I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Kế Toán Quản Trị Đến DN VN
Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập và cạnh tranh, kế toán quản trị (KTQT) đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp (DN) đưa ra các quyết định chiến lược. Toàn cầu hóa và phát triển khoa học công nghệ tạo ra nhiều cơ hội, nhưng đồng thời đặt các DN vào môi trường kinh doanh đầy biến động. Do đó, thông tin hỗ trợ quyết định trở thành nguồn lực quan trọng. Vai trò của KTQT đặc biệt quan trọng, cung cấp dữ liệu để nhà quản lý đưa ra quyết định thực hiện mục tiêu chiến lược và đánh giá chiến lược (Johnson và Kaplan, 1987; Kaplan và Atkinson, 1998). Tuy nhiên, thực trạng kế toán quản trị tại nhiều DN Việt Nam vẫn chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt là so với kế toán tài chính. Việc ứng dụng các kỹ thuật KTQT phục vụ cho hoạt động quản lý còn hạn chế (Nguyễn Thị Phương Dung và cộng sự, 2021). Vì vậy, việc nghiên cứu về ảnh hưởng của vận dụng kế toán quản trị đến thành quả doanh nghiệp trong bối cảnh Việt Nam là cần thiết.
1.1. Vai trò của KTQT trong nâng cao hiệu quả DN tại VN
Thông tin từ KTQT giúp các nhà quản lý có cái nhìn sâu sắc hơn về chi phí, hiệu quả hoạt động và lợi nhuận của từng bộ phận, sản phẩm hoặc dịch vụ. Từ đó, có thể đưa ra các quyết định tối ưu hóa nguồn lực, cắt giảm chi phí không cần thiết và cải thiện quy trình làm việc. KTQT không chỉ giúp DN kiểm soát chi phí mà còn giúp DN xác định các cơ hội tăng trưởng, cải thiện khả năng cạnh tranh và đạt được thành quả doanh nghiệp cao hơn. KTQT đóng góp vào việc lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định trong DN, là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững.
1.2. Thực trạng ứng dụng KTQT tại các doanh nghiệp Việt Nam
Mặc dù vai trò của KTQT đã được công nhận, nhưng thực trạng vận dụng KTQT tại nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế. Nhiều DN vẫn tập trung chủ yếu vào kế toán tài chính và chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của KTQT. Việc thiếu kiến thức, kinh nghiệm và nguồn lực cũng là những rào cản khiến cho việc triển khai KTQT gặp nhiều khó khăn. Nguyễn Công Phương và cộng sự, 2022 cho thấy lĩnh vực nghiên cứu KTQT chưa nhận được nhiều sự quan tâm. Điều này đòi hỏi cần có những nỗ lực hơn nữa để nâng cao nhận thức và khuyến khích các DN áp dụng KTQT một cách hiệu quả.
II. Thách Thức Vận Dụng KTQT Nâng Cao Thành Quả Doanh Nghiệp
Một trong những thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp Việt Nam là làm thế nào để vận dụng kế toán quản trị một cách hiệu quả nhằm nâng cao thành quả doanh nghiệp. Mặc dù các kỹ thuật KTQT truyền thống vẫn còn được sử dụng rộng rãi, nhưng chúng có thể không còn đáp ứng được yêu cầu của môi trường kinh doanh hiện đại. Các kỹ thuật KTQT đương đại, như quản lý chuỗi giá trị và thẻ điểm cân bằng, có thể giúp DN cải thiện hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, việc triển khai các kỹ thuật này đòi hỏi sự đầu tư về nguồn lực và kiến thức, cũng như sự thay đổi trong văn hóa tổ chức. Johnson và Kaplan, 1987; Kamal, 2015; Sarchah và cộng sự, 2019 đã chỉ ra việc vận dụng KTQT truyền thống không thể giúp DN cải thiện thành quả hoạt động.
2.1. Vấn đề lựa chọn giữa KTQT truyền thống và KTQT đương đại
Nhiều doanh nghiệp đang phải đối mặt với quyết định khó khăn là nên tiếp tục sử dụng các kỹ thuật KTQT truyền thống hay chuyển sang áp dụng các kỹ thuật KTQT đương đại. Quan điểm thay thế KTQT truyền thống bằng KTQT đương đại và những câu hỏi về tác động của chúng đến thành quả doanh nghiệp vẫn còn nhiều tranh cãi và cần xem xét kỹ lưỡng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm đặc điểm ngành nghề, quy mô doanh nghiệp, trình độ quản lý và môi trường kinh doanh.
