Khóa luận tốt nghiệp công nghệ sinh học ảnh hưởng của một số phân bón lá đến sinh trưởng năng suất và phẩm chất hạt của cây mè sesamum indicum l trên vùng đất xám thủ đức tp hồ chí minh

Khóa luận nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng hạt cây mè trên đất xám Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh.

• Tác giả: La Thị Tuyết Linh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đức Toàn
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Phân Bón Lá Đến Sinh Trưởng Và Năng Suất Cây Mè (Sesamum indicum L.) Tại Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019 - 2023
• Địa điểm: Thủ Đức

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• XÁC NHẬN VÀ CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu chung về cây mè
• 2.2. Đặc điểm thực vật học cây mè
• 2.3. Vai trò của phân bón lá
• 2.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 3. CHƯƠNG 3: THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Kết quả và thảo luận
• 3.4. Các chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển của cây mè
• 3.5. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của cây mè
• 3.6. Các chỉ tiêu về phẩm chất hạt
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Của Phân Bón Lá Đến Cây Mè

Cây mè (Sesamum indicum L.) là một trong những cây trồng quan trọng tại Việt Nam, đặc biệt là ở Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh. Việc sử dụng phân bón lá đã trở thành một phương pháp phổ biến nhằm nâng cao sinh trưởng và năng suất của cây mè. Nghiên cứu này sẽ phân tích các loại phân bón lá khác nhau và tác động của chúng đến sự phát triển của cây mè.

1.1. Đặc Điểm Sinh Trưởng Của Cây Mè

Cây mè có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới. Đặc điểm sinh trưởng của cây mè phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có phân bón lá. Việc cung cấp đầy đủ dinh dưỡng sẽ giúp cây phát triển mạnh mẽ hơn.

1.2. Vai Trò Của Phân Bón Lá Trong Nông Nghiệp

Phân bón lá cung cấp các nguyên tố vi lượng cần thiết cho cây trồng, giúp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm. Sử dụng phân bón lá đúng cách có thể tăng cường khả năng chống chịu của cây mè với sâu bệnh.

II. Thách Thức Trong Việc Sử Dụng Phân Bón Lá Tại Thủ Đức

Mặc dù phân bón lá mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc sử dụng không đúng cách có thể dẫn đến những thách thức lớn. Nông dân tại Thủ Đức thường gặp khó khăn trong việc lựa chọn loại phân bón phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu.

2.1. Đất Xám Nghèo Dinh Dưỡng

Đất xám tại Thủ Đức thường có hàm lượng dinh dưỡng thấp, điều này ảnh hưởng đến sự phát triển của cây mè. Việc lựa chọn phân bón lá phù hợp là rất quan trọng để cải thiện tình trạng này.

2.2. Thiếu Kiến Thức Về Phân Bón

Nhiều nông dân chưa có đủ kiến thức về cách sử dụng phân bón lá hiệu quả. Điều này dẫn đến việc sử dụng không đúng cách, gây lãng phí và không đạt được hiệu quả mong muốn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Phân Bón Lá

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm với nhiều loại phân bón lá khác nhau như GrowMore, N3M, Canxi - Bo, VIUSID Agro và NutriSmart. Mỗi loại phân bón sẽ được áp dụng theo các phương pháp khác nhau để đánh giá hiệu quả của chúng.

3.1. Thiết Kế Thí Nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo khối đầy đủ hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD) với 5 nghiệm thức và 1 nghiệm thức đối chứng. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 10 m2.

3.2. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá

Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm chiều cao cây, số trái/cây, và năng suất hạt. Những chỉ tiêu này sẽ giúp xác định hiệu quả của từng loại phân bón lá.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ảnh Hưởng Của Phân Bón Lá

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng phân bón lá có tác động tích cực đến sinh trưởng và năng suất của cây mè. Các nghiệm thức sử dụng N3M và Canxi - Bo cho kết quả tốt nhất về chiều cao cây và số trái/cây.

4.1. Tác Động Đến Chiều Cao Cây

Nghiệm thức sử dụng N3M cho chiều cao cây cao nhất với 185,50 cm, cho thấy hiệu quả rõ rệt của phân bón lá trong việc thúc đẩy sự phát triển chiều cao.

4.2. Năng Suất Hạt Của Cây Mè

Nghiệm thức sử dụng Canxi - Bo đạt năng suất cao nhất với 2005,7 kg/ha, cho thấy sự quan trọng của việc lựa chọn phân bón phù hợp trong việc nâng cao năng suất.

V. Kết Luận Về Ảnh Hưởng Của Phân Bón Lá Đến Cây Mè

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phân bón lá có ảnh hưởng tích cực đến sinh trưởng và năng suất của cây mè tại Thủ Đức. Việc lựa chọn loại phân bón phù hợp là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao nhất trong sản xuất.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các loại phân bón lá mới và hiệu quả hơn, phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu tại Thủ Đức.

5.2. Khuyến Nghị Cho Nông Dân

Nông dân nên được đào tạo về cách sử dụng phân bón lá hiệu quả để tối ưu hóa năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó nâng cao thu nhập.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây mè (Sesamum indicum L.) là một trong những loại cây lấy dầu hàng niên được thuần hóa sớm nhất trong lịch sử nông nghiệp. Hạt mè sở hữu giá trị dinh dưỡng cao nhờ hàm lượng dầu dao động từ 37% đến 63% (có trường hợp đạt tới 62,7%), trong đó khoảng 80% là các axit béo chưa no thiết yếu gồm axit oleic và axit linoleic. Ngoài ra, hạt mè còn chứa khoảng 17% đến 32% protein, giàu các khoáng chất như canxi, phốt pho, sắt cùng các hợp chất chống oxy hóa đặc thù như sesamin, sesamolin và vitamin E.

