Luận văn thạc sĩ: Ảnh hưởng của mật độ cấy và phân bón đến sinh trưởng và năng suất lúa nếp 98n98

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy và liều lượng phân bón đến sinh trưởng phát triển sâu bệnh hại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Hoàng Hiệp
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Lệ
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy và phân bón đến năng suất lúa nếp 98n98
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Tĩnh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu mật độ cấy cho lúa
• 1.1.2. Cơ sở khoa học của nghiên cứu phân bón cho lúa
• 1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên Thế giới và Việt Nam
• 1.2.2. Những kết quả nghiên cứu về mật độ cấy trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.3. Những nghiên cứu về số dảnh cấy/khóm
• 1.2.4. Những kết quả nghiên cứu về phân bón cho lúa trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.5. Tình hình sản xuất lúa tại Hà Tĩnh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Nguồn gốc giống
• 2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.2.1.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.2.1.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ CẤY VÀ PHÂN BÓN ĐẾN THỜI GIAN SINH TRƯỞNG GIỐNG LÚA NẾP 98
• 3.2. ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ CẤY VÀ LIỀU LƯỢNG PHÂN BÓN ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN GIỐNG LÚA NẾP 98
• 3.2.1. Ảnh hưởng của mật độ và liều lượng phân bón đến động thái tăng trưởng chiều cao cây
• 3.2.2. Ảnh hưởng của mật độ cấy và liều lượng phân bón đến khả năng đẻ nhánh
• 3.2.3. Ảnh hưởng của mật độ cấy và liều lượng phân bón đến khả năng ra lá
• 3.2.4. Ảnh hưởng của mật độ cấy và liều lượng phân bón đến chỉ số diện tích lá và khả năng tích lũy chất khô
• 3.3. ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ CẤY VÀ LIỀU LƯỢNG PHÂN BÓN ĐẾN MỨC ĐỘ GÂY HẠI CỦA MỘT SỐ SÂU BỆNH HẠI CHÍNH
• 3.4. ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ CẤY VÀ LIỀU LƯỢNG PHÂN BÓN ĐẾN CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH NĂNG SUẤT VÀ NĂNG SUẤT GIỐNG LÚA NẾP 98
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của mật độ cấy đến năng suất lúa nếp 98

Nghiên cứu chỉ ra rằng mật độ cấy có tác động đáng kể đến năng suất của giống lúa nếp 98. Kết quả cho thấy, khi mật độ cấy tăng lên, số bông trên một đơn vị diện tích cũng tăng, tuy nhiên, số hạt trên bông lại giảm. Điều này dẫn đến việc năng suất không tăng tương ứng với mật độ cấy. Theo Hoàng Kim (2016), việc cấy quá dày có thể làm giảm kích thước bông và chất lượng hạt, từ đó ảnh hưởng đến năng suất cuối cùng. Nghiên cứu cũng cho thấy rằng mật độ cấy tối ưu cho giống lúa này là rất quan trọng để đạt được năng suất cao nhất. Việc xác định mật độ cấy phù hợp không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện khả năng chống chịu của cây trồng trước các yếu tố bất lợi từ môi trường.

1.1. Tác động của mật độ cấy đến sinh trưởng

Mật độ cấy không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đến sinh trưởng của cây lúa. Nghiên cứu cho thấy rằng mật độ cấy cao có thể dẫn đến sự cạnh tranh giữa các cây, làm giảm khả năng phát triển của từng cây. Cụ thể, chiều cao cây và khả năng đẻ nhánh giảm khi mật độ cấy quá dày. Điều này cho thấy rằng việc quản lý mật độ cấy là rất cần thiết để đảm bảo cây lúa phát triển đồng đều và đạt năng suất tối ưu.

II. Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất lúa nếp 98

Phân bón đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất của lúa nếp 98. Nghiên cứu cho thấy rằng việc cung cấp đủ lượng phân bón, đặc biệt là đạm, có thể thúc đẩy sự phát triển của cây lúa. Theo Nguyễn Văn Hoan (2006), đạm là yếu tố dinh dưỡng quan trọng nhất cho cây lúa, đặc biệt trong giai đoạn đẻ nhánh. Việc bón phân đúng thời điểm và đúng liều lượng sẽ giúp cây lúa phát triển mạnh mẽ, từ đó tăng năng suất. Kết quả nghiên cứu cho thấy năng suất lý thuyết và thực thu đều tăng khi lượng phân bón được điều chỉnh hợp lý.