2.2. Hạn chế trong đo lường thành quả phi tài chính của DN VN
Một hạn chế khác trong vận dụng KTQT là việc đánh giá và đo lường các khía cạnh cụ thể về thành quả phi tài chính. Phần lớn lợi ích từ vận dụng KTQT là định tính và vô hình, do đó khó có thể đo lường một cách chính xác. Đặc biệt, khía cạnh thành quả về con người trong tổ chức ít được quan tâm và chủ yếu tập trung vào thành quả tài chính, khách hàng và quy trình nội bộ. Trong khi đó, xu thế của các doanh nghiệp trên thế giới hiện nay là cải thiện thành quả tài chính thông qua tối đa hóa giá trị khách hàng, tối ưu hóa quy trình hoạt động. Ngô Thị Trà, 2021; Nguyễn Thị Thúy, 2022 đã chỉ ra hệ thống đánh giá thành quả không có nhiều thay đổi trong hơn 40 năm qua và chủ yếu dựa trên thước đo tài chính.
III. Phương Pháp Vận Dụng KTQT Để Tối Ưu Thành Quả Doanh Nghiệp
Để vận dụng kế toán quản trị hiệu quả và tối ưu hóa thành quả doanh nghiệp, các doanh nghiệp Việt Nam cần có một phương pháp tiếp cận toàn diện và có hệ thống. Điều này bao gồm việc xác định rõ mục tiêu chiến lược, lựa chọn các kỹ thuật KTQT phù hợp, đào tạo nhân lực và xây dựng một hệ thống thông tin hiệu quả. Quan trọng nhất là phải tạo ra một môi trường văn hóa khuyến khích sự hợp tác giữa các bộ phận và sự tham gia của tất cả các nhân viên trong quá trình ra quyết định. Chenhall và Langfield-Smith, 1998b; Baines và Langfield-Smith, 2003; Ahmad, 2017; Alvarez và cộng sự, 2021, Nuhu và cộng sự, 2023; Nguyễn Thị Huyền Trâm và cộng sự, 2021; Nguyễn Thị Kim Ngọc, 2023 đã đánh giá cao vai trò của KTQT trong quản lý DN.
3.1. Xây dựng hệ thống KTQT phù hợp với đặc điểm DN
Mỗi doanh nghiệp có những đặc điểm riêng biệt, do đó cần phải xây dựng một hệ thống KTQT phù hợp với quy mô, ngành nghề và chiến lược kinh doanh. Hệ thống KTQT này cần phải cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và dễ hiểu để hỗ trợ các nhà quản lý đưa ra các quyết định đúng đắn. Bên cạnh đó, hệ thống KTQT cũng cần phải linh hoạt và có khả năng thích ứng với những thay đổi của môi trường kinh doanh.
3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực kế toán quản trị
Nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để vận dụng kế toán quản trị hiệu quả. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào việc đào tạo và phát triển đội ngũ kế toán quản trị có trình độ chuyên môn cao, am hiểu về các kỹ thuật KTQT hiện đại và có khả năng phân tích thông tin để hỗ trợ ra quyết định. Ngoài ra, cần phải tạo ra một môi trường làm việc khuyến khích sự học hỏi và chia sẻ kiến thức giữa các nhân viên.
IV. Ứng Dụng KTQT Đương Đại Nâng Cao Thành Quả Doanh Nghiệp
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, các doanh nghiệp Việt Nam cần phải ứng dụng kế toán quản trị đương đại để nâng cao thành quả doanh nghiệp. Các kỹ thuật như quản lý chuỗi giá trị, thẻ điểm cân bằng, và kế toán chi phí dựa trên hoạt động có thể giúp DN cải thiện hiệu quả hoạt động, tăng cường khả năng cạnh tranh, và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Việc áp dụng các kỹ thuật này đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy và cách làm việc của các nhà quản lý và nhân viên. Sulaiman và cộng sự, 2004; Cleary, 2015; Nuhu và cộng sự, 2016; Đoàn Ngọc Phi Anh, 2016 ủng hộ việc phát triển và ứng dụng những kỹ thuật KTQT đương đại vì nó tạo ra những thay đổi đột phá trong DN và mang lại những thành quả tốt hơn.