Tại khu vực Đông Nam Bộ nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, cây mè có tiềm năng lớn trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng vụ và luân canh trên đất lúa. Tuy nhiên, việc gieo trồng tại vùng đất xám bạc màu gặp nhiều trở ngại nghiêm trọng do đặc điểm đất nghèo mùn, tầng canh tác mỏng, hàm lượng đạm, lân, kali tổng số và dễ tiêu đều ở mức thấp, khả năng giữ nước và dinh dưỡng kém, dễ bị rửa trôi. Mặc dù thị trường hiện nay có nhiều chế phẩm phân bón lá đa dạng, nhưng quy trình canh tác mè đạt tiêu chuẩn xuất khẩu trên nền đất xám vẫn chưa được xác lập đồng bộ. Nhằm giải quyết vấn đề này, đề tài "Ảnh hưởng của một số phân bón lá đến sinh trưởng, năng suất và phẩm chất hạt của cây mè (Sesamum indicum L.) trên vùng đất xám Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh" đã được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm hai nội dung:

1. Đánh giá ảnh hưởng của 5 loại phân bón lá (GrowMore, N3M, Canxi – Bo, VIUSID Agro, NutriSmart) đến sự sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống mè vàng LA-07 nhằm tìm ra loại phân bón lá thích hợp để bón thúc trong giai đoạn cây ra hoa và đậu trái.
2. Đánh giá phẩm chất hạt của giống mè vàng LA-07 có đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu hay không thông qua hai chỉ tiêu định lượng: kích thước hạt và hàm lượng dầu thô.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây mè giống mè vàng LA-07 và 5 loại phân bón lá thương phẩm gồm GrowMore, N3M, Canxi – Bo, VIUSID Agro, NutriSmart cùng nghiệm thức đối chứng phun nước lã.
• Phạm vi không gian: Khu thực nghiệm Nông học, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh (Thành phố Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh).
• Phạm vi thời gian: Thực hiện từ tháng 03/2023 đến tháng 11/2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở lý thuyết về sinh lý dinh dưỡng khoáng cây trồng. Cây mè cần khoảng 19 nguyên tố thiết yếu để hoàn thành chu kỳ sống; trong đó, đạm (N) thúc đẩy sinh trưởng sinh dưỡng và phân cành; lân (P) và kali (K) xúc tiến hình thành rễ, phân hóa cơ quan sinh sản và tăng tích lũy chất khô; canxi (Ca) tham gia cấu trúc màng tế bào; và bo (B) giữ vai trò then chốt đối với sự phân hóa mầm hoa, sức sống hạt phấn, quá trình thụ phấn, thụ tinh và đậu quả. Việc cung cấp dinh dưỡng qua lá cho phép cây hấp thụ tới 95% lượng khoáng phun ra thông qua khí khổng và lớp biểu bì, vượt trội so với hiệu suất 45–50% khi bón vào đất xám bạc màu – nơi dinh dưỡng rất dễ bị cố định hoặc rửa trôi. Về đánh giá chất lượng nông sản, nghiên cứu đối chiếu theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8798:2011 về mè hạt thực phẩm.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm đồng ruộng kết hợp phân tích phòng thí nghiệm được triển khai như sau:

• Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm đơn yếu tố được thiết kế theo khối đầy đủ hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD) gồm 6 nghiệm thức và 3 lần lặp lại (tổng cộng 18 ô thí nghiệm). Kích thước mỗi ô là 2 m x 5 m (10 m²), tổng diện tích khu thí nghiệm đạt 180 m².
• Chế độ phân bón: Bón lót nền cố định trên toàn bộ diện tích theo công thức 90 kg N – 60 kg P₂O₅ – 60 kg K₂O/ha. Các nghiệm thức phân bón lá được phun vào 30 ngày sau gieo (NSG) khi mè bắt đầu trổ hoa, phun nhắc lại 3 lần định kỳ cách nhau 10 ngày vào buổi chiều mát theo liều lượng khuyến cáo của nhà sản xuất.
• Thu thập mẫu và xử lý số liệu: Theo dõi ngẫu nhiên 10 cây/ô tại thời điểm thu hoạch (82 NSG) để đo đạc các chỉ tiêu sinh trưởng và cấu thành năng suất. Năng suất thực tế (NSTT) được cân trên toàn bộ ô thí nghiệm và quy đổi ra đơn vị kg/ha. Độ ẩm hạt được xác định bằng phương pháp sấy ở nhiệt độ 103 ± 2°C; tỷ lệ nảy mầm xác định sau 3 ngày ủ ẩm. Hàm lượng dầu được chiết tách bằng phương pháp chưng cất Soxhlet sử dụng dung môi ete tại Viện Nghiên cứu Công nghệ Sinh học và Môi trường. Số liệu được phân tích phương sai một yếu tố (One-way ANOVA) và so sánh trung bình bằng trắc nghiệm Tukey ở mức ý nghĩa p < 0,05.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương 1 làm rõ tính cấp thiết của việc tìm kiếm biện pháp thâm canh nâng cao năng suất và chất lượng cây mè trên vùng đất xám bạc màu Đông Nam Bộ. Đất xám có thành phần cơ giới thô, rửa trôi mạnh, dẫn tới tỷ lệ hạt lép cao và năng suất thấp ở các nông hộ canh tác truyền thống. Tác giả xác lập 2 mục tiêu nghiên cứu và vạch rõ 2 nội dung triển khai: (1) Khảo sát ảnh hưởng của các chế phẩm phân bón lá đến sinh trưởng và năng suất; (2) Phân tích kích thước và hàm lượng dầu của hạt mè phục vụ định hướng xuất khẩu.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp toàn diện các tư liệu khoa học về cây mè và phân bón lá:

