Đặt vấn đề Cây cà chua (Solanum lycopersicum.L) thuộc họ cà (Solanaceae) có nguồn gốc từ Nam Mỹ, là một trong những loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng, giá trị y học và kinh tế cao. Trong quả cà chua chín có chứa nhiều đường, nhiều loại vitamin và các chất khoáng như: canxi, sắt, photpho, là những chất rất tốt cho cơ thể con người. Quả cà chua có thể sử dụng vào mục đích ăn tươi, nấu chín, salát… Ngoài ra, sản phẩm cà chua còn là nguyên liệu trong công nghiệp chế biến thực phẩm xuất khẩu có giá trị như: cà chua cô đặc, tương cà chua, sấy khô, đóng hộp… Ở Việt Nam, cây cà chua có tiềm năng phát triển lớn do điều kiện về khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi cho sự sinh trưởng, phát triển của cây cà chua. Tại nhiều địa phương cây cà chua là cây trồng chính trong cơ cấu cây trồng.
Cây cà chua không kén đất, thích hợp trồng trên các loại đất có thành phần cơ giới nhẹ, tơi xốp, giàu chất dinh dưỡng, có khả năng thoát nước tốt. Cà chua có hai loại cà chua quả to và cà chua quả nhỏ (cà chua bi). Cà chua bi là loại cà chua có trái nhỏ của có hình dạng quả tròn hoặc dài, màu đỏ đều rất đẹp có vị ngọt, giòn thích hợp cho việc ăn tươi. Trong quá trình sinh trưởng và phát triển các yếu tố dinh dưỡng luôn là thứ quyết định để cây khỏe mạnh, cho năng suất cao.
Phân NPK có vai trò rất quan trọng đối với cây trồng giúp kích thích quá trình sinh trưởng và phát triển của cây, tăng khả năng chống chịu, cung cấp đầy đủ và nhanh chóng giúp cho các quá trình sinh hóa của cây trồng diễn ra thuận lợi. Phân NPK 15 – 15 – 15 với hàm lượng các nguyên tố cân đối giúp cây khỏe, sinh trưởng, phát triển tốt. Phân NPK 15 – 15 – 15 giúp giảm thất thoát phân bón, giảm lượng cần phải bón cho cây đáng kể vừa tiết kiệm chi phí vừa vẫn đảm bảo được hiệu quả kinh tế. Phân bón hóa học vẫn là một trong những vật tư quan trọng trong sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, hiệu suất sử dụng phân bón còn rất thấp, lượng phân bón mất đi trong quá trình sử dụng là rất lớn gây lãng phí và ảnh hưởng đến môi trường sống. Xu thế hiện nay đang dần thay đổi từ việc sử dụng phân hóa học dạng đơn sang dạng tổng hợp kết hợp với phân vi sinh và các loại chế phẩm sinh học. Đặc biệt trên các đối tượng rau ăn tươi như cà chua bi, rau xà lách, dưa chuột,… Phân vô cơ dạng tổng hợp là dạng phân có chứa hai hay nhiều nguyên 1 tố dinh dưỡng chính như NPK, NP, DAP, MAP, MKP,… Các loại phân này có chất lượng đậm đặc, dễ bảo quản, sử dụng cho nhiều loại cây trồng khác nhau giúp giảm chi phí vận chuyển. Xuất phát từ thực tế, chúng tôi đưa ra tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá ảnh hưởng của liều lượng bón phân NPK 15:15:15 đến sinh trưởng và phát triển của một số giống cà chua bi vụ Đông Xuân tại thị trấn Xuân Mai, Chương Mỹ, Hà Nội” góp phần lựa chọn liều lượng bón thích hợp nhất cho cây cây cà chua bi sinh trưởng, phát triển tốt tại điểm nghiên cứu.
Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá được ảnh hưởng của liều lượng bón phân NPK 15:15:15 đến sinh trưởng và phát triển của một số giống cà chua bi vụ Đông Xuân. Mục tiêu cụ thể Đánh giá được ảnh hưởng của liều lượng bón phân NPK 15:15:15 đến sinh trưởng và phát triển của một số giống cà chua bi tại điểm nghiên cứu; Đánh giá được ảnh hưởng của liều lượng bón phân NPK 15:15:15 đến năng suất, chất lượng của một số giống cà chua bi tại điểm nghiên cứu; Lựa chọn được liều lượng bón phân NPK 15:15:15 thích hợp cho một số giống cà chua bi sinh trưởng, phát triển tại điểm nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Phân NPK 15:15:15 cho một số giống cà chua bi.
Phạm vi không gian: Vườn ươm Viện QLĐĐ&PTNT, Trường Đại học Lâm Nghiệp. Phạm vi thời gian: Từ tháng 11/2022 đến tháng 03/2023. 2 PHẦN II: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học 2.
Nguồn gốc cà chua Cà chua có nguồn gốc từ Nam Mỹ, dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ quần đảo galapagos tới Chi Lê. (Nguyễn Văn Hiển, 2000) Dấu vết di truyền ở cà chua cho thấy nguồn gốc của cà chua là cây thân thảo xanh nhỏ, với sự đa dạng về loài ở cao nguyên của peru. Các nhà nghiên cứu có nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc của cây cà chua trồng. Tuy nhiên nhiều tác giả khác nhận định L.
cerasiforme (cà chua anh đào) là tổ tiên của loài cà chua trồng. (Jenkins, 1948) Lịch sử phát triển và du nhập cà chua vào các nước và khu vực trên thế giới là khác nhau. Nhiều tài liệu nghiên cứu cho rằng nhà thám hiểm Tây Ban Nha, cortez, có thể đã là người đầu tiên vận chuyển cà chua quả nhỏ màu vàng đến Châu Âu, sau khi ông bị bắt ở thành phố Aztec của Tenochititlan vào năm 1521 (thuộc thành phố Mexico ngày nay). Năm 1544, Andrea Mattioli nhà dược liệu học người Italia mới đưa ra những dẫn chứng xác đáng về sự tồn tại của cây cà chua trên thế giới và được ông gọi là "pomidoro", sau đó được chuyển vào tiếng Italia với cái tên "Tomato".
Người Pháp gọi cà chua là "pommedamour" (quả táo tình yêu). Ở Anh, phải đến đầu những năm thập niên 1590, quả cà chua mới được công nhận là không có độc dược. Ở Trung Đông, cà chua được giới thiệu bởi John barker, lãnh sự Anh tại Aleppo vào giai đoạn từ 1799 đến 1825. Ở Bắc Mỹ, cà chua được du nhập vào từ năm 1710.
Chúng được trồng và phát triển mạnh ở California và Florida. Trường Đại học California đã trở thành một trung tâm lớn về nghiên cứu cà chua sau đó. Vào thế kỷ XVIII, cà chua được đưa vào Châu Á nhờ các lái buôn người Châu Âu và thực dân Hà Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha. Đầu tiên là Philippin, đảo Java và Malaysia, sau đó đến các nước khác và trở nên phổ biến.
Cà chua du nhập vào Việt Nam từ thời thực dân Pháp chiếm đóng, tức là khoảng 100 năm trước đây, và được người dân thuần hóa trở thành cây bản địa. 3 Từ đó cùng với sự phát triển của xã hội, cây cà chua đã và đang trở thành một cây trồng có giá trị kinh tế và giá trị sử dụng cao ở Việt Nam. Có thể nói trong rất nhiều năm cà chua đã được coi như là cây thuốc và cây cảnh, mãi đến cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX cà chua mới được liệt vào cây rau thực phẩm có giá trị và từ đó nó được phát triển mạnh. Đặc điểm cây cà chua bi 2.
Đặc điểm chung Được biết đến như những quả cà chua thu nhỏ, kích thước của chúng bé hơn nhiều so với cà chua thông thường nhưng vị của chúng ngọt hơn. Có 2 giống phổ biến theo hình dạng quả là dài và tròn. Cà chua bi là một loại trái cây nhỏ, có hình dạng quả tròn hoặc dài, màu đỏ đều rất đẹp, vị chua nhưng ngọt hơn cà chua thường. Ngoài ra, cây cà chua bi còn được trồng trong chậu, vừa mang lại sản phẩm cây trái, lại vừa trang trí cho các khu ban công, hay hiên vườn,.