4.1. Quản lý chuỗi giá trị và tối ưu hóa chi phí
Quản lý chuỗi giá trị giúp các doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan về toàn bộ quá trình tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ, từ khâu cung ứng nguyên vật liệu đến khâu phân phối cho khách hàng. Từ đó, có thể xác định các hoạt động không tạo ra giá trị và loại bỏ chúng, đồng thời tối ưu hóa các hoạt động tạo ra giá trị để giảm chi phí và tăng hiệu quả hoạt động.
4.2. Thẻ điểm cân bằng và đánh giá thành quả toàn diện
Thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard) là một công cụ giúp các doanh nghiệp đánh giá thành quả một cách toàn diện, không chỉ dựa trên các chỉ tiêu tài chính mà còn dựa trên các chỉ tiêu phi tài chính, như khách hàng, quy trình nội bộ và học hỏi & phát triển. Điều này giúp các nhà quản lý có cái nhìn cân bằng hơn về thành quả doanh nghiệp và đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp.
V. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng KTQT Đến Thành Quả Tại VN
Các nghiên cứu gần đây về ảnh hưởng của vận dụng kế toán quản trị đến thành quả doanh nghiệp tại Việt Nam đã cho thấy những kết quả tích cực. Vận dụng KTQT có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động, khả năng cạnh tranh và lợi nhuận của doanh nghiệp. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy thuộc vào quy mô, ngành nghề và đặc điểm của từng doanh nghiệp. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc ứng dụng KTQT đương đại có tác động lớn hơn so với việc chỉ sử dụng các kỹ thuật KTQT truyền thống. Cadez và Guilding, 2012; Lay và Jusoh, 2017; Bùi Thị Trúc Quy 2020; Lê Thị Mỹ Nương, 2020; Trần Thị Phương Lan, 2023 đã chỉ ra vai trò trung gian của việc áp dụng các kỹ thuật KTQT đương đại trong tác động của những nhân tố ngữ cảnh đến thành quả.
5.1. Mức độ vận dụng KTQT và thành quả tài chính
Nghiên cứu cho thấy có mối tương quan chặt chẽ giữa mức độ vận dụng KTQT và thành quả tài chính của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp áp dụng KTQT một cách toàn diện và hiệu quả thường có lợi nhuận cao hơn, tăng trưởng doanh thu nhanh hơn và khả năng sinh lời tốt hơn so với các doanh nghiệp ít vận dụng KTQT.
5.2. Tác động của KTQT đến thành quả phi tài chính
Vận dụng KTQT không chỉ tác động đến thành quả tài chính mà còn có ảnh hưởng tích cực đến thành quả phi tài chính, như sự hài lòng của khách hàng, chất lượng sản phẩm/dịch vụ, hiệu quả quy trình nội bộ và sự gắn kết của nhân viên. Các doanh nghiệp chú trọng đến KTQT thường có môi trường làm việc tốt hơn, thu hút và giữ chân được nhân tài, và xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng và đối tác.
VI. Kết Luận Tương Lai Của Vận Dụng KTQT Tại Việt Nam
Trong tương lai, vận dụng kế toán quản trị sẽ ngày càng trở nên quan trọng đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Với sự phát triển của công nghệ và sự thay đổi của môi trường kinh doanh, các doanh nghiệp cần phải liên tục cập nhật và áp dụng các kỹ thuật KTQT mới để duy trì khả năng cạnh tranh và đạt được thành quả bền vững. Đồng thời, cần phải có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà quản lý, kế toán viên và các chuyên gia để đảm bảo rằng KTQT được vận dụng một cách hiệu quả và phù hợp với mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp.
6.1. Hàm ý chính sách và khuyến nghị cho doanh nghiệp
Để khuyến khích vận dụng KTQT rộng rãi hơn, cần có những chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước, như cung cấp các khóa đào tạo, tư vấn và hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đồng thời, cần phải nâng cao nhận thức về vai trò của KTQT trong cộng đồng doanh nghiệp thông qua các hội thảo, diễn đàn và các phương tiện truyền thông.
6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về KTQT và thành quả DN
Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả vận dụng KTQT tại Việt Nam, như văn hóa tổ chức, trình độ quản lý và môi trường kinh doanh. Ngoài ra, cần phải có những nghiên cứu sâu hơn về tác động của các kỹ thuật KTQT cụ thể đến từng khía cạnh của thành quả doanh nghiệp, như thành quả về đổi mới sáng tạo, trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường.