• Phân loại học và nguồn gốc: Mè (Sesamum indicum L.) thuộc họ Pedaliaceae, có nguồn gốc từ Ethiopia trước khi lan sang Babylon, Ấn Độ và Trung Quốc. Cây mè có rễ cọc phát triển ở tầng mặt 1–25 cm, thân thảo 4 cạnh cao từ 60–180 cm, hoa hình chuông mọc ở nách lá, trái dạng nang có xu hướng bung vỏ khi chín sinh lý. Cây ưa nhiệt độ 25–27°C thời kỳ sinh dưỡng và 28–32°C thời kỳ kết quả; cần 500–600 mm nước phân bố đều toàn vụ.
• Giá trị dinh dưỡng: 100 g hạt mè cung cấp 573 kcal, 49,7% chất béo, 17,7% protein, 975 mg Ca, 629 mg P, 14,6 mg Fe và vitamin nhóm B, E.
• Tình hình sản xuất: Thống kê FAOSTAT cho thấy diện tích mè thế giới năm 2020 vượt 11 triệu ha; Ấn Độ, Myanmar và Trung Quốc là những quốc gia sản xuất hàng đầu. Tại Việt Nam, diện tích mè biến động nhưng năng suất ổn định trên 0,7 tấn/ha từ năm 2012; riêng vùng Đồng bằng sông Cửu Long tập trung gần 7.000 ha.
• Phân bón lá: Định nghĩa theo Nghị định số 191/2007/QĐ-CP, phân loại dạng vô cơ/hữu cơ và cơ chế hoạt động của các nguyên tố đa lượng, trung lượng, vi lượng (Bo, Kẽm, Đồng, Sắt, Mangan) cùng các axit amin kích thích sinh học. Điểm qua các công trình nghiên cứu sử dụng phân bón lá trên cây mè và cây trồng cạn của các tác giả Nguyễn Quốc Khương (2021), Trần Ngọc Hữu (2021), Võ Hoài Hận (2019), Kolima Peña (2018).

Chương 3: Vật liệu và phương pháp

Chương 3 trình bày chi tiết điều kiện thực nghiệm và quy trình kỹ thuật:

• Điều kiện thời tiết: Ghi nhận trong các tháng 03/2023 đến 06/2023, nhiệt độ trung bình dao động từ 28,4 đến 30,4°C; độ ẩm 73–83%; số giờ nắng 186–247 giờ/tháng. Đáng chú ý, lượng mưa tăng vọt trong tháng 5 (124 mm) và tháng 6 (195 mm), trùng với giai đoạn mè trổ hoa, tạo quả và thu hoạch.
• Thổ nhưỡng đất xám: Đất thực nghiệm chứa 58,3% cát, 31,7% thịt và 10,0% sét; pH(H₂O) = 5,66; pH(KCl) = 5,15. Hàm lượng dinh dưỡng tổng số rất thấp: đạm 0,056%, lân 0,037%, kali 0,082%; hàm lượng dễ tiêu đạt 0,880 mg N/100g đất, 17,0 mg P₂O₅/100g đất và 12,1 mg K₂O/100g đất.
• Vật liệu thí nghiệm: Giống mè vàng LA-07 có thời gian sinh trưởng ngắn (75–85 ngày), chiều cao 120–160 cm, năng suất trung bình trên 1.200 kg/ha.

Thành phần cụ thể của 5 loại phân bón lá được sử dụng trong thí nghiệm:

Loại phân bón	Thành phần công bố
GrowMore	N: 6%, P₂O₅: 30%, K₂O: 30%, B: 0,02%, Cu: 0,05%, Fe: 0,1%, Zn: 0,05%
N3M	N: 11%, P₂O₅: 3%, K₂O: 2,5%, B: 0,02%, Cu: 0,2%, Fe: 0,2%, Zn: 0,2%
Canxi – Bo	N: 2%, P₂O₅: 2,5%, K₂O: 5%, Ca: 7,3%, Mn: 0,02%, Zn: 0,02%, Bo: 0,1%, Vitamin B1: 0,1%
NutriSmart	N: 2,5%, Chất hữu cơ: 22%, Ca: 2,5%, Fe: 2,5%, Mn: 50 ppm, Zn: 52 ppm
VIUSID Agro	N: 1,8%, Amino axit: 7% (Aspartic axit 1,6%, Arginine 2,4%, Glycine 2,5%, Tryptophan 0,5%), vi lượng Cd, Ni, Pb, Hg, Cr, Zn < 200 mg/l

Quy trình bố trí thí nghiệm RCBD và phương pháp phân tích Soxhlet (ngâm 10 g mẫu mè nghiền trong ete 4 giờ, chưng cất hồi lưu 10–12 giờ ở nhiệt độ dưới 60°C, sấy khô bã chất béo ở 50–60°C trong 30–40 phút để tính tỷ lệ lipid) được mô tả chuẩn hóa.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 cung cấp số liệu thực nghiệm chi tiết qua các bảng so sánh và diễn giải cơ chế sinh học:

1. Chỉ tiêu sinh trưởng: Phân bón lá N3M giúp cây đạt chiều cao cao nhất (185,50 cm), tiếp theo là GrowMore (175,17 cm), có khác biệt ý nghĩa thống kê so với đối chứng (154,13 cm). Hàm lượng đạm cao trong N3M (11%) và GrowMore (6%) đóng vai trò xúc tiến kéo dài tế bào thân. Ở chỉ tiêu đoạn thân mang trái, nghiệm thức Canxi – Bo đạt chiều dài lớn nhất (53,97 cm), vượt trội so với đối chứng (45,13 cm) và VIUSID Agro (44,20 cm), đồng thời giúp cây đóng trái ở vị trí thấp hơn (109,10 cm so với 123,90 cm ở N3M). Đường kính thân giữa các nghiệm thức dao động từ 0,53 đến 0,64 cm và khác biệt không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05).

