn, gà, bò), kết hợp với phân trùn quế nhằm tăng cường dinh dưỡng và cải thiện tính chất lý hóa của giá thể. Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ nảy mầm, chiều cao cây, số lá, đường kính gốc, thể tích rễ, năng suất, chất lượng quả (độ Brix, vitamin C, hàm lượng nitrat), và các chỉ tiêu hóa lý của giá thể (pH, EC, độ ẩm, độ thoáng khí, khả năng giữ nước).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành qua hai thí nghiệm chính:

• Thí nghiệm 1 (vườn ươm): Đánh giá ảnh hưởng của 5 công thức giá thể hữu cơ khác nhau đến tỷ lệ nảy mầm và sinh trưởng cây cà chua T252 trong khay nhựa 72 lỗ. Thiết kế thí nghiệm theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với mỗi công thức 1 khay, gieo 1 hạt/lỗ. Các chỉ tiêu theo dõi gồm tỷ lệ nảy mầm (3, 5, 7, 10 ngày), chiều cao cây, số lá, đường kính gốc, thể tích rễ, các chỉ tiêu hóa lý và nguyên tố dinh dưỡng trong giá thể. Thời gian thực hiện: tháng 2/2020.

• Thí nghiệm 2 (giai đoạn sản xuất): Sử dụng cây giống từ thí nghiệm 1 để trồng trong túi bầu PE (17x33 cm) với 6 công thức phối trộn giá thể kết hợp phân trùn quế theo tỷ lệ khác nhau. Thiết kế RCBD với 3 lần nhắc lại, mỗi lần 10 cây, tổng 180 cây. Theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng (thời gian ra hoa, đậu quả, chiều cao, số lá), năng suất (số quả, khối lượng quả, năng suất lý thuyết và thực thu), chất lượng quả (độ Brix, vitamin C, hàm lượng nitrat), sâu bệnh và các chỉ tiêu hóa lý của giá thể. Thời gian nghiên cứu từ tháng 3 đến tháng 7/2020.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel và SAS 9, với mức ý nghĩa thống kê 95% (p < 0,05). Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cao cho kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nảy mầm và sinh trưởng giai đoạn vườn ươm:

   • CT1 (¼ trấu hun + ¼ xơ dừa + ¼ bã dong riềng + ¼ phân lợn) đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất 96,05% sau 10 ngày, vượt trội so với các công thức khác (CT2: 88,89%, CT5: 90,28%).
   • Chiều cao cây 30 ngày sau gieo ở CT1 và CT2 đạt 6,95 cm và 6,8 cm, cao hơn đáng kể so với CT3 (2,9 cm).
   • Đường kính gốc và thể tích rễ cũng cao nhất ở CT1 (2,62 mm và 3,13 cm³).
   • Giá thể CT1 có độ pH ổn định (6,8), EC thấp nhất (2,11 dS/m), khả năng giữ nước cao nhất (87,64%) và độ thoáng khí tốt (17,1%).

2. Ảnh hưởng đến thời gian sinh trưởng giai đoạn sản xuất:

   • Thời gian ra hoa và đậu quả không khác biệt nhiều giữa các công thức, dao động từ 36-38 ngày ra hoa và 45-47 ngày đậu quả.
   • Tổng thời gian sinh trưởng khoảng 120 ngày, phù hợp với đặc tính giống T252.

3. Động thái tăng trưởng chiều cao và số lá:

   • CT4 (giá thể phối trộn phân gà) và CT5 cho chiều cao cây cao nhất sau 52 ngày (102,6 cm và 100,93 cm), vượt trội so với CT6 (93,73 cm).
   • Số lá trên thân chính không có sự khác biệt đáng kể giữa các công thức, dao động khoảng 18-19 lá/cây.