2.1. Tác động của liều lượng phân bón đến sinh trưởng

Liều lượng phân bón không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đến sự sinh trưởng của cây lúa. Nghiên cứu cho thấy rằng khi liều lượng phân bón tăng lên, chiều cao cây và số lượng nhánh hữu hiệu cũng tăng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc bón quá nhiều phân bón có thể dẫn đến tình trạng ngộ độc dinh dưỡng, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của cây. Do đó, việc xác định liều lượng phân bón phù hợp là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao nhất trong sản xuất lúa.

III. Đánh giá tổng thể về năng suất lúa nếp 98

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng cả mật độ cấy và phân bón đều có ảnh hưởng lớn đến năng suất của giống lúa nếp 98. Năng suất lý thuyết dao động từ 77,14 đến 96,89 tạ/ha, trong đó công thức P2M2 đạt năng suất cao nhất. Điều này cho thấy rằng việc tối ưu hóa cả mật độ cấy và liều lượng phân bón là cần thiết để đạt được năng suất cao nhất. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ có giá trị về mặt lý thuyết mà còn có ý nghĩa thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong sản xuất nông nghiệp, giúp nông dân xác định được mật độ cấy và liều lượng phân bón phù hợp cho giống lúa nếp 98. Điều này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Hơn nữa, nghiên cứu cũng góp phần vào việc phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại Hà Tĩnh và các vùng lân cận.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây lúa (Oryza sativa L.) là nguồn lương thực chính của nhiều quốc gia, đặc biệt tại châu Á, trong đó Việt Nam giữ vị trí quan trọng với diện tích trồng lúa khoảng 7,8 triệu ha năm 2016. Tuy nhiên, diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do đô thị hóa và biến đổi khí hậu, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất lúa gạo. Tỉnh Hà Tĩnh, với diện tích trồng lúa hàng năm trên 100 nghìn ha, đang đối mặt với thách thức về năng suất và chất lượng lúa do bộ giống thoái hóa và sâu bệnh hại. Giống lúa nếp 98 (N98) được công nhận quốc gia năm 2013, có năng suất trung bình 60 tạ/ha, là giống lúa đặc sản có tiềm năng phát triển.

Nghiên cứu nhằm xác định mật độ cấy và liều lượng phân bón phù hợp nhất cho giống lúa nếp 98 trong vụ Xuân 2018 tại Hà Tĩnh, nhằm tối ưu hóa sinh trưởng, phát triển, kiểm soát sâu bệnh và nâng cao năng suất. Thí nghiệm được thực hiện tại xã Thạch Vịnh, huyện Thạch Hà, trên đất chua phèn, trong khoảng thời gian từ cuối tháng 12/2017 đến tháng 6/2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao, góp phần xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng cây trồng, ảnh hưởng của mật độ cấy và phân bón đến năng suất, cũng như các mô hình quản lý dịch hại và phát triển cây lúa. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về mật độ cấy và năng suất cây trồng: Mật độ cấy ảnh hưởng đến số bông/m2, số hạt/bông và khối lượng hạt, trong đó mật độ quá dày làm giảm số hạt trên bông, mật độ quá thưa không đạt số bông tối ưu. Mật độ thích hợp giúp cân bằng các yếu tố cấu thành năng suất.

• Lý thuyết dinh dưỡng cây trồng: Cung cấp cân đối các nguyên tố đa lượng N, P, K là yếu tố quyết định sinh trưởng, phát triển và khả năng chống chịu sâu bệnh. Đạm thúc đẩy đẻ nhánh và hình thành hạt chắc, lân kích thích phát triển rễ và trổ sớm, kali tăng cường quang hợp và chống chịu điều kiện bất thuận.

Các khái niệm chính bao gồm: mật độ cấy (khóm/m2), liều lượng phân bón (kg N-P2O5-K2O/ha), chỉ số diện tích lá (LAI), năng suất lý thuyết và thực thu, mức độ gây hại sâu bệnh (điểm đánh giá theo QCVN 01:55/2011/BNNPTNT).