Bảng kết quả các chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển của cây mè:

Nghiệm thức	Chiều cao cây (cm)	Chiều cao đóng trái đầu tiên (cm)	Đoạn mang trái (cm)	Đường kính thân (cm)
GrowMore	175,17	113,26	48,37	0,53
VIUSID Agro	163,97	110,96	44,20	0,57
N3M	185,50	123,90	48,93	0,57
NutriSmart	161,00	111,00	43,60	0,62
Canxi – Bo	172,83	109,10	53,97	0,64
Đối chứng	154,13	103,43	45,13	0,58
Mức ý nghĩa (p)	p < 0,05	p < 0,05	p < 0,05	ns

2. Yếu tố cấu thành năng suất và năng suất: Nghiệm thức Canxi – Bo cho số trái/cây cao nhất (44,90 trái) và số hạt/trái cao nhất (109,20 hạt), khác biệt có ý nghĩa thống kê so với đối chứng (28,70 trái và 94,87 hạt/trái). Khối lượng 100 hạt biến thiên hẹp từ 0,2829 g (NutriSmart) đến 0,2978 g (N3M) và khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Do số trái và số hạt tăng mạnh, Canxi – Bo đạt năng suất hạt/cây cao nhất (8,05 g), năng suất lý thuyết (NSLT) đạt 2.005,7 kg/ha và năng suất thực tế (NSTT) đạt 1.659,0 kg/ha (đạt 82,71% so với lý thuyết), cao nhất trong tất cả các nghiệm thức. Nghiệm thức đối chứng có NSTT thấp nhất, đạt 1.213,6 kg/ha.

Bảng các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất cây mè:

Nghiệm thức	Số trái/cây (trái)	Số hạt/trái (hạt)	Trọng lượng 100 hạt (g)	Năng suất hạt/cây (g)	NSLT (kg/ha)	NSTT (kg/ha)	% NSTT/NSLT
GrowMore	36,60	105,93	0,2888	6,59	1.644,4	1.213,6	74,40
VIUSID Agro	30,90	96,87	0,2840	6,73	1.676,5	1.478,0	88,16
N3M	33,80	96,27	0,2978	6,89	1.719,4	1.421,1	82,65
NutriSmart	32,87	103,53	0,2829	6,86	1.716,3	1.374,5	80,07
Canxi – Bo	44,90	109,20	0,2969	8,05	2.005,7	1.659,0	82,71
Đối chứng	28,70	94,87	0,2893	-	-	-	-
Mức ý nghĩa (p)	p < 0,05	p < 0,05	ns	p < 0,05	p < 0,05	p < 0,05	-

3. Phẩm chất hạt: Độ ẩm hạt sau thu hái và sấy đạt từ 5,55% đến 5,82%, nằm trong ngưỡng bảo quản an toàn theo TCVN 8798:2011 (< 9%, mức lý tưởng 5–6%). Tỷ lệ nảy mầm sau bảo quản đạt từ 88,67% đến 92,33%.

Bảng kết quả kích thước hạt và hàm lượng dầu của các nghiệm thức:

Nghiệm thức	Chiều dài hạt (mm)	Chiều rộng hạt (mm)	Hàm lượng dầu (%)
GrowMore	2,88	1,78	46,90
VIUSID Agro	2,88	1,78	46,33
N3M	2,79	1,91	45,31
NutriSmart	2,67	1,82	42,98
Canxi – Bo	2,71	1,82	43,96
Đối chứng	2,67	1,65	43,61

Kích thước hạt mè vàng LA-07 có chiều dài dao động 2,67–2,88 mm và chiều rộng 1,65–1,91 mm (chiều rộng đều vượt chuẩn 1,6 mm), đáp ứng tốt tiêu chuẩn xuất khẩu làm thực phẩm ăn uống. Hàm lượng dầu thô trung bình đạt khoảng 44,85% (biến thiên từ 42,98% đến 46,90%). Mức hàm lượng dầu này thấp hơn so với các giống đối chứng trong y văn như mè đen DH-1 (48,78%) và mè vàng VĐH (48,6%) (theo công bố của Phạm Thị Phương Lan, 2012), cho thấy giống LA-07 chưa phải là lựa chọn tối ưu cho mục tiêu xuất khẩu nguyên liệu chiết xuất dầu.

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Chương 5 tóm tắt các kết quả cốt lõi: Phân bón lá N3M có ưu thế lớn nhất về chiều cao cây (185,50 cm); Canxi – Bo mang lại hiệu quả toàn diện nhất về năng suất (đoạn mang trái dài 53,97 cm, 44,90 trái/cây, 109,20 hạt/trái, NSTT 1.659,0 kg/ha). Giống mè vàng LA-07 đạt chuẩn xuất khẩu ăn uống về kích thước hạt nhưng hàm lượng dầu trung bình chỉ đạt 44,85%. Tác giả đề nghị ưu tiên sử dụng phân bón lá Canxi – Bo trong canh tác mè trên đất xám, đồng thời đề xuất các hướng nghiên cứu bổ sung về tỷ lệ đổ ngã, sâu bệnh và hiệu quả kinh tế.