4. Năng suất và chất lượng quả:

   • CT6 (60% GT2 + 40% phân trùn quế) đạt năng suất thực thu cao nhất 22,87 tấn/ha, tăng 37% so với CT1 (16,66 tấn/ha).
   • Số quả trung bình/cây cao nhất ở CT6 (16,87 quả), khối lượng quả trung bình đạt 57,7 g/quả.
   • Độ Brix dao động từ 4,37% đến 5,20%, vitamin C từ 21,3 đến 22,5 mg/100g, hàm lượng nitrat trong quả nằm trong giới hạn an toàn (36,67 – 76,67 mg/kg, dưới ngưỡng 150 mg/kg theo quy định).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy giá thể hữu cơ phối trộn từ trấu hun, xơ dừa, bã dong riềng và phân chuồng, đặc biệt là phân lợn và phân gà, kết hợp với phân trùn quế, tạo điều kiện tối ưu cho sinh trưởng và phát triển của cà chua T252. Độ pH và EC phù hợp giúp cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả, trong khi khả năng giữ nước và độ thoáng khí cao hỗ trợ quá trình nảy mầm và phát triển bộ rễ.

So với các nghiên cứu trước đây, việc sử dụng phân trùn quế cải thiện sinh khối và năng suất quả cà chua từ 10-27%, phù hợp với kết quả năng suất tăng 37% trong nghiên cứu này. Các chỉ tiêu chất lượng quả như độ Brix và vitamin C cũng được duy trì ở mức cao, đảm bảo giá trị dinh dưỡng và an toàn thực phẩm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ nảy mầm, chiều cao cây, năng suất và hàm lượng dinh dưỡng giữa các công thức giá thể, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của từng loại giá thể.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng công thức giá thể phối trộn từ trấu hun, xơ dừa, bã dong riềng và phân gà hoặc phân lợn kết hợp phân trùn quế (tỷ lệ 60-80% giá thể + 20-40% phân trùn quế) để nâng cao tỷ lệ nảy mầm, sinh trưởng và năng suất cà chua T252.

   • Thời gian áp dụng: ngay trong vụ sản xuất tiếp theo.
   • Chủ thể thực hiện: các hộ nông dân, doanh nghiệp sản xuất giống.

2. Xây dựng quy trình xử lý và ủ giá thể hữu cơ theo phương pháp đã nghiên cứu nhằm đảm bảo độ pH, EC và loại bỏ chất chát, tăng khả năng giữ nước và thoáng khí.

   • Thời gian: 1-2 tháng trước vụ gieo trồng.
   • Chủ thể: trung tâm nghiên cứu, cơ sở sản xuất giá thể.

3. Tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật sử dụng giá thể hữu cơ cho người sản xuất nhằm nâng cao nhận thức về sản xuất nông nghiệp bền vững và an toàn thực phẩm.

   • Thời gian: liên tục hàng năm.
   • Chủ thể: các trường đại học, trung tâm khuyến nông.

4. Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục mở rộng ứng dụng giá thể hữu cơ cho các giống cà chua khác và các loại rau khác nhằm đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và nâng cao hiệu quả sản xuất.

   • Thời gian: 2-3 năm tiếp theo.
   • Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và doanh nghiệp sản xuất giống cà chua:

   • Lợi ích: Áp dụng công thức giá thể hữu cơ phù hợp để nâng cao tỷ lệ nảy mầm, sinh trưởng và năng suất, giảm chi phí đầu vào và tăng hiệu quả kinh tế.
   • Use case: Sản xuất giống cà chua quy mô công nghiệp tại các vùng miền núi phía Bắc.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên ngành nông học, khoa học cây trồng:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp phối trộn giá thể, kỹ thuật xử lý và các chỉ tiêu đánh giá sinh trưởng, chất lượng cây trồng.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu tiếp theo hoặc giảng dạy chuyên sâu về kỹ thuật trồng cây không dùng đất.

3. Trung tâm khuyến nông và cơ quan quản lý nông nghiệp:

   • Lợi ích: Xây dựng chương trình đào tạo, chuyển giao công nghệ và chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp hữu cơ, bền vững.
   • Use case: Tổ chức tập huấn kỹ thuật cho nông dân, phát triển mô hình sản xuất rau an toàn.