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm được bố trí theo kiểu ô lớn ô nhỏ (SPLIT-PLOT) với 2 yếu tố: mật độ cấy (3 mức: 40, 45, 50 khóm/m2) và liều lượng phân bón (3 mức: 74N+75P2O5+72K2O; 83N+75P2O5+84K2O; 92N+75P2O5+96K2O), mỗi công thức được lặp lại 3 lần. Diện tích thí nghiệm tổng cộng 300 m2, thực hiện tại xã Thạch Vịnh, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh trong vụ Xuân 2018.

Nguồn dữ liệu thu thập gồm các chỉ tiêu sinh trưởng (chiều cao cây, số lá, số nhánh), mức độ sâu bệnh hại (đạo ôn lá, đạo ôn cổ bông, khô vằn, đốm nâu, sâu cuốn lá, sâu đục thân, rầy nâu), các yếu tố cấu thành năng suất (số bông/khóm, số hạt/bông, trọng lượng 1000 hạt), năng suất lý thuyết và thực thu.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm IRRISTAT 5, kết hợp vẽ đồ thị bằng Microsoft Excel. Thời gian nghiên cứu từ tháng 12/2017 đến tháng 6/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng: Thời gian sinh trưởng của giống lúa nếp 98 dao động từ 136 đến 139 ngày, không bị ảnh hưởng đáng kể bởi mật độ cấy và liều lượng phân bón. Công thức có lượng đạm cao hơn kéo dài thời gian sinh trưởng khoảng 1-3 ngày.

2. Chiều cao cây: Chiều cao cây cuối cùng dao động từ 112,59 cm đến 114,20 cm, cao nhất ở mật độ 40 khóm/m2 với liều phân bón thấp nhất (P1M1), thấp nhất ở mật độ 50 khóm/m2 với liều phân bón cao nhất (P3M3). Sự khác biệt chiều cao giữa các công thức không có ý nghĩa thống kê rõ rệt (p<0,05).

3. Sinh trưởng và phát triển nhánh: Số nhánh hữu hiệu đạt cao nhất vào khoảng 45 ngày sau cấy, dao động từ 7,4 đến 8,3 nhánh/khóm tùy công thức. Mật độ cấy và liều lượng phân bón ảnh hưởng đến khả năng đẻ nhánh nhưng không có sự khác biệt lớn giữa các công thức.

4. Mức độ sâu bệnh hại: Mức độ nhiễm sâu cuốn lá và sâu đục thân tăng khi mật độ cấy và lượng phân bón tăng, nhưng mức độ gây hại vẫn ở mức thấp (điểm 1). Rầy nâu không gây hại trong tất cả các công thức. Bệnh đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông nhiễm nhẹ ở các công thức có mật độ và phân bón cao. Bệnh khô vằn và đốm nâu gây hại trung bình ở các công thức mật độ cao và bón nhiều đạm (điểm 3), các công thức còn lại nhiễm nhẹ (điểm 1).

5. Năng suất: Năng suất lý thuyết dao động từ 77,14 đến 96,89 tạ/ha, cao nhất ở công thức mật độ 45 khóm/m2 và phân bón 83N+75P2O5+84K2O (P2M2). Năng suất thực thu dao động từ 57,58 đến 72,67 tạ/ha, cũng cao nhất ở công thức P2M2.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mật độ cấy và liều lượng phân bón có ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống lúa nếp 98. Mật độ cấy 45 khóm/m2 kết hợp với liều lượng phân bón trung bình (83N+75P2O5+84K2O) là tổ hợp tối ưu, cân bằng giữa sinh trưởng cây, kiểm soát sâu bệnh và năng suất cao.

Sự gia tăng mật độ và phân bón làm tăng số bông/m2 nhưng giảm số hạt/bông, phù hợp với lý thuyết về mối quan hệ mật độ - năng suất. Mức độ sâu bệnh tăng nhẹ khi mật độ và phân bón cao, nhưng không ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất, cho thấy khả năng chống chịu của giống N98.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với nhận định rằng mật độ cấy và phân bón cần được điều chỉnh phù hợp từng giống và điều kiện địa phương để đạt hiệu quả tối ưu. Việc áp dụng mật độ và phân bón hợp lý giúp tiết kiệm hạt giống, giảm chi phí và tăng hiệu quả kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ động thái tăng trưởng chiều cao cây, số nhánh theo thời gian, bảng so sánh năng suất và mức độ sâu bệnh giữa các công thức thí nghiệm để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng mật độ cấy 45 khóm/m2 kết hợp liều lượng phân bón 83N+75P2O5+84K2O cho giống lúa nếp 98 tại Hà Tĩnh nhằm đạt năng suất thực thu trung bình 72,67 tạ/ha, tối ưu hóa sinh trưởng và kiểm soát sâu bệnh. Thời gian áp dụng: vụ Xuân và các vụ tiếp theo.