Kết quả và đóng góp của nghiên cứu

Khóa luận đã ghi nhận các kết quả thực nghiệm chuẩn xác:

• Về sinh trưởng: Bổ sung phân bón lá giàu đạm (N3M, GrowMore) kích thích mạnh chiều cao cây (185,50 cm và 175,17 cm so với đối chứng 154,13 cm). Bổ sung Canxi – Bo kích thích đóng trái sớm (ở độ cao 109,10 cm so với 123,90 cm ở N3M) và kéo dài đoạn thân mang trái đạt 53,97 cm.
• Về năng suất: Nghiệm thức Canxi – Bo đứng đầu ở toàn bộ các yếu tố cấu thành năng suất: số trái/cây đạt 44,90 trái (tăng 56,4% so với đối chứng 28,70 trái); số hạt/trái đạt 109,20 hạt; năng suất hạt/cây đạt 8,05 g; năng suất thực tế đạt 1.659,0 kg/ha (vượt đối chứng đạt 1.213,6 kg/ha).
• Về phẩm chất nông sản: Hạt mè thu hoạch có độ ẩm 5,55–5,82%, tỷ lệ nảy mầm 88,67–92,33%. Chiều rộng hạt đạt 1,65–1,91 mm (đạt ngưỡng > 1,6 mm quy định trong thương mại xuất khẩu hạt ăn). Hàm lượng dầu thô đạt trung bình 44,85%.

Đóng góp của nghiên cứu:

• Cung cấp dẫn liệu khoa học đầu tiên về phản ứng nông học và sinh lý năng suất của giống mè vàng LA-07 đối với 5 công thức phân bón lá chuyên biệt trên nền đất xám bạc màu Đông Nam Bộ.
• Chứng minh thực nghiệm vai trò vượt trội của tổ hợp vi lượng Bo và trung lượng Canxi trong việc thụ phấn, hạn chế rụng hoa và tăng tỷ lệ đậu trái trên cây mè, vượt qua các dòng phân bón chứa hàm lượng đạm cao hoặc axit amin đơn thuần.
• Định vị rõ tiềm năng thương mại của giống LA-07: phù hợp xuất khẩu dạng hạt nguyên làm thực phẩm trang trí món ăn, nhưng không khuyến nghị cho công nghiệp ép dầu xuất khẩu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thí nghiệm gặp lượng mưa lớn trong tháng 5 (124 mm) và tháng 6 (195 mm) đúng vào giai đoạn trổ hoa, thụ phấn và thu hoạch nhưng chưa có chỉ tiêu theo dõi định lượng về mức độ thất thoát do gãy đổ thân cây và tỷ lệ rụng quả tự nhiên.
• Chưa tiến hành điều tra, đánh giá có hệ thống về thành phần và tỷ lệ phát sinh sâu bệnh hại trên từng nghiệm thức phân bón lá.
• Khóa luận chưa tính toán bài toán hạch toán chi phí kinh tế (chi phí vật tư phân bón lá, công phun xịt so với giá trị sản phẩm hạt thu được) để kết luận mức sinh lời thực tế cho nông hộ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Bổ sung chỉ tiêu tỷ lệ đổ ngã và mức độ nhiễm sâu bệnh hại trong các điều kiện mùa vụ khác nhau.
• Tính toán đầy đủ hiệu quả kinh tế (suất đầu tư, doanh thu, lợi nhuận thuần) để hoàn thiện quy trình khuyến nông đại trà cho vùng đất xám bạc màu.

Giá trị tham khảo của khóa luận

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Công nghệ Sinh học, Khoa học Cây trồng, Nông học và Nông nghiệp bền vững: cung cấp phương pháp luận chuẩn mực về thiết kế thí nghiệm phân bón lá RCBD trên đồng ruộng.
• Kỹ sư nông nghiệp và cán bộ khuyến nông tại các vùng đất xám bạc màu (Thành phố Hồ Chí Minh, Long An, Bình Dương, Tây Ninh): tham khảo công thức sử dụng Canxi – Bo vào giai đoạn 30 NSG để nâng cao năng suất mè.
• Phần đáng tham khảo nhất trong văn bản là Chương 3 (số liệu phân tích lý hóa đất xám, quy trình chiết dầu Soxhlet) và Chương 4 (các bảng phân tích One-way ANOVA so sánh chi tiết các thành phần năng suất).

Câu hỏi thường gặp

1. Trong các nghiệm thức phân bón lá, loại nào đem lại năng suất thực tế cao nhất cho giống mè vàng LA-07 và nhờ cơ chế nào? Nghiệm thức sử dụng phân bón lá Canxi – Bo đạt năng suất thực tế cao nhất với 1.659,0 kg/ha (năng suất hạt/cây đạt 8,05 g, số trái/cây đạt 44,90 trái và số hạt/trái đạt 109,20 hạt). Cơ chế tác động chủ yếu nhờ thành phần canxi và bo thúc đẩy phân hóa mầm hoa, tăng cường sức sống hạt phấn, nâng cao tỷ lệ thụ phấn, thụ tinh và đậu quả, đồng thời kéo dài đoạn thân mang trái lên 53,97 cm.