4. Nhà sản xuất và cung cấp giá thể hữu cơ:

   • Lợi ích: Nắm bắt nhu cầu và đặc tính kỹ thuật của giá thể hữu cơ phù hợp cho cà chua, cải tiến sản phẩm đáp ứng thị trường.
   • Use case: Phát triển sản phẩm giá thể hữu cơ đa dạng, thân thiện môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Giá thể hữu cơ có ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ nảy mầm của cà chua?
   Giá thể hữu cơ với độ tơi xốp cao và khả năng giữ nước tốt tạo môi trường ẩm ướt, thoáng khí giúp hạt cà chua hấp thụ nước nhanh, kích thích quá trình nảy mầm. Ví dụ, công thức phối trộn trấu hun, xơ dừa, bã dong riềng và phân lợn đạt tỷ lệ nảy mầm 96,05% sau 10 ngày.

2. Tại sao phân trùn quế được khuyến khích sử dụng trong giá thể?
   Phân trùn quế giàu protein và vi sinh vật có lợi, giúp cải thiện cấu trúc giá thể, tăng cường dinh dưỡng và khả năng hấp thu của cây. Nghiên cứu cho thấy phối trộn phân trùn quế làm tăng năng suất cà chua từ 10-37% so với không sử dụng.

3. Độ pH và EC của giá thể ảnh hưởng thế nào đến sinh trưởng cây cà chua?
   Độ pH từ 6,5 đến 6,8 là thích hợp cho cà chua, giúp hấp thu dinh dưỡng hiệu quả. EC thể hiện nồng độ ion hòa tan, EC quá cao có thể gây ngộ độc, EC quá thấp làm giảm dinh dưỡng. Giá thể CT1 có EC thấp nhất (2,11 dS/m) nhưng tỷ lệ nảy mầm cao nhất, cho thấy cân bằng EC là yếu tố quan trọng.

4. Giá thể hữu cơ có ảnh hưởng đến chất lượng quả cà chua không?
   Có, giá thể ảnh hưởng đến hàm lượng vitamin C, độ Brix và hàm lượng nitrat trong quả. Các công thức giá thể hữu cơ cho độ Brix từ 4,37-5,20% và vitamin C từ 21,3-22,5 mg/100g, đảm bảo chất lượng dinh dưỡng và an toàn thực phẩm.

5. Làm thế nào để xử lý giá thể hữu cơ trước khi sử dụng?
   Giá thể cần được ngâm, xử lý vôi để loại bỏ chất chát và vi sinh vật gây hại, ủ với chế phẩm vi sinh (Trico-ĐHCT) để tăng cường vi sinh vật có lợi, kiểm tra pH và EC đạt yêu cầu (pH 5,5-6,5, EC < 0,5 mS/cm) trước khi sử dụng.

Kết luận

• Giá thể hữu cơ phối trộn từ trấu hun, xơ dừa, bã dong riềng và phân chuồng, đặc biệt là phân lợn và phân gà, kết hợp phân trùn quế, tạo điều kiện tối ưu cho sinh trưởng và phát triển của cà chua T252.
• Công thức giá thể CT1 đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất 96,05%, chiều cao cây 6,95 cm sau 30 ngày, đồng thời có chỉ số pH, EC, độ ẩm và độ thoáng khí phù hợp.
• Ở giai đoạn sản xuất, công thức phối trộn phân trùn quế 40% với giá thể GT2 cho năng suất thực thu cao nhất 22,87 tấn/ha, tăng 37% so với công thức thấp nhất.
• Chất lượng quả cà chua được duy trì với độ Brix trên 4,3%, vitamin C trên 21 mg/100g và hàm lượng nitrat trong giới hạn an toàn.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc ứng dụng giá thể hữu cơ trong sản xuất cà chua chất lượng cao tại Thái Nguyên và các vùng miền núi phía Bắc.

Next steps: Triển khai áp dụng quy trình phối trộn giá thể hữu cơ trong sản xuất thực tế, mở rộng nghiên cứu cho các giống cà chua khác và các loại rau khác, đồng thời phát triển mô hình sản xuất bền vững.