2. Tăng cường quản lý sâu bệnh hại bằng biện pháp phòng trừ tích hợp, đặc biệt chú ý bệnh khô vằn và đốm nâu ở mật độ và phân bón cao, nhằm hạn chế thiệt hại và duy trì chất lượng sản phẩm. Chủ thể thực hiện: nông dân, cán bộ kỹ thuật.

3. Đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân về quy trình cấy mật độ hợp lý và bón phân cân đối, kết hợp theo dõi sinh trưởng cây trồng để điều chỉnh kịp thời. Thời gian: trước và trong vụ sản xuất.

4. Nghiên cứu mở rộng và ứng dụng công nghệ sinh học để phát triển giống lúa nếp có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn, phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu tại Hà Tĩnh. Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng lúa tại Hà Tĩnh và các vùng tương tự: Áp dụng mật độ cấy và liều lượng phân bón phù hợp để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế.

2. Cán bộ kỹ thuật và khuyến nông: Sử dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật thâm canh lúa nếp 98, quản lý sâu bệnh và tối ưu hóa sản xuất.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành nông nghiệp, khoa học cây trồng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các đề tài liên quan về giống lúa và kỹ thuật canh tác.

4. Doanh nghiệp sản xuất giống và phân bón: Định hướng phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu kỹ thuật và đặc điểm sinh trưởng của giống lúa nếp 98 tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Mật độ cấy ảnh hưởng như thế nào đến năng suất lúa nếp 98?
   Mật độ cấy ảnh hưởng đến số bông/m2 và số hạt/bông. Mật độ 45 khóm/m2 cân bằng giữa số bông và số hạt, đạt năng suất cao nhất 72,67 tạ/ha. Cấy quá dày làm giảm số hạt/bông, cấy quá thưa không đạt số bông tối ưu.

2. Liều lượng phân bón nào phù hợp cho giống lúa nếp 98?
   Liều lượng phân bón 83N+75P2O5+84K2O được xác định là phù hợp, giúp cây sinh trưởng tốt, đẻ nhánh khỏe và hạn chế sâu bệnh, đồng thời đạt năng suất cao.

3. Sâu bệnh nào ảnh hưởng nhiều nhất đến giống lúa nếp 98?
   Bệnh khô vằn và đốm nâu gây hại trung bình ở mật độ và phân bón cao, trong khi sâu cuốn lá và sâu đục thân gây hại nhẹ. Rầy nâu không gây hại trong thí nghiệm.

4. Thời gian sinh trưởng của giống lúa nếp 98 là bao lâu?
   Thời gian sinh trưởng dao động từ 136 đến 139 ngày, không bị ảnh hưởng đáng kể bởi mật độ cấy và liều lượng phân bón.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất thực tế?
   Nông dân cần áp dụng mật độ cấy 45 khóm/m2, bón phân theo liều lượng khuyến cáo, kết hợp theo dõi sinh trưởng và phòng trừ sâu bệnh kịp thời để đạt năng suất và chất lượng cao.

Kết luận

• Mật độ cấy 45 khóm/m2 kết hợp liều lượng phân bón 83N+75P2O5+84K2O là tổ hợp tối ưu cho giống lúa nếp 98 tại Hà Tĩnh, đạt năng suất thực thu 72,67 tạ/ha.
• Thời gian sinh trưởng của giống dao động từ 136-139 ngày, không bị ảnh hưởng đáng kể bởi mật độ và phân bón.
• Mức độ sâu bệnh hại tăng nhẹ khi mật độ và phân bón cao nhưng không ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu.
• Đề xuất áp dụng kết quả nghiên cứu trong sản xuất vụ Xuân và các vụ tiếp theo, đồng thời mở rộng nghiên cứu để nâng cao khả năng chống chịu sâu bệnh và cải thiện chất lượng giống.

Khuyến khích các cơ quan quản lý, khuyến nông và nông dân áp dụng quy trình kỹ thuật được đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao hiệu quả sản xuất lúa nếp 98.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu mật độ cấy cho lúa Theo Hoàng Kim (2016) [20], trong quần thể ruộng lúa, mật độcấy và số dảnh cấy có liên quan đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất.Nếu cấy quá dày hoặc nhiều dảnh trên khóm thì bông lúa sẽ nhỏ đi đáng kể, hạt có thể nhỏ hơn và cuối cùng năng suất sẽ giảm.Vì vậy, muốn đạt được năng suất cao thì người sản xuất phải biết điều khiển cho quần thể ruộng lúa có số bông tối ưu mà vẫn không làm bông nhỏ đi, số hạt chắc và độ chắc hạt trên bông không thay đổi. Căn cứ vào tiềm năng năng suất của giống, tiềm năng đất đai, khả năng thâm canh của người sản xuất và vụ gieo trồng để định ra số bông cần đạt một cách hợplý.

Giống cây trồng tốt là khâu then chốt để tăng năng suất nhưng đó chỉ là một yếu tố. Điều kiện môi trường thích hợp cho cây trồng sinh trưởng và phát triển được hợp thành bởi bốn yếu tố: sinh thái, nước, dinh dưỡng, quản lý dịch hại. Giống biểu thị khả năng sản xuất của cây trong một môi trường nhất định.Năng suất cây trồng tối đa chỉ đạt được bằng giống tốt và biện pháp canh tác phù hợp.Giống tốt nếu có môi trường sinh trưởng phát triển và biện pháp canh tác phù hợp thì tiềm năng năng suất của giống tốt sẽ đạt được tối đa.Ngược lại nếu không có biện pháp canh tác tốt thì không thể đạt được lợi ích và hiệu quả cao. Việc nghiên cứu mật độcấy phù hợp tùy giống, tùy mùa vụ, tùy chân đất, tùy chất lượng hạt giống và tùy trình độ thâm canh.

Giống lúa tốt (năng suất cao, ngắn ngày, ít sâu bệnh, thấp cứng cây không đổ ngã, bộ lá xanh lâu bền, tỷ lệ bông hữu hiệu cao, bông to dài, nhiều hạt chắc trên bông, chất lượng gạo tốt, tỷ lệ gạo nguyên cao, hạt gạo thon đến trung bình, bạc bụng thấp, gạo có mùi thơm) khi áp dụng cho địa phương nào nhất thiết cần phải xác định mật độcấy và quy trình kỹ thuật thâm canh thích hợp cho giống lúa tốt tuyển chọn tại địa phương đó. Lúa Đông Xuân thường cấy dày hơn lúa Hè Thu để tận dụng ánh sáng, tích lũy chất khô. Trên một đơn vị diện tích, nếu mật độ càng cao thì số bông càng nhiều, nhưng số hạt trên bông càng ít. Tốc độ giảm số hạt/bông mạnh hơn tốc độ tăng mật độ vì thế cấyquá dày sẽ làm cho năng suất giảm nghiêm trọng.

Tuy nhiên, nếu cấy quá thưa đối với giống lúa có thời gian sinh trưởng ngắn thì rất khó đạt được số bông tối ưu. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Theo Nguyễn Trường Giang và Phạm Văn Phượng (2011) [7], trong 3 yếu tố cấu thành năng suất: số bông/m2 , số hạt chắc/bông và khối lượng 1000 hạt thì hai yếu tố đầu giữ vai trò quan trọng và thay đổi do cấu trúc quần thể còn yếu tố thứ ba ít biến động. Số bông trên một đơn vị diện tích chủ yếu là do mật độcấy và khả năng đẻ nhánh của cây lúa. Theo Nguyễn Trường Giang và Phạm Văn Phượng (2011) [7], mật độ cấy thưa, ánh sáng đầy đủ, dinh dưỡng nhiều thì lúa đẻ mạnh.

Mật độ cấy dày, lúa đẻ nhánh ít.Vì vậy, đất tốt, nhiều phân, thời tiết nóng ẩm thuận lợi cho đẻ nhánh thì nên cấy thưa; đất xấu, ít phân, thời tiết lạnh, trời âm u thì nêncấy dày để đảm bảo số cây trên một đơn vị diện tích. Việc cấy dày hay thưa tùy thuộc giống và quyết định ở số lượng bông cuối cùng trên một đơn vị diện tích. Quy luật chung là tùy theo mật độ tăng lên mà các yếu tố cấu thành năng suất cá thể biến động theo chiều hướng làm giảm năng suất cá thể. Mật độ quá dày sẽ dễ bị lốp đổ nhất là trong điều kiện đất tốt hoặcbónnhiềuphânđặcbiệtlàphânđạm.Mậtđộthíchhợp,năngsuấttrênđơnvịdiện tích đạt được cao nhất.

Cơ sở khoa học của nghiên cứu phân bón cho lúa Để cây lúa sinh trưởng, phát triển tốt và tạo ra được năng suất cao, cây lúa cần được cung cấp nhiều yếu tố dinh dưỡng: N, P, K (đa lượng); Ca, Mg, Si, S (trung lượng); Zn, B, Mo, Mn, Fe… (vi lượng), trong đó N, P, K là những yếu tố mà cây lúa cần với lượng lớn, các nguyên tố khoáng còn lại, cây lúa cần với lượng ít và rất ít. - Đối với đạm: Theo Nguyễn Văn Hoan (2006) [14], trong các nguyên tố dinh dưỡng, đạm là chất dinh dưỡng quan trọng nhất.Cây lúa cần đạm trong tất cả các giai đoạn sinh trưởng, tuy nhiên giai đoạn đẻ nhánh lúa cần nhiều đạm nhất.Cung cấp đủ đạm và đúng lúc làm cho lúa đẻ nhánh nhanh, tập trung tạo nhiều nhánh hữu hiệu.Đạm thúc đẩy hình thành đòng và các yếu tố cấu thành năng suất khác như số hạt/bông, khối lượng 1000 hạt và tỷ lệ hạt chắc.Vì vậy, bón đạm ở giai đoạn làm đòng ảnh hưởng quyết định đến năng suất. Mặt khác bón đạm làm tăng hàm lượng protein nên ảnh hưởng đến chất lượnggạo. Theo Nguyễn Như Hà (2006) [10] và Nguyễn Văn Hoan (2006) [14], đạm cũng ảnh hưởng tới đặc tính vật lý và sức đề kháng đối với sâu bệnh hại lúa.Thừa hoặc thiếu đạm đều làm lúa dễ bị nhiễm sâu bệnh hại do sức đề kháng giảm.

Theo Nguyễn Như Hà (2006) [10], thiếu đạm làm cho cây lúa thấp, đẻ nhánh kém, đòng nhỏ, khả năng trỗ kém, số hạt/bông ít, lép nhiều, năng suất thấp.Thừa đạm làm cho lá to, dài, phiến lá mỏng, nhánh vô hiệu nhiều, lúa trỗ muộn, cây cao, lốp, đổ nên ảnh hưởng xấu đến năng suất và phẩm chất lúa. Trong quá trình sinh trưởng, cây lúa có nhu cầu đạm tăng đều từ thời kỳ đẻ nhánh tới trỗ và giảm sau trỗ. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Lượng đạm cần thiết để tạo ra một tấn thóc là 17-25 kg N, trung bình 22,2 kgN. Khi tăng lượng đạm bón thì chỉ số diện tích lá (LAI), khối lượng chất khô (DM) và tốc độ tích luỹ chất khô (Crop growth rate-CGR) của lúa lai vượt trội so với lúa thuần, đặc biệt ở giai đoạn sau cấy 4 tuần, năng suất của các giống lúa đều tăng, tuy nhiên năng suất của lúa lai tăng nhiều hơn năng suất của lúa thuần.

Năng suất hạt của các giống lúa thí nghiệm ở các mức phân bón có tương quan thuận ở mức ý nghĩa với LAI và CGR ở giai đoạn đầu của quá trình sinh trưởng, số bông/m2 và số hạt/bông. Trong các giai đoạn sinh trưởng thì bắt đầu từ đẻ nhánh đến đẻ rộ hàm lượng đạm trong thân lá luôn cao sau đó giảm dần.Như vậy cần tập trung bón đạm mạnh vào giai đoạn này. Tuy nhiên thời kỳ hút đạm mạnh nhất quan sát thấy ở lúa lai là từ đẻ rộ đến làm đòng, mỗi ngày lúa lai hút 3.520 g N/ha chiếm 34,68% tổng lượng hút, tiếp đến mới là giai đoạn từ bắt đầu đẻ nhánh đến đẻ rộ, mỗi ngày cây hút 2.737 g N/ha chiếm 26,82% tổng lượng hút. Vì lý do này mà bón lót và bón thúc thật tập trung là rất cần thiết nhằm cung cấp đủ đạm cho lúa lai.