2. Tại sao hai loại phân bón lá N3M và GrowMore lại cho chiều cao cây vượt trội nhưng năng suất hạt không đạt mức cao nhất? N3M và GrowMore có hàm lượng đạm (N) cao (lần lượt là 11% và 6%), kích thích mạnh mẽ quá trình phân chia tế bào và sinh trưởng sinh dưỡng, đưa chiều cao cây đạt lần lượt 185,50 cm và 175,17 cm. Tuy nhiên, hàm lượng đạm cao làm cây phát triển thân lá quá mức, vị trí đóng trái đầu tiên bị đẩy lên cao (123,90 cm ở N3M), không tối ưu hóa được số lượng đốt mang trái và tỷ lệ đậu hạt như nghiệm thức tập trung vào Canxi – Bo.

3. Giống mè vàng LA-07 có đáp ứng yêu cầu kích thước để xuất khẩu làm thực phẩm ăn uống hay không? Có. Theo quy chuẩn xuất khẩu hạt mè phục vụ ăn uống (trang trí món ăn), chiều rộng hạt yêu cầu phải lớn hơn 1,6 mm và đạt tỷ lệ trên 70% lô hạt. Giống mè vàng LA-07 trong nghiên cứu đạt chiều rộng hạt từ 1,65 mm đến 1,91 mm ở tất cả các nghiệm thức, do đó hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu làm thực phẩm.

4. Vì sao tác giả kết luận giống mè vàng LA-07 chưa phù hợp cho định hướng xuất khẩu lấy dầu? Kết quả phân tích chưng cất Soxhlet ghi nhận hàm lượng dầu của mè vàng LA-07 dao động trong khoảng 42,98% đến 46,90% (trung bình 44,85%). Mức này thấp hơn đáng kể so với các giống mè chuyên lấy dầu được công bố trước đó như mè đen DH-1 (48,78%) và mè vàng VĐH (48,6%), vì vậy chưa đem lại hiệu quả kinh tế tối ưu cho công nghiệp ép dầu xuất khẩu.

5. Đất xám Thủ Đức tại trại thực nghiệm có những hạn chế lý hóa cụ thể nào đối với cây mè? Số liệu phân tích đất cho thấy đất có thành phần cơ giới thô (58,3% cát, 31,7% thịt, 10,0% sét), pH(H₂O) đạt 5,66 và pH(KCl) đạt 5,15. Đất rất nghèo dinh dưỡng tổng số (đạm 0,056%, lân 0,037%, kali 0,082%) và dinh dưỡng dễ tiêu (đạm 0,880 mg/100g, lân 17,0 mg/100g, kali 12,1 mg/100g), khả năng giữ nước kém trong mùa khô và dễ ngập úng khi mưa, đòi hỏi phải bón lót phân khoáng kết hợp bổ sung dinh dưỡng qua lá.

Kết luận

Khóa luận của tác giả La Thị Tuyết Linh đã xác định rõ ảnh hưởng của các công thức phân bón lá đến sinh trưởng và năng suất giống mè vàng LA-07 trên vùng đất xám Thủ Đức, khẳng định phân bón lá Canxi – Bo là giải pháp kỹ thuật tối ưu giúp nâng cao năng suất thực tế lên 1.659,0 kg/ha. Nghiên cứu đồng thời định vị giá trị thương phẩm của giống mè vàng LA-07 đạt chuẩn xuất khẩu ăn uống nhờ kích thước hạt đạt chuẩn, song chưa khuyến nghị cho định hướng xuất khẩu ép dầu do hàm lượng lipid dừng ở mức 44,85%. Kết quả cung cấp cơ sở thực nghiệm có giá trị cao cho kỹ thuật thâm canh cây mè trên các vùng đất xám bạc màu vùng Đông Nam Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cây mè (Sesamum indicum L.) là một trong những cây được thuần hóa và gieo trồng sớm nhất của nhân loại. Hạt mè được xem như một loại thực phẩm tốt cho sức khỏe, giàu năng lượng và có tác dụng ngăn ngừa lão hóa. Trong văn hóa âm thực của người phương Đông, hạt mè được dùng như một loại gia vị dé tăng độ bùi béo và hương vị cho các món ăn. Trong Đông y, mè là một vị thuốc bồ, giúp nhuận trang, lợi sữa; hạt mè rang chín kết hợp cùng các loại thảo mộc khác có thé tạo thành các bài thuốc an than, chữa táo bón, hỗ trợ chữa huyết áp cao, xơ cứng mạch máu.

So với các loại hạt lay dầu quen thuộc khác thì hạt mé có hàm lượng dầu cao hơn và cao nhất có khi lên tới 62,7% (Uzun và Furat, 2008). Dầu mè được coi là một trong những chất béo tốt nhất dé làm thực phẩm, đặc biệt là đối với những người có cholesterol cao, vì lượng 80% axit béo của dầu mè là axit béo chưa no oleic và linoleic, ngoai ra dầu mè còn chứa nhiều vitamin và chất chống oxy hoa (Lucy Sun Hwang, 2005). Dé đạt năng suất và chất lượng cao, cây mè phải được chăm sóc và bón phân hợp ly, được cung cấp day đủ các nguyên tố thiết yếu giúp cây hoàn thành tốt chu kì sống của mình. Trong quá trình nghiên cứu, có khoảng 19 nguyên tố được cho là thiết yếu đối với thực vật: C, H, O, N, S, P, K, Mg, Ca, Fe, Cu, Mn, Zn, B, Mo, Cl, Na, Si, Ni (Hoang Minh Tấn, 2006).