Các nhà nghiên cứu, nông dân và doanh nghiệp sản xuất giống cà chua nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng để phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Cà chua là cây có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế cao, là cây có thể trồng trên vùng rau chuyên canh hoặc có thể trồng trên các loại giá thể khác nhau. Trên cơ sở yêu cầu sinh thái, dinh dưỡng của cây cà chua, khí hậu thích hợp những giống cà chua mới có thể sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất cao. Cũng như nhiều loại cây trồng khác, cà chua cần ít nhất 12 nguyên tố dinh dưỡng, đó là đạm, lân, kali, canxi, lưu huỳnh, magiê, bo, sắt, măngan, đồng, kẽm và molipden Goyal M., 1979 dẫn trong tài liệu.

Các tác giả Tạ Thu Cúc, Trần Khắc Thi và cộng sự, cho biết, trong các nguyên tố đa lượng, cà chua cần nhiều kali nhất, sau đó là đạm rồi đến lân. Các nguyên tố trung lượng và vi lượng cũng cần thiết cho quá trình sinh trưởng của cây. Theo Endelschein, 1962, dẫn trong tài liệu của Tạ Thu Cúc, muốn đạt sản lượng 50 tấn/ha, cây cà chua cần hút từ đất 479 kg nguyên tố dinh dưỡng. Trong đó khoảng 73% tập trung vào cho quả, 27% tập trung vào cho thân lá.

Cà chua nếu được bón phân thích hợp sẽ nâng cao sản lượng và chất lượng quả. Tác giả Tạ Thu Cúc cho rằng, về nguyên tắc cần phải phối hợp một tỷ lệ và khối lượng hợp lý giữa phân hữu cơ và phân vô cơ là điều kiện quan trọng để đảm bảo năng suất và chất lượng cà chua. Theo khuyến cáo của Cục Trồng trọt thì lượng kali thích hợp cho cà chua từ 150-180 kg K2O/ha. Giá thể xơ dừa là loại giá thể dinh dưỡng gồm chủ yếu là xenlulo chiếm 80%, ngoài ra lignin chiếm 18% và các hợp chất khác như tanin.

Kết quả phân tích thành phần dinh dưỡng của giá thể xơ dừa chứa 67.42% pH-KCl, Tỉ trọng (d) = 1. Độ thoáng khí cao, tăng độ thông thoáng cho môi trường rễ cây trồng, giúp cây tăng khả năng hấp thu chất dinh dưỡng. CEC: trung bình – Luan van 5 cao. Xơ dừa có tỷ trọng thấp.

Có tính ổn định cao. Tỷ lệ C/N vừa phải, phân hủy chậm. Trấu hun là giá thể sạch (không có nấm bệnh, vi khuẩn), tơi xốp, thoáng khí tạo điều kiện thuận lợi cho cây trồng sinh trưởng, phát triển tốt. Chi phí sản xuất thấp, giá thành rẻ hơn so với các loại giá thể khác.

Cung cấp nguồn Kali lớn cho cây nên trấu hun có thể dùng bổ sung cho cây ăn quả khi cây bước vào giai đoạn dưỡng quả. Tuy nhiên kém dinh dưỡng do trấu hun sau khi được đốt từ vỏ trấu tươi thì thành phần chính của nó chỉ là carbonhydrat và kali. Hấp thụ nhiệt vì có hàm lượng carbon cao, không tốt cho rễ cây vào những ngày nhiệt độ cao, nắng nóng. Giữ nước kém, giá thể chỉ dùng trấu hun hoặc trộn nhiều trấu hun sẽ nhanh khô, đặc biệt vào những ngày nắng nóng.

Nguồn gốc và phân bố của cây cà chua Cà chua (Solanum lycopersicon Mill.) là một loại rau ăn quả được trồng khắp các nước trên thế giới. Theo tài liệu nghiên cứu của nhiều tác giả cho rằng: bờ biển Tây Nam Mỹ nằm giữa dãy núi Andes và biển, trải dài từ Ecuador đến Peru là trung tâm khởi nguyên của cà chua. Theo De Candolle và nhiều tài liệu nghiên cứu của nhiều tác giả cho rằng: cà chua trồng hiện nay có nguồn gốc từ Pêru, Ecuador, Chilê, Bolivia và các nước Nam Mỹ thuộc khu vực nhiệt đới khô hạn. Học thuyết về trung tâm phát sinh cây trồng của N.