Theo Nguyễn Văn Hoan (2006) [14], ở giai đoạn cuối lúa lai hút đạm không mạnh như ở 2 giai đoạn đầu song chiếm một tỉ lệ N cao và sức hút N mạnh rất có lợi cho quang hợp tích lũy chất khô vào hạt. Vì thế một lượng đạm nhất định cần được bón vào giai đoạn cuối (khoảng 20 ngày trước khi lúa trỗ).Bón đạm với liều lượng cao thì hiệu suất cao nhất là bón vào lúc lúa đẻ nhánh, sau đó giảm dần, với liều lượngthấpthìbónvàolúclúa phân hóa đòng thìcóhiệuquảcao. Do nhu cầu và hiệu quả sử dụng đạm của các giống khác nhau nên việc bón đạm theo một quy trình với liều lượng và thời gian định trước cho nhiều loại giống cũng dẫn đến hiệu quả sử dụng đạm thấp. Vì vậy cần nghiên cứu biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phân đạm cholúa.

- Đối với lân: Lân có tác dụng kích thích ra rễ mạnh, thúc đẩy quá trình trổ và chín sớm, tăng cường đẻ nhánh giúp cây phục hồi nhanh sau khi gặp những điều kiện bất thuận.Thiếu lân làm cây lúa thấp, khả năng đẻ nhánh kém, bản lá hẹp, ngắn, thẳng, có màu xanh đậm. Hiệu suất của lân đối với hạt ở các giai đoạn đầu cao hơn các giai đoạn cuối do lân cần thiết cho đẻ nhánh và nhu cầu của lân tổng số ít hơn đạm. Vì thế, trong sản xuất cần bón lân rất sớm, có thể bón lót để cây lúa hút đủ lân tạo điều kiện thuận lợi cho các bước phát triển tiếptheo. Theo Yoshida (1981) [39], lân cũng làm tăng sự phát triển của bộ rễ, thúc đẩy việc ra rễ, đặc biệt là rễ bên và lông hút.

Theo Nguyễn Văn Hoan (2006) [14], phân tích hàm lượng lân trong lá thìgiai đoạn đẻ rộ thấy cao nhất. Ở giai đoạn chín hàm lượng lân trong thân lá lúa lai cao Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 hơn hẳn lúa thường.Giai đoạn từ đẻ rộ đến phân hóa đòng lúa lai hút tới84,27% tổng lượng lân. Vì thế muốn để lúa lai đạt năng suất cao thì tổng lượng lân cần được cung cấp đủ trước khi làm đòng.Trên đất phèn nặng muốn trồng lúa có hiệu quả cần phải liên tục cải tạo: Sử dụng nước ngọt để rửa phèn, kế đến là bón phân lân liều lượng cao trong những năm đầu để tích lũy lân. Trên đất phù sa đồng bằng sông Cửu Long bón lân có hiệu quả rất rõ, vụ Đông Xuân bón 20 kg P2 O5 /ha đã tăng năng suất được 20% so với công thức không bón lân.

Tuy nhiên, bón thêm với liều lượng cao hơn, năng suất lúa có tăng nhưng không rõ. Vì vậy, trong ruộng thâm canh thường được khuyến cáo bón phối hợp từ 20 - 30 kg P2O5 là đủ. Cây lúa được bón đầyđủ lân và cân đối đạm sẽ phát triển xanh tốt, khỏe mạnh, chống chịu với điều kiện bất thuận như hạn, rét. Cây lúa đủ lân đẻ nhánh khỏe, bộ rễ phát triển tốt, trỗ và chín sớm ngay cả trong điều kiện nhiệt độ thấp trong vụ Đông Xuân, hạt thóc mẩy và sáng.

Cây lúa thiếu lân cây còi cọc, đẻ nhánh kém, lá lúa ngắn, phiến lá hẹp, lá có tư thế dựng đứng và có màu xanh tối, số lá, số bông và số hạt/bông đềugiảm.