Đặc điểm hình thái Rễ: Cà chua bi có rễ chùm ăn sâu và phân nhánh mạnh, khả năng phát triển của rễ phụ rất lớn. Hệ rễ phân bố chủ yếu ở tầng đất 0 – 30 cm, ở độ sâu dưới 1m rễ ít, khả năng hút nước và chất dinh dưỡng ở tầng đất 0,5m yếu. Cà chua bi trồng thẳng, rễ ăn sâu xuống lớp đất phía dưới nên có khả năng chịu hạn trong thời gian dài. Trường hợp trồng bằng cây con, rễ chính bị đứt sẽ kích thích rễ bên phát triển mạnh, rễ ăn nông nên khả năng chịu hạn kém, tuy hiên vì phân bố rộng nên cây vẫn phát triển ở điều kiện thuận lợi.
Thân: Thân cà chua bi tròn, mọng nước, phủ nhiều lông và thẳng đứng, trên thân có sự hình thành các đốt, số đốt của thân cà chua vào cuối thời kỳ sinh trưởng đạt tới vài chục đốt. Quá trình sinh trưởng của cà chua bi thay đổi phụ thuộc vào giống, điều kiện ngoại cảnh (nhiệt độ), môi trường trồng trọt và quá trình chăm sóc (dinh dưỡng, nước,). Thân cà chua bi có nhiều lông nhỏ và mịn. Ở giai đoạn cây con thân có màu trắng hay tím tùy thuộc vào các giống khác nhau.
Lá: Lá cà chua bi đa số là dạng là khép, các lá chét có răng cưa, phiến lá thường phủ lông tơ, có nhiều dạng khác nhau: dạng lông chim, dạng lá khoai tây, dạng lá ớt, tùy thuộc vào giống mà lá cà chua bi có màu sắc khác nhau và kích thước khác nhau. 4 Hoa: Hoa cà chua bi là hoa hoàn chỉnh có đủ cả nhị đực và nhụy cái. Hoa cà chua mọc thành từng chùm. Có 3 dạng chùm hoa: dạng đơn giản, dạng trung gian, dạng phức tạp.
Số lượng hoa/chùm, số lượng chùm/cây rất khác nhau ở các loại giống. Số lượng chùm/cây dao động từ 4 đến 20 chùm, số lượng hoa/chùm dao động từ 2 đến 26 hoa. Hoa đơn tính bầu dưới, đài hoa màu vàng, số đài và cánh tương ứng từ 5 đến 9. Hoa lưỡng tính, nhị đực liên kết nhau thành bao hính nón, bao quanh nhụy cái.
Quả: Quả cà chua bi thuộc loại mọng nước, có hình dạng thay đổi từ tròn, bầu dục đến dài. Vỏ quả có thể nhẵn hoặc có khía. Màu sắc quả thay đổi phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, thường màu sắc quả là màu vỏ quả kết hợp với màu thịt quả. Quá trình chín của quả chia thành 4 thời kỳ: + Thời kỳ quả xanh: Quả và hạt chưa phát triển hoàn toàn, chưa có mùi vị màu sắc đặc trưng của giống.
+ Thời kỳ chín xanh: Quả đã phát triển đầy đủ, hạt được hình thành. + Thời kỳ chín vàng: Phần đỉnh quả xuất hiện màu hồng, xung quanh cuống vẫn có màu xanh. + Thời kỳ chín đỏ: Quả xuất hiện màu sắc vốn có đặc trưng của giống, hạt phát triển hoàn thiện có thể đem làm giống. Hạt: Hạt cà chua bi nhỏ, dẹp, nhiều lông, màu sắc vàng sáng hoặc hơi tối.
Hạt nằm trong ngăn quả chứa nhiều dịch bào kìm hãm sự nảy mầm của hạt. Trung bình có 50 – 350 hạt trong 1 quả, trọng lượng 1000 hạt trung bình từ 2,5 – 3,5g.