Valilov đề xướng và P. Zukovxki bổ sung, cho rằng quê hương của cây cà chua ở vùng Nam Mỹ. Nhiều tài liệu nghiên cứu của các tác giả De Calldolle (1884), Muler (1940), Lukwill (1943) và Sinskaia (1969) cho rằng số lượng lớn của cà chua hoang dại cũng như cà chua trồng được tìm thấy ở Pêru, Equado, Bolivia. Quá trình thuần hoá và du nhập của cà chua đến các Châu lục có thể tóm tắt như sau: Theo tài liệu từ Châu Âu thì chắc chắn cà chua được người Aztec và người Toltec mang đến.

Đầu tiên năm 1554 nhà nghiên cứu về thực vật Pier Luan van 6 Andrea Mattioli giới thiệu những giống cà chua của Mehico có màu vàng nhạt và đỏ nhạt. Năm 1960 ở Bắc Âu thời gian đầu cà chua chỉ được dùng để trang trí và thoả trí tò mò. Mặc dù cà chua đã được rất nhiều nhà khoa học quan tâm, nhưng thời bấy giờ người ta vẫn quan niệm là cà chua là một cây trồng độc hại vì nó có họ hàng với loại cà độc dược. Đầu thế kỷ thứ 18, các giống cà chua đã trở lên đa dạng và phong phú, nhiều vùng đã trồng cà chua để làm thực phẩm.

Cuối thế kỷ 18, cà chua mới được dùng làm thực phẩm ở Nga và Italia. Đến thế kỷ thứ 19 cà chua đã trở thành thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày. Theo tác giả Trần Khắc Thi và Mai Thị Phương Anh cho biết, từ châu Mỹ cà chua được các thương gia Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha di chuyển sang trồng ở châu Âu và châu Á, sau đó từ châu Âu được chuyển sang châu Phi nhờ những người dân đi khai phá lục địa. Ở châu Á, cà chua được du nhập đầu tiên vào Philippin, đảo Java và Malayxia qua các thương nhân và thực dân Hà Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha vào thế kỷ 17, sau đó được trồng phổ biến ra các vùng khác trong khu vực.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng, cà chua được nhập vào Việt Nam từ thời gian thực dân Pháp chiếm đóng. Cho đến thế kỷ 18 cà chua mới được xác định là cây thực phẩm. Cây thực phẩm này lần đầu tiên được trồng ở Italia và Tây Ban Nha, đến năm 1750 được dùng làm thực phẩm ở Anh, sau đó được lan rộng khắp mọi nơi trên thế giới. Ở Italia cà chua có tên gọi là “Pomid’oro” nghĩa là “quả táo vàng”, ở Pháp cà chua mang tên rất hấp dẫn “Pomme d’amour” “quả táo tình yêu”.

Cuối thế kỷ 18 cà chua bắt đầu được trồng ở các nước thuộc Liên Xô cũ, sau đó giữa thế kỷ 19 mới được chấp nhận một cách rộng rãi ở Hoa Kỳ, Pháp và các nước khác. Ngày nay cà chua là một loại rau được trồng trong vườn phổ biến nhất ở Mỹ. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và Việt Nam. Tổng quan tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Trong giai đoạn 2015 – 2019, tình hình sản xuất cà chua trên thế giới có những biến đổi về cả diện tích, năng suất và sản lượng, số liệu được thể hiện qua bảng 1.1 như sau: Bảng 1.1: Số liệu diện tích, năng suất, sản lượng cà chua trên toàn thế giới giai đoạn 2015 - 2019 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tấn/ha) Sản lượng (tấn) 2015 4.329 Nguồn: FAOSTAT, 2021 Trong 5 năm (từ năm 2015 đến năm 2019) diện tích cà chua thế giới tăng lên 4,29% (từ 4,82 triệu ha tăng lên 5,03 triệu ha) và sản lượng tăng 2,44% lần (từ 176,46 triệu tấn lên 180,76 triệu tấn).