Đất xám nghèo dinh dưỡng, hàm lượng NPK thấp, pH thấp, nghèo mùn, nghèo vi sinh và hoạt động của vi sinh trong đất yếu. Nếu không có biện pháp canh tác phù hợp với cây trồng thì năng suất thấp, dé bi sâu bệnh, sức dé kháng yếu gây ảnh hưởng tới kinh tế. Mặc dù thị trường phân bón đa dạng, nhiều mẫu mã nhưng người dân vẫn chưa tìm được loại phân bón phù hợp với quy trình canh tác mè trên vùng đất xám dé phục vụ xuất khâu. Xuất phát từ vấn đề trên đề tài “Anh hưởng của một số phân bón lá đến sự sinh trưởng, năng suất và phẩm chất hạt của cây mè (Sesamum indicum L.) trên vùng đất xám Thủ Đức, Thành phó Hồ Chí Minh” đã được thực hiện.

Mục tiêu đề tài Đánh giá ảnh hưởng của 5 loại phân bón lá: GrowMore, N3M, Canxi — Bo, VIUSID Agro và NutriSmart đến sự sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống mè vàng LA-07 nhằm tìm được loại phân bón lá thích hợp dé sử dụng bón thúc trong giai đoạn ra hoa và đậu trái. Đánh giá phâm chat hạt của giống mè vàng LA-07 có phù hợp với tiêu chuẩn xuất khâu hay không thông qua 2 chỉ tiêu: kích thước hạt và hàm lượng dầu. Nội dung thực hiện Nội dung 1: Khảo sát và so sánh sự ảnh hưởng của các loại phân bón lá đến sinh trưởng, phát triển và các yếu tô cầu thành năng suất của cây mè. Nội dung 2: Khảo sát hàm lượng dầu hạt mè.

TONG QUAN TÀI LIEU 2. Giới thiệu chung về cây mè 2. Nguồn gốc và phân loại Từ lâu, cây mè đã là cây lay dầu có giá trị với khoảng một nửa trọng lượng hạt là dầu và trong dầu có chứa nhiều axit béo tốt cho sức khỏe. Cây mé là loại cây lay dầu lâu đời nhất được con người sử dụng (Joshi 1961; Weiss 1971).

Có nhiều tài liệu khác nhau về nguồn gốc xuất xứ, thời gian xuất hiện của cây mè và đây vẫn còn là chủ đề đang được tranh luận. Theo một số tác giả, cây mè đã được trồng ở Ấn Độ hơn 5. Mặt khác, nhiều tài liệu cho rằng nó là cây lấy dầu được người dân Babylon và Assvria trồng cách đây khoảng 4. Tuy nhiên, nhiều người chấp nhận giả thuyết rằng cây mè có nguồn gốc từ Ethiopia, châu Phi.

Cây mè được đưa vào Babylon từ châu Phi. Sau đó, nó phát triển về phía Tây vào châu Âu và về phía Đông vào châu Á. Sau khi du nhập vào châu Á, mè nhanh chóng phát triển ở Ấn Độ và một số nước Nam A. An Độ và Trung Quốc được xem là trung tâm thứ 2 về giống mè.

Cây mè (Sesamum indicum L.) thuộc họ Pedaliaceae, là một loại cây hàng năm mọc thang được trồng từ thời cô đại dé lay hạt. Nó cũng được sử dụng làm thực phẩm và hương liệu, cũng như dé chiết xuất một loại dau quý. Phân loại thực vật học: Giới (regnum) : Plantae Bộ (ordo) : Lamiales Ho (familia) : Pedaliaceae Chi (genus) : Sesamum Loai (species) :S. Hình ảnh tổng quan cây mè (Nguôn: Franz Eugen Kohler và ctv, 1897) Mặc dù mè có nhiều màu sắc nhưng mè đen (Hình 2.2c) và mè trắng (Hình 2.2a) phổ biến hơn và được trồng rộng rãi.

Mè đen có khả năng sinh trưởng mạnh, chống dé, chiu han, trong khi mé trang co ham luong dau cao, chat luong tốt, có diện tích trồng và phân bố lớn nhất. Đối với các giống khác, chang hạn như mè vàng, cây của nó thường ik 2. Đặc điểm thực vật học cây mè Ré: Cây mè là cây hai lá mầm, hệ rễ cọc và có rễ chính ăn sâu. Mé là cây thân thảo hàng niên nên hệ rễ bên của mè rat phát triển và thường phân bồ ở lớp dat mặt 1 - 25 cm.

Cây mè không chịu được điều kiện ngập ung, dù trong khoảng thời gian ngắn. Đa số giống mè ở Việt Nam là giống mè có kiểu sinh trưởng hữu hạn, với thời gian sinh trưởng ngắn từ 75 - 85 ngày. Thân: Thân mè thuộc thân thảo, thân thường có hình 4 cạnh với những tiết diện vuông và những rãnh doc. Màu sắc thân thay đổi từ màu xanh nhạt đến mau tím tùy theo giống, nhưng phổ biến nhất là màu xanh đậm, khi trưởng thành sẽ chuyên dần sang vàng.

Thân cao từ 60 đến 180 cm, cũng có khi cao đến 250 cm (Editors of Encyclopaedia Britannica, 2023). Thân mè có thé nhẫn, có ít lông hoặc rất nhiều lông. Nhiều nghiên cứu cho thấy mối tương quan chặt chẽ giữa mức độ bao phủ lông trên thân và khả năng chống chịu hạn của mè. Lá: Lá mè là lá đơn, mọc cách trên thân, cành.

Hình dạng lá thay đôi tùy giống và ở vi trí khác nhau trên thân cũng có hình dạng khác nhau. Thông thường, lá ở vị trí thấp và gần gốc cành thường rộng bản và chia thùy, lá trên nhỏ và thuôn dai. Phién lá thường có lông và có chất nhay. Cuống lá dai 1 - 5 cm.

Hoa: Hoa mè thuộc hình chuông. Cuống hoa ngắn. Tràng hoa gồm 5 cánh hợp thành hình chuông. Đài hoa xanh, 5 cánh nông.

Ong hoa dai 3 — 4 em. Hoa mọc ở nách lá thành chùm. Mỗi chùm có 4 — 8 hoa. Bau nhụy nằm trên đáy hoa, có 2 ngăn với nhiều vách giả.

Trái: Trái mè là loại trái nang, có chứa nhiều hạt, có loại bung và không bung khi chín sinh lý. Loại được trồng phô biến hơn là loại trái bung, vỏ nang sẽ bị tách từ trên Thời gian bắt đầu ra hoa dao động từ 30 đến 48 ngày phụ thuộc vào thời gian sinh trưởng của giống. Hoa mè có thé có màu trắng, hồng đến màu tim hoa cà (Arriel, 2007). Mỗi chùm hoa, có thé mang được 4 - 5 trái.xuống khoảng hai phan ba chiều dai và rụng hat, do đó, nếu không thu hoạch kịp thời sẽ gây ra thất thoát, làm giảm năng suất (Zerihun và ctv, 2012).

Chat lượng trái cũng khác nhau tùy thuộc vào vị trí đóng trái. Thường trái ở Vi trí thấp có hạt lớn hơn ở những vi trí cao. VỊ trí dong trái đầu tiên khoảng 25,0 cm đến 161,3 cm và có liên quan chặt chẽ với chiều cao trung bình của cây, thay đổi từ 149,0 đến 310,7 cm. Thường có 6 đến 205 trái nang trên mỗi cây (Arriel, 2007).

Hạt: Số hang hạt là đặc điểm giống cho nên được coi là một chi tiêu dé phân biệt, đánh giá giống. Hạt mè nhỏ có hình bầu dục, hơi det, có kích thước 3,0 mm x 1,5 mm và có nhiều màu khác nhau từ trắng, vàng, xám, đỏ, nâu hoặc đen. Hạt mè tương đối mảnh và chứa rất nhiều dau. Hàm lượng dau của hạt mè thay đổi theo giống và mùa vụ trồng (Tạ Quốc Tuan và Tran Văn Lot, 2006).

Hạt mè rất nhỏ, trọng lượng 1000 hạt thường biến động khoảng 4 - 4,5 g. Hơn nữa, hạt của nó không chi chứa tat cả các axit amin thiết yêu và axit béo mà còn là nguồn vitamin tốt (axit pantothenic và vitamin E) và khoáng chất như Canxi (1450 mg/100 g) va Phốt pho (570 mg/100 g). Điều kiện ngoại cảnh Nhiệt độ: Nghiên cứu của Gurjinder va ctv năm 2020 cho thấy nhiệt độ có ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển và năng suất của cây mè. Cây mè có nguồn gốc nhiệt đới nên yêu cầu nhiệt độ tương đối cao.

Nhiệt độ thích hợp trong thời kỳ sinh trưởng dinh dưỡng là khoảng 25 - 27°C, trong khi thời kỳ sinh trưởng phát triển (nở hoa, kết trái và chín) cần nhiệt độ cao hơn, khoảng 28 - 32°C. Nếu nhiệt độ giảm dưới 20°C thì quá trình sinh trưởng chậm lại và dưới 10°C thì kìm hãm quá trình sinh trưởng. Ngược lại, trong thời gian ra hoa, nhiệt độ cao trên 40°C sẽ cản trở sự thụ phan va thu tinh, tang tỉ lệ rụng hoa và giảm số hoa nên anh hưởng năng suất. Anh sáng: Mè là cây ưa ánh sáng, có phản ứng quang kỳ ngày ngắn.

Trong điều kiện thời gian chiếu sáng dưới 10 giờ trong ngày sẽ rút ngắn thời gian sinh trưởng đinh dưỡng. Sau khi ra hoa kết trái, mè cần nhiều ánh sáng. Giai đoạn hình thành trái đến chín cần số giờ nắng khoảng 200 - 300 giờ/tháng. Thời vụ gieo trồng khác nhau ảnh hưởng đến năng suất mè.

Do đó, đối với từng giỗng ở mỗi vùng nhất định cần phải xác định thời điểm gieo trồng thích hợp dé có được năng suất tối da. Nước: Cây mè có khả năng chịu hạn tốt. Tuy nhiên, để mè cho năng suất cao thì cần phải cung cấp một lượng nước nhất định trong suốt quá trình sinh trưởng. Mè cần lượng mưa 500 - 600 mm và phân bố đều toàn vụ.

Am độ đất thích hợp cho mè sinh trưởng và phát triển tốt là 70 - 80%. Trong điều kiện tưới, cần tổng khoảng 900 - 1000 mm mỗi vụ. Đặc biệt, ở thời kỳ cây con, mè rất mẫn cảm với sự thiếu hụt nước. Tuy nhiên, ở thời kỳ ra hoa néu mưa sẽ làm giảm mạnh năng suất.

Thời điểm thu hoạch gặp mưa cũng làm giảm năng suất và chất lượng hạt.