Có thể thấy, năm 2015, năng suất trung bình đạt 36,85 tấn/ha, sang đến năm 2017 đạt mức cao nhất 37,6 tấn/ha, tuy nhiên đến năm 2019, năng suất trung bình giảm xuống còn 35,93 tấn/ha, có thể đánh giá là thấp nhất trong giai đoạn. Tuy nhiên, có thể lý giải được việc năng suất giảm xuống là do các nước trên thế giới đã ứng dụng các công nghệ sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, hữu cơ nhằm đáp ứng nhu cầu về thực phẩm của con người ngày càng yêu cầu cao về chất lượng an toàn thực phẩm. Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam Ở Việt Nam, cà chua là loại rau ăn quả chủ lực được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ưu tiên phát triển với diện tích trồng trong những năm gần đây dao động từ 23 – 25 nghìn ha. Trước đây, chỉ tập trung ở vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ, nhưng nay mở rộng đến các tỉnh Luan van 8 miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ, do áp dụng những giống mới, có khả năng thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu đa dạng.

Sản xuất cà chua của nước ta tăng mạnh về cả diện tích trồng và sản lượng. Trên thực tế, diện tích trồng cà chua tăng mạnh trong giai đoạn này là do tăng nhanh về diện tích trồng cà chua trái vụ (vụ thu đông và vụ xuân hè), mà trong đó vai trò của các giống chịu nhiệt trồng trái vụ là khá rõ ràng, bảng 1. thể hiện tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam giai đoạn 2013 – 2018 như sau: Bảng 1. Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của Việt Nam giai đoạn 2013 – 2018 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tấn/ha) Sản lượng (tấn) 2013 26.888,5 Nguồn: Tổng cục Thống kê, 2019 Phần lớn cà chua ở nước ta được trồng ở các tỉnh phía Bắc, tập trung lớn ở đồng bằng sông Hồng (Hải Dương, Bắc Ninh, Hà Tây, Nam Định…) chiếm trên 60% diện tích của cả nước.

Tại các tỉnh phía Nam ước đạt 9.000 ha, chiếm khoảng 40% diện tích trồng cà chua cả nước như: Lâm Đồng, An Giang, TP. Hồ Chí Minh, Bình Thuận… Trong đó, Lâm Đồng chiếm diện tích lớn nhất, khoảng 7.000 ha, năng suất trung bình đạt từ 50 – 60 tấn/ha. Hiện nay, cùng với chính sách mở cửa, hòa nhập vào thương mại quốc tế, xuất khẩu của Việt Nam nói chung và ngành rau quả nói riêng đã có những chuyển biến mới. Mục tiêu sản xuất cà chua không những đáp ứng nhu cầu nội tiêu mà còn tạo ra sản lượng lớn để phục vụ xuất khẩu ra thị trường thế giới.

Muốn đạt được mục tiêu này, ngoài việc tiếp thị và xúc tiến thương mại, chúng ta còn phải làm tốt công tác khoa học công nghệ, Luan van 9 tạo ra các sản phẩm có sức cạnh tranh cao, cần bộ có bộ giống tốt cho từng thời vụ trồng và từng vùng sinh thái tạo cho cây có khả năng chống chịu tốt đối với điều kiện ngoại cảnh cũng như sâu bệnh hại, có quy trình canh tác thích hợp cho từng vùng, mỗi vụ trồng và các giống khác nhau để phát huy tối đa tiềm năng năng suất của giống, sẽ làm giảm chi phí sản xuất, cho năng suất, chất lượng bảo đảm theo các tiêu chuẩn. Tình hình nghiên cứu về giá thể trồng cây và dinh dưỡng bón cho cây trồng trên nền giá thể trên thế giới và Việt Nam 1. Tổng quan về giá thể trồng cây và dinh dưỡng bón cho cây trồng trên nền giá thể trên thế giới